This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merety their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make iion-coninieicial use of the file s We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrain from autoiiiaTed querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Mainrain attribiition The Google "watermark" you see on each file is essential for inforraing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use. remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in Copyright varies from countiy to country. and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the füll text of this book on the web
at http: //books .google . com/
60001 9231 M
r
1
•
n
Hl
<^^^^^^^^^^H
1 '^i
IB^B^
J
Ua
l
Ar
■^ '^^^^^^^E^^H
M
Väir!
y.
*«■ »
*
,■ *^-
\P(cfe^ neue aro|;c (ücfdjirfjtpüjcrii, feit 'Jafti: iiiib
(Ciig cr|'d)ciiieiib, liiit einen aui^crprbtntlirijcn 45rfolg beim
publtrium unb cinfttmuiigc ^CncEftcnnnng bau .weiten bcr
Uritift ßffiinbcn unb .il'Jcrijobc, 5ln(agr nnb ■^eiiaubUnig
tjAüen fiflj älä rnt|'d)4cbru baUji^brcrtjcnb erUiicfcn.
2(iLi in gro^m ^a(;I IoVcni)traii^ <]itfrfcnncn>er Xritifm alltt irat}^tn mit)
citirr dusUtnSift&fa Q^ijattc fui^rrn »ir nur ftif bts 23(rliitcr tlculft^ni inoiild^i:
Uaii an,
>,Va5 i<i}im ISktt Qtititt 511 t*itrn 1)ii<^t]tinM*[ifc^fii U<rirru(f]ntuni^nt jii cptritrm
mir mit (iii^in iSifil^U cou Slfilj i^Iiict Tuüiifi^ii. tt>rnii bu» ^re^e <5t^d)iiiti:
ir<rf in<inljttt 3d!]tf[ia[idKf(t)l9ffni friit tpir&, f<t DDtiO X>(uifrt}liin^ baicn rirtUttictim
fcr^Qrn. ans t>nn antirc £Iation(it jn etilntt|m«n ^fjtvungnt frin n»rbfit. Dtf
,;ill5«n*iitr (Stft^iifele itt €tnj*W^rjl*IInn^«n" p*l}l in H,\»Iirt[»ti onf htm Boftfi»
iittftn iiatioiialtii nti& nnjftrr jritaciiSfftIdrtn n>if|nifcbiiH- Sic rrnntltrlt nidrt
not fidi tfbrttn ^rttttuuftnü, (otittciii •lUm ^!(lf(nt)tii (.^tbil^tttn itit Ifcfaltd
Oft cfiilttn l;lftofi!*m IDiflfniitaft, cic jic ^llttl; ^if rrid^eii QticQfnioifJfiin^f
i*T IftiUn ^al!T3ft>nt( eint |t> lUfQll)en^f UmirunMun^ «rfatticn l>dt, f^r fil>I>
oVtr Itlrrjo anäf öm n?*^ »in, &<r bit tPilTtHfiljaft unfft^r i£po<be jp 919g ati
na4t Itat: ftcn i*t CCti<iInii3 !»i Arbeit. Sic Iallnrtiifti?n|d>ca ^fliifltativiun. >\r
Ni* lUfif and? äuBrilidf f4)Mi (d;'n%ticr«ii, erl(W»tit nodf \tintn wijf»
BüÄ ffintn t'raflifi^ni UJrrtf)- Pic fariiitiilirifn PafptusroDtii l«r f rjlen . .a
alltin Brnnöy*n &u IitPOTlfi^t 3rtt««ffr gw^er Krtif« — in Otrblnöung mit im
ICmi -> in<br aitjuirj<n, a\s ft!b$ irr Sifni^ tnltnrl^iftffHtt^ri ntnftnt, trmn Mr
jdcbitr £Tftäriin<j ftlilt «Es vtiflfl)! (Id; von ftlb^, bdg ^i« ^fufli'^tioncu tiid>l
ilBii^ltjr lEtfinlriingtn, tpntbloft 3IutjrntDfi>c (iIl^, fon^rITl tai^ fit fcri allein KH^f,
rr öfr Parftcflnng bc* ;<|r»jnSarli.ifii inmtuelintj fcprfj ihn rtin inftinlhcf Zlaliu
nii^t VRlrugnni ircUra. Cs ift btFaiintlitlf in rrui{Ll;[an> Tcinr lri<bf« rüdir,
%)< gtlft^ttttlcn ininntt itc tlh^tnl^a^ 3Uf milstitfaiiiij in tiatm yofnlänn
IPtrfi jtt vrrcini^en. ZTa^i twm pTo^ramm ift M*s >(r ^uit^t^anMunq^ ^lunijrii.
Per Mriiii*fi(ljUiil(e ato^e firfol^ Vr , '' " :Ut'- roüifte nid^ «ttr
Äri ^ioBJ <Siou, (oiibetn ^m ^fntfrf;fn ■ ^ftHi1>rn."
y&it forbctn .Mtr \uettercu ^iibi'rriMtiau auf. T>ic
biptjcr rcfffjiriirnen \2 Kbtljcilungcii tioniirn auf chi
.iHiil Dbcc 0crlKi(t nadjbc.;oocn Uitrbrn.
fdncblc tt?r Wc\\ feit i(?rcm crjlt-n y*:funntuier&i'n ontgcgen;
gcbradn n»orlVd ift^ haben irir Nii ,^ro^n^^m \*rfi*Ibrti fd>oii
in {*« Dor!ico^on^l*n «fen lUitlicilun^ von 5m ei ^Ibfdinitton
^
Profpcft
^IHgcmcine «Scfd^tcbtc
111
fin.selbarftcllunocn.
^::
Uiiler i1Ttlirirfuii9 oon
ftUt '25«nl)CT0, !Xtridn&tr S.^räfDnrr, ^cux Xt<ii)n, 3011.1111119 l^ümiAitn,
13cTii||. 4:tl>mAnn9(]ät^ci, -CtitoDor f uclic > ^iibluig ^^rigtc, Rirtiaib <fofAc,
*nrt. Dcrtiörto, fcmiiMiiO tlufti. jFrittir. iiflpp, 1^. Hugicr, ^. Xrfmjnii,
.m. S>^th^Vfon, 4i. n»sr, £bcrlj. f^rtiraticr, ^trnlj. ^tdtic, %lUtb jtlCTIl,
Otto lK>.iltj, üb. nMniielinitnti, Stti.)in U>olf
lieraHSijcgtfbcn
Pen
— •«=; BI>ii5cnn oTtiuticn. ^»-
311 unacfai'^r 36 yäiitkri gr. €cr.-(!)Map.
f^tijIcUtt IHM! nitrr tiifhnftiDeii, iiadi »iffrnft^aftlidrni ptiitjipitii jufamiiKiiactlrlltrii
lituItiirljiitorircOcii ^lUiftratJon, tiartcii, piäiirii, etr.
llnfcr lüt-rf ijt in Deutfdilanö ^üs crftc, ims t's uiitcriiimmt, bk
^C^cfcljirtjtr brr iOi'lt in £in5clöat(lcIUnigcii ju lu■l)a^^l'l^. Tue
UuiturtiÖtftcr bis SCltcrrlnmi^. 6c5 .ilrlittelaircri^ im& fecr .fituscit
folU'ii in bcn biiuptcvod^cn i[)rc£ ^cfd,nd;Uid}cn iLcK'ns 6ci- ^jbilöeloii
€cfcn)jlt imforcr naiioti por^ofiil^rt tpcröon. J<adi jaljrclarujiT Dor:
bercitumj ift os ^jcluiujcn, i'moii P^rciii roii (ScL'tjrton ju aotpiniictt,
mcLiie 6ii* ^üljigfcit Iviuät^rt Ijdben, ök (Ergcbniffe ci^cno: aus- bcn
(^udUn Jii'f*-5rft'"i- 5'^tfiniiu; in .iHijcnictii fcffcinbcr tmh Icürnbis
atireocubec Ifcift t]>ir3U|'ti'lli*11. lim 6urd? einen t^crcin jufaiiinicn^
mirfenK'E jadimäiuicr ift es mS^lid}, )c5c& 5oti6i:r^cbict ^cr eiligem einen
(SSvfdjirfjti* mit bir cirt^ctjciilKii radifunöo, iccldjc bU bculitv lÜiffcnfdiafl
rerlauöt, ju K'lJ^ln^cln iinö in 60t uiuiblelji'at'cii Jüllc itislxion^crc öcr
iiifunölidicit firniitk'luiigcn öas Sidjcrc poni llnfidjcron ju fdiciöeii.
VU tturdi^äiujicje Jlntt'v'nöuiis bit iieuacn iiuelU'nfrilifdjv'ii 5<""^'')i"i35=
ntclbofrc auf alle CfKiI<! ^^^ (ßcfd>id}k tfat &as (ßcfamnilbil6 bcrfelbcii
|e^! frfwn tu einet lÜiifc uin^cftdilct, po« btt biv tak fiA Mn^' Wort
flclluno; macht i ein Umbau öct «ßcfdjidjljnnfd^auuni» ifl im
<9aii0e, MKu gcivaltigcm ^ortfc^mlcii ctiic^iii^clfraft, vok ^ro^ unb
rtusöaueruö fio aud) fei, nidit niel^r ju fol^tu pcruia^.
Die Haliou aber Ijat ein Kccbt, i>on 6cn gcfidicrtirn (Ertcd^m
iiefer bc6cutfamcu Uinöv*(lalluu3 rafdjcr, oollftänöi^cr unö juDorläifigev
'Kt'imlnil^ 5U erl)altcn, als bas bisl^er m5$tiif} mar, unb Um uiioMei:
^bt^ci) Ijat öic iUümicr jufamiueuvyfüljrl, treldje ^icfem Scditc «Scuüyc
rcrfAaffcn iroUcu. 5ie lüirteii jufammeii juin (Erftcbcn ciues
^tö^artijtfn nationalen IPerfcs, bai 511 .iTJiit:; imb jfrfliniiicii
luifece^ S^olDrä gcfclj.iffen, fidj kiil0cniriiirii ^lUiUiio .^11 crimstii
l^offc. VtXÖ'^i 6eui ^ro^en, fd7irieriacu Be^iiuieu bii UulcrftütMui^ bct
Ztatiou m(^t festen.
J)ie(e neue i^cftöiriltc bcr lOtlr tMuI fti'b auf aus foKjcntk'n mitcr
«inanöcr in engem ^ufdmmenban^c ftel^n6eii finjelmeifen:
<£r)tc {?.iiipr^bttici)ii)io.
I. <Brf(^i<^te6es alten 2Xe^YpI *■'"-' L'^cn PüoitfTot Di.3otaiin(&r{iiniifrMi
in Stragbut^.
IL (ßcfdjif^te JlffTrlenS'Babvloniens. üon 4>r(tf<ffcr nr. tEbftlfdr&
Sdfraift in ö«Iin.
in. <ßef(^id)U 6eS allen 3nMc«*. l?oHprff(.Di.5.£pfmanniHli*iM!»ci*j.
IV. a. (Rc(diidTte ö« allen Perfu-ns. X«on proffflori>f. Jfrbinaul» 3uftt
in Iltucbtit^-
b. iSefdiiv^te bei pl^önicier (mit IhisftJ^lu^ von ^aril^a-^o vnb N?
jur pcrfifdien 5«it). Pc»n proffffor iv. Bnnl?atb»id&f inöifjffii.
V. <Sefdjid»te roi» IVlIUfr unö Kom. IViiprof. Ur.ö. ^.Ijrrabtt^ in tidffr.
VI. (ßefd^tdite Öcs Dolfcs 3f™el. Po» profeff« Ur. Srrnitarb St<i&c
in <9i«ftrii.
£>Uicltr {^dtipcit&rgrflttng.
1. ^fd^idite bt^ rönufdjen 'Hdifcrreiv^^. Oon profelfoc iJr. <S. j.
l^rrQberj in f^ollr.
n. Ur^efdudile ber tjermanifdien unb ronuiuifdien PSIfer bi» ju
^nbi ts;r fölfenuanöeruno,. Pen ptof. Dr, ,ff iti Dab« in KSniäsbeiai.
III. IWr 35lam im Zllor^en: u. 21benMan6. Pen ptoffffor ik. Kit^atfi
IV. <ßef.-bid>tv btt l\rfUiil"tJie. Po« prof*ffer Dr. B. KngUr in Cubln^rti.
V. Stadtcn^r^id)te bcs ilbiwbUnbti von 6cn KaroIiUwU'rn bis jum
2lu$^anj; bii Z)IiUelaltcr$. Pon ^^Umb pToftH^r t/r. Cdiiar»
JPinrftmann in Qriftelt»«!^.
Die Osmamii im6 ^er Sturs bcs bvjoiitmiMKn Keicfj«. Von
ptoffffct nr. <5. J. Oettibfrü in ^atte.
<6t.-fdjkiitc 6cr Seiiaiffancc uii6 bts l>umaiiUmus in ^taücu un&
Dculfdlldllö. Von Dr. £iit)ipi^ (Seiner in ytriin.
<ßcfchi*tc 6**5 ^vit^llew &« fnlftecfiiHi^cii. Won profeffoc Ur.
5opSlli* Huijf in DtfS^tll.
briete i^Aupta&cb£lliiii0.
©efijid^Ic Nt &CUtfdwn Keformittioil. IVn I^ofrdtljprofejforDr.tDlto
Wal^ in Zictpal.
Vas ^cilalki; von pl^ilipp 11., (£[ifaL>ctl? unj> l^einrif^ r\'. Von
pto^t^OT Ut. ITIortin plfilip]>fon iii 23rii(^rl.
Das Zeitalter öcs ^roipiiJjä[)^tJ;cn l^ric^os ncbfl cimr llcbcrfu'Ijt
bct (ßcfdiid^U' &i:r<ßi:^cnrof<>rmation als (Einleitung. Vonptoftffcx
Dr. 33. Ku^Ifr in liibiii^fii.
^J5<f(f>icf^tc^,Sl•^^olut^o^^nl£n^JIanö.l-■'c"lpr<'f.Dr.2^|frt^Slfrni^P«lI.
Das^cilallcr£u6unösXI\'. r.pcof.nr.mjtlinpiiiUppfoninStiiffcJ.
Pctcr b«v (ßro^C. Vvn preffp« Dr. 21I*janB(t Stiitfinr in Eoriial.
Heutf;i)v' (Scfd>i*1o rom IPcftfälifdicii Jvicöcn IMs sum I^e^jicruiicts^
anlritl ^rioiridjs bis cBroficn. H6^8— |r40. Von proftff«
Dr. Beruh. €ti>nmKiis&&iifer in i^eiftflbK^.
^rie&tid? 6cc (Sio§c un6 feine ^tit. Von profrffot Dr. lüillielm
©nrfen in tfiitrgni,
£>e(tctrcicl^ unter iTTarid (Eljcrifid, ^ofi'pl? U- ""ö Ccopolö 11.
It40 — |r'j2. ^on proKri«r Dr. :iö.im irolf in (Sraj.
. T^atljdcina U. Pen ptcffffor Dt. Jllcranbcr Biiitfner iit Votfat.
X^intc K)tiiipcaDtf|ci(img.
. Ddä ^*itdl1i'r i*r JU'noIution, öcs Kdifcrreidic« ixnb öcr befrei;
inu3sfrii'j;e. XZZ^:- \S\Ö. Von ptof. l»r. UJilljrlm (Dntfcu ituBitöm.
, t>ds ,5^'*'**"^**' ^'■''" Sfpdui'dtion im6 Kci>oluliou i.niit t'ci'on&crcr
Kfk-ffiAt auf ^ranPrcidi). |815— 185(. Vcn proffff« nr. iiic(.>oc
Jlflilfc in Ifltiöfn.
. «ßv'fdjidttc i»c& jUK'ilcn Kaifcrccicfjcs unb ö?s l^öm*jKidjcs 3l'il'*"'
Von <Stntxa\con^iii Di. ^*tit ^ambfit} in in*ffniJ.
. Biiiiöc5)tddt unb 23un&osPrit,\\ in Z((>röanu'rird. Pen l>r. ^rictrid;
Happ in Strliii.
Die Hcu^rünit»n.3 bis I)«.'utfd>cn 2?cict^'s unb feine crftoi "Hdiupfc.
Uen ptofo'fec Di, lUil^elin <!>u(f<n in (Sieyi"-
. Das tjculiüc fn^ldn^ imb b'K <£nliiiicfelun$ feines Pcrfaffnn^s:
Icbciis feit (689.
<ßcfd}id)tc t)cr oricntdlifj^t!)! jra^e »otn parlfer bis jum Berliner
^rie6ill. 1856 — 18?8. Pen ©eiucalconfnl Dr. ^elif Bamberg
in lUeffina.
«Ein au&fiibrlt<bes Jlninrn' uni ^itijTtQW'itT ühn alle (ri](tle etfdtetitl a\i
bc{ön^eIer 5<^lN^baiiD. "VlB
<£* ift &io CcnNitj Mtffcr ,j5cum iiliiftritrcii n^cltatfriitrluc",
gtibicgerifte irijfcnld^afilid^ri:il mit oitu-t cMcn pcj'ularitäl t-cr
T^arftclluiiij^ipfifc ju octbiitüiMi iiiiC* d(i&iird> nidit nur ab du &<iii
<S>eld)rttfn irilcrcffaiitt's uii& nii|ilid>'5 ircrf 311 crfK'licti, f*>n&tn'ii oiclmctir
bell aan.^cn (prof^cn toritrii lirtic aHrr ^rüilbctrn
Hill i'id> jii ivrfamiiK'ln.
T>\i JlUgciuciiK' Ät'jdiidiW tu finj^Iöarfioniuujcit wirii (>C3l«it«t Don
«iier nad> iPtifirnfd;aitUi;v>n tISriiii&fäßkMi angelegten
l^uIcurViiitorifcTirii 'JUuftration.
T>icfelbc mirö eine groge äa^l »>'■■'" (orgfüinit init ftrnigcr bifloritcfrct
(Treue a»^«jefillH'teti liolii'd-'nitteii briiigen. Iftadibiltiiiujeii Don Jlrdiiiefluren
iiiiö 5cu lj>titreit, portmilg, jfacfimiles, ^ie^eJ, JHiiiijeti, iPaffeii, Küfluiitjen,
ITcrtjeiige, Xi?Oüttte, 2tTonumeitte, yoiiiperfe ult^ (ßrunS-Tiffe rv>n fclv+en,
RadibilÖHiigcn olter l>anöfd?rift«n iin& Tlatcfe, plÄnc uiiö Karten roii
Städten, Cäii&cni un!> 5^IadHeii; die £inndiiuii^ ics V!<iu\ci> aller Reiten,
fürs, hi(^orifd>' 1111& fii[turl;il>orifd»e Objefre foUen fo m öev lUuftrattoii
renteten fetii, tug fie &en ^ivcd tei' tavfteUetiS'eu U>orle£, ^em €efer ein
bödi(^ aiifdidiilid^es, diavöfteviftifdK' ^üö aud^ üöu ^ell 2Ciilh!rä»tiÖ»i&eii
aller ifpcehen. poti lieruocratjeii&eii pecföiiltd>feiteii 11. f. a\ ju eiitttvrfeii,
mit beftem i£rfcleie iinlerOüßt
'i>ie <Ditcfciifdic Jlllöemcine (Seid'idjte in Sinjtiöaiftellim^eii trirö in
uiigefdbr 100 ^Ibtbeilinujcn ooUttän^ig fein. Diejelhen foCIeii ciu^gegeben
werfrc» im tdufe Oer näcbften '" — 7 3ttlTre. I>cc preis jc&er 160 Seiten
Rieten abltjeilung ifl Örci .DSarft.
S<rUn, S\V. Z^fnibtir^d' Sita^t 35.
Q5, (WrOtC fi>' ftTrlagtbud^ban&lung.
^uDfctlvtlail^Stniiieitmiig. 7iid>l (StB>ün\dtUs grfälli^fl jn Oiritt?'«-
2I11 öie 33usbtian&Inng ooi\
3d} ftthfefiMrt auf lit
HUgniitiiK tgffriiitjitg in a:(n5fttitiri'tfltiiiigcn. '^^*^;^ i
inil|dn IfNitfrn. UlM tiilruttrlfltft. ^!lufT<itli.'n)fi. lUijOJi'i y i'iiiiRr. i-oHiUnblj In rlwa
linif la J) ( 1 1 ( n.
irmn bIM» M> la Mrfra aVrfr 4nihi'«Pnrni In 5«||Ui>lHvt. i Snft .« t.)«.
llhl. £lM|f nab Bunin; nam«:
KnuT vm 8. 9. tiittmn in CHf)l|.
lIIjEtneinE a^efigiiSte
in
(Etnselbarftellungen*
Unter XITitiDirfntis Don
21ley. Brürfncr, 5«Iif Vaiin, 3ofi. 3>ümidicn, S«nli. Cr&maitns&ötffct,
tCVoö. 5IatI^fi, Cuöa>. <5eiger, Sidjatö (Sofdic, <E>uft. fJM^erg, 5crö. 3iifif
5ne&r. Kopp, B. KugUr, 5. tcfmann, 7X1. pt|iIippfon, Cbcrti. Sdjraöer,
Bcmli. 5taö«, 3IIfre& Stern, ©tto IDolfe, i£ö. Jüinfelmann
I{crauS3esrben
(>cn
€rftcr Banö.
d^efdgitgte ttf alten SCeg^pten^
i>on
3olianncs Dümid^cn.
J->^^t^e^K^- -
H&erltn,
<S. Orote'fdjc Pcriagsbndittanbluiig.
1879-
6es
alten lEBppten
oon
Dr. 3öJ?ann« Dümidjcn,
pioftlfoi an in llnltwtfltdt Stidfbuni.
2TTit 311"f''^<**ioncn un& "Karten.
--?-
(S. (Srote'fd^e Vtxlaqsbüäjiianilanq.
187g.
i'^5
//,
Snrf mn 8. C Ctabitn In Crifjlg.
<5cfd7id?tc bes alten 2lcgvptcns.
€rjic& Capitel.
"^if PolH ber alten %tqt}pttx, igr X.in)) unb itfftn £r3cu0cc unCi CmäjjTn,
btt .i9h.
3« ber *ßotbofte(fc be5 Slfvifßnil'c^'Cn SVoiithicut^. tot» bct? eine öod^lanb
ticffctfifn firf) (leflfii bd* 9)iittclmccv t)iii öffnet, bort f)ot in ci«cc ic&cr näheren
IHcfHminiing fid) cnt.iicljcnbcn aiorjcit ber bcm ^icrjen bcs SBcUt^cil« eaU
fttömetibe 9iil, nni niivblidjcn Gitbi* feinte SSiiften unb Steppen burf^jicljenbcn
lUftufe«, ein fd^maki» lauflgcilretltciS Z^ai ciiifl (tHigi'iBrtit^cn. 3J!it ffiiien flU-
jdtirlid} überflullienben nnb äUjä^TÜd) eine <Sd)la)nni)d)id)t jnrüdlaijenbcu
öcicfliiern liat BietesS Xljal er bdmi Hllmiihlid) immer inclir inib mehr mit SYulUir«
bobeit übet',>t}tt(u iiiib \o m ial)rtauicitblaiigcv 'ilUbeit, in ctntiii butd) ^a\ft'
tnnfcnbc fortflcfcBtcn fiampf mit feinen U'inblidjen 9?art)baix«, bcn teibtii
SBiificn s«T jßcd)len niilB öinfen, id)lieRtidj einen it&mntcn (streifen ibrc»
lofittii ©efaii'tc« il>iien nbrtennigcit, oiif bem er nun jene iippifl fproffenbe
£onbfi]oft tjeroorficjoubert, bic «U eine ongoie^ni iibcrra^djenbc Sliiiiialjmc
uun bem uitroirtbiomcn dljavafti'r be« norb&flltdien Stftiln, ol* ein jum
^Hcibcn fo ctnlabenbc^ Ztud (£rbc iinä ^vute bort entgegen Irilt.
3n einzelnen nieuintu ^iflritlcn nur betuotiut, im Uebrigrti auf nnab^
fct)bar weite Strccfcii bcm SOfcnfdicn, loic bcv Sfiier; niib ^flnnscnnu'lt bic
(ififten^ üevfiifltnb, tufil gons unb Qüt bc* SSaffcr* JÜcbcn^elcmciit bort fctjU,
,^UA&n(tli(t| fc^ioer nnb littwirlöjvim .^nm firiJfeleti Ifieil, bebnl üd) im SÖefIcn
tjon 9(?ßt)ptcn« titiiwn brt? fiToöe Sanbmeer ber Saljarci aiic, mrb eine
flnbcrc SJiiftc, itnroittljinm nidit minbcr, veljt fid) im Cftcn bi-; 3»m SlotlfGTi
iKeete Ijin; im ^Jicrbcit üon bee 'Siitteimccrc-? Sogen urnfpillt nnb fübwiirtd
obgcfd)! offen bnid) ben Hatnrari, ber .^tuijdien 9lffiian niib ^EjiCac feine
Gaffer mit bonncnibem WcrÖfe Dortuäcl^ brangt, fo liegt, flcfi^ii^t unb
toolflbenjad^t von aZtw (Seiten, be« ^hlftromä \6iöiiti i^inb, 'JU'S^ptcn, bvr
uns ba.
3« anberen fionbern fpeubet bie 91iitur ber <Bahtn öicl nitb niflnnifl:
facfcfler ^rt oüi i^rem reit^cii SflUfiorn, in ^Icfliiptcit rontentrirte i^re ^nlb
fle »orjuji-imeife onf bo^ eine ^vo^t Öcft^enl be* 'Boffi'r?. Sem l'anbc
^tegqptc» ft^enlle f)e feinen 9Zil. Sr, jene« SanbeS @rjciii)cr unb ßt«
nährcr, toar unb ifl fo nod) ^eutc bort ber fnft nudfc^licgli^ (^en^Atjrcnbe.
1>a4 Solt bcT niten SttflQVtrr, t^r Sanb
SrofUoi'e Cebe uiiiflä um itjn Ijet auj bein ä^oben, bcii ui^t « berillirt^
@(beiI]CR in üftiigftcr Sntd)[t)ar[(tt Ijiiigegcn übcvaQ ba, itio er IiiiitDinniL
löim bcm lUf|)Cung jcnf-5 lumitcttcitcn Gliomes, öpii her 9iatur unfr
Sage feiner Cucüfii, «on (eiiieit 3»fliif(cii iit kii otercii ytiiibctn iinb üoii
kern fiauff, welchen ftflim bic j^ii einem ©tvom »ctciiitc» SßJaffer in fem ©e^
bieten ucfjmeit, bie fic uor bem ^5rTc^rf)cn b«i ägt)ptii<ficn SRiltfiflCfl. (lotfiren,
barübcr (onntc man im ^Utcrthiim nod) ni(t)t bic rid)ti{ic Äenntiü^ ^(tbcit,
weld)c [a etft un^ in bct adei'iriiiifi^ uerfloficnen Qch burcli bif nai^ betit
XquQtotiaku Cftafrila uittemoiiinicitcii Soc[d)ungdrci)cii gciDovbcu ift.
S^eii flUcit VU'gnpIcin, tD'Ciitgttcii'^ jut 3eit, al& \k ODm uittcrcn ^iU
tljalc ^eiiö ergriffen, inib ouif) mo^l mcljrcre Sflbrtjuubnrtc «ncljljcv hik^,
ipor ber Uripnmti bcö jie emo^rcnbcn Strome^ fo imbcloiiiit, ba6 fein
flommcn iuii> Sirftn ali ein ftodi&ciüge« Wiiftcrium fic Mroditeten, über
wcldiM erft mi) ber SSefreiunn von ber irbi((^fn iiüUc bctn luifibcdicrtcieii
Wcin'd^ftirtcilt 9tufi*fuB jn I^cit tucrben foOre. So ftPljciümiftDoff Derbovflc«
lunrcn i^ncn (eine Ciicöen, baft fie in bnä JReicI) ber un(id)lOflrcTi, nur bett
®0Mnm bctnnntcn Seit bicirlbni vetlcfllni, tpo^flbft fie jii fdjniicn, cril
bcn 9((>{ttfd)iebeiieii auf ihrer iinteriibifd}fn Säuberung ju bcn (El^fifd>cn
SrHIbeii uergüniit fein iollte. 'ZitcS gebt betillicf] ^eroor auS einer Stelle
in bein \i*'>. Gnliitel iti foocnnuiiten '7obtenbudi^, jeiie'g mertmitrbigcn
Miteralurfliide» ber olteu "MegyiJter, lueldje* man ben iUerftorbencn, gciuiffer:
ma^tn ali ein 9teifcI»Qnbbu(^ för bic i^iicn bcDotfte^cnbc Soubcning in ber
Uuteouelt, mit in bcn Sorg ßdb. ^n jenem 146, Sapitef, (luf beffen 53^-
jicbung jii ben 'JJiltiurQcn iucrft Brugic^ mib Gljnbn« in ber „Scitfc^r.
f. äg. Bpradit" aufmerffam gem<tcf)t fiaben, bort merben onfeinRnberfoIgi^nb
lii, burdj eben )o o'itie Stiore bcjetd)ucte Stationen befprodien, bie ber
Serftorbene auf feinem Sfege pnfüren mu^te, nnb nnlcr bicjeit fsU nun
@lotlon 12 in ber 9teiiic nadi bcm Sinne ber bci^
gegebenen ?iiiArtft jur JÖDineUiing bringen, toic
ber unterirbifi^e SBanbercr ein ben OncUen bc^
*HiIe» antnngt. l>as 4*ilb iciflt un« bie auf einem
*t*i)Ion fi^enbc nianniücibliibe Wcftnlt bc« 3lifgotte^,
jioeimol borgcflellt in feiner boppelten ^Iiiffa^nna
ol-s ober- unb unterSgiiytifdier 9iil, wfiljrenb inners
bolb be^lljore«, nUSBatbter beffelben, ein frofobil*
fdpfiger (^oll mit einem "üicatt in ber C>^"b oh^
gebilbet ift, in bem mix wohl ben in ber Siegel rtolobilföpfig bnrgc=
ftcOten 3d]iit}40tt bt6 Itatoraliengebiet« j^n crfenneu t)aben. Xte biefeni
^ilbe in j&ieroflliHjl)rnfd|tifl belgrgebene fficlünlening lotitel: ..5)a« iS-lfior.
tfe breitet au« bic Gattin ^fi'S ibre Arme, um fit^lbar ,i^u
mad&en brit 9til in feiner Verborgenheit." Xic (Jtöttin 3ft^ alfo
breitet ihre ben ft^rnbcr CfiTi4'3iiI »crbcdenben Slrmc aiii unb gemälirl
fo twm SJerftDTbenen bai Sdrauen ^ti gcbcimnigvoU verborgenen @olic«.
unt ttffcn Sr^cuger unb QinS^tcr, btr 9Ii(.
Xot^ ncb«n tiiefcr, lucim \^ fo fos^n barf, in bie t|immlifcl)e ®ct):
gtat>&ic getiÖTeiiÖEii DJilfliitUe feiitlcii lic nlteii ^Icgoptcr <mä) uon bcm Ur-
ftnrmige il)i't-3 3ti-oiiie« m^ t'wc oiilcve liübilionftlc. ouj bic irbif(%c
SS^cd tic}tl()lii^e Sov^eUtiitg, btf, tpo^l [lecrii^rritb aui btii crften 3cilcn bct
93cii(icr»it(ifun(i ^Ifgijptcit^, in bic Stiubcl bcr jioi^i^cn Glcpftdntinc ttnb
^^ilae fi(^ ftinvc^ttibcn liaiara(tcMlnnö)rf|(ift ba<J .'pctoorfommcn bei Sitlci»
«trlrfllf. Xorl war bie Siibßrciije ^IcflMptcnä. über bicfcllic l)in<iK5 mottle
mcn in bfii Seiten, fll« biefe Slnfi^l ft* bi(bctc, bcn Sfliif bc5 9Eil5 cbtit
in(i)t roeitcr fenncn unb jo urrEcjite sndn bnin feinen UrfisruHö in icncS
ftcinerfiiUte, uid uerfdjluugctu Si^afjccliibi^tint^ bc-j' ctftcii H'ntaiattS, iit
»eitlem beim ^elraditen bcr unäötitigen, balb ftiev, bnlb bortbin flieftcnbcii
Öeloäfier, cä in bcr 5[)nt oft nidjt ju crfenncn ift, noA irclt^cr l!Ri(l}tiin[i
bin bcr €trotn ()icr feinen ©cti nimmt. Scinftc ,^eit fiot fidi bicfc bncAnitö
crl(nrftc6e i8oTfte0iing bfi bcit 9[e(ii);)tcni crl]nltcn nitb finbcii mir in iöitb
unb Scfjrift fic immer niteber nnftaui^en, anäf in Gleiten ito^, n^o man ilber
bcn Üaiif be4 oücrcn 9tite-3 länflft eines ^-Pi-ffercii
u«tcrri(^tct mm. £o ^ei^t c« beijjjtel'ölpeiic in
einer ^nfdirift im Xempel twn fflrbcfic^, Ipclrfic
übet bcn gtätflicficn Qrtotg in ber ^nlo()c bon
©üfUHbtiinncn unter ber Sicgicntnfi Sct()0* I.
(19. Iqnaflie, 11. Jafirlj. d. ßljr.j berichtet, ba6
bai ©offer bort tierDorflciiiiollcn fei „loic in ber
$9^fe ber beiben Strubel Don (ECcpfjaiittuc".
9lo(b bentlii^ct ift bieg crfidillidi auö einem $)ilbe
auf %*t)ilac, tuelt^e« irf» bcijeHjft fl» cinec 3:em;fel-
iDttnb getrtbe gegenüber ber ^»Icl SJißcf] üotfniib
unb bai- irt) '^unb II meiner „öScoflr. ^nfdjriften"
Saf. <y oei'üffcnllidyt Ijubc. 3n biefcm ®ilöc wirb
in b« SBcifc ber flttiiflijptifcften öf'"^«»"!! bie
tatflrflltcninfct Äigetj jiir ^Infdjönüiig ßebrodjl,
ie fie mit iljren Ifoi^ragenbeu Dom 9Iil umfloffe-
nm Seifen bcm ^ge bei liSefc^QUcr« uon '•}^l)Hat
aix^ ^x^ ptäientirt, uiib unten in einer im helfen
bcTinbltd)cn ^ö^U, gebitbct bur;^ eine fitl) luiiibeiibc Srfjlange, in iljr cr^
blidcu mir ben 9(egt)pten bur^ feine Sliitfitn ernö^tenben SQattx ber (Söttet
giflpi:*Hif, welcher in bcr bem ??ilbc iur Gfrläulerung beigegebenen 5"fArift
genannt roicb: „l^er Boppelt ucrborgcne, ber boppell reine, tpeldjer
fitft ergebt in Senem" (ber öltÄgijplift^c *Hamc filt bic ^cictc ffligc^ gc*
nnnnte ftatnrn!leniiifel gegenüber uon 'ßljilae).
X'iefe trabitioneU mqttiologifdit: ^otftcQung bon ben 91tlc|iiellm bürfle
e* ani^ liio()I fein, lyeld)e btr belmmlen ttr,\al)Uing ju ©niubc liegt, bic
unfi ^erobot U, 2t* m<i) bent Srtirfjic eine« Sfl^ifdjeu ^ricöfter mit bcn
aSorlen giebt: „5&ie CueUtn tni 9UI aber ocrma^ fi(f| feiner uon beii ^Icgyp--
4 ^B» SSolf btT alten fltflttptcr. i^r Sanb
tem, £t6t)ern utib i>eUrncti ;u mincn, mit bencn id) iiif ^cf^iTäi^ leim,
migrr in «tß^ptcn in b« SloM SntS*) bcr St^rcilier bcr ^eiliflt-n Sd)ölje
%lt)rntd. 3cbo(1) fdjien ntic bcijcltic ju fd)crjseii, iubcni fr fie bcflimmt jii
iDiffen brbclllpll^tc. Qx jagte aUt bicic«: „„Ge loären ^ipct S^ergc mit {^t^
{»laufeitben (Gipfeln, jroift^en bcr <^tabt 8ijntc im ^^cbifdjcn 6^ebiet unb
bct «labt ISlcpbantiite iiclegoi, unter bcin 'Hamm Slitipl)i ber eine unb
SRopdi**) ber ntibeve. 9Jim flöffeii bie OneUeii be* 'Siil. eigentttd) lieft
€<l)lünb«, initKn au& bieien ©ergen iinb bic eint ^älfte be* SBaffers ftirBmt
itorbioärl« ttai^ Slcgijplen bin miö (itflcti bon 9torbiuiiib, bir nnbcre .^ätfte
nadi HrtfjiopicTi imb bcn Siib. Ta\i nbnr bie Ciicllen itcjc S(l)lüubf ^eitn,
ba», bel)Anplet( er, ifabc ber Stönig oon ^Cf)tiptcTi 'ijjfammetii^ erprobt
ttiefer \)abt nämlich ein Stil, Diel« InuKnb JVlaflcT Innfi, r^cflO'djicn unb
bafflbjl biiuibädüifcii, ohne niif bdt Oituub ju rcidjeu."" -S'timit fiilirtf luit^
beim bcr SdtTtibet bnrouf, Wcim anbtre bcm fy ift, Idic ev facjtc, bptt
dtiualtiflc ^Htbcl iinb einen 3lTiibcI ju Dernuitl)cu, \o bng Dpr bcm Stoft
bf« ^*rt[i£V* nn bcn ^eriif« bfl« Seufblei nitf)t Auf btn tjlriiiib tomnint
lonntc." — Soltbc lii'ääljluitg, bie mit bcr uorl)erbfi»ro(fiencn in bilbli«^
Siflrftfllungen unb ^nfdiriflen fidj Iiinb gebenbcii lyorficUung über ben Urs
fpnmg be* yiile* floni^ unb flor im (Jindnnfl fteW, börtc nlfo nod» ^crobot
in 'älqjiiptcn jn einet 3cit, in bcr man boi^ iti'ciicllij-j uoit bem Üniife be«
€tiomc« Iinb feinem Urfprutige Inngft eint riAtii^crc äjorfiellnng Uatle
unb ^tm\i ni^t mcbr annahm, bnfi er in bcn Sfataratten Pon Slcfj^antinc
an* 5ivet CUeUcn tietporlommt, von bcncn bie eine norbirürt!» nadi ^cgtip:
Icn bin. bie onbete filbwärta nni^ •Stetbiopien i^tt SSaffer cntfciibe. Seit
Oahrlaufrnbtti Ratten ja bcmato bie ?[cgt)plcr bereit«, nitf)t mir b\i tlff
ilinein itA<f) Vlett]iopirn, fonbern anct) nodj lucitcr fiibmärt^ hinauf, bi^ jut
©om;iltIüfte \)\n unb bis tn bie 'Wfflcvldnbcr be* Suban KcIbAvigc unter-
nomincn unb fd^on feit lange bcftanb bantaU ein Icbtjafter i^anbclfOcrre^
SWifcbcn bcn ^.Hcfltipttrn »üb ben jenfcii^ bei fflcnbefreifc^ feBfwftrn ä'olI*=
flammen, ^n bet bcm .'pccobot von bem Sattiichrn *^rieficr fleiporbenen
Qr^älilnuii babcn toir olfo tuDbl gleidjfallä nur jene alte trabilioncll mptbo-
10(|if(be %»rftcnun(), bie in pi-n[iift[7Ti1d)rr deil bei beu bcr oberen Slitlänber
no(^ bnrdtan« untunbifjen €öbncn WijitATnt'J' in bcr erftcti (fpodie ihrer ^n-
*) ^t Sbibt faTS mit btin bcrit^nitcn $»ctitgll)uiiir bcr (Göttin 9Itit. ipclAcr
bie ffirtei^tn i^ic nibetif t}ei1'"<il*<<ftenien, imi nad; ticit gcogtuHliidltit ^iftra bie
WflToUdli« it» fünften UHlftÄ(|i);flif4cu Qioati. tti allägüplifdjt 9Iamr bei Stobt
tt^dUcn in bem b(uliscn Sa-el-haftgffr.
bie tieiben Bon ^oboi gege^nm 9Iancn Kf»tft unb Afn^i bol $tofrfl0T
Sautft btc ]tifX anfvredinibc ^bleiiuns auS ben tönten: <r=> O )^ B
Ker-bipi „wiiittibfi" unb i];;;;;;;;: ^ B n^ Muh&pi „»itnaifet" aoi^
|t1lcl[l.D|l.»4«itM.brrftßt.bai|cr«la&tiitlcbcT»tf1ent(^aflcn I.Cl.XlV.«b. ll.lRMtcU.
Ulli
leTT*« vtitnteT hWii «TnA^rtr, »er Wii
pclihiitci im uiitcrcij 9litifirtlc flbci' fc<ri Urfpriing, bc* i^t fionb bur^=
fUflinenbcit Sl'iffc* ficf) fifb'tbff i)attc.
SJfl6 man jcboct] über ben fippoltjclifcfjcit llrfpnnig bc3 ?lUe6 tiitb über
fcinm Siouf in bot yÄnbem obcrhnlb ber jyotflrnftcti Poii fffcphnntiiic in bcr
3Sittf bc* 5. 3n[irlj. u. (Sljr., ols ^ifrobct Jlcfli)?!«! brwifle, bcxtiti be\\ct
iinterriAlet war, aU aui hec ddii bcm gelelirtrii Slcifcnbcn mitßctficiltcn Gt^
AÖ&lunß bes Saültidicn ^cicftnä fjcntovQcijf, crfabreii loir beutlit^ oiiä bm
folgenbtn tioljitelit "jy — :il. Ulac^tem burt bcc äÖc(j dcu Sleptiontiiie fibet
Xac^ompfo iiiK^ IDteTOt! unb boii ba bid ^^iim Saiibe bcc 'JtutonioUn tt^
l'tffricbnt »Dorbrn, bci§t f* bnim (Top. 31: „Sp i(t cö nii! Saljmi imb ©eben
ein Scg Don uicc 3)lDUiitciT, bag nimi ben Sauf bC'3 ^iil über ffcg^^Mcn t)iitoitd
no<!^ Ictmt. Sü bid SKotiotc nämlit^ ergeben fid), lucnit ntcm jiifaminciiredjnirt,
wie tawa^e fShicv brttiitht, wenn er von ©tcpbnntinc s» bcn (^eiitiiiiiteu *)(uto=
inolcn Tcift. Sein Sitiif sieht aber Uün ?[bcnb iiiib 3onncninitcvi;(iu(i aui.
^od SBcitere öcriiiafl tteiiicr fidjcr fliiaugcbcn, weit jcnc-S Sfliib löüfle tft «or
$iÖe." 3i" Solflfiibi."» Rifbi .^crobot biiiin norti ben iöericljt, locltöen Gijre--
nfiiic^e SDIäniicc bei einem $ejiic{}i; bfr Vlncncijnt^oaii; uon (£leiircl)ii^. bfin
ßönig bet Utnimonitv, erhalten Ejoben folUn, bcr itincn crjobltc, bafi eiiifl
füßi JHnsc *DiflniKt bcc iTtafamuncn eine tJntbeduiigöcciie inä 3i'n«c VlfrÜad
Hiiteniommcn iintten, nuf ber fic iiad) langer aSanbcriing bua'tft bic SSüflc
in eine fviichtrcidje Dtife unb bnnti jit «tiinjjien gclominen feien. SSon ba
dud raären fie bann biird) bie liBeroofinei' jenes Tii'trtflcd in ein uon 3>^^>^9cii
bewobiitc« öflnb (leTÜEirt niorben, ttn beflen ©nuptitobt ein großer Strom üorübcr
flefloffcn nnb bicfcr Sironi, Ijnbc {^lentdius I)i"ä''fl'^!ilfl'. fei 'c'« onbcrer olä
bet ''3hi, weither 'ätnfidit nad) .^cvobot bcitriH, inbein er fngl: „uub baS t)at
toictttd) icincn guten Örunb, btnn ber ^Jiil ftrüinJ aiii Üib^cn Ijcr^ fo, bag
fr Üibiicn iiiiticn biirdijdineibet iinb, luic id) fd)Ueiie, inbeni id) Won Grfidii:
Itdieni bciä Unt<el()nute abiictjine, unter bem gleidjen SäugcuucT[)älliii^ uon
Iwt Duette an tpie bcr 3)ter."
X'ioboc, nm 400 ^nhrc nttd) .tierobot, ipeift c&en|öfi-S nod) nitfttd ^äiftxzi
über bcn Urfprung bcä 5?ile« ju berirf)tcn, 6iip. Hi bes I, 93urt)e<( feiner
^ifb>rif(^cn SSibliDttief fagt er in Sejug ^tccauf: „35cr *)lil fliegt oon Silben
gegen 9torbeii. Seine Dncllen finb an einem unbcffinntcn Crl nnf bcr
ännerften ©rcnjc mn irtettjiopien gegen bic SSüftc Ijlii, in einer Öegenb, bic
n>rgen brr überniäfiigcn ^i^c unviÖÄnglid) ifl. &r ift unter a!len Striemen
bcr gröftte mib biicdilänft bcn lüngilcn 5BJeg, inbem er ipcitc Rrümniunflcn
bilbct iiub bnlb oftiüäirts gegen yitabien ^in fid) luenbel, bölb tücftluärl^ aiis'
TOcitfet gegen Üibijen. Sein iöcg von bcn ?lell)iopiid)CH ölebiriicn \>i4 jii feinem
SlnäfliiB inä SKeer beträgt ungefntjr l'i.noy Stabien, feine firinnmungen mit
etngcredjnct." 'Huif ddii Strabo unb bcm älteren ^liniu3 erfahren loir
titelt oiel mcbr als oon ben beibcn ivocijer Öennnntcn. CJrfi im 2. 3nl)rl).
n. Sfjr. bnrth Slaubinö ^lolemäuj, ben wir luotil citö ben uorjügtie^fien
unter aßen alten ©cograpEicn brjeidinen bfirfcn unb beffen X'atcn ftet« eine
6 fial 8o[( htt allen ffrgiipttr, i^r 2arih
^uptgTiinblage bcr alten Startogra^itiic bilbcn tDcrbcii, cr[t biirdb ibn tccrbcn
über bcii lUf^ining be* 9itIftromc*, ütcr feine ii"ff"ffc iitib feilten Sn«f tu
6cn oberen fiänbcr» einißc bcftimmtc Slngnfccn flcbrnd)! «nb ätoat Slngabcn,
rocld)e, mic bic iieiieflcn Sori(^iiiigEti borgctfinn, al« ber 2Bir(lirf)fctt jieml^
na^e toutntciib fit^ ft»«n)cifeTi. Unter bie SJrcitengrabc Bon MtPov&tä{
vijaoif b. i. ^tabagnstar, verfehl i^tDleitiAu-^ bic ^lilqueürn. Xa^ SDloiib:
flebtrjie — JSelfjvti^ opo; — ifi c<ä nndj i^iii, beffen fdinteljcnbc 8c^itcc:
läget bort ,vpci mäditigc dieUfcen füDcu, bic i^iiXov Uftvai, einen öftlid^rn
unb einen lueftliAcn, ^cber biefcr betbcn Seen enlfcnbet einen Ouellflng,
bie beibe fid) bonn Jiim 9Hle Dcnrinißcn, welcher in feinem novboft- unb norb:
wtftwär» BeriÄteicn Sfiuf ^iicrft ouf feiner rediten Seile bcn otiff bem See
Äoloe tommenbcn ^Jlftnpn-j onfnininit, lyeldier fid» ll" 30' 9iörbl. iörcite
im Sflnbc bcr Äiicnutitcn mit bem Üfftnboroct ocretniflt. Sc^erer fc^liefit
bic 3nfcl aJictDü oon Cften ein, tpü^renb im Syeftcn bcr 9U( bicfclbe um-
fhrümt. 9til unb Slftaboi-op ücceiiiigcn fidj bnnn unfern %*rimi3 major —
tllfiui^ (uyäXti — unb mm flicOen bie tion jrf^t ah Tcincn ^nf^»^ ^'^^^^ ■>»?-
nc^uienbcn Gaffer be^ ^itflromcid in n&^cr angegebenen Strüminungen bis
Sticnc nnb «cn ba bi^ jum SNccrc. —
SSeun fo ber grofic (^eogccv^ bc» flüettbumä ben Urfpcung bc4 ^tl
untei' bic !Üi'cilen;tra&e von S^Iaba^a^tar ucrfcl^t, fo [)ai bic« nada ben (£r-
gebniffcn ber uencften t^orfdiiingeu in 91ii<f)i(f)t auf bie Sage ber fitiit gi'ogcn
Seen im *3iiI(|iic[Ien(iebict ferne uolle üSetcdjtigung. Gbcufo ifat bas ^üot»
lommcn ber bciben Ciredflilffe aus ben bciben DncUfeeit, bem rftlidjcn
(UlrretDC ober ißlcloria-'^t^anfa) unb bem lueftlic^en (SRiunInn ober Slbcn^
^hjanfa) fidi biird)au# beftdtigt unb bcr iloloO bcd ^tolcmäuS, bcr Don ibm
ali Utf^rung bei» ^ita)}»^ angegeben tuirb, büifte bcr licute Xj^ana gtuaniUe
€ee in '^beü^uiciL fein, ond rocidicm ber von ben ^Iteii 9()lRpue genannte
©olj'i^cl-oira! (ber blane "Olil) cntfpriugt, njöfircnb bcr im üanbc ber
Hu^umitcn fid) mit bem '^tftavn« verein iiKitbe StftAbotaS bcr ^Ibara ift
— SAtieftlirf» borf id) nun nidjt unietlofien, t)ier itodj einer wobt au« bem
7. ober s. Habrf). ^erruöreiibcn (iöd)ft merlimlrbigen Urfunbc über bie KU«
qneUcn Gnpätjnunfl 5« tljun*,i, beäüglidj toeldjcr ber gelehrte .^lonbfdjritten»
Icnner, ber Dcrflorbenr Dr. 'ißarlljcp in rtner in ben SJlonat^brridjlen ber
flgl. fliabemie bet äBiftenfdioflcn ^u Berlin ^noi ^^^>^ üio« rrfitn SJial ge:
gebcnen Uebctfeljung unb ^ticfvcei^ung bicic« ^i-at^tuiig ttccbirnenben St^riflt
ftüdetf bcmerlt, bnß jweifrlli» bem ^crfoffer bcfielbcn bie arbeiten bed "^tolc^
mäit^ babei uorgelrgcii t>abeu miifitcn, bod} am ber fo bebcnknben iltermet^rung
o«n i>lu6' unb Stäbtennmen geljc benllic^ hervor. ba% bic ^ülbfnjiiiitti beft
*) 6)cV ^ubfon« Hu«flAbc ber Qeopniili. Cmtei Min. T. IV. p. 38 (Edi
17IT). (rteraber au4 iRobett Ottttmann .,3Hc 9}igntitt", baftlbfl Snp. IV, iwldic
„bie oon btn fCttea im« ^intrilaffeBeii 9Ia(^(QieR ftfcer lilfntat SSillerf Soften" liv>
l)dn»(lt.
unb bellen Sijeiißer unb ffirni^rcr, ber 9IIL 7
SSerfed einer ipdletcii, iii ber Grlennhiiri bet SlilflUtUen poigeftfirittfnereii 3cit
üHßtl)üre. „^ic CiuUcn btö 5iil," (fcifU C'* in bicür geogrnp[)t(il)ni Mlbijanb-
(ung, „finfecn fotficnbeii llripriinci, Xcra ßroßcti SKojibgetiUftc eiitflrömcH
0(^C Rlüffe, »icr ans ftcm ölilirficii, uicr au* btm »teft[id)cit Xficilc. 9Jlii
bcn rocfllii^cii 5l'i)K" Dcrljnlt M ftd) ntio. Tct erftf flrgnt Seilen fieifil
Stfeibalaä. bcr jtuvite (Ehenfet; bicfe bcibcn uercitiigcii ftd) bot ber 8ttibt
SDiZeti^. 33« brittc hciöt GljiaflOTiüö, bcr üiette Wnitbalo*. 3tUe üicr
ergitBen fiÄ) in btn See Slataraltua^ (^ Ttä»" ttajatfmtüv i^jucij). SBon ii'n
ütet öftlidjcn gliifitn ift bei; (cftc im Satibe ber iJJljgmäcri'J mibcfannt
<ben|D bcr ^njcile; bicje ücireiHiacn firfi jn einem Strom, ^Curfi bet britlc
ifl imbftiiiint, ber oicrtc ober öfilicftfte ()«i6t (S^nrabn«. 3?icjc bier legten
Stfiffe ecaie&eii fic^ in ben iholobilfec. ^^r 3cc Slntaraltu* cntfeubet
jiDei gHlilf, bie fic^ bei ben Stäbten (J^icrn inib (lijaia ücrfinii^ni. (A([eid)er:
rocifc cntfenbet ber firolobilfee jmei Sl'lfff, bic ftd) bei bcn Sliibtcn Singod
*) Sit drtttn alfo rtiidi liiet wicbcr bic Stlon^niinfi cincS bon IStifimikn &cH)Dl)nlcn
£anbci int 9;ilqii;lleii)icbirtc. ooii bttn {diori .^ccubol in feiner (£rjät|lirti!i bCT 'Hh^ü'
mpncRutjc beneblet nrtb in '^r\K^ auf totldjf^ '^riftiMcIed (Hi«lonu unimivltiua I,
Till, 2J no4 bcftimmlcc jidi niiöjtiridjt, inbeui tr bofelttil Inßt: „^ic JttnniAc äic^cn
Vii an bte Seen oberlialb 'flciitiiilmd, iPokUt'ft tin 9iil fnlffrinflt; (ort licnim n^ulinrn
bif ^Mgmften, unb slonr i|t bir3 Ictne 5«bcl, jniiticin bie reine ^aljrljcili aJtettfcfjrn
unb ^ftrbe finb, roic i>h ßi.iätrliiiifl Imilet, »oit nein« ?lrt unb tüu^iic« in völiten."
— 5^cr lim bie ßtiüricfiunfi ^ti'itla« jo wrbieitif Ur, «djiuciiiiiirtLj Ijat auf jcincr
leftlcn flcofeen g&tfi^iinfi4ieiie bii4 Horlinii beul ein eine* jolc^eii uon finein SrocrfiüoUe
btwofjnlrn ünnöf» im iHiliiiieUengcbtelt fDiiflQiireti I&ntitii. 3ni 1«. (£cp, isti II. ^ucfecft
leincS: ,,3bi ^etäcn Bon 'Jl(«ili" betitelten SSäerlti lurii^l « ijmribcr ftd) niij. 3«
%tufi bttfet 'IJljQmäcii wtfl id) nun ftict bcjüfiliflj b<r ögii>()tifif|ni I^enlniüter iioctj bc=
mtiten; Wnltx beii }o Ijnufig »otfommcii&eii Utbbil&iiHflcii öon .^Toctjien, mit benen fid)
ber uomelime Sleflwptcr ju (tnöplidjcr linier IjiilliiTift in iHnem 4>anie s" uniflebeit Itcblt,
fiiibcn wir neben miiflidi Bcrltiippetten Olrflnlleti ciiidj fcldif, bic enti<!^iebcn niiftt ftiiipwrl,
(onberii niu nnjfnllcnö tkirc Ceiitc bnrftcilcn foHen. ^iernud, niib niel)r ntulj fiiiJ einet
StfÜe in cinei„(iteoaTni)l)tidic3n1ffj'^i|trn" Mö|. so— :u Bon mitpctöffrntlirijlcii
Snidiiiii bcä KaTinilletnpcl^ c)lnnlie idi idjlteEien ^ii bürfen, bn« bie oifcn 'Jlf*ii)yict oon
ben im jrnien Silben, in bai i.'iinbeni be« ÜlJil(|ncI[cHfifl»ielfS )t'fil)a(ltit 'Jitiiiiiuicn iiid}i
nut bereit« flcnnliiift Ratten, fciibctn ia^ wirtlit^i ilcalc jeiifS i^ntfiflfoitts bamali in
Vlegijplen leötni. "Bic iti 9(cbe [teljtnbegnfc^rift ßebörl jiir jinlil jmcr groflniiiliifrfjfti le^te.
üb« bie id) im folflcnben Gnpild (iii*|iit]itlid) ircrbe j" fpredien tnibcn. Scax ja einft'
wriUn nur bemcrrt, bnfe in bf« ju bicfer ^nifftrifl ßcbflreiiben liilbli*en ^nr|teniinflcn
»it bcniTiJni.q cor einer im 5iielKiiii((ljeiitHeidiel(in)iel cctctjrten Wiiiliii evfdjnrcn fciicK
i^i ftulbiflenb in s*" *Hetljeii bie ijetjünificirlen 'Jirümnien Cber^ unb Untfrögtipleii«
iirtnb, «nb in bei bem jiibäidiiten ®an Cberäflitplcn«, tem joflcnciniitcu «omoä =
\abia bet «iflen, beiaefjebtnrn 3"lrfi»iit lof- Si, in it|r iniiB nitii in SSejng nnf bcn
AQt)t>tifc^en iperrfdier nnt» '.liibcTfiti (^tfcist:
Ji S 4-^ iff 1 I I I 1 I Ä 11 "" JT WJ *=- K»^
ju - ne-f niTn.« en aot.« en ros eher bak «m rät.f
,,€$ tommeTt gu iijm bte ^^^Qniäen aii^ bcn Uänbetn bei Sübcn«, um a>t
bieaeii Ictitcm .^aufe."
8
%üt $Dlt btx alten IStgiiptct, i^T £anb
unb 9[ba ccrcinigcit. Sic btiisen legten unb bie bei GC^aga iJ^ufamtncii«
irflofTenrn öerciiiigcn fiel) im iJonbc ber filcybnnlencffct iiiib crt)(tltcn
bni 9taincit bn (^rofte tlrlttti- r'liuiji^cit i^ncn lienl bad ^iiniiicllanb unb
itwhncii biet bic ^ijfimöen. iPcc groftc ?ilu& flctit mm locilcr bi^ ^u bctt
(£f)amp(itbcn. 3ii ititt mfmbct bei- ^Iftapue, ber aii^^ beut 3i'c Mole obec
fiolca bcvipmmt. UJot^ct aber ucccinigt fidi bei 9ltta(iii^ bt-in ^ftabocatf,
ein bcbeiilciibcr itlufi aai bem Sanbc bet Sluiiumilcn. 8'iiif(^eii bcm ^ila-
bornö mib ^Ifiajjiii Hjol)«cn öic SttfiHfefncfifr. Siinftbem imn bcr ?lftapm
unb 'ütftaboras fid^ im äiiiibc ^fufiiniiiie vereinigt, mitiiben fie in bcn grogei
Stuft bfi bm SKncrobicrn; bann trennen fie fid^ roieber; ber flro6e (5tu&
gegen SBeflcn nimmt in fein iPctt eine« nnbercn 5("B. ^lomcrt* Olnbndje,
auf, bcT 011$ ^etn See ^febole tjcrroiinnt, bie Dercinigten ^lüffe '^Iftapufi
nnb Sflaboro^ ßcgrn Cftm i}eniiifcl}cn fi(^ nicber mit bem großen $1uff(
ber eine ijitiel ^JlcroJ', nuflciöljr fo ßcuft wie bcr l'clo^jonnc?, iinifnfit. l'ot
ba an fticHt bcr 9Ul inigeil)cilt mit uirleii il'rütnmungcu nitb cc^iefit {i(^ mi
ficbcn 9)iiinbimiien in bo^ ßtüB« 9K«r bei l^barn« i'?(lesflnbria)."
Sc olft über bic ffenutnifi bc* Vlllertfenmä »om Utfvrnnßt be« Slil,
oprt feinen Suflüfffi' «nb feinem ßnufc bi^ jiir SScrciniflinici mit bcni üJiittct»
Bieew unb fflffcn wir nun norfj !nrj^ äiifammen/. iwi in S?ejiift bieroiif in ber
91eu5eil biinft bie nnrfj bem Äqnatorialen SSftifrt unternommenen Siitbccfniig«:
reifen feftflcfleQl nwrben. @ä l)ot ber 91i[ in !^nbetrn{t}t bcr ^ängenenliuidlttna
feine« Slronirnufej, \o weit Viei bid je^t ^At beftintmt werben fDimcn, untet
bcn größten tflüfien bet Grbc nur im ?Iri(nonenfttoin (OCMJ beuttc^c SHeilcn
Inufi) einen Slitjalcn, boi^ audi bicfctt bürfte er uielleid)! nodi um ein i^c-
braleitbci überbitteti, beun bie ei(ienilid]e ?}il()ueUe, ali> totldic wir bo<t) woE)[
ben fmiften Cuetlpunft lü fernfteu ifiner CucUjltiffc betractiteu müffc«, ift
eben bi* ie)}t nvifi nid)t erniiticit. Seine bciben $au))taTme, ber fogrnanntC
iÖlone nnb Setpe 9lit (SPolft ef^a^fAt unb iSafft^eliObiab) oereini(i(ti fiA
bei ber unter ir/^SO' nörM. fljrciic geleflcnen Stnbt G^attiint, bcr :t'anpt'
ftabt bei &(tt)titifd)en iSubän. !Bon ^ier ab nimmt nun ber 3}il biA j^u
feiner Sereininuiift mit bem SRillcImeer auf feinem gansen 4nO bentfdjc SKrilen
lanscn, fajt unau^gefe^t burd) abfolutefl $}üftctigcbiel fiitjrcnben ^ege nur
einen cin^iflcn ?lebenf[u^ auf, ben ^tbaca, wcld)cr am bftlidien Ufer, rttua
iO beutidje Steilen unicrtralb Qbartünt cinmünbet. „^uf bieicr (tanken Strcde,
bic citi 0-U'jäQc Dou 378*" auftptifl," jagt Dr. Sditueinturth in ciucc fuift
gefaglen S^efprecbitug be^ !JtilInnfe^, „bat bcmgentäft Qu^fdillefilid) CDufumi-
renbr« Itcrroin er ^u burt^ftrSmeu, tnbem iftm nur gonj ocreiiiii<Ue 9icft(u>
flüffe be« Cinter« oon ben smift^en feinem tet^len Ufer unb bem iHotbcn TOeete
fid) binjifbfnben Öebirflen Ijcc fporobif(b ^ngefüljrt werbeu. So ertldrt ti
fiib, bdfi biefer oiclleidit länafle Strom bet 'iSelt, felbfl bo, wo er fit^ wrbcr
in Vntie tlicitt, nod) but<b bic^t an feine Ufer Ijrran trete übe ^el^mänbc cin>
fleengt crfd^eint. nur feiten bcu maiefiälüdien Vlnblicf (^cwältrt, wie wir i^n
j. 4). bei ben großen ßläffen bei cucovi^iii^en iHu&Ianb:$ luabrnebmen. t£ine
Bin
feife^eriiaflf^ir^WTnff?"?, her. Süit.
^Breite ooii lOOn"" erteilt ber Dcveintgtc 9iil nur (uts inUi*r^ci[l) Q:harlQm
imb liirj oor fei«« fibfrinnlifleii ItjcifuTifl bei Äoiro (fliicb bei bcr «Stabt
OTintjf, roo er uiigcthcitt f(ic&t), roäljre'nb buc^ ^rfjon bcr Seiße 5HI biefc
^vfiic niif einer nvileii Strede fctncö Unter(aufii überfteigt. ?lni feinem
öiclfod) geiumibeiieii Üauie burc^ 15 ©ccitciidrabe biirftincii ^iiftentcrrainft
flel)t eben ein fltofect Xfieil feiner ^affctmaffen in Solflc öon Serbnnftunfl
uiib Snfiltrntion (lonhrfdjciiilitftc Urfodic bcv tiefe« Gtriinbnjnffer^ iit beii
Cofeii bet libi)fc^en Stiften, lueldjc UPin ?tubif(beii 3Ii[ oii5 gcfpeift werben)
unb no(^ met)r in einem Stiftern filnftli^cr '-lietDäfiernngdcanäle ticrlorcn.
9Iii ibvem Biifntritiieiiftu^ uev[)filtcn firf} 'SSeiftcr H«b ^Inucv 9lil, wai bie
bnr<ftid)nittlid)e 'Öicitc «nb Ä^iiifevlicic aiiloncit, wie :t : 1 ; ober bicfc^ 'Qtx-
Eiöltniö wirb bnrd) bie ftiirinifÄe ®d]WcUc bc^ fPtaucn 'StiU, beffcn SSinffec
in bc« flbeffiiHifdifH tiorfiticbirfleit siifammeittonfen, fobotb bort bie fotle fficden-
äeit eintritt, wcfeultidt iiiobifieitrt. 1:« SBloite 5!it ift e&e« ein ©ebirflsflH^,
ber p[S|}(id} fteiiit unb aQefl mit ftd| fortreifit, mas er auf feinem ab)d)üffif|en
fionfe crfnRt. Xat)cr bei^t er bec iöol/r:e[;oirol, ber blaue, b. ft. ber
„bnnllc", „trübe" Stil, im ©cflenfAßc jum fflniri'=et'nb^nb b. I). bec
luei^e, Tid)tigcr ber „belte" cibi-L' „Ilarc" ^l\l, iubcm feint;, bLird;i cnblo^
tveitc, bou bit^tem O^ra^Wiid)^ bcbedtc Sbenen unb ^um großen ^^eil foonr
aui bcreitd> abgeüdrtcn äce^^^edcu fliegeuben SJaffcr (tclciuterl, jnin %i]tii
burdi fdHüinunenbe ©roebecfeu filttitt ecft^eincn. 'Jcr a?lrtiie 9iil (ncbfl feinem
?tMcger, bein '3(tiJftro) lann brtber Quisfdinefjlitft aU bie 'SOiiitter ber öghp-
tifrf)cn ?friid)lbatfcit «nb äiigfeidi al« bie Urfod)c ber 'iJiitidirocUc (inbcm er
einen Ucberfüift liefert nu ber conftarten 5DIaffe bev Sli'ffeis) betroditet merbcn,
Wofleflen ber Seifec 9JiI bec lÖater feiner t'etien^fÄljifltt'i' ift. ber ilini bie
^m^baiier nnb (^leidimäüigtril ertbetlt, tucld)c uer[)inbert, ba^ bae £anb im
Slorben jur Sonimerjeil oirbiirflc; ber "j^lniic 9til allein luüi'bc nicl)t 0»*=
teilten, ba^ Oio beutid)e Steilen lange ^ett bß^ go^V^e ^aljr hinbnrd) mit
SJaffer ;ii erfülle«. Steiiipelt bctiiuacb fdiou aCIein ber ^alii'e«bnrd)id)nitt
feiner Sfliiernienge bcii 2i'ei(jeu 3Jil iiuin .^ciiiptflnffc, \o imiü jtim bicfeö
iÖcrredji nodt in tjöiieccm ©rnbc jnerfnnnt luerben, luctm mnu bie Hangen^
QUdbe^nnng feiner tributairc bcrüdfitbtigt, lucli^e bicjenige bcij Giemen 9ti(
weit inn biiÄ doppelte übcrfteigl. ?rbcr ant^ er, locnii wir iftn fiinauf;
fdjiffcn, bleibt nic^t filv Iciitge migettieid. 3nncid)ft erreichen wir unter H" nßrbl.
©reite bie 9)lfinb«n<i bcö Sobat, weld^er, bem ^Itbara gtcid^, bie 5iniur bed
©lauen 'iJIi! im ftleinen toicberliolt, inbem er fidt «cn bem im Silben bei
eigentlid)cn 'Jlbefftinicn^- fid] fDrije^eubcn .Ooc^Ianbi' iKvabflürji. Xid)t ba^
hinter intinbet üon ber entgegcngefe^ten ©eitc ber ©atj'r^cl-ÖIia.iftl ober
WnjeUciiflufe, ber, faft ciu Strpm uljne Strörnnug, nnc bos ücccinigtc Sammel-
äfiHnrium einer Unmnffe bem l)oIjee gelegenen Innern ber SUanminmi unb
ürebi-ßönbcv cntfttönienber Cnellflüffc ou«niad)t, bie i^ren Urfprnng jwifrftcn
bei« ■». unb ^.° nörbl. ^Breite nefiinen. Dfcetfinlb ber TOünbuHgen beS Sob<i(
«nb 'Öii^'r cl ®öajÄl nimmt ber Stufe bcu Ötonicii ffla^'r^cl-^cbct an nnb
10
Imt üoit bet alten ßcfiijpter, i^i Sanb
ft^rum^ft $u anbttxhifiÜätti: %ti-eilc ^uiammeit, loie ein ^liiB brittcn Staiiflr^;
Oon ö .' nSrbt. SJteite ^örl er niif fc^iffbnt ju fein, inbcm er, lüiebccbolt über
fiataualtc ftrömcnb, aiii bem fflittnitan^Sc« (bcm fogtii. SUbm^Oiitaitfa;
aii«fliffit, bcr lüicbeium burdi cinoi, immer noift aii ©elfter 9lil jti 6e=
trflrfitenbcii 9irm („Soiticrfct" flftaiiit) mit bcm See lUcrcnjc (9?tftortiu
9ti)anfn) im ßiijanimciilidiig fte^t. SSetd)e2 tioii bcibcii KcferDoircTt mirb nun
beu entfcrnteflcii Ur(pn«iß, bie Inngften 3"fl"ffe ^abcti? bnrtn refumirt pt^
bic fiTDBf S^fflc nerfj int 9lilt|iicIU'n. 7n-3 C^lebiel, (itif welche* |i^ bie Ic^lfteii
bfidiranfcii mitfitii. ifl nbcr, Xaiit beii SDriidjvilteii bot neueren Sltiii'iibcn
gegcnTDärtii) ein bereite berarlig na^i allen 8citen l^iti begrcujtcd geiDorben,
■ba^ bir enbtiülli^c Vijjiiiig iiit^l (nn^c iiitlic au| )id) luartcn lauen tann."
32\e mau \)on bcm lUjprunge bcd ?iil, icincit ^uilüfien unb Icinem
o&ecen üJnufc im ?lIteTtljum iipd) nic^l bit rit^tifle ftrtintniB ftabcii lonjitc,
bie Ol« eilte oou bett flroßc» ivifftnfAaftÜdicit örninjicnfcfiftflett iin(er« an
<£nl bedungen rciAen Satjrdiniberts ja erft in ber jünfl)t tJftflofffJten 3ci( im«
geworben, fo tont man flitrf) önmnl? über bie Uridi^en bcr nflift^rlirfj jn bt-
^tmmtcr 3«»* cintrctciibcr SluidjroeUlina bej 9iilflrome» nodj hßttift mönflet*
Ijafi tintertit^tet. 'SStit brr Srflrünbiinn biejer tUfodjen Ijabrn {idj utcljat^
tjemonagcnbc C^ciftcr t>^^ ^Uteribuni':« bcfapt unb finb aiid) ba ^imt XIkU
bcr 23al)r^eit .^lemlid) nal^e gerstitntcn, boi^ felb)! Uflänner tute 2^cilc3 unb
Vna^agotai), jpclciäii>> bei ^nclterc unb £<ellniii(it«, Xcmotiit uon
S^b^cro, Xdtobomp niib ^crobct fjoben iiorti bödift obioiibcrlidjc XlKoricn
über biciE« merlroftröigc ^(tänomcn flufgcftcUt-*) SSic es fid) in SßJirtlidifcit
bamit Dcr^ält, barübcr tierrfdjt i)tau fein 3n*rifcl mel)r. Ss ft^^t tjolllonimen
(eft, bflfe nnter bcn üi-vf(^iebenen im ^ltcri[)iim swr (Srünrtmfi nnfiie fiepten
Urfadicn, gcrnöe Mcicnige, tucld)« Jperobot ol-J bie irrigfte liejcit^net, bie
Ttdftige ift, bog gerabc bie Don i^m fo beftrittcnen fHegeu^üffc im ät^uotorialrff
Slfrita f^ finb, n<eld)e bai rcgelmättige Stcidcn be^ 9tilftrome$ Ijerbciinbren.
SGScnn i» feinnt bcr beigen Sow ange^iircnbnt CuflUänbcrit bie Sdirrden^i
^ bcr 3/iirre ibr (£nbc crrcidit bat, tpcnn ba, bei einer jc^t mir \>on glut^^
^udienben Sinbcn butd).^ogeneu, immer fdiivülcr unb brüdenbcr inerbcnbm
*) t^fobot I. SI fagl tu 9e»U(i bietanf: „€il|RieT ijl bnft fliifdiipelltii be« 9)ill
ju atläic», unlt Diele ^^tlDiopIrcn unb (^idji(bt«tdiTeil>ei baten ftdi bemüht, bie Ui<
fadicn baüon naAtKR^etjen. — QkfAiifildfdiicibeT niie (-xHnuitua unb 5labmu4, aii4
^elatäuil unb aCc ^'Jt'^SlctdKn ani bct alKii ^eit fiiib anf fabelbafle QiflfiinnBrK
gnatbcn vtipl»» ober, ba ctfiint ^oifdKC unb etfalirene ficiinct bei (\frfcDi(bte. nie
Iiuim etil 'Atibfici liMii, (itl)t bii. tuo IT vcit biefti Crfdieiiiuiitt ü<lcct;eii)d]aft ju neben
fudfi. wie tnun Icid]t Biibet, uon befliittnien '■Spiauücl^iitiflcii ani. JtcnopbPn unb
^IfBtQbibtl, nU Alaulitnubige 0ef4li<tltdtcliittbei bciiiltmt. b<ibe)i übet bit ülcjietib t>on
WrAtflittn fl« feine ^Jadjnct»! ßfflcbtn. Qpbcnt} unb ^^opoinlm) unb ^lubcrt. bie
nuj birjCR Okgen^anb ben nidblen i^lftf) ficioenbet, Ira&tn botft bo« '&a\)xt ata tvcnig<
ftm getioficn. Ort t^tirii StDen frl^ltc eA nidil an Qknauiflfeil, fonbetn an bei ftctmt*
nift bcx UrToabtTtB CtUMi^tiiinc"
unb bejftn üt^euger itnb Ctitä^ier. ixt iHtl.
11
Su}t, fid) mm in inimcr birfilcren !E]'!ajfrn bic SBolfen am ^immcl j^iifaiiimni'-
fd^ttbtrn, bi# cl nu jenem St^niiiT erregenbfn Shifru^r 6cr Glcntcnte fommt,
100 leim ^euUti bc^^ SliirmH iiub '3:obcit t>e^ Suniiei;^ nitr allen Scfcn iiiib
Guben ber fin)tcicii {liutmclöbctfe bic Scucr bc'^ ^U^tc^ lieniicbcr ^tidcn imb
nun cnblic^ ani ben (itti cffnenben '©olten hai iUJofier in einer aJtaütnliaftifllcil
unb mit einer Gewalt Iierabftiirjt, bau ^^ ^i-'" ^^n{d)ciu Ijat, a\i füUtc burc^
geiiec mib Söflffcr M'flltid) bic ^fbc »om ^iuiniel ocntic^let tuetbcn, wemt
ba bic ©ojfermflRen jener trovifdieii Citemilt erregen, nat^bcm fie bafi öu#flc--
börrte, in breite, fcf)(iid)tcnäf)nli(I)c Spfllten flnfflerifycne Srbrcic^ tuiebcr jh:
fammcngcfiigl, nnit iihcr ben bnrd) iic flctrüiillen iöubrn aii rcifeenbe 'Strome
bat^in branfcu, beginnt ant^ ta^ $tetl beS 3liki fi^ neu ju föUeit. San
laß ä" 3!öß fteigt üon biefem 3i''lpiin" fn icr ©trum nnii immer ^ä^cr
iinb l)ö^er, bi$, nnd) l^erlAiii einiger SJionnte auf ^emvx ^O^iten ^'6i\t an-
dclangt, cc je^t iinc^ in bem am nörbUd)cn (£itbc feineö SaufciS t^on i^m
biircbftrömten Lital, in bem üoii teiucm erfriidjcnbcK Siegen berütjrlen Ulegijpten,
t^cil* übei7lHii)t'nb, tlicili* buri^ (Snncile auf bn* UftrUnb fiflfitct. (fi» be:
fru^tenbee ©tcment über bie lerfi.^enbcn gflB"" nnwiiefet. Xcr 9Iitftrom alfo,
15b«-e(-baroqa „ber iBalcr bea 3egeit$", wie' bec beutige ?Iepnpter ben
(Krjeuget unb ßmötiicr feinem Sonbc^ in ^on(bflr(ett nennt, er, bem bic
alten löeiBotjncr feiner lljer in nodi höherem Örabc iljre iöereE)runfl äolttenf
ben fic nl5 ben ge^eimniRUoll mirlnibeii Öott*) ^api in fdjtuniiguolle« £>i)mMen
bcrl)erclid)ten unb auf beficn berfc^icbcne Stabieii {eincä iö^rlldicii Scben^ fic
bie ^auftfefle bcr nad) feiit^tn itommcn ttnb @cl}en georbueteit Sa^^c^icitci^
belogen, an bcncn fte in t>ompI)afteii ^liifjügen iintet oUcrlci religiöicii ßere--
monien fein gcI]cimniBuoüc5, fegcnöreidie* SJoIten feierten, er ift e*. »on
bem, rote «or 3'i()Ttftnicnt'cn, ^p aiid) nof^ fiente ©oE)[ nnft 5iJet)e jenes Sanbe«
abtfängt Sollte je einmal bcr 9tÜ auf feinem ^anf jum 3)iecrc einen anbeten
*) Um ein SeiTpiel jener bem Slit jn Sftren gebidjlclftt iinmncn jii gcIicn, jmi^e
bcr Änfdftfl bei im ^apiiru« Snllift i l<if. XI -Xlir «n? Qiif&crD«I(rttn 9iilt|^mnu»
^tet $Ia( fint>tn. in iDOrlgetrciiei UetKcfr^mrg olfD lauleiil):
Slnlxluiig Iiit, o Sfill
Ser tu tid) offcnbnrt baft bi(|em Sonöc.
^n gmbcn lomnicitb, um Slffltjplra 511 beleben.
SJctbotg'itci, bcr S^ii önnfift tvai fiiiftfc \}t juin Slifit,
SBic kentern ääiUen immer t<t beliebt.
a)er 3)u bie von bem Sonnengütt erfc^aff'iien glatcn
9JHt ©flffct Überjie^ft,
Um ju errätjren bic ßffammit 5^ietiuc[t,
Sit bift ti, ber bR4 i}iii)b trditit nbrioK,
Sin ^f(ib bc« ^limnifl, Ta, in 'J'ctrem Äommen,
Sott Seb, bc« iörotfis ^rfiiitb,
Öott Dlcperfl, ömeibripeiiber,
Itfott ''$ ta^, ber ^tU mac^t febr ÜSo^nnng ic. ic.
12
tial 6tfl( icr alicii Vcgqptet, ifjc Sanb
Scft iiclunrn, al# hwdt Slfcinplcii, nwet ^u bfntcrfftcOiflcn ein obcifinifc^cT Sütft
in ber Itiflt fimiiflt ndcii ffmftc« boobiiditifit haben fotl, folltc f*S ^id) irmofö
erei(incn, baß ber bclcbcnbc Strom aiijhi'irte, )c\vt aünfÜT ln-n Slurtit Slcv^ptru*
ju fiKnitcH, nun, batiii »äce cd eben au« mit SIctiDptcH. Srflonrung uub
■Job i» üegttfltioti^loTfr ©i'iftc rortrbe bnmi TOiebec feiu S!oo3 fein, wie in
jenen Urieiten, ali Der 9lil iiod) iiii^t feinen ilauf burtljin geleiilt halte.
3Ran bc}ei(I)nele im ^Itcrllinm, ganj fo, ipic tki notf) ^etilc bcc ^aÜ
tp, als bo5 eiflentlidje «egiipttii bcniciiiflcn Xftcit t>ti *Hilt6at», roclc^er, bie
otofaifi^e unb libuidjc «Jüfte jwc 'Diedjtcn unb Sin(en, bit ©oflcn bed ffllitlcl-
ttt «II tn «tt»ln,
merrc^ por fid) unb bie Strubel bec fialarallen von StiPae im Waden, jtiii«
fdjrn LM «nb aiVs^nörbl. ©reite }ii bciben Seiten beu Stromrä fic^ liinjic^t.
ißon £oPnc bi^ in bie Öeflcnb, luu cinft aJIcmtsbi« üonb, fteßi fid) un« bicfe*
ä{|t}Vtifd)e ?ltlltHi( n(d ein unflemein ft^niAler Streifen tnlliiriäfiiflen Sanbtd
bor, ber in C'ber()At)t)ten ouf bcirä^tlidic Siredeii (dum eine I)albe bcutfc^e
Steile in ber breite mißt unb an fciiier niiffdebefintcfien Stelle bnfelbft tiidjt
über Bier 3Rei(rn breit ift. Crft an ber iiörblidjcn 3piue bti (nngcn Ihattif.
tHaai unterhalb Soiro, wo bie Slromt^ilunfl fic^ Don,tie^t, bcbnt \iif baffelbe
jtu rincc nai^ ?toxbrii f)iii immer breiter tuerbenbeii f&bcnt aui. Xiefe ift hai
fitlliebli^ b'iA 5a einer ©reite bon lo beuifti^cn Weiirn fid) emetttrnbc foge^
iiitb be\\tn (SiiCDQet iin!
bei «i[.
jtttnnic !EcUn»), burdj luddjc-s bie min in mcljretc 9Innt ^d) t^cilfnbcn iiiili
in jablKidtc (ioiinle geleiteten 5lutt|eii beä mai^iiscn 9iilftronieä bcai citb:
liÄcn 3icle' i^rc« Iniißcti Bcß« entgegeneilen. lUier 800 bcutfö)« SKcilen
mifet bcc ©eg, ben fcet 9lil nein feerniiäfoinmen ou*^ ieinnt Cuetliee» &ig jur
aWittclmtcrlüflc ju biiTd)Inn(en t)nt. Xquou lomnicn -lüU 3Jlcilcn ouf bit
©trede öon feiner SJereiniflung ju einem ciiijißcn Strom bi* ju jeiner SKUö^
bimg in« SKecr nnb oon biejen lOM wicbtt lonniit ctiuo ba« lejite Xtittel
auf icinen Sea burc^ 'Jlegijptcn. SJidjt äcifit fii^ und bod liier uon i^m biirc^:
ftrönite Z^ai in jener Ijcryorragcnbt» Sc^önl>eit an mct^fclBoÜen aanb(*afW--
Rila|cc in CbciAgtivLci!.
bilbcm, toic fie bie (^elfcnufcr be« 9Iiibif(I)en 9iil ober itodi weiter filbwärtfi
^inouf bic in üi>ptger Iropcnoeflctolioii vvongotben Siromumgebungcu aufs
'i 3n btt Iifutiiftm aii«nabc ooit 9Jio*ticto'Ä „(Mefiljiifttc bcr Tiierfi(nl(lnbiitf|cii
flMf«" btnmtt S- s ^rt^clllR imb ir beii StadjtTäfjcn S, 601 ftrr Ufberfctjec be*
^ritr« dt. ^tttic^inoii i<c,v'Ali'l) t>o4 >:)JaRtfnS ^eltn, bag Spboriifi ovit Aque
bni^lt, cd Ijicgf ägi»itifd) xriuKpi^- iiiib bafi biefeni XSortc iDß^l, nie 9tetnt{4 in
ben Zi^anftibtnditen bet "Bitttti 'jttabüinic ^b. 36, 18ß1 (uerfl IjietdHf nuftnertjant
U
80rt<ulit, Die flltäflt«)iit<l)f «citidntuitg -_.,.,^ <n> i i p |>e-to-mera „lU(>o;|^iit«(i=
nnin8*Io"b" sb O^Iltl^c licflc, iitii wclrticm Flamen bie 3iili1)rifKn fo ttäuftg bcn
Boa ben ®ri«^cn Xellu gcnaiuilcn Iljctl be« ägntiliictjeii Üanbc» bcicidliicn.
14
%«< Solt ber alten Süegqplcr, if|t Sanb
icciTot, fonbetn ti ift wiclirte^t M* öfli)pttf(%c 9!iltf)ftl oft (iiif lueilt "Strcdcn
w(^t monoton. 5Konotou jitt«eift ir bcn (formen bcr bcn Strom ouf 6eibcn
Seiten befllfitenbni (^cbirg^jitgc, bie balh am ßfitiiicTi bnlb oni tDcfttidjcu
Ufer jiöf)cr fieraii Iret«!, monoton in {i,£cid|cr SBcifc jnni gTöfttcn I^eil nud^
iit ^f^ufl AuF bdS bcbdittc Ilfcrtaiib tinb monoton nii^t minber in SttTfff
tofi Uli« jur 9lcd)trn iinb jiit 2in!cn begctiiienbcn Drlfi^oftcri. ^inincr Ijnbcit
toit bo biefclben etbiarbencn, auä lufltrodenni 9liijc^lamniiiicfleln aufgciiiljitcn
füllen, nmranfl ^icr unb H von '•J^aUnai, €i)to)noren- unb iUtiinotcngTnppctt,
aüi bcneti bann (i^tui^^nUcf) ein {d)lanlee' ^{iuaret ober bercti mehrtrc luib
bic .\umcift bem oberen ätocfnicrl bcr SÖobnnngcu lliiinnioTmig niifgciceten
■JflHbeiifiäuf« (jeroorragcn, IJorffdiaft ober Stabt, eine ftebt immer aui wie
bie anbcre. tocb ein tKtrlidieö Stüd Gebe ift tik\ti Z^at iinb tro^ all«
Clltf aal hat >bitJjniMi|4}r Vl'ltnirt iinft t£t itffitu^: Ueit\iM ?fli:4f Ufrt
GintOrmtjtteit eine im ronnbtrbftrftfn fiontroft »on ber anfltenjoibcn Süflc
ftdr aMrebrnbe fianbfc^aft, bie namentlid), roenn bcr SidttglnnA bcv fommeil>
bcn unb gefienbi-n Bonite be'ö Crient^e glübmbf tTTbenprorfil über jic breitet,
in lUA^rtHifi rntAüdrtitirr 3d}önt)cit b(tnn ftralfii. 3ti)<fd)ni bcn Tdtfjli«^ grAueit
OTöucnt bcr cinfo(|enbfii ©üfteiigebirac ein frifd) flrüncnb« Ofttten, jmifdjfn
lobtcm Saiib unb i^ben trelteit eine L'cbea at^nicnbe Ca)r, bic, bcn größten
Xtjril bcd 3(>I)CC4 in itpfigcc U.U'gct<iIion fraiigcnb, bei nntr cininerrnnfKU
forgtnmcr SJcarbeitung, iljren ^cmobnetn eine ^wci: bia brcimfllige reidK
^obrc^emie fidirrt. Unb mitten bur(^ V\t\<i lieblidie, fmc^tbAre "Xhal fiilfrt
jene cin\ig in itjrer 'ilrl bafiehenbe, oor ^ahTtduienben oon bcr SJatur bort
flngelegle iinb feil 5<i*lftfluf«tibcn benu^ie Strajif, ber majeftatifd) bfl^i«:
jte^Kwbe Dlilftrom, löcli^tr wn S^Ptie bis jum Wecrc jiDife^cn beii Crifd)often
unb beffcu Srjeugtr utib CEtnS^Tcr, bet 31il.
15
^egtlptenS uiib etcitfc bnim jiuifd>>n 'ülcg^pleii mib bcm aitgiTH/\cnt>cit Stubirti
Wit bcii nod) tvcitcT fitbiväcU^ Eiiiiatif gelegenen Säubern bei SubAn uu&
3nncrafrilnrf bcu iÜerlebr üenniltelt.
„So ireit unfc» 0)ei(bidjte gurudi'eidit, leitncn )vir biä beute nodi fein,
riiKm C-tfluptf(vom onwol)Ufiibf^ eultiiruotf, tu beffeu ©tfc&iditlidicm bie
lofniifirenbc Srbitntiir fo fdinrf ausgeprägt er((i)ciiil, in rorlcftcm bic 9i(itur
bc4 SKflter!nnbf5 fo iibmuii'nnib bcbiiifltnb in ber Gntroicfliinii bc5 Stcufietn
unb 3""c™ ^etuotträtc, tpie bei bcm iSoIIe ber ölten Slffiiiplcr. — 6ä ift
ka^cr niid) iop^I iii ber ganäe« aKenfcfecnocfd)id)te nni' ein einMflfS Wtni bic
eißeiitllüuiUditcit bec ägtn>tiidicii tfintluicflunflsgcfdiiAtc jui eqdieiunng ge=
fommeii uiib bicfe lonnle lutv mit bcc lüilbuiig im Ba{{ecfijfleiiic bt« 9lil-
«>-^i*<. 4<
?*>««iU'
ftiome^ jufammctifaQeii, in iebem anbcrii auf btr ipciteii iScbe nuifite fie
eine anbcTC fein." 'i*tfn bcr Sfibqi*en,ie ^Ccgljpfcti* nn bis jur SKittclnieer:
lilflc nnb niidj itodi über ^leiiij^-Mcii-s engere övenjeii ^inon^^ in beut oberen
unb itnlcrcii 9tubien, ba ftobcn wir nn bfii Ufent b« Stronif« eine faft nn^
unt«&cod)enc SeiJie öon ?IrcI)ilc(tiirbcnfni(iten, „roclt^t in .ttinfidjt ifircr OTenge,
i^rer SüefenjiriJöf, bcr lyulli'nbnnfi iinö ^4Jrac()t itftn Slusfithmiifl imb bec
ben 3al)rt(iiifenbrii trot^enbeii 2ielfcnjefliiifcil, bcn evftcn 9tang nntcr atleii
befannten onf bev (Srbc einnehmen unb bicjc S^auiperlc finb ÜPtomimentc einer
fo eig^nttjütiilid) bebingteu unb euttuidcUcit ^nltutiüclt, cine^ uwi faft m\-
brtannteu SJiümcutei in bec OJtetifdicniicfdiidjlc, in tpelc^cr bie uoii bcm fflintc-
ricflen bebingle iJflvflcHnng b'Cr "ißroBuEtiDnen cined göiije" ^Soltcs fo djaroltci
lifiiftÖ tietüortritt, bßp Icin^ä bec folgenbcn, audj noc^ fo nniucrfeU cninjicfeltcn fie
16
Sat SSoII bei altta 'ätcgqptet, i^t Santo
»oebcr in iijton SSefen Ijat gönn be((r(ifeii, tinb nod) locnig« in feinen flejt^ffenen
u«5 (d)o(ffnben fltinfHreia wtebcr mit anfnc^cn unb regencriren lönnen."*)
„tie Sautunft ber olttn Stegopter jumal," um noä) brn fliivlpni^ cinel
g([tf)rlcn jlri^iteften**) ^ter an^ii führen, „i^ ma it^rcm t)rimat()Iid^en Stoben
nirfjt Io4jurti6en; in frember tgrbc flfbeliel, erid)tinl \it eine rät^fcl^afie
€pl;in£, bem i0erftönbni)|c bee ^ejdiauer^ un^ugänglit!^; aber um \o llanv
rtbti fie im eigenen Uanbc. Unjer ^tereüe tuiib ba ntt^t allein gtwcA
burd) ba« l9cfiÜ)( bei (£t)tfurd)t bei bcm %n[(^Quen »on Tenfmälern au^
bcn Urjeitfit menit^Iidjcr Gioiliiatioii, fonbcrn ti ttwd&ft, inbem wir ertcnncn,
"ba^ tfitt eine fiunft nk Dor und ^ben, btc tai Siegel ber Urfprüngltc^:
feit fln if)rer Stirn trägt. Äld ob Sflftctiini'enbc ftinbnrtli nnr bicfe« eine
SSoIt oöein gelebt ^fitte, tft ibte Äunft abiolui unbcrüf)ri geblieben üon ber
iSinroirtung onberet Söller.***) Äein frember ©ebanh mlft^l fid) in Wt
otrftäiiblti^ 9ocin it}rex SÖule, Fein au$tnäitigcc Sc^rntei^cr ubcrliefcrtt
iljiien bir @efr^e unb fftegeln ber 8(ulplu[, lein äJtufter bcd Uuelanbei
flanb ilinen ju ©ebote &« ber cigenlbiimliAen IJarftcOimg itjtcr ^ilbloerfc;
0114 bem ureigenjten öieifte cntfptang tjicr Äiinft wie SSii|eM(<iöoft, unb i&cibe
ninrben ,su trägem ber Siillnr uub ^eftttung fitr gleit^grttige nnb naC^*
Ipmmenbe 58ölferid)oftfH ber ffrbe."
Sicbcrholl ift mit Sicdjt fo unb in fl^nli(l)er Seife, iinb wai jn t^nn
cnit bier nir nid^i unterlaffen biirfrn, auf bie tSigenart t>ti ägnptif^l)«! Snnbed
unb JBotIcd l}in[irtüictcn ivorbcn unb tute jumal ber biefeö ^anb burcffsie^enbc
©tron einen fo mäi^iigen Siiißn^ bort ausgeübt, mic er in bein fon i^m
bcT S&ftr Abgerungenen OJebietc nie^t blofj in materieller ^infi^t aQ^cit
ber treue Srnäbrer geblieben, fonbem roie er nu^ bie gcifiige ^udbilbung
nnb bai fociale SSerben unb ^«(^fen ber an feinen Ujcm angefiebelten 9c:
toDbner fn unMrtennbar becinftuHt bat. Xüe Statur ciued Sanbrd ift ja f)rl9
*) ffarl MiiicT „XieGcbhiiibe im JSei^ditatB jut 91aiui iinl) iut ttetdjidiie be#
1Rcnf4en". Zfe. I, l. Vudf. ftfrila
"•i Ö. Srbtam „Weba We (Dtäbn unb Jrmpct ber ölten acgtiptcT".
•^ 3)06 die aliüstipt. ttunR bn* «Sirflcl »er MrinränßliAtrit oii il»t« Stim itaRt,
Wil t^ buitban« nidn in flbtrbr firQen, wai inbrffen i^x gäniltfbrS llnbrnl^rlbldbcn
von bcR Uinflüfirii bt« Atiftlaubtd betrifft, f» bin icf) ba oabcier 9liifi(l)l. ^it Alten
^rnDVtri ialxn fiA ^u (ttnci jtit (d, u>ic bie« gvnrftbtUuf) andmcinMica loirb, argen
bat iliiflunb at)srf4Io!T(n. yjfreil» in bru $ciien ttt alttn 9ietd>r«. b. ^. in ber
^t>o<fK fvi btnt 1*^ ^atnl). r> ßlir., unb noi^ mt^ bann R)dl)irBb ber 3biitmofi4-
unb Wamririben $>riri4rttt. IT. ^olit^.— iooo d. Cbr, beftaiibtin Icbboftfr Vertrl)i ber
9IiIll»albcRwbn<i auf bi'iii Stiiib' unb Srr&iftie mit brn Sitltitru&llfni hti flH»Innb«,
uub boft bribieftm ^tlctit bni iu miCTlduni (o «laliiictir dliägi»ptif(fK Von ve» tem
ium stoben Z^l bomnl« )d)pu auf einet rc^t bofeeu ihiltuiTlufr firlrftibtu 91i»l|barrn
gcwift nuixM Dtleinl unb [o man^r« bei ibnen aI4 üDr^Afiltib CitauuK b.iuti ^m
fl4 iKräbergniDninini, bäifir luotit nitbl in ^ncifel gejegeu »eiben f^nncu. ta^
bie olun ^cKtiPia 0>i^i>iiii1fnbr binbunb in ftunfl nnb SBiffenf^aTt Den bem 8in^
flnflc br< Vu4Uinbei gAujltcb uubrröliTl firblttbrn {ein foDten, i>rtnia[| i4 alfo nJi^t
i« bem Orabt aninnrVmen, loic iui tn bem obigen flM*f)»iu<l}t beQoupttt Wirb.
nnb ticlfrn (ftgtngcc nn^ ScnA^rCT. litt 9tii
IT
iiiffic ob(v lucittflcv von Ginfliiß mif Mc SIii*6ifbuiifi btioiibercr Giflftilictteit
tfiitcr aScwohner. in Wcflopteii icbod) war bic? in fo f)oI)eni (Slrnbc ber (?oÜ,
tttic roit in fllcithti "förtfc in !cinrm anbeten Üanbc c^ miclicrfiitben, wn"»
Wtifiici9wci]c tptir es boit ber fo iiicrlioilrbifle Slroin, lueldjer in feiner tSiflcn*
ort ben iflnt'toft jn jenen [)erüüvro(]niben iieiflmißcn (tcfltbrn, bic bie aUeit
^lepnpter ju bein bcbtiitenbften GnlincDolfc btä ü"ül)titcn ^llim^mn^ mndjtcn
unb bicicn ülicciunng bnrd) ^^atjrtaufaibc l'ie bvl}nupten ließen. So inondfc
^ictcntl)iinilicl){eit bei' alten 9tiltt)ßIbcn:iDt)nev tiotiiit iinniiltclbor mit bei' "i^tatiir
iifxti Üaubti nnb ,^nnial ittrr« Strome« ^ufnmmcn, tuic beiiptol^tDcifc grnbc einer
Jier iiaupijüiie altägnpliirficn Scieiis, bet ^uglcirfi eins bei- .'öouptinnbnintnte
fleroorben, onf loeldiein fie^enb bfii? Sott &cr alten ^Jicflijptcr »o Ötd^c* crrcirfite,
i(& mrine i^ren i'o leb()nften Sinn für fflfßelinftBiflfett, il)rc ftoftc ^tdjiiinfl
Dor bcni bcfte(|rnben iMcfe^i, nnb ibr ftrenflc-s Scftfinlten an nit iKrflcbrarfjter
Crbnnng. ®ol)l uor.^ugijiuciic bcsljalb liai bn« in )o Ijeruoivaflenbcr SBeifc
bei itjnen fic^ ou^gcbilbet, metl fic "bai aUjfi^rlirtic Steigen unb t^aOen bti fit
eruälirenbcn Siromcs in cincv i'o nniußnb et böten fftcgelHiÄniglcit mx it)vcn Singen
fid) voU^fbcn iahen. 2\t StJüiirncbmunfl biffer tegclniafeiflfu, iiidjt üpn einem
jufiiElifien ^cd)fcl btr Witterung nbitän^igen Strümanfdjtpellung leitete gu
^Öbrrcr SSctraditnufi mib Sotfdintig. Utn mit ^idurlieit ^n wiffcn, luann
ba« *-8elt b« 3iilw fic^ ju fiiUen beginnt, lunun bcv Stvoni feinen Ijücfeftcn
nnb loonn feinen nicbcigflcH 3lflnb er errcitftt, inonod) ja nietic ober itiimigcr
öOe ®efd)6fte nnb Öontinmflen im Snnfe bc<* SnbreJ f't^ ridjlcn nniBlcn,
um bicjen fo inic^tigtn ^f'tbnnlt genau feitanftellfn, galt e^ ben Stanb ber
^onnc nnb ben Sanf bcr tiJeftinic ,^n beobad^rcn unb jo getaugte man tjicr
jc^on irtiliieitig ju aflronpniifdien Äenniiiiiicn unb einem auf ofironpinift^eu
IBeobaditHugcn bafitenben Mnlcnbcr mit einer ^oÖrw'f'nHJcitHng, beten bc-
fonbere SJorjiigIid)leit bcr gelebtlc unb uiel gereifte .'pci-obot mit ben ©orten
rüljmt: „t*ou raeiiidilidien Singen ab« er,\a[)lleu (ic (ble i-"epl>äftuep rieft er
oon SWempEii*) mir (^Plgenbw in lU-bcicinftimnnmg mit ciiumber. 5)ie
Slcgnptcr lintten jiievft nnler ntlcn 5Jti-nfd)cn basi Sohr crfimben, roeirfiem fic
nom Otan.^en bcr 5flt)i^'>'*S<itf" f^^uülf ?lbll)eiluu£ien gaben. Unb bn& ret^nen
fle, naä) meinem Urt^eil, um fo Diel Hdgcr aH bie .^»ellcncn, luiefetn biefe
noc^ icbem i^iucitcn '^aifxt einen Sdjßltmonnr, bcr SoliTC^.^eileii lucgcn, ein
fc^oUen; bie äegijpler bagegen bi'i iljrcr 9ted)nnnfl uon swßlf brcifiiglftgigen
tRonoten, rtUitif]rlic^ \m\ 2age über bie ^(i\)\ iaj,\i Tcd]Tien, lDobHr(^ für
i^rcn ^nlH'eö.^eitcntreii.« immer betfclbc Slblauf hernnv-fonimt. " SJlit 9led)t
bucftc .'t'c>-'()^>'^ fU'i tntjmciib fid) auojptedicn über bie ^^ai^rct^ciutbeiUtng bcr
ölloi ftcflijpter, bie bind) fortgefe^te fovgfnUigc aftronoiniic^e ©eobarfttnugen
bereit* jn einer nnftcäu ridjtigen fleflftellniig bcü Sonncnja^re« fielaiifit waren.
3n ben 'Eedenoerjiernngen i^rer Tempel unb tilrobcr, bie tl)eil*5 a)lront>mifd)cn
]^fjnlteS finb, ein beftimnitea iSilb 'bei gcftimten ^immfl« gcbcnb, wie ti jn
einer beftimmtcii 3fif '" iÄegwptcn gefelien umröe. theils SReilicn uon Kignren
bringen, bie in bcv £?eiie bei nltitgi>ptifdien 'Xai-ftcllung bie perfonificirteu
DtntCcn. RmBStm. S
18
^at Soll bcr A(un llcgqviCT, tf)i 2anh
itadj tJicfft Slitiitiinfl ^in iiitftl lluln•^Cllt(llBc* iLMflcu iin* nieöcvflelcgt. SÖrt«
fic an btm ötur Slfflijptcite S&o&cn in iiumfliiörlbarcT l'tn*t unt Scrrlidi-
feit erflläiiieiiöc» .^immd^flcttiölbc frfdjmit, wie mrit fic in &cr ficnniiiiB ^«^
niieitblitticit ScllcMroiinic« Dorgcbrundcii, ihre iPcDbiidiiuiißni über bcii Üluf;
nnb 3Ucöctaniig ber Wcftirnc, über Sonne iinb Wonb, über ^(.'Janrlcn unb
Sijfirnip, „bie riifielo* bni liimniliirfieii Ccran Xiirrfjrubcmbnt" nnb „bic
nid)t iHubcnibcii" ddh ihnen ()citflinit, ilirc ffiJnfjrHchiiiinigcn iibcr Sonncii:
mtnbc unb ■Dtadjtfllcicbi.'njjiiulU', ubrt bcii ßroßt" Jalirwlaiii bcv Sonne bind)
bic j^toölf 2l)cik bcr Sicrucitboim an bcr von Cft nadi ^t^ft innitbwinitcn;
bcii ."Liimmel'iluflcl unb Wie fie t\c(c iiir ilirc ftitrononilfrtKii *-B(obflditniinni
mib dtrcbnuußcn i'idi cin[ictt}cilt, iibci- alle« bitd ifl w-ö biivdi jene in fotft:
föltiflcc 8eid»n«n(i «««flcffihcten Xecftnuer(ieriin(ien ifjtct Icnipcl nnb Wräb*t
btieil* m<ind>cr liodiinicri-jinntc SfiiffdiUiB (lelworbe» itiib in iiiimcr crliüfucrem
t>ir«hc mirb Ijicr 'iliirtlävunfl nnc werben, je nielir es un? mit bei: ;Vil gc-
Ün^tn n)irb, bod noOe SSerftänbtiig jener ieltfanicn ^arfrcfliiuoeti in aütn
tljTfii ßinsrinliflien jii flcwinnen.*,i
^n einem ^'anbc wie bit^ ä(\i)pti)df( ^JUlltjol, mit einem jo tuimberbat
trmbuctiDn^fä^igcn Srnc^lboben, tPdr eine nufiemctn Qto^t (Sruiebifitelt hti
*) XterCBiftf», rw[rtK firij Aber bie auf BieK« «etpitw doii öen «crtteietn 6a
JlefiDPloIciiie in ^f^ ir^mt i^ft'nniicn firnonntnm ^efiiltate »iihfc iiHlfttiAieR tDoUftt.
eenDdjcn mir iiiif: iK Vtpiiii« .,(il)TOitolotiie in 'Hc^vivtrc" ßiiiltitmij; 3. i'.u— ^to
uiib „itüititi^iiiiit)" 'flfironomiidje 3c<il>n<it<i"iiing an\ ^rnfTiiitkrii 3. ^2— ir>!),
ti. iBiUtt^'^l ,.Noii»elIp«r«hcrchM snr U diTinJon iIp ]'anlll;l^de4 anriciw rsx[)üen»'"
tmb tti ^n .^tfifer. b. T. 91. Qtr) , 9ß. VI. iHi.-i ..Urtirr bie h \ipaf^ome^^cn•' , Don
^cu{cllK^ iberfAffCT: „MAt^-riaiDi ponr nervtr a In rcronrtraction du calL-iidriL-r de*
Miciri» f.gy\Akm" aab (eine neiicftc Ii»ltiiötini<^c Wtbcil: „Ttei gtfirolciiber'.
Cm. bt fl}ciU||i^ „M^raotro «iir i|Hi>l>iih'9i )ib<-»omöitei) Celeste«*", 31oinieii „Mentoiie
mr Ir cuJ'-iKlrierTnjttie" iinb „Lettn-* ii M'L^^psiaa uir un d^cftn d« ci*l t'Ryplien",
Qlia ba4 „Li>-t«rmination irim«^ dnti- cnrtain«' donB le rigiic d*tin mi di* raiiciMi
rnipir«- n> V,f[tptv', Sie ^Jnfle fficiiDuf .,C(üpndnr of a«trononir.il obR^rvnlioiia'*
tu ben ..Tmiiiuctiniu üf Uie aociety of UibiirAl ArchtruloK;" Vol. III, Patt. 2;
ha^tlbc Xf^cma bfl)ijiibelt i^on HtniltT in ettur: „Xie Zlict<ani(i^ lafclii ^tinblidjcr
cefmauffläiifle' beritellrn ttrbeil, X ßiutt): ..t-?" ZoilituiuM iV- l>t-mlenih",
„MJiirtln) uiiB her luiiiifr SöniflSpöptirtift" unb „Slfflonii^Ae ölironplonif, bofirt qii|
bif DolI)idi!&i(i( Äri[>e Bei Uijodifn", U. fflifl, ..lo* Sonnen utib cinii*ictljt ber
9)iimnfiNii mti ttm (9(lKiintii)i Bri 3d)alti'ii(t iinb bat ^alti tti ^»tuid Uüiai" uub
3- XüniiditH. „'ÄliäjiwphidK Halritbfriniiiitiflrn", iii meldjcin ©cvte auf Ittf. 1 iü
mctiircr dToiV tiiib tleiitc ^itfokitlkc ttii-tHiniiefKf 7«iittitiülr[ iiitb laf. 41 110 uiite
^ictlK Mn ui\iitiHl\A)tn tlugdbcn übn riii^rlnr l>rii>nbfi9 t)t>d}qtl)oIlriie Ircfie ,^u
tiuninrit(|(n'Ut Ttiib. t)if lb^)Ii iu bm flidlifav^Dcn jiiini anbmtcti au blr Vcrritribriieit,
ibci!« in nnb not im Tttnpilti t,a ^ifii bct (iültri pen bcn alten ftcdDpiait bf-
AditD'it worbrit; tu „!9liE>t()<|t>i))lritdir iMciiillnte riner ard}4iplt:>)iiidKn Sirebtttmi" bir
Hfliffnomiidiflt Xäcflclluitacii au btt ttdt i<i Üipiiao^ im XcnbctalcuiiKl 2a\. atr~40
bfiptoAen im I^i 3. if. 3i*. fliifietöem ciw Mribc Bob «Ibbaiiblunßtn in bcr
,Jl<iHdir, f. dgiipl. cptodx", Ctflbrfl. I»tti-T7, wn Sepli««, »inflid), (f. br«DU(|.-,
S^abni, Momleu, Viccb. apobnin «nb anbeten flegtipioloBrn.
iiHb btfFcu Crjeuger uitb BtuSI^TtT, bei *I1U.
19
%ifcrbaucä cicfidicL't uitb joniit eine ber ^nuptbcbiugungen jiir (^iciffeui ctnev
biditcn ^^eotjllcninri Botbonben, loic beim nnd) ifhr balb eine ioldir iidi übet
bic ligiiptifdieii Üoiibc uerbveitftt' miB unter ber ein flebeiblidiei ^Boblftiiiib
fwö ruf* ciilföltct«. S« beiieu ftetev ^ebiuid roiebcnim bet Stvoin jeiHe [jiilf;
reiche WiliuirrMitfl (ict), iiibcm er, mA) ßllcii Seiten l)iii beu '-öftfeljv er-
leirflleriib, ben ^nfidtiumis wiMt .'pßiibel niib bewerbe «ngemcin bcgünftifltc.
§ierbitrd) mm iiiicbcc mußte lienjoi"(icnifcn tocrben bie ^(iifftcnung ein« jii
■anffliifl lUDtit fißrfift eiiiiodic», frljr biilb itboc^ immev eomi-ilicirlfr lucrbenbe«
Wanf): uiib tMcwidii-jiij^tcms "unb bic lilu'Sliilbuiin ciiifJ in rnfdji'r ISnit
loidhiiig uoqdteeiienben. immer gtütiere Ct^eitßiiigteti erftrebenb^n ^e(t)nim(;ä:
loefene. Xie iinmcv bidjlct wecbtnbc iöeoflUcriiiifl , lüeldic fo ifircn Sp^I-
ftonb uer\UR*iürife bem 3Ul »etbantic, befnnb fid) ober oiid) anbrerfeitts um
bicieu ^nblfianb i^u luaäicn. uitnu^Reie^t in beu ^age, ilne iH^uynutttien iinb
bic fic eniäliwnbc r^elbffiir flegcn ben udjäbrlie^ cufdiiucIIeTibni niib banu
liic Ueberft^reitMUd feiner Ufet nuftrebcnbcn "StrDin idjii^en ju müiTen. IJrt
gäU e#, bie ti'trDhntcii Crtc butc^ tuitftlid)c Övl)ifljnun unb (iinbfliiiiintug
gcaen bic flnbrinc(cnbcu Jliitfjen ^u fidierii, unb mnu [)ntte 5Jebrt(%t ^\i nehme«
auf 3™<*"fi&'fl'fif i" t'cv "üluläge imb CiEinltunfl fefter Ufcrumw«(l«Uften
nnb eiuci oiclind) uei,\nii'iflten Wanaliie^Ctf, JDt£die<; Ir^terc fetir bolb in immer
flueflrbetjnlerem 'üJJflnBflfibc aiigeu-fit ttierbcn inufjte, ön uicßen ber immer fiiirlcr
iinica(^fnibeii !0eDöEIerniig mtin geni^t^itit mnr, fo weit ()in als niüi^lid) hai
befruf^tcubc ^nftev bev^ Strome« au Cciten, um auf tem uon iljm errctditcn
Terrain uciie^- llulturliinb ^u geiuiuiicu. Xic ualüilii^c ^olge biefer buri^
bie lÖeft^offeulieil bee Wunbe« iieboteiieu "älrbeilcii war, bnft biird) fic immer
mcl)c unb iiielu bic *^tiuliifi bei bev •^eoi^tleruitci fiewerft louebc iiitb bieft
''X^MX<i) ben ^Jülficom ücmiitnBten cvften S^nfferbnuten bee oiten ^legiipler tfarcn
etf üor^ugtfipftic an benen iener iBaufiim crftorlte, bct fcö(iefelid) on bic
«öfnufl ber fdjiüieviftften *!luffli5beit fic^ iiifinte itnb nrd)iteftonifd»e Sdippfmißcn
ba t)cröOvrtef, bie \im Il)cil nod) bis heutigen ^aciC'f tiirtjl iftreij (Mleiditu
itabn. — 3» eiucm iL'iiiibe, in bem, roie ^icr, ber ^eji^ an ®rnnb imb
Sobeti t»on fo i)oltfi" äiH'vttie mor. fialt es, bie ftVnnbftücfe bev cinjelneu
^iDohner einet Crlfd>nft mit ÄOigfull ju ueviiieffen, um bie ®re«iicn beri
fctbcn flcnn« ieitjnftellcu, Weldie ^^eilftcUunflen buidj fotgiülticic iBenncfiungen
imb iÖcrcdjuaKflcu, »»bei geDinelviidic Stennlnifie uncrldßlid) mnren, imiuct
loiebcv üon Wienern «orgeiiommen luetben mufitcn, ba t»ie Uebcrflullnnig bcä
Strome^ nidit ft^'^tit bic cicie^teu (Mren.vnnrEirungen loieber volLftänbig ver--
toifdjte. — Titic^ fletc iöcbndjtf ein muffen auf beu St^nß &e» ^-befi^thitin«
unb eine inüglidift »n^jrcithe IV'rroertijung beffclben rief fllfo in ber onge-
benteten 'äScife nnflu.?gc|eßt hier iJltbeiicu ber mannigfndjften iWrt ftnruor, ju
btren ^hiäfü^rung eine bfoft t)anbti'frfc>jiiiif)igc, rein tetfinifdie Si'rtigfeit eben
nit^t nii^reif^enb mnr ?t[lc biefe, bem WemciniooW wie bem SScften bc«
Gin^clnrn flctieiibcn unb, lon* fpcciell bic nroftortigen Xempel- nnb-ÖirÖbet:
bfluten beiriffi, ä"*^ ^I)" ^<f ^^öiter, jnr iJJerljerrlidjung ber ftiSltlid) wr^
20
Sd9 Jßolt ber alteti HcsQptci. t^t Sanb
e\)xttn Aöntgr unb 511111 ^iitciilcn an bie !S(t|loi:bencn aii^gefütjclcu ^ibtilett
tontttcn abci nur \>ann iic 9Utgrtn geniimmnt lucr&cn iiiiD sav ^liit^fiilinLug
toRimcn, iDcitn Qiuiliininifltfit im ^pQnbcUi t>a \vax, imt< i'ic U^Un iomit ein
■MHorbncn, Mcitcii imö iLlcielilfii iiuft ein fid) lliitcvovfeiie« unb flfbüvjamc*
©cfolflcn btä S^cfolilEiifn »oircm<t, uub bitict @<bori(im luicbev muBtc iiotf)-
tufiibifleriuciic bcncn ficlciitet warben, bie im Scjipc Bcr (eitciibcii StcmUiiiRc
lUflKii. - 83oI)lil)aligc Siifi'iifdjflft l)ilUl firf) imn nbn in bcn Urscitcii &cr
iS&Ker getn in i>ai &>cman1i bc« (_^cl)rimiiiiieC', bol ;;um(ifi ci» ftnrf celigiöfeS
0*ei»roflC iiiiö bif in l)ol)« i^Bi-rcbmiia flcbcnbc •jicrjoii bw '•4*Ticil«v* ift iljr
$crIÜTit)icifr ^Artir aU- ictttiib wo anber^ Ivat jp in "jlcyitiulcn fic nuf.
ftUc Staot^cinritbtiinflcii iiiib bürflcvliAeii löcrbällniiie, Silttit iinb Öcic^
Sinciifdiaft tiitb Aiiuit. fjaitbi:n t)iec in einer fo inuiflcit tScjic^ung ^nx Religion
uitb raurbcii jt) mät^titi bon \t)x bccinffu^l, roic ttiil in ßlrldicT ^ciie bei
leiitem onbercn Solfc be* ÜUtcitliiim* e* luitbcv fiiibcit. ^h "iflciiiiptfu war
c«, wo man iucrft mti yraliifdjcv ÜHn^nuiycnbinifl frlrtimtc, eine wie maiiebcit;
bcitwftfni«- imb nieiiicl)fnbe^frrf{^cnbc 9)Iad)t in bcr 9tciiftion licßf, roic bic
fo niieiiblit^ Bcri(t)ifbcTii*n ^Jliisfn'afjlunfleit bcr Sonne bc* J^cnl* für bic
fltoB« SKeiige in bcra S^vennpiitiftc bcr iHrliflion äuiflinrnfnlanicii, unb nie
gerobe fte, bte gro^e 9tät^ffll5feriii im)) 2i:i){tcciii, bic bcn iebrni iUlcnidien
iunr loobiicnbrti, in einem ieb'cn melii; ober lucniger tttätigen ibecüen Xi'nitg
fo uortrciflidj ju bciritbigeii »pcifi, fiit bic ©cfitlimg bcr ÜJioifen bic Itcfle
Q^runblagc biete, auf weichet ci» fd}on biird) glctdie «Spradje berbunbcnc«
^plf-*fl«HÄC, bei flleirtier ©otlcdocrc^ruii^. fllcid;!« iliird)! unb flUidier voff:
nung, im ^fWiiBtfcin ber ÜiilfliiimengeljDriafcit ^u ein« fuirfeii, ttjot:
Iräihjie» 9iolion Ijeran $11 bilbcn fei. Unb biejcnidcn SDiÄnner «im, wtldK,
bice rrtenntub, in ^egq()ten ba« teiitb äteligion m fDrufältioftc IM'lcflf na^»
men, fo (i)it(mfllii(!b c« erjoflcn unb it)m bami. als es bernnaeroiiAf tu tt>or,
eiu pcäd)liflcd funftooQ ausgetxtulef aub mit bein iJouber be« C^Jetieimtiig:
DoQen umgebenem Sxtui t,\tv So^nflätle nnruicfcn, fie, bie inellbenibmtcn
grofefn Xentcv im yiilllwlc, mit bfucii jn uerlvbicn Jelbft bie bcTUorTdßcnbitcn
Ottiftei bes ieiii fiebilbcitn iiclloä fiir einen Ijoben (iVciuitin eradjtflrn. fie. bic
onj bcn vcridiicbcnflen Gebieten bee ^Biücuji fo inandie» iid)ercn (^riinbfieiu
gelec|t, auf beoi bie nadjfßtgcnbcn (9ef(f)led)tcv bann weiter fortbauten, bic,
neben öicicm ^nbcren. and) mit beni 'Xn^bnu eines rtli(iii>fcn iiifiemo u* bc^
lofiien Hub audj ba ein il5cn)unberunö uerbienenbe« Ötieieiiiuerl ju «tiinbe gci
bratet, bicff 3Känncr, bie IJricitcr, — roic fie mit einer niAt redjt jiilrcficiibcii
^tfjeldtnniiA gerpi^bnlidi flcnannt tuerbcn, luofür mmi beffer fnflnt wnrbe. bic
bcm Wdeljncnftanb Änflclfürenbni, - - fic waren in i?lcjH)Vtcn bie roeiiiiuö
Hutcrriditeiftcn SKänner bcd Smibri, bic faft aOcinigen ^nbnber bcr leiten-
bcn flenntnifie unb beitjalb bic uorjuflOweiie IHcflicrcnbcii. I;ic Ijödjflc aub
mäti^tigftc ^nfiDlmtie im alten ^Icgi^^lcn mar bic be« £^iffen^. 3lm ^inivcid
onf bcn \o \oo^l begriinbetcu !Nuf eined liefen nnb bielfciligcn Siffcn}, bcn
bcr alt&gp))lijd)c Otclebrtcnfianb im fSudtanbc, unb ^amal bei <9nedien unb
uiib bcftcn SiDCttgcr iinb <irn&f)ter, itr tStf.
21
31&inetu fiatle, fagt Sepfiud in feiner „Sfironotogie ter 9IcgQ;iteT": „9Iuf
eine ttidie Sittcratiiv mi& bic ^oti^ nic&crgclcfltcn, pdu (Befä)(e(^t a» ®c:
fcftlcrfit iv'it ein ndjet niigekglc* ttapitfll ontffK^fcnbcn ffnminiffe, mußte [\d]
T«irÄU(i*njeifc 6cv im §Utcrt[)Hmc allgemein öcvtircitete Stiifjin bcr ägqptift^eii
^i*^cit iiriiitöen, Seit opr nüen bic fon in 3}atut fo uiel tiÄtjer beftflbtcn
Qlrie(f)e« if]wen nie ftrcltig flfmcid)! tinben, j^eretlitcr in biedern ^lunftc nlS
oielf nnferer VnuflCTi Slritiler, raeldic bcn flTlfd}ii(&cn QmiiiiÄ für einen in
IwrbaTifc&er Silbniö nnlflctuncf) jenen SHutotibaHeu fiulteu wiörfjini. .Ocrobot
ncmii bic 3tcgvinev „bic bei roeitein imterrii^tctflcn 9?ienid)en uoii ciüeii bie
er rennen geternt habe; iiiieut (ie unter oflcn 3Jicnf(f»en nm mci)"ien fui bie
^innctunfi aufleiüaljtfK." 'Jllö bie Ötecr itjce olijuipiitticn Spiele einridjten
luoUlen, fenbetcn fie eine Scjanbtjc^ajt ju bcn Ülcgnptent, ald ju beii
tucifcften unter alUn 3)Unfdicn, um it)r Urt^cit nnb iljreii guten "Stai^
über biei'en grofeen "Slaii einjnliolcn. Xie ftntl(itl»e Sieific ber 6evüt)mtcn
SRännet, roelrfie ögiiplt|rt)e Sfi*^eit jit bc« ©riei^cn getrogen (jfllteu follen,
Beginnt frfiDit in mt)if)ifcf)iT ^fit- — üßfenig [onimt ei ^ieibci barauf oii,
ntic otet liiftDrijctjen Ölnmb biefe ^loc^rii^ten ^aben, I'ie aQflcineinc 3tid)linig,
rotidit bie Soge in bieitc Sejicljung noljm, beiueift jogat lueftr, nU t£inj)cl:
I)eiten, bie ftitfi itiib \pa\ ürriireiiele ^lucrrennlnif; bet ägiiptifrfien SBfi3^cil.
"Hn iljr Itieil ^u tjnbi'n, galt aU 3hil)ni. 5.^oi-,\Ü9liiI) abcx wcixb 3lcgijpten
als eine .^Dd]jct;ulc für bie $t)iIoJDpl]ie unb alle'? toa& burd) SBiffenfd)afl
unb £et]Te erlangt tuerbeii tonnte angelegen, ta^jvx \vk ^JJbilofapbeit,
Siel Ijemot Her, SRebijiiKr unb ©ejdjitfttöfdjrci&ei iiin bie ^JBette nod) ^legypten
wanbent unb 3aljrc Inng nntcr ägijptifrfjcn Se^rem ftubiren feften. ^em
Stcabo rourbett in ©cliopolis notft bie .Raufet gcicigt, in benen $(alo
unb ber Stolljemniiffc Giiboro* IH Satjre fang gctuo^nt t)atien.*) ^k
«SternTOorte be4 (Äuboyos, auf luel^cr er geraiffe öcroeguiigen ber (Meftirne
unb outfi bcn donobn^ bcobaditct ftaben foQ, fiitirtc no(^ jii Strabos ^m
feinen gionicn. 21ber fdjon Xljalcv liefe fic^ Don ben ägqpiifdien ^rieftern
unteniditen unb lißtte, wie nuäbntclliri) beridjtet tuitb, leinen anbercn Sff|rer
ou^er itineii, iiier lernte er bie Ginltieihmg bcS ^ahtti in ^obccäicitcn
nnb bie 3tt5 Inge teniien unb bier bie ^JJieüung itoiftv ilörper, wie ber
UijromtbCTi, burd) iliceit «diallcn -^u einer brftimmtcn Stunbc bc* Xageö.
■iHctftimebeö erfonb in *?Iegppten feine berüljnilc ■ÖftffcrfdjrQiibe, bie ec bort
bei ben ©eronfferungannftnltcn antoenbete. '^^ntbagord« luar lange in
SIegypteu, unb aUe-i mai mir »on ben Sefiren bicfM einfluBrcid)cn Spanne«
niffen, ftimmt mit biefer 9ifid)rid)t libceein. ?(udi bie ^ßliilofoptieH «tnaja;
gora«, Xcmofrlto«, Bp\}aiti>i, ber MnttjcmatifeT Cinopibe«, ber
*) ^tsü^lidt bc^ beut (E üb oEo£ jiigcjdiriebennt iH iä^rigeii ^Jliiftitttialt« in SItgtjptcn
btmrrtt Sipfiud: ..'Jlüdj ^tog. ^aerl. VII, S? blieb ifiinojrc!», in (1)cintiitirt)a|t
mit itm 'Ht!,tt (£b[i){ippD4 nur tut ^al)r utib öier SHoiifllc. 'ilaa} bcmicllieti Vltl. h'.i
foH rr ficiüiflf cdmfteii. Die Bon Uidtoftöcnt« erroÄb"! Werben, tiu£ bcni Vleatittiiifteii
in^ (ifiitdiij^e iiberttageti Ijabni."
'22
tat «oI( bcr alten ScBOptcf. i*T lUnb
SRcbiifiuer ffljrijfippp«, nndj ^iraio« imb ^Suripi^c« iperbe« unter 6eii
aefii^crn flcatiptcn« aufflciätitt. ^fl(itibc cnölirf) wificii w'ix üoii ^clntoipä,
^leroboi, Xiobor, Strabo iinb mantf)cu lyctiigcr tieriitimtcii Ö)ncd)cn. —
ÄIIc bicfc OTtinnfr iDoOtcn nid)t nur über '?[c<it)ptcn aii ^fugciiiciifle» fid)
Hcniilniö »erff^afifii. tonbern flingcn grüiVcittbiril* bafjin, um über öefliimnlc
3»ocigc boä ffiJiüeiu- doh ben (;<^I<^tirtcii *pric|levn fid) initerrictilen jii laffeti.
So ialjen e* aiirf) bie Qd)riilftcncr on, bic iinS niiiätMljTlid)« über bieft
ffianbecuiigen bcr Wriedjifclien (»Iclftjrtcii und) 'älofiiiptcii bcviditcn. Ja bie
«eßlUitcr (dbft legtcu fo öiel ffletKj borauf, boji bie Itcieficr, roic Xiobor
I, SU", öU'Sbrfldlic^ berid)tet, bic Sefudic betiiljniter 0>ticd)cii in Hften Sliiiink-n
0ecjcid)iicleii. Xaljtr fnm ci, bnfe uon ben aiüjfiejcidinetftcn unter il)ncn
nnd) nod) bie eiitäclnrn Sifl)iccr> "f><^ Flomen unb .'^crliinft, bdomit blieben
itnb iin^ n'i>at»il werben. Xiefc Hainen Irogcii ciii ä(%l ngijptiic^cd O^cprägc,
unb bieten babcr nudi oon biefer Seile leinen (.%tnib für crljctitidte ^äiuctjcl
bar, iUutard) nennt ben X'c^tcc bc^ 3plvn Sondiid aixi £at«, b(n "bti
$t|tI)Atiurti^ Qitnutitiid awü (leliopotit^ unb ben be« (fuboi^o^ (Sl)onupM9
an* ^IWeniphi8;l)ier,Mifii(it GlcmcnSncidibcnSc^Y'erbeJlMntpSfcönucI)!»,
alle* Mftmen, bcren üfiiiptifcbc S»r'n lcirf)t roiebcrljrränftellcn ifi." (^cr
Slame btfi Satiiidjcn ^ricfier« Sonil^i« ift äurudjufiibrc» fliif ben J^iero*
Qtg))4ifd}cn 9Iamen | T o ^ ©one^, b- if. „bcr ©clcbenbc*', ber hei
^rlioponiflntr«CnBiip!|i«flHf .„«^ i^ <:;:> 35 Unnofrc, b. l). „Ceffn«
bti Otuteii", b<r bc^ SJtcmp^ilcn tXtiotutpbii'. cbcr, lute Utenien^ itiu ntnut
fionoHp!)!«, flf^t jurüdttuf ^ ^5^ ^ C^nnin, Slflmc bc4 ©ibberflotic«
DDR Slrtfljnntiitr, tien bie (Urict^eu burd) €t)nDunii3 unb Stnrnpljid
iDicber geben unb bec aU Uel)rcr bcf lUcto genannte 6ed}nupl)id triirbe tn
f)tcr0flft;pl)if(^et Stbreibnng fid; aU j^ ^ ^^ 'J^ Sii^num „3oI)if
beS Ubiiuni" borfleOrn; 4 9Ianien, bic, olfo (ie|d)rieben , a\i Dltägiitit.
^rrfonennanten uns häufig in ben !3^ufdiriftcn befieflnrn.) „(Si ift riiu
Inufftrnb, bafi ti fi(^ bei tiiefeni Uittcrridjlc um mrlir ali eine unuerftäub«
lii^c StimboUI. eine netrteincrtt '3)ftiftir unb ßcljaltlpfe ^Zräuntcreien, niie
man bi^lier bäufig \u glauben geneigt mar, banbcln mußte. Stccnr )lcnnt=
niflc unb iuiücnid)nftlidK (£rfa()runctm loniiien aber nur auf einer reichen
unb von ^ltCT# \)n (levflegltn Siltcratur beruhtn. Ü^ie grogni 3d)ri|^c ber^
Iclbeu ntaten cor ben d*'Utn ber $tolcmäcr sronr längft befonnt uub fct«.
ntibet iDprbcn; bie ^rfer unter Slrtn)rcr;re* entführten einen mjeil ber«
fctben au« brn alten Xempelardjiocn unb gaben ibn nur gegen ein bo^c^
SSfrgelb jnnlif. 7odi erft burd) bie Urbrrfe^nngen in grogeai ^Kaafiftabc,^
mir fte feit ben crfteu ^flDleiiiAern fut bic @)cted)ra angefeclist ivurben, be'
flam i^ SntroU naiver unb bpUftänbigrT bcfanni ju n^ceben. hierüber bc^
fi^rn mir untrr anbercin ein braditcudroert^e^ deugni^ bei «trabo, no er
»nb Neffen SrjiciigtMiBb Qrnft^Trr, bct Wir
23
von ^(m 13iabngcn Siiifcnttjnltc bcä 'ililato imb GiiboEoS in 'Jlcfliipicn
tpridit. Sicfc ^{.^ricricr, fngi cv, ipaicii criahrcit in ber .^ int ut elvi mibe, ober
^c^eintiiiHDflU inib luenig iititltjctliam; »ft mit bcr ^cH iiiib burd) tfb}-
lid)e !jliiimtrl)amleitcti licfien ftc ttft} abitteii, einige 001t itjrcn lic^tfä^vcu
initjutl^eilen', aber ba« meiftc ucibairgeii bic '-bacbnrcit bud». <äu fügten fic
t«H XlKil b« S^agw uiib bev Slattit, »ücldjtr über bic :tt;j Sn^e ^iic ®r;
(^äi^iiitg b» vi^Ueii :^al)[t^ iibcrjd)iffit, l)injir, briuiod) blieb iai üoUc 3<i^c,
IUI« vitUi ftiibcK, bcii Öciedjcii uöllig iinbctamil, bt* er(i t^ic neueren
?lftvonontcu es aii« bcn im t*STierf)ifcf).e übcrfc^wii ÜtbfinnbUnificii bcc '^rteftcc
erfuhren; iinb nodi \e^\ flc^on biefc fiiif bie ©diriftcn bev ^icßppter fo tDie
nuj bie ber ti^nlbüer ,^Hrürf."*)
!Bon iencm, ob feinet Siffend in bec Si^t^tn^c J0 bcrüfjmten uub in
l>cc .fieinintl) i'o uiädilifleii (iidelirtcurtaiibe crblitfeii mir fcfEift bic Niöiiifir
'JlcgVPUn^ iti einer balb iuel)[, lalb lueiiiger flarlen ^b^ani\i(|U'it. 3cUift
fic, bciieit ti an jener 9Kad)tiiiQe, mit bcr tuir bcS Orients dürften allere
prtcn lutb ancrjeiictt aitägiTtiflet fcbcn, boift andi nidit i)cfe^(t bat. bic
ivie ^Jiobor (fifil, „uoii bcit Vli-j'^iiptcni niif* J^iödiftc üerclirl iwurben unb
vor betten iiiAit niebevjtel, a\4 tvärcii {ic Olötter," iinb bie audi in bcr %\tat,
wie nii* if'iuibertcii von tilblidicn Xnrftcttmiflen «nb 0»l*rift(ii bert»ürciel)t,
idioH bei i.'cb,^vtli-u fti>ItlidH' '■iM-relininfl fiiv fidi in '^Inipviici) iioliincn, fdbft
fie, bic niadjtiaen "öeftei-ridier bc-S SianbeC', mnöten fid) beugen üor bcr iDtad)!
icncr bnrdi ihr Siffeii im 5torbergvnnb fielienben "Uliinnfr. non bcnen erlogen,
in ilire (Menifiin'iijait (tiiineiiüinmen »nb beim »tciiieriincii'nittriti bann in
fcicrlid)er üfrenionie gelrüut, «nn erft „bev 5ol)n ber Sonne" jinn irbifd)en
fflepraientanten bes? götttiÄen ."öorirö in teincr 5''""'^fc'j<ift über Cbcr^ niib
Unlerägtipten gelpiitit lunr. Ted) gidbe bicieö Öejütil ber 'ilbliänfliflleit in'ii ben
bcffcr Uuleriid)icli*n unb btiä baton* enlfvrinfleiibe flcliori'nmc ilWfülgtn itjrrr
^norönnnöcn tnib i^efeljlc, bie ftcte ^totliWenbigUil l'enicr, im gemciiifanien
3nterctie gcnteintnm gro&e ?ltbcitfn on«iiifn()wn, lueldje (iinitiminigrcit im
.feonbfln bcbingti-n, bcr icben liin.sclncii. ^oi) ober Sliebrig, befeelenbe
Sunjdi, nod) aRßQftgobc bcr il}m jii Webote ftetienbcn SJlittcI im Seben j«
TOirfen unb jit icboffcK "nb einen fluten Dlndirnf ifu erriitgcn, bn« einem
Qebcn inneifoljncnbc gttidic S^erlronen nnt bic Oioitfjeit, bic glcidi« ^uvdtl
unb gicidje Jpoffnung in Sicjug auf i-'oljn unb Strnje im ^enifil^r ßll« bic»
{d)Iang ein fefte« '^nnb um Mönlg unb t^olf, um .^lod) iinb "ÜticbriQ, um
bic bnrdi ilir Riffen ^JDIödjtigen. äeitenben unb (.iVcbicleubeii unb bic auf
bicfe ©iffenbcu ^*rrlronenben unb ibueu ('>>cl)ord)cnbcu unb füljrte fo fdjon
frülficitig bier «n gcorbnclcu üfienltitben ttinri^lnngen, ju fefJoi ©toaW^
unb 9ted)td'oectKiUnincn, bnrd) tvclt^e bic alten 9filll)albeWol)uer fo \)prtbei[:
*) ;V> obigfT ^lu&ritiniibcT|r^iin;t vca Sep{iii3 flbrT bcii icDlilbriiitlnbetrti 9Iuf
iiltÖ|ii)ptM<brn S^tjITcnS wollt man ritt)i>I)ni: ^CTObut II. 77, Hl. '.H, l'ä.t, US. leti
iraft Vn, ui; J'iDbor I, 2», 41. Cfl, ini-»8, V, 37, XVI, 61, Slrobo XVII, S. ftofi
unb ^lulard} de U. et Oair. (Int). 10.
24
Sic ollc gcDflcatf^irtlic Cinl^cittiiig bei Üaiibri.
^aft ft(f) aitö|ictd)ittttn tiiib bie ^e bcfätiigttti, auf bem Sc^nuplagc ttx iSelt-
Otf(6i(l|te in tbciifo tnürbiflcr olä fliatti^enbcc Seife unter ben öuTturuöUcru
be« SKterttiiims ben Mfifleii 511 crüffiini.
Qo ittüt fic^ uns baif Sanb 'He(|t)plcn alt} ba»j(atc;e bar, in ncldicm
bad etfie %UTjetid)l<i{|eit uttb ia-i bc»tir(l>cn bdlb fp((ietibc fid) ^lu^brcilrn
cinirr l^d^ercn Sullut iuat)rM>ndimi:n unb in ben urrft^icbnicit Stabicti ber
Sntroitflunfi ,)U verfolgen und uccgönnt ift. ^n SIcgi)9ten, auf beffeii claffi'-
fd}tm ^obrn un^ tieitte nodi cfl im Umltcifc latiüfiiT EtuttbcTt bic um '^al)i'
tAufcnbc aui tinanbcv licgciibcti tiefte bcr ueridiiibcuficn (iulturcpud^cu neben
eiunnbec uor ^ufic» treten, bort tjaben tutr ben £d)(itit)[A^ bcfi älttften ge-
ii^i(titlid)en Üibeii*. bcii ©diauploo ber crftcii ftrofiartiftcn u«b nm Iftnfiftcti
tton '©fftanb gtloeitncn tiulturejJoAe b« ?l(tcrll)anitv U'ii- nirncub idp niibcr&
Rmien bftt loir burdi Sfl^Ttauffiibe bic Jtrbcil be* SÖieiiiAcitgeift« im {Hiui;(ii
narf) immft l)6f)ci*en ^ichtt bentlirfi ucrfolflcn iinb beu von if)ra siir Srrcirtjuiij
bicfcr 3'fl* eiHgeftblafleiien 'JJfiibcu nniii(icl)cii. Con ben im ticrten Ootjr*
toufeiib üor nnfcrcr iicitcedfunng in bt-r yiclrottoli» bc« alten HHempf):5 be«
ftatteteu ^^^IjArauucn an bi» bin ,^u beti .pcrrjfbcni, tv\:lti}c cnift in brr Seil:
ftobt SUe^anbrieii refibirien, liegt, auf Stein unb ^4>'a(»U'u« fleff^r leben, iai fo
ini^Urctt^c Lhlunbenbud) über Ucben iiub ^Mrfcn bcr alten ^legqpter doi iintf
aufgefd^lagcn.
gmoites Capitel.
^le Jitc geogritpFitrtfic £fntrieiiiuis ttf Xdubr^.
XO'w nal^ttieu int uorbet^r^enben Uapilel (^clegtulicii, bei fBefpretttuug
beü eiuft im unteren dlilitiale ^nx (Entfaltung gelontmeitcn liebend, auf einige
gan) bcfonbet-} flatt Iicruortrctcnbe (^igenltiitinlid)Ieilcii bcr alten ^J^ilttial--
betuotinee aufnierlfaui ,^i niadten, loie folt^c in ibren '^t(ia[«eintt(t)iniuicn unb
(bcnfo im iUer(ci)rc brs bürgerlicbcn Vebeu'», in Sitten iinb <^rffQ, in Utinft
nnb Sifjenfdiaft fiä) (nnbfiebcn. 911s einen .(laupi^ug im '■ZBcfen bcr olteu
*Hegiiuier munien mir ba bc,'tCtd]ucn il}ve fo b»bc ?ld)tung vor bcm bcftebcif
ben ^yieiel^, i^r ficcuge« Scfl^olten an alibetgebiadjtcr Ctbnnng unb ibrni fo
lebbüitcn 3tnn für 91egelinägigfeil, bcr in 'iBcjug auf bic äuficre gi^rnt bei
ben meiften ibrer Xentntiilcr in bcm jo crfti^tlid)en Streben nat^ Snmmeicie
uniS cnlgcdentritt. ^icfe ^ioenbrit aüägtiptifdicn Steten« fpridit nun c^anl
bcfouber^ beutlid) [14 aud) in ben im Slill^alc im« citiolten gcblitbenm
XeDipelgeb&ubcn au«, foivo^l in betreff iljrcr baulicbcii 'Einlage alö and) in
"idtSH auf bie ^n«f{f)nn)(fiin;\ bcr einjelnen 'X^cile be« ^aü<i mit bilblidicn
jXarftcflunflen unb onfcbnften. ®ie hier ber iMTdjilett in *e\ug auf bic
llirbenmg bei Mebfinbee, bie $ertf}cilung unb flufcinanberfolgc ber dct^
fc^iebrnen 9täume, twni ^torimf bi^ i^um Soncliffimiim bin, btird) altbeiligc
^Borfdjrifien gcbunbcii war, von bcncn nic^t abgeroidicn iDcrbcn bucfte, jo toae
teaitefleBflrftpl
)t eint^cihiii{) tt* vnntti
25
c^enfo für bic t>fn 3culplui:ciijcl)iiiiiif Qu^ifibrciibcti i^fniiilcc ftri'itii uorficfd) trieben,
iii loflt^cr SJciic uiib an lücldjct 5lcUc bcr Xcitipoliuniib fic biefc^ ober jcucö
Zt]cmQ ;;u bclKnibcln t^cittcii. ttiic bic %ibriiic;un9 bcijeitificii XaritcHimgcii
unt> 3tM(ä<^iftcit iiitti, iuirld)c UDr^iioämi-ijc bie @efc^iil)tc ^Jlcgt)pteu$ itnb ba
toicbeniirt fpecieU b\e in« 9[iülttnb iiittecnuiitnicntii i^clbvitte beliaubelii, tinite
man a(* einen biird)flu* paütiiöcn l^la^ bic ?Iuftciiiiiaufrii bc« IcnmeLa imb
Aunifll bic burcf) ihre .pö^c jii Holo(ffllbav|tcUinigcn Dorüiiglirfi ftcfi eigiicnben
E^be bct '3i)lDncn ansgeiuät)!!, roütjvnib fitr bie Scbaitblmiß bcr öronrfli)hic
bc« eigenen ßonbei, nl^ ein nid)t mtnbcr pniKitbcr ''l.Molj, brr nntcrc 'Mtifn^
brr Zcmpciroänbc. an} ttma ein ^Iftclcr .'püljc oon ber $t{tiiS ab, bfftimmt
nur. "iin ben bei älußentuelt jngefcl^itcn, tdjmi tivn tueit^cr jiditbaceti 'Icinpcl-
mflucni, an bic ant^ bie ajienne be« iBolff« IjetaittreieH burjie, ber jo ba}
iperwcilen iit beu ^iineuräiiinc« beä .tieiligtliums oetiagi iwar, Iiiet uertjerr-
lii^lc man, für 5iUe jn fdjauen, bic nutet btm «djntc ber ^yottheit im
mut^iBcn itampfc gegen \)ü9 Vluelonb ooßbiac^leit X^aten bc« ägt)ptifd}eu
^crrtÄcr* iinb fniie* S3i>lfw. Sie einen Stiefen unter 3«Jcvtlcn, oUe Stampfen:
ben ^ocbüberrflcienb, \o erbliden ivir bei bcn fö«icilid)cn gelben borgtftcllt,
lüic er i» SJefilcitung feine* Sflgenlenter«, ober nnd) raobl mit eigener ^«nb
bic SRoffc jügclnb, auf fetitem iStrcilwaflen flegen bie ffleitjfit ber onbrinflen^
ben ßeinbe auftürmt cbcr bie J^lieftenbcii oerfolgt, lüitii auf ^feil it)nen
nat^fcnbenb über mit Speer iinb i.*anäc, mit Sdirocrt uiib Streitoft Si&rerfcn
nub 2ob nni jidi ^cc oerbrciteiib, i)ln anberer SieUe nticber wirb nn* bet
^lufntarfd) ber ögiiptiidicit Xru^^eit ober bie uoin iiVözüci jielcitete ^elageruus
einer Äeftnng im 33ilbe Uürfleiüli'rt, uub bort luicbcr erbliden itiit in einem
in tutiucr >)cid)itnn(i etitiuoifcnen unb mit bLtvnnbcrn^iuetUjcr Sorgfalt ani--
geführten Sdiloc^tgemnlbe einen eibillcrten Stampf, bec hier in einer ©ebirg«-
gegenb. bort au bcn Ufern cineö Stromc^^ ober and) lüoljl ja Sd)iffc an ber
Äiifte be« *Wcete* tjor iid) gellt. i\nv 3ted)tCH uub iiinfcn be^ ;ioifd)cn ben
btiben Ijodjrngenbeii ?Bi)Eoneii cingctafienen portal«, ba crblirfcn loir in bec
Sieget in SfiicfengrJß'f bcn Ü^^tinrnc nligebilbct, luie er in fijnibotifdjct ^anb^
lung bic uon il)m überiunnbcucii 5c'"be, jw einem iöünbcl öfreinigt, mit ber
Siitfrn om SdfOpfc Ijalt, wätireub feine crijobenc iRec^lc bcn fic Dcrnic^lcnbm
Sd)Ias mit beut Blrei[fi')lbi.-n an'?fii!irl, intb eine nnbrre XarftrDung. iinnnlttel:
iKtT baneben, barutiter ober buiiiber. .^cIl^ mxi bcn ägiiptijdien ^"^errfdier, wie
tt and ber J^anb feine« CiaUii bnc Siegeefc^iuert in (Smpfang nimmt, ioäl)renb
Itinter bem ^l'ilbc be^ Vlmun ober ^lomü bie perfünificirte iRcfibenjftabt
Xl)cben, „bie fiegicidjc Petrin ber Stöbtc", wie fic in bcn ^"fdjiiftcn genannt
toivb, eiKberfdjretict, in langen ^eiljen bie l>e,%ionngenen Helfer uub Stcibte
brni ruijmrcid) ©cimgcre&rtcn jnfü^renb' Xem Ibrone feines göttlidicn 58atcrä
feljen wir bort ben mäditigeu „Sohn ber Sonne, ben ^t^e^Tu bec Xiabcme,
bftt über Cber^ unb UntctäflQpteit gebictenbe« Siönig", einen Uferlcfen ober
?lnienopf)i?, Xtintmori* ober IHamfe-; jid) nnfien; in bcn lenipel fcineä &ottti
richtet ber gfüdüdi iJuTüdgefcljrtc juerft feinen ©cg, iljni, auf bcffen ÖJc^rift
26
Xic alle geogiat>4tf<(ie SiRt^elluiig bei itaiiiti.
<t au^o^ »n^ bcnni 9ciflfltit> i^n i^um 3ic(|c ^olf. (^ilt jct^l kJn "^anl,
lipn öiird) Xflrbriiifluiiii fottboror SiVitificidjfnfi' rr nHsfpridjt. „Xu Uift loic
Ijfr SoiiiieitflDtt, (eudiicnb lote er crfct)cinii Tn fteii üfl'eiibfn. Xciii '5ieflc*j
fdjiufrt ifi itittditifl im 9iicfet'Viufrfcn bcr iBarlinrfii. ^n fllütflitijcv üa^c bf^
finbei (ich 9tf[Hictfn unter Xfitift Starft. Xie Hvftfl bw it^icll3flotI^s 'JKimtii
ift ()emu(bt iit Xvtnc l>tliebe\-. Xeiiic ^Ibjidilcn jinti fcft iiiiti Xeuie '^Jläiic
fiitb im ilietiuirl liefen ftd), wir ausflcbatht Vat ^Jlmmon fie. ^ri't ijl bcr
1if)roti flcßUVlcn^." ÜJÜl biiitu ibJsjrtcu Itcgriiftcn n» tcm ^JJlilim bcx* ^cm^cEd
von 'ä)tcbind-.i'>al;>ii bcr Mron^^riit^ uiib i^ioei bcr l)i^d))lcii ^üibeitträger bed
Wcidj« Itn Qiii ficfltfirfiem Stampfe: qfflcii ciu mäd)tiflfd illölIerÖHiibinft siirild*
flclchrtcii ftijnig iHnmi'c* IH., bcr auf bicfc 9hiit>rndie crroibcrt: ,.?(nf bic
Jpiilb, bic ßroßf. ircldK criincicn fint •Jliiieu^Sto, bcr Siiinifl bcr (iJültcr, bcra
fl(H)V(ifd)ni ttöniii-J^fluif, an} fic fc^aiicl ^in!"*) — t>k oiif (iöttti(ft«ii '^t-
feW iiiib iititcr ftditliA'iii Sdjut im Stampf mit bem 'ädi^Ianö iiollbrartttc«
^l^atni b« (ifiiipitidjcn §erritfacr$ mib ieiitcr ttipfcrfii iuiftjcr iitiB ber bcn
Wüttcrn bflTflcbTfldite XanI, bai fiiib bic bciben firoßcn ajbtiw, wcld)c, in ihrer
fliiÄirihriiiiii aim moniii(ii(i[iii"ic ravÜrl, jiimcift boii XiuficUiiiiticii iinb ^nfdniiltn
an bieifr £icllc bcr äift) Rituellen Xcmiiclmaiicvn *,u T^ruiibc liegen, ^ie alfti
^ier wir DoriUflflUJcijc über bie 9ci>flinp[)ifdicii Slciiiitiuiic b« alten aegwler
bc^iiflUd) bc^ ^liidlaiibci} 'Jtitifdiliift erbaitcu, \o l>elclirl bct milcrc ¥lb)a^ bcr
UmpclU'änbc mi^ über bic Oicoiirapljie bf« fiftciini Mniibe* uiib biffe tc^tcre
Ölfliic üoii Xarilclluiiüen iiitb ^njdjriftfn mm ift ca, Ber mir jeiu in einet etUKift
<ettfl<l)fHben ^etrndjtiiufl uiw jiiiucnbni inüffen. ^^uerft ein paar ©orte bd üb«
bic t>orm, in ivelAer biete fleoftrapljiicben Urtnnbe» flliflcfafet finb. Sic iii bcn
flllronomifd}CM Xnrftelliinflen an bf» Xcdrii bcr Xeinpcl bic (Mcftirnc be#$>imt
mele, [o lucii fic von beu altni 91rgt)pterti Icobaditcl iDorbcii, unb rbenfo bir
flrbftcrfn unb Heineren 3citaMri)nitlc, ^Dlonate. InRc unb Sttinbrn, ^wrionificirt
olv 'iNünner nnb grauen tm-? rntitcgenlrcte», )o finbrn tvir andi in bcr 3)r
fianbluuft ber ntonrüpliifdifn CSiiUltcilinifl bcv^ Sanbc« biejc ?rurin beobaditcl.
XciiigciiiÄfi .veiflcn ftd) uns in bcn meiftcn ber erljalteit gebliebenen dri'^crcn
äftqptifc^cn Tempel, an ihren 'älnftcnmanrru, Irir an ben ^^iinbrn bcr ^or>
bdfe. ober aud) ivotlt in cin,^eiiicn :^nncnränmcn, an bem im 'i^urbcrficbenb»
naiKt bfAcid)H«en unteren ^Ibfa^ ber Süinbc, lantte SRei^cn t>on t^ifliirm,
bic, 5penbf« borbriii.ienb, wn bcni ebenfafl* eine Spcrbt- trai^iibcn JUnift
flcfübrl. in icierlidjcr '^roccifion auf tns S^'lt» tn^»' ^■»niipInutilKii be« Xtwpel*
^ufc&reiicn. ^ie rfi{|uren finb batb Wänncr, bnlb ^ranru unb balb iciiebcc
'.VMV" fi^ ^'»^ infinniuriblid)C (Ucftalt, (|nn) \o, ivie brr pcrfonifictrte 9Iil nb>
UrL'ilbct roirb. ^n bnt älteren i^emueln, tvk g. 9. in 9lbi)bv^ ober Marual.
finb bic an brn St&mQ Rdi onic^ltchcnben Uicrfpnen Inteenb barncftellt. 3fbc
^iefcr ^ifiurcn, bcn twranjcbreitcnbcn Uönig an^cnumntcu, trä^t ouf beut
Jltfiple bad l»ieroßltiphifd)c .Scid>cn ^aff , ein twn (Sattälcu btiv4f^itt<»(4
*) 2llmtctitn ..vitiDitjdK Oitfd)ittlm". I, Zaf. 17.
%\t alte gcogca)){|i{d|e Sint^eilung bei SanbeS.
27
S^
=^i?q
3tT tiflc unb tiDtite obeTagtipttiilie Oau.
aus tinet gtograpbii^tn üifle im Xtmptl Hamfcl II. in »bpbaS
(XIX. Sqnaßic, 14 Sa^r^untitTt d. aijr.).
<Stüd Sldetlanb barfteUenb, auf hjclc^etn ein auf einer ©tange öefeftigtc^,
mit ftotternfacu SBünbcm gefcf)inä(fteä ©ctüft ruf|t ■'^^, über bem bann ioieber
«in äiueitcä IjieuDgli);)^!-
fi^e« 3"(^en ober eine
fluä mehreren 3eid)en 3"=
fammengefe^teSruppc an;
flebracfit ift, bic inbcff en bei
jebcr giflur eine öer|t^ie=
t)ene ift.
SJaSißcrbicnftbeäburc^
feine reiche 5[Japt)ruäjamini
lung in ber gelet)rten Seit
lictflnnten §errn ^orriü
ifte«, bie ©cbeutnng bicfer
für bie geograp^if^c 5or;
f^ung JD roic^tigen 9{bbtl:
bungen juerft erlannt ju
!^abcn, inbem erbte einjel:
iien Siguren a\^ ^erfoni^
ficationenber t)erfci^icbenen
<Soue Stcgqpteng unb beren
"Unterabt^cilungen er Hör:
te. 3» feinen im ^ai}xe
1851 crfrfiiencncn : „Hiero-
glyphical Standards re-
preaentingplacesinEgypt
«upposed to be Domes and
toparcbies" öeröffentli^te
$r. ^orri^ jum erftenmat
«inige biefer bi3 ba^in faft
gänjliifi unbeai^tct ge;
blicbenen geograp^ifdjen
Siften, unb ^at feit^er bie
bon i^nt in bcr ermähnten
^bdanblung aufgefteQte
Srflärung burc^ tncitere
Sorf^ungen bie ft^kgcnb:
ftc83cftötigung gefunben*),
fo ba$ !)eute über bie
Slic^tigleit berfclbcn (ein
3rocifel mc^r I)errfcl)t.
^s.^.^.
'r^.
XtT britlt unb fünfte Dbnägqptiittie Sau.
fluS einem btt ))tDlomaif#timii4(n Seit anetlfSicnbra
Scmptlgebiubt.
*) $1. 83rug((§: „öe[)flrot)l)ic be« nltcu Stefl^ptcnä". 3 Sbe. SJetpitg 1857,
3- 6. $inric^3, unb eine dlei^e dph ^ii^anbliingen gcograp^ifi^en ^n^attä in bec
28
Sie flUt geogcatiI)i(4c Stitt^riüing bei Santir^
Xic 9(uoi:bHunci in öicfeii 9co<irn(>l»if(ftcn ßifleii bct öfitjptifÄcn XcniDd=
)t»önbc ift nmi iii bcr fRcflcl folfinibe: 3" bcr ©Jiltc tcv t>«n Giiifimin
gcflciiübcT licflciibf« 33anb, infim bic XarftcUiiitflcu in timm »>ct Simai-
r(iume fic^ bciiTi^^tt, itnb Etciuä^nlicE) am Stibc bcr äiiiijiifitm, iticnn ftc
an biT UmfnfTunflffmfliicr, im iSottiof ober an bcn 3lii6cHinnucni bcft TcmpcU
f)aii[rd flußebrad^t finb, burc ift, mit bcm ^rfiAt auf bic Moiiimrnbcn yn^e:
lociibet, bad 10ilb bcsjciiitieii l>toUe-? riitgrinci^clt, bcm b«r bctrefjciibc Tempel
grioet^t luac, tiitb tiadi ilim ^tn fi^rcitcn luiit, <3pcnbcii trcifienb, bic perfo-
nifictctcn &aae unb bcrtti Ilittci'fibtlKiluiigcn, gcipühnlit^ auf btc Siibititc
bic Don Cbccäntlpttu imb mi bcv iiad) ^Jtvrbcu ;^u licAtiibcn Snnb bic ^on
UulernflUpteir, bciteiiinl ciciiil)vt boit bcm JVoiiiß, bct burcö bic tciRCflcbciicii
9iaincnsfd)tlbci fidi boiin imma olß bcriciiijie fliisivciil, milcr bcüen ^tcgicruiig
htt bclrcffcnbc Xcmpcl, bfjicbun(\?iocifc bct 3l]cil BcRclbcii, in wcliftcm bic
Xflcftellujiii ßiiiiebrficfit ifi, erbaut ober tcftnurirt tporbcii. l^ct ßöitifi bc-
flrfi^ bic 0ottl)cil mit einer furjcii ^iifpradic, bc« Onftnltä: „llommcn bcr
@onue, bcä $crru bcr bcibcn Itiäiibcc (folgt, in ein 3<^ilb riii(itfc^[Dfien
bet IhTonnontc bc^ fttinig*), bed SoIjiicä bcr Süiiitc, bcS t"crrii btr
Xiabciitc \)ol^t bcr ,^tpcilc 9tßmc, bcr ^Rintliciittdiiic bc>} .^xrrjdicrt}) ju 3>ir
(folg! bcr Maine bet ^ocalgottljcit 'Mraon ober $ta^, J^oniS ober CftriS, Sft*
ober .^atl)or, flcnjötinlid) mit bein 3"ifl6t 4>«f ober ^ccriii uoii bcr utib bcr
€tabt, ii7cld]rä botui itcte bcr Siaiiic bcrjenigen «tabt ift, so. lucldicr bcr be^
trcffcube ^ctnpcl s^d^trle). fit flirrt $u X^ir bie (i^ouc Unter- ober
Cbcräfliiptcii* mit ihren Spciibcti". I"ct bcit ftünifi sumeifl iuj(6 bc-
fllcitcnbcn O^cnuitilin ift bann cbriiioIU ciitc ^vnfdtrift rt[)iili(t)cii ^nl^alt» bei-
flcflcben unb bcm loiiifitidieii ^aare folqcn luiii in bcr anflcflcbcnen Söcifc
bic pcrfonificiricH <öauc Cbcr- unb UnlerÄßttptcn^, jcbc bcr PÜfliiren i&icbcr
burdj eine ^iifdirift crlÄntcrt, in bcr bic betreffenbc ^roniii.i nnb bcrcn
£tanplftabl, bn^ l'ri'>oin,;t(iliKiti(itl)unt mit nQcm feinem ^ubebör iinb ,)nnial
bic bafelbft uctdirtc ^dju^ili^lttKit bc^ Oldiicc^, bie im Uaiifc bc^ 3<it)cc$
bort ()efeicclcn Rcfic niib bic bei bcnfelben fnnnircnbcn ^rtcflcr nnb i^ricflc:
rinnen bcfprodicn mccbcn. tok aad) bcr im Xcmprlbcjicl bcnnblidicn t|ciU{ieR
iiainc unb Seen, bcr üanälc, wcldjc bcn Wau biudijoftcn, bca Jöoicn«, Don
melc^cm flufl an Un Vben Soften fctcrlit^c tfabrtcn mit bcn fjlöltcrbilbcm
^eit|4t. f. Äfl^pL cpMf^f". 'Xuftetbdii von bcmjcll«» ^Jeiioff«; „L'exod« et Ins
monuro(>titi t^gjptUm" tnil eilt» Mmtc htfi ultrtt Uiitcr^titKitcii^ unb Dor aüem irin
iifiKP*^. öic fltößtnpliiidjtiiÄüiiK« bct ÄflmK. 5«irmjlct tn filp^dtctiftb« Äufrirnnber-
folfie bcfprrdrcitbi:* i^TDftäitioti Sätet: „Uictionnnir« g<!«gT«])1ti<]i»e de I'aurtruuo
ßKyi.lo". tffip.MH, 3- tt- ^'»»ri^«- — 3> bc StPUflö „Tyit«» RÄ^irniphique» da
tomple illvdroii" in bec ,3cfu« arcbt^lo^iim" unb „Monnnic« des Noma <!•
\'t^y\>W. ^M« 187*. — J. Xömit^Ctt „Wwflr(ip^ii*c 3n(dirtilcn altÜRDVtit^a
^atmäUr: 3ii ben ^timt isfia— e.6 an C« nnb StcHc flcimnintli imb mit Hf
l4HlfTUn«*n Vriiuiftcaebe«. 2 «bc. i'ciwig 1"«». 3- 5. ^inri*^, mib „Xie Cflieii
bei litxifdicn 3!^ußc". ^tfu tükn Warnnt tiiib iliic li«$c, i^rt OPrgutilidf^m SrjeiiS'
mflt nnb bic in tljren Irmpcln serctiitcn U)«il^itea. SlzaÜfurg i$7t. Uari^. ZrAbsrr.
4
Sic alte gfogTaVbif Ae Qintliciltiuß bti lUciitbcS.
29
oft bi^ jtVi ben Tfinp^hi bn: ißaffibnTproDiium imtrrnommnt wurdrit iiiib ebt\i\o
be* com 9JiI li'ioäücTtcn iiiii) bebauten ?[dl■rtal!b^3 unb feiner (?rsfufliiiffc ßc-
\sad}t loitö. So üiT IKciini nn btr Joiipelionnl) c* Afftatlct, finb ber SJc:
VnbUing eincä ifbcii einActncn ®äue4 «tnr Stßitrcn fieioibmel, »on bfneit
■bonn bif ftftc ftcte baö 05au?^ci(IJcn bi'v bofrcftfnbni ^rooinj (iiif bnn
ftppfc trngt. tuälirciib bic Söeifc^rift gniij aUflcniciii ben (*Jou unb bejicH bnlb
mit bem beilißcii, balb mit bem profanen Stanicii rttpäljntc ^auptltabt be--
fjjridit, bic 2. Sigur. öI-s T=r ^^ gJUr in bcn Jnft^riilni lT!|tidjnef,
gilt bem mit ft'iiicm bcioiibcrv'n "iHrtmcu ßiifflcfiitirtE-n, ,^uni 3'ffÖc bot 4Jc
lüäfienina luie bcr ic^iftffltjrt migclcglnt ^a ]i p tt an ttl bre ®mic?, mit iDttctfcm ju;
fomincw bann aiirf] loubl nod| rintr iiiib bei" anbcvf ^Rcbeiicaiwl ctwö^nt wirb, bic
3- S'gni*. j ^ I Wii gennuiit, rcpiiifcntirt bo* nitcbfriim in jcbcr '^roninj
einen bcionbcrcii 3ian!cn iiiljrcii&c Slrfftlanb ober aiidi uicllcidjt nnr bnft
bem %^rDUin,^iQllKili(it^Hm ßn(icI)ÖTCtibc t^clb, bic XrinpelbomÜiic, unb bic 4.
ttiflur, bai ^ ^eha ober W .^un, hat iid) ale ba^jciiißt Tcirniii br?
&auti niiSgetüicfen. lotldic* om ieinjfcn üoni 3tilc aclegeii, al* bae uon ber
Uebcr^iocmmiiiifi nodj errcirfitc ^iitterlonb, oiif lucldjeni an liefer Etcflenbni
Stellen sur ^icir bc* .^lortiitinffcr« fid) 3iimvfe unb Seen bilbcteit. bte mn»,
loic ans bcii ^nftficifteii licvuorflcljt, },mv Snfifrwöflcljutftt unb jnni Shibau
tjon SBanerpflniiscii in nToönilinem ajfnnßfinbc tenöertl)ete iinb bei onniSljIid]cr
^uStrodnwnfi bon« nod) al^ Sfibefiinb (i«-?nuUte.*) t5inc bitfcr IMfini, luelttic
in iWei ijiälften an ber "itHfeeiiiünnb be-j 3<iTiclHnriHiH!f ddu Sbfn nnflcbrcn^t
ift loicb in ber bie obecäflijptifdjcK Öaiie be^anbclnbcn ^"inlftc bitrc^ fülßciibe,
bem SOnifl aU iQtxxn J>üii CleriigDpicn in bcu 3Jhiiib flclegle Jßcbc eröffnet:
.,3d) bin gftüinnicn ,;« "I^ir, o itoviie von i^iit fbfv Ijcilifte ^lamc ber
■Stobt iSbfii, ipelrfier bebeulct: „bic Slabl be* Rtiißei oititbreitcnbcn Scnnoi»
gpttM"), grpficr Öolt. i>etc bc« ^imntelr. 3* fiUtc :iii 5)ir bic
®ouc ber 1bcba^^ (fftr Cbero9»)))ten liier (tcbroucfitj mit bem, mai fic
befi^en: ^bvc ötöttcr iinb CrtöttiitiKit, votidfe befrfjii^on ben ^oni*:
tt^coii in itjicm .^ei[igtt)iim im ^nnern iE|rc*3 tempel«, i^rc ben
3ntTilt l)obenbcn ipricfttr, lucltbc ilincn bic [(cilißcii tieremonien
öolIjicl)n mit ilireii IStirftcrinntn, luclrtjc bnä Sifttnm ('ein niHfi-
lolifc^ed ÄlotJ()erinftriimcnt) öoc fid) liinljnlleu, ihre feciliflen lönrlc^i,
torldjc ftationirtn in il^tcm (^eiuüffer, i\)xe beiligcu übaumc in
ibrcn Xtmpdlminen, tai ^^ocficfd}iiebene für ihre ^cfte ju il)iCT
ܫit unbiuoi oerboten ift ba, bic ouf bai lUbev(d)TOenimnn9eiPai|<r
bejilglidie (tcflfriet, welrtie ben Sdjlangenciolibeit«» flilt, ivtld)«
*) Qit^t £e)>{iu4 „Utbcr bic mit ben ÜtomctiÜftcii Deibtiiibciini {)tDgi«)i)t)i|d)en
^amniretli«!" in S'id'c- für Ögtivi. Spr. URai iwi;6, ipoffllifi bic fcüljcr in itirn
^«■tiutß vnlaHiilrii <?3iiiiablljtl[unßtn: Mür, Uu unb Febii .^infl lidjtifl rctfätl »orbeii
finb. Sielje ciii^: J. de Kougi? „Testes g^ogr. d. t. d'Kdroii" (Sinlettimfl £- Sfl 38
S7— l».
i'.ziT :r ür kzzz'.ti. -eri''(rz5 ibr; ^el^cr ;a iir:r 3'i' ^i»*
^ ^^=^ Cz=:i :' X4= dfs lii t^rnlKit ti.zTi.%trJi<T. Äc=:3 feigen nun
:-rr '^.i-.i'i rz± ::e i'^-rr« Cberi^Mtjre, =wl:rf:i3 crf ;;r i:=>em Sehe la
z*rtJ:€Z &v» r;r Kizi^ 5ls ö^rr 3:3 UnrfTä;^?::^ it^^Sil?« ixt, an
z-i-z :-r:= r:; ''fr::« :<5 zrrem iiszr** n± jni±;:;?ez- 2:; S^lit iiäa ooa
Zi-z '?T:ii-r= »■»«£» ynjzrtcz zitz- :m3 niuerijwti'iicz ilkine moB in trn
=:» ::i5 :rf c-:r:2::. lirrrr. Stritr. Sibiiir. itrlinja? imö B« doa^
r^r-.e- ::=r »^iz'j iiir "-fz ir. Kriitreacn Äcracclr. -r^j crbalini gcblicboini
t->zc:j:zzr±ai t:^i'z. uri:: ÄnnSnan^ :i Vitra ^^^^ t^'rrpd)« habt. ber=
zcz-/.'"- Ss '±n?C2fi. Dii « i'dreia:. ^:f 3*ibl ;irii±ci: :;.'> unB 47, bnbfc
^-.ziz^i Iztt:*. Ki z'czzzli fifh b^Lcu'en bab^n. lie cüitifn tcr Sinnt gebn
■j"— i'L' z'zczzzzzzi'it -n? cbcn'rsiclc iintfräiiDrti'ic (»fciif. ^ar eine einiige
:i:hi :— I^r-.:;; crr (rt»'J, azi* ter ;Vii l^tclcmäuf XI. ÄicranlWT I. ^et*
zzzxiT.z. tzz i'ir.i t-:: :r-:::cni bcbcrc (^u;abL. Xa ndi inJcntn eine bemtig
zzti ?jzz'. r^T uizizz zt^czux äciaswAcii Xcitfma. ffic^cri;^5«, io ift ent^
r-;:;: ::r*-: ir:7::ie::ur.; icv ä^uczviini i"*i:uc nur pcn i;i:n; tar^n Xana
;i~rcr. c;-;r 3;r b-ifccn eine Änwbl Scr Itisurcn in tieicr ciecgraobifc^ni
^'.hi n:±: z'.i ivozim &aue. ionfern nur al^ teren UmerabttKilnnstn
i-Tj-'^Öir- Xi; ■::n;;:nen äujaoiÜdicn &aue, me Jic'cltcn nai tcn ^6end)tai
:«T Xer.Iir.i:£T :n ihrer Äu'einan&cncl^c vvu 3ut?fu naA ^^!r^e^ anf bei
Ck- ur.5 öen'eiie ?;= 2:rsmti Dcnbeili waren. wcUen wir nun ter 9lfi^
"i in H^r;c teioredisn, auA fcet einem ieben 0*au bie tierrorraitnib^
2:c::e bereiten anmhr-:n unt. io roeit er fitb ibun last, öic (Int^c^nsg
;;n3 ?eC^u:-n^ Jer clren Flamen nii(bn?ei>cn.
J. ra-t-:--re= ..Sa^ 3üblani" — Cterägnpicn.
I, 0n ^ „Ta-fhont" — „U* «■ »er £|iitt lirgcshc 9elid«.
(»kin; cenietten Samen, mii tcnfclbcn hicrciUnpbitdien ScidKv ft?-
'tbrieten. »ubr: »c? Qni;renu'n&e "Jlubicn iinö tann man be*balb audt bie }ut
t*c,;:dinun^ Hs I. otfrufirmitdicn ftaucs iioroäbtte bicrcfllnpbitthe ©ruppe
Car±: ..:Jiufc:idier <"^au" uberiroflen, eine PlHH'n^e ipenennung für bie an
■iiut\iTi i^tenienc-: uns »iinjcüe audi einen Ibeil ^ieiw Üanbc« nod) mü
un»T ihrer iJemialtiini! habcnfc diinotiiche lirouinv Xic bcn 9lil anf
icminr ;ai:;-:n ilc-xH Cu'-A 'Äeiitnjtfii bi'iUciien&en. balb am linfcn, balb an
xt±ttn H'cr niier fitrantreicnben -'ööbfn^üfle. meldif bcr 3«n&- unb Sali:
i[i::;f;r:r.i:::-n fi:iv;!-or-.-n. merten an ter Sütiiircn^e 'ÄeiiDPicii-; bnrdi einen
a.ii i*T.-.:\ii tih:bir.Zin C.ucrAetirci*;iii; biirciibrpchen. tcr. als ein 31nn bei
«u'"te:;;;ibir.i^)oitfii:5 rc= reiben IVeer«, lu-ii Citcn nach ■öciten fict» l)in=
^\t »Ut fltofliavl)M4r Stntlifilunfl bf» Van^ee.
29
P
I
I
^
cft b\i in bcn ^rmpeln bcr ^}l<id]bdrpTD»in^en untemornrnrn Würben unb cbcnfo
hei t)om 9ItI brtuäf^cTtcii imb bebauten ^Idcctanbc« unb feiner [Snenftnine it-
badil ivitb. ©0 bcT 3Jouni an itx Icm|)etnioiib c4 flcfinltct. (iiib b?r 39c-
baubUmg cine<i( jebtti ciii^clntiv &aucit vice r^igurcii griulbuirt, üon beiicn
bann bic ecfte ftrt^ bad Qitausei^cn bcr bctreffcnbcn $cooinj mij bcni
Jtßpfc trAgl, wA^cnb bic 'Oeifcbrift gcinj altgcincin bcn I9nu unb bcffen balb
mit bcnt bcilidcit, balb mit beiii iii-of<intu ^Iliiaitini citvöliiitc :^iiiitptftabt be-
t()ii(ftt, bi« 2. Rianr. aU z^s. ^^ SJIcr in bcn 3nt(%rlflcii bcj^tit^nct,
gilt bfm mit feinem befonbcrcn Flamen flufgefüfutcn, sinn ^iDcde ber ^e-
lDäRerun8miebet®(^ifffftl)rtflng(Icöten.'&«nptcniiaIbe50an«,initlücld)cmäu;
fflmmcn b«nii niid) luöljl norf) einer unb bcr ßnbcrc 9tcbrncniin[ crwftljnt »oirb, bie
S. S»0iic, ^ _ff I Uu flcnaiml, «(iriifcntitt ba« wifbcnim in jcbcr ^toüiuj
einen bvfonbiccn ^Jlamcn fiil)rf»be ^Idctlanb ober audj uieQeidjt mir bn«
bcm "jJrowiniialljtiligtljnni ongdjovcnbe S'lb, bic leinpclbomönc, unb bie 4.
^igur, bfl« ^ iJScftn ober ^ fenn, hat ftdi aii bnsjcniflf Xerroin hti
(Vlouf* (iii^iieroirfcn. tuofdK« um ffrnften Bom utile gclegrii, olö b«* eon ber
Ufbetfd]im'mmuiig nod) crvcic^ic ^lintcrlanb, auf iucld)ciii <in tiefer liegenben
^IrUcn i^ur ^t\t beS $od)Wa{fcr^ fic^ Sümpfe unb ®een bifbeten, bic man,
wie nn* Km ^nfdiriitfn IicrvorgrlU, ^«r Woifrrtfös\cI\ud)t nnb ,ium ?Iiibo»
von Sfl)ii*rpflrin,^eit in gtu^ftrligcm änaafi)lat»e vevivcriljrle unb bei nllnial^Iidjei:
^ustrodituug bann md) ali iScibclanb an«nii^te.*) Sine bicfei Giften, tpcld)c
in jlvci ^')äUli:u an ber 9Iii^enlvoub be? rauchiaviumii} bou 6bfu nngebiadit
i^. Ipirb in bei bie otcrö9l)ptifc^cn Öanc bctianbelnbcn ^tÄlfte biitd) fulficnb«,
bcm Aüntg al^ .^errn twn Obcrägnpten ht ben 3)tunb gelegte 9tcbc eiöffnet:
„'^^ bin fiefammcM ^ii Xir, o .^ocu« vou ^ut (ber IjeiUge ^amc ber
@tiibi (Sbfn, n)eld}eF bebeutet: „bie 3iabt be? Tjlii^d ausbrciteuben Sunnnu
ftott«"}, großer &ott, £tcrr "bei ^immel-J. 3d) fflljrc Ä" Slir bie
€9nuc bcT Ibebaf^ ifitr Cbcragiiptcu t)ier gcbroud}!) mit beni, loos fie
brjt^en: ^tjtc Öti^ttcr unb (.Hitttinucn, incl^c bcfc^ilQeit bcn.fiocui'^
t^ron in iljrcm ^eiligtbum im 3nncTU itfreä Xempel«, il)rc btii
Zutritt ^abenbcu ^licfler, lucldje ibncit bie heiligen Qeremonicn
oolUict}" "lii ttiten ^rteftccinnen, turlc^e bo« ©iflrum ('ein muft-
tdiifd}c4 fllapperinfttiimenl) vor fid) litniiallcn, ibtc lieiligcn $otIcit,
»eld)c fiaiioniTCu in ihrem OJcluAjfcr, itiie t)eiligen %täumc in
il)rcn Xcmpelbflincn, bo9 9Jorgefd)ricbenc für if)T< ^eftc %n ihrcT
5tit tinb lon? ucrbDien ift bo, bie auf ba« lUberfd)meninuin;i^tnaffer
beiöglit^e ^cftfcier, mtl^it btn <3d)lauflengolit)cticn gilt, weldjc
*) €ir1i< Scpitnd „Uebcr bic mit bcn 9Ipnmiltflcn Hibanbenrn fleporapItiidK"
9taRicimit)rn" in 8t|<t>i f&i än&pt. Svr ^oi 1^*>S- »oiclbit bie friibei in ilirci
^nilntifl PHtnniilfn ^iinbllifilanßfn: Mer, l'n »nb Pehn ^iwrft ridilifl ciflört woibcn
fiitb. cidK oiid): J do Itougr „Texte» gtfogr. rf- t. d'Edfou" ©rdeilinifl «. 59—3»
unb 37- 4 s.
30
Sie alte ito^TapffH^t Sintljciluns bri Uanbcj.
4
A
leben in bot ftanßleii, ^etuÄflcritb i^ve Selber ;^ii i^tcc ^cit iittb'
fpenöeiib hai erfrtf4ciibe ©nffer bi« f)iu j« i^rcii Ü]Uc)(()cn (bfaj
" ' — ^ I ^uiiu)." !£em alfo bic töoitbeit bcßriificnbeu Möuig folßcn nun
bev 3tci[)c nod) bic &cmc COfiflgDplciie, Uiübtcub ouf bei ottbecn Seite i«
berielbcit 33ei)c bcv Kö»i;\ til« Scrr wn \\Mciiicfl)p\cn obfiebilbi't tft, an
bcit bann bic (.^niic bc« imicren Snnbce [i<^ diiidjIicBen, Xie <^a)]I bie)cr uon
bcn iMrifffic« vö/toi rtciiiiunltfii obet- imb uiitevdfliiplifrficii Wime iniifj in bcn
WvjdjicbcHcn ^citeit bt-r äflijpiiitlje» Ö)f(d)i4lc eine Ufr)d)ifN'iir flfineicH fei«,
iDte bic« (lu^ j^crabot, X>iobi)r, Slrabo, ^^liiiiu9, $toIemäu$ tmb bcn 3aut
inüii,i,en imb tbeiifo niii- bcn in ociiriiU-benni "Jfmpi'fii uiic- crljaltfii ticblicbencn
ljieri)fl[i(^iljijd)(ii yificit. bereit ?liuTbmiufl idi foebi-H Iiiiä bciiJrodirH Ijobe, ^er;
bocnr^r. Qi fdjioautt, tuic rd fd)eint, bie 'S<^\)1 \w\\iici\ :iii niib 4T, brfibci
llinauj» bürflc nc iiieiiial» [idi belaufen baten. Xie iiiciftcn ber Uifttn gcbeitl
iü— :.'2 obctdgnpl if d]C uub cbcRJoüicle uHleviifliivtiitbc Waue. 'JJuv eine einjigi
Siiitc im lempel bon ifbfu, an« bcr i^cil ^tpltinniifl XI. 3He?flnb« 1. jict*j
riiljreiib, i\at eine bei lueitcm Ijöbcve ti^fluidlil. Ta firfi inbeOeH eine bcrortifi
fyi^ 3o^' <i"i leinent anbereu d(tnptiid]eii Tenfnmk wieberfinbct, )d ift ent:
lucbee biefc (Eintbeilunji ber äg^piiidim (Haue nur doii f)an^ fm-jer X^uer
gcwefen ober mir babeit eine 'idt^nlil ber t^ignren in blcKr (tcot^raubiicben
i!if)c nid)t als bcfoiibere i^aiic, ionbcrn nur nlts beren lbtteriibll>eilnnt\en
anüufiiiien. lie einsclneii üflnpliiAen ^ue, wie biei'elbcn nadj ben 'Öerie^tcn
bcr Xcnfmdler in ibtei XHujeinanbeiiolfic von 3iibcn natb '-Jtarbcn ani bcc ^
Cfl' unb äiieilfcilc bc« SironiCd uceltfeili luncen, luDQcn luic nun bcr flleitie^
Ufld» in tXiitf,t beivtedjeu, ani\ bei einem jeben ^u bie Ijerüprtoficnbften
3tübic beiielbc» anfut)u-n unb. [o lucit a fiel} tl}uit läBl, bic [£ntftct)niiA .,
unb '■Öebeiitiing bcr allen ^iflmen narfjrociicH.
A. P»-tQ-rQ» „lai SübUnb" — Cbeififlypu'n.
I. San a^ „Tft-CIionf -
«ba» an bcr 3)){|r lirernbt Oefeiel'
(^K,t bcnielbcn ildamen, mit bcnfelbcn bicrofllnpbtfdicn ;Vi(i)cn flc*
fdirieben, fiibrl bai ani^reuicnbe ^}tubien unb taiiu man bc^bolb audi bie $Hf
tt^cjeKbnuufl bce I. DbtcaQiiptiirtjen i»aut^ flewäbttc tiicroi^liipliifdje ^rupK
bUT^: „IKabiftftcr C9au" abcTtcaften, eine Ddffcnbe ^eitcnnnno für bic e%
9lHbifn (\icn^enbc anb ^eitJwifc niirft einen Xheil bieic* Sanbe« noch mit
unter it)rce syenoaltunfl Ijabenbc äflppiifdK ^rouins. — Tic bcn ^Jiil onf
feinem flanAcn i'nnfe burd] fleftQpicit befiteitenben. balb nm linfcn, bnlb an
ted)ten Ufri; nAbrr i|rni»tretenben (^dbeiv^fitie, lurldie bev 3anb- unb Satt
(Irtnfurntniipn (infieliören. tvcrben an bve ^üb^ri-n^c ätcgiivlcii^ burdi einru
uai Sranit beitcbcnbcn Cuer(iebir(i«i^U(i bucrt^btod^en, bcr, ali ein Vrm bed
tfiifttn(|cbirn»fi|ftem4 bc« rott^i Slcere«, ovn Cftcn nad) Säeften fii) Ifin*
«
%ic allr (ieof|i<i]]^il(!^( ISintäci(uitfl I>c4 Sfllibc».
31
*
;)(C^enb, ben 9IiI fiter üt)«Tf[^mtrt unb iiDdj nni anbcni llftr tin Stütf in
bic tibnirfic ^*üftc l)iuein fid) fortieyi. ?liif einer Sttttfc üoii ftiua !*• Äiloni.
brd Blruitilaiijcd cagcit ttie buiitclfliÄiijciibvii SJJctticii iciu-« Okmiih
(irbirfleä al^ luilb ,^erllüftcte E>äiibe oii bcn Uftm cinpor, ivtc lic cbrnfp
ole cin,ic!nc fli'iüaltiflc 'Bli^cfc über ju (yriippcii Wctcint, i» kllinmcii Sovmcit iilicv
cinflubcr nciluiinil. im ^ctte its «ii-omc* licflfn, Ccjicn id)<tiiinsiiAcnbf
ffioffcr, an fic onpratlciib 06« an itjiwn oonlbct iauK^^, jiuiicfjcn ttiiit«
binburdi (i* örrtnuenb ober itbd' fic I}intiif(i ftüririib, mit btmiii'nibtm Ö*e=
töit bici' *^fll)ii l'irt) bwcben auf ihrem itorblitäitfl fictiductcii öoiif. Tai ift
I
V
mttiK 9fllt»lflirl tn Ut 9tUt Uta VW*t »m SUbeiiW IM lIlMiKt RautalltnathtflH.
bad (.^biet ber ioEicnanittcn crftcit 'Jtilfittoradc, an bcfcn füblii^cm (£itbe bte
^njcl ^f)tlae ibet "itanii* eiitftanbcii aui bcnt altäf|tipliid)cii ^^ o Aa-lak^
( i /5 ja <z:>
Soriantcii: <z^oo Aa-lnk, 7i ^ o I-tak, mit bcm uorflcie^tiii männ=
lidjcit 'Jlrtilcl ■ |>. nlfi) PaAlak ober Pilak au«gcipi:i>d}c:t, bic 'ücbnitiinft
bciiclbcn ifl „bic am iSntn Itr^cnbc Oiifel, bie 0>cenjiii{et") tmb tl)r Acgcn»
übet bic ciitt't ,,,,^ ^ © Seiicm. licutc ^Itflch flciionntc ^liruinicl gclcficii,
»läffrimb bell nörbUdicii flbji^luH bicjc^ l>tebictc2 bae do» bcn alten ^cg^pccn
?J
N^'-^
a
„ö(f«itbcininffl", von ®ric4cn ««*' 9*ömcni (Sic--
32
)it altt geosiRfbifdic Sinilieiliinn ^t^ Sanbc«.
p^antine genannte (Stltinb bilbd. ?lu«gctirhiitc iinb aud) ;iiin großen XbrU
nod) tjocjüfilidi niialtcne 5tmpcljic!)änbc finbcn jitti niif bvv firinftcn bieder "bni
*Jliliiifdit. nnf IHiilof. »ual)rcnb auf St'iirm iiiib bfr biivdt il)rp %<rnd)l bauten
eiiift "^^itac bei ivcilem übcnagenbeu (flepbaiiline biö niif ein paar verrin,^tlr
ftcljenbc Fäulen, ciiiifie ^JJJaiierreftc iinb baft ecbaltcn {gebliebene 9Iiltnencr:
dcbönbt, bic alttit ^taiitvcrfe uollftäitbig ucrid)luniibfit finb. ^^tec nuf
Slcptnittiuc (rl}ob fid) einft bte gleidinainific 9)t(trc>poli^ bc« erfteii obn-
*9>)plij(^n (Mflii«*i, in bcr bie obevfte ttiüil^ nnb 93JiIitiirbcl)Orbe itjren
Si^j Ijaite. 3" bicfer 2tabt hciaiib fid) flu(^ bas het
tRoinoegoltljcir gcrocllitc ^i-oDinjintlKitigthiim, bcr ^crr-
Itc^e lempel be* CS^nnm, mib ein fieräiimig« JE>afcB
nrnr bort Anc^elegt für bie ägtivtifäien 3djinr, bie in
groftev ;ift]I Ijier fidi einionbe«, um oH "^taijl We auf
^ beni 'Silben Ifinrnrnben Synnvfii niiiAuncl)mfn, nnter bcntn
tf^^M. ^ **"* '"' ^lllcrllnmi \a ^odtflcfdja&tc ^ilfcnbciii in allen
' ' » 3<it*n eine" Jöonptbeflflnbtlieil bilbetc, njcld)er Utnftant
ofimbcit bcr 5tobt nnb ^witl ihren 9!anicn flegeben. —
Üiefleunberoon iSlep^nntiiie lagnHfberDftffitebe^Sttomrt
n ^ A
bie in bcn Tjirrafllt)pbif(^nt ^nf^i^iftm I mv^^ O ^id
gruauittc Stabt, ein Siame, bcu ^iifßmmengcfe^i ift ani
btni aüortc ^;^ "™!»" uu, mit ber iBebentung ,,&rf«fn.
Singong" unb bcm uorAngrftrIIten eanfuliuen | s, fo teg
bie am fiatataltcntlfor nrlegcne iilblidiftt 3tnbtSlcg»pleii-; dio« gebcifien beben
TDÜrbe: „bie bcn timgong geioäl}venbe." 3ni Shinbe bct Öric<^en unb fRomcr
urtmanbeltc ftd) bad allfigiipttfu^c S}ort Sun in S>-t^e uub bei bcn Ata:
bcriL bom in Ks-Softa ober As-Suas.**; ^ie auf Qtfplwntine fo ift aud) ^icr
\
^
aijaiiRi.
*} Vor)U(|4iKi|c buid) bat «ütbium bcr bttbtii »oORänbig ert)<ilicit ocblicbrntit
S^CDtWI twn Sbfu unb 7<iitwrc bal ft^ ^TQU^cftrlll, iah bei j6aiiPllei»VrI rinri
tebcn Qldnt« eine Vltntit pdii !^taintii füllte, von btticn bn eine »nb bei aitbctr ge
It^enllid) in ben 3n|cbrittcit gtii ^Üej^icbunng bcr 3)tetrriicli2, lu tucldicT twi bcticffctibe
Zcmstl geliAetc. gcbraudil wiib. Xec Zcmsel bti iciDDcttDpnflrii ilbuiim oun ttle<
p^inltRe i|t Mclc^nunbcn, bud) nitb fjdjrr oudi rc wiftbUbrae 9Jamcn gt^bl l)«beR. —
flu^r bem am bdufidflen fitbraudilen ^Jiamcv I Ji q äl> ..(^[tciibriiiMt". flabeR fi4
mdll IclicB jHT tifjcidiiiiinfl brt ^Wetiopoli» be« n^tii PbeTÄguntifdKu <tanti in bn
dnf«brifim no<6 bie 9fameR: ^S a oH&>-li«ipa„bU€i(ibibe4nfllatbnQhrat"iutb
11 e K«l)bii „bif Swbt brt ctftift^uben ©«Ret«*', fti genonnl wc^I mit W*(m<^ auf
bie DDR ibitm 'ätilnifncifielHlntir nu€{ttl)ctibc «tfrtiliibtgHiici bei einnritcteiKn ^ttljdptveOe
**> Itt ^inlcilnnb, bat „IVlm" he* et^u pbetigDPOicb"! Qtnue». Mtl in
ben fleogTAt>4ir<4rii L'iftrti ben Vlamen; i B '^ X -rasr Aq>-liMp, b. Q. „b<«
^ic «TU g{o(|ial>%if(^e ISintVidtTiB tiel SllH^cS.
3S
ilticnifl un» etlinitcn gcblic'bL'n üon Santtictlcii aiiv alter i^tü, bort) ift t)CpI)aIb
tiffe Öcjirnb uun iiiritt pn'iinm'rcm ^titi'icijc wie müiidier nnberc, an 31^01111=
incnUn ri-ic^c 'ij^iai} im '^tilttjolc. tS» t[t tk ^cgtub um ^[fi'uait ciitc liiilorifc^c
I£aHt>fd)afl tni grogaTtigften Stit. föcncnübn im ^^cftcn, auf (£lc^l]anline,
Vit Stätte bcr alten äJtetioipoIi^ bw (iiblidiiteii agi)j>tiidicii 0tuu-iJ, jiyar
iiitfit« mehr bnjclbil von il)rcu Ifiinjeln uiib 'i^alnftcn, bc^ erlinlten und)
tiO!? in K'r ^ftaraoitenäcit tott eiridjtcte "JlSlmfRcrflcbaiibc, woit mclriifm a»i
tm^t bie 9Jt(lbiiu(! über baa Ergebitift bcr dcobüiftteten Stroiitanftfimcttung ein
ba* finnb crflinti, icne fo tDid)tiiU' ^Bütfcljnft, btr bic flcftimmtc iöfoöllcrnnd
»?tf(li)pteii4 mit Spnitmiufl cittfltflnijfll).*^ t^eri(t)tcl iiiiffni 33[id iiad)
۟ben boim, tic(\t tioT uni f)iugcbreitct bort ba^ loilbe ^aHci - mtb
■SetieiK^QpS be^ SiQlnrnftCHfli'liuit?-, jent idtiainc, biirdj Dnlfani)dic Git-
wallcji finfl aui bcr livbc ciiivorfleljobem', mie bur^ linlloKnarkil oiif:
gct^itraite uiib luicber iiiebergecijfcite (i)iaiiitmai(cr, über leeren riefige
^tiimincr Inntucfl bic iiegccidtcii *Äi>fieit bcö ©tromc« fid} ^alfn bcedien,
uub ot'tivftrt*, in bft I5iii(iiinti:i1 bcr ^iJüftc, bo Ijabnt luir, aU eine uidjt
^ miiibev iHcrftoürbiiic Sifittc incnfi^lid)fi: v!3cr!t[)AtiiiIeit, bic iiicifonnwit tiii
■ ©rmiitflcbirfli! fitft I)iniic6ciibcn, beute ücrlnjfencn Öänflc nitb Jä'nmment jener
tofii berühmten 3teinbriid)i.' uon 8i)i'ne, in bcnen ^ol)rtaii)CHbc Ijiiibiirdi
bcr !i\i utirjiinlidir* lUrbcitömatcnfll »an bciii altagyptifd^en Ulrdjiteften luic
löilbljQiicr glcid) (lodjflffi^ftljtc OVrnnit ßcbrot^icit würbe, du3 beut flcfcrligt
L'ftd^ @ött£rbilbec unb Hönig^foloüe, SartoptioQC tiitb 2empe[pDrtaIc, Cbeli^fnt
IntanD". @4 iniig fic^ al\o birfei Olait {ciiiei; jtii biiidi ^etn^itobiiciisn
ToabcrS tirrCDrAclfiAn Itaben. mai aiict} buidiaiiß bcft^tigr «jitb burd) bie in bni
Snfditiilcti jü tiiiufiB }ii(| ftnbcntc (äiiuütjiiiiiiG be& QHegcicidjiiclni ©eine« von
n -äs« '^
"i X«* notli tüotjl rrfinitfnc alte SlitniPiKTflebaiibt ttfn ßli^linnlittt ifl (in mit
lern Sluije in Serbiiibiino fteöniöf«, iö^inrtle* imb mibcbeitk« lu'lipciiljnii^, in
nclditm in fi 'itbl^cilinincH '<& <stiiitFi I)inabffi1)reii, neben bcneii Mr Ul^rtlAeitlren füt
btn ?Banerftanl> ondebrcit^l fiiiti ..'S^itif» 9tilme(Kr," fflQl Slmbo, „ijt riii um Ufcv
b(* ^lilfi' mxi (iltidjniöfiigdt Ciinbcrn ert'rtittcr '^rimiicit, in wclA«?i iiinji bir 51«^
jifi»eIIuR()fti bti ^tiomc* bes<icf]iict, iowoftl Bic flröHieii nlä bic Ildiifini iinb niitt=
leren; benn btK< ©nfifr bf« lilniitiinifr ftcißl iiiib yaül »iti bent StTomr. Sn ber ©anb
bc8 SilnmiifH* iiuit fiiib ÜJdrrIjfirfK'n, Bic "Wlan^e ooUfonmuucr a\i nUc aiiberen
WafieiliÖ^eii. tifit bcolturtftcl mein niib nindit fie allniä^licl) bclannt jnr 91nt!jri{f|t."
— Äiii *JrirIil bc^Sljebiut 3*miiiTI ift im ^aijie 1870 Iinrcl) Ben ö(iiitill(c^cii «pio=
ntiincii Xlalimutib %let) bai alle ^JlilmcfleTgrbäubc con ^Itpbaiituic uoDfläiibig freti
Gcleflt iinb loitbcr fäi K-n (^irbiiuic^ niif^bat ^eiiinf^t mctbcn. \ciai gcgcniuärlig
roiebtr, wir dpi 3<'S»'"'M'*"beii, bic !Li^IIflll^i(lll^ß bct 91iIf(btoeIl( uon l)ict oiii «--
ifolflt. Itinc in Veäiifl V'""! "oit SialjnioiiBSSeq (infieötöf^iK Slnfdjtift loittd:
„Ajir^ pltia de luil uiu d'abamlon <^t d'oublic co Xilom6Ue a 4li L-oiuplöteiit«nt
'd«;bl»y«-\ Les anciennnH «livixiLinii «out n^jteL-t^OB, une nouvclle cond^e est
'adopUV et reinise ü l'u^uge publique en 1870 dt J. Chr. hous le l>on Bouterain
r^fli'iM-nit^ur de l'^'f{7ptc le Ehtidire Iiimall pur an de sc* fidJile« s«rvJt<!im
l'utroDum<> Malimoud-Bey."
unb 0)i)ltcr|(tTctne \a]i an allen
iKiiiitcitflöttfii bei ägi^plifdini
9hIt^aU gciuiibeii ^abcn. —
iUidit genau au bcm $la^, wo
bic cEciibcn lUdim^üttcn bc^
lieutigeii "Jlffutm ficljcii, fcnbeni
ction* (ilblifö toooii, itnnb cinft
bn-3 aHojit)piiid)C Sun unb ßiifi
d)ifd]'röiiiii(fic Spcnc, an ebrii
Der SifUc, an n>cli^ti' auf unb
am bf 11 Xriiinnievu bicuT beibni
bflv nltarabiidjc ?l)iufln bann
fic^ aiifbciiilc, eine Stabt, W
ibrci' ^cit eine iiid)t uitbebcu^
tenbe ijctutlci! ieiu mu^, ivtc
Diuobl auä "beu %ccici)len ber
flvabifdien Sdtriitiiellet ^er-
ooT(tel)t, aU audi f,ii bicK'r ^n^
itatjme un* bectditifll ber Teljr
nuöftcbeljulc tobtcnndcr im
Cfttn bcd ebcmalioen @tabt=
flcbicti, uerfeljenniil j£i^lrei(i)C«
(StAbmonumctiteii, nutet beneu
ein,\eluc Wrobiiietdbecn öoni
vcinflcn niaiiiifdjni Slilc fi(^
bcftnben, bic ben berübinlcn
(lljalifrii = tinb SJtamluten:
gtäbf rn (£niro^ lüd^t uat^fte^ru
unb bic m\i bezeugen, baß ba^
attarabiid^c "ä^uan nid)t 6[»ft
eine ftftrl bcoötterte, fotibcm
aud) reiche Stabt gtiucicn
fein mug. ^m Srlennrn bex
firnlrfltid)fu %Jt^tif)teit bicjfT
^rrnjftabt %r{it>plcu5, fc^cinen
bte nitcu Araber bte bvit iliitcti
Iiict uorgcfunbeucn SflUntgl-
iwtU no(ö bcbeutcnb erweitert
uub äu(^ (luf ba« anbete Ufer
ücrpflouit JH [loben, wofelbft
übrii-|cn<$ mid) S^n ftur SlSmec
iett ^rfefligunfien eyifiirt ^nben
inilffcn, benn fotootil in bcm
3>ie fl[i€ Btpgravf)if<flc Ciitt^cttttng bei SantirS.
35
riam Antouioi, ali and) in bcni in bcv \olitia dignitatum und mtf:
6<roft^rt*ti !ßct-(cirf)ni6 Ut römifc^cii Öcerflraftcn mirb ein gcflenüfccr Don Um
öftlitficn «t).v«e auf beni Hnfcn «iroiniifcc flngctegtf« CEontTd-Sijruc er-
wäfint, mofclfaft bie Cohm-s Quinta Saenensium flationivti'. tiici^rcnb in bcm
Caatra Lapidariornm mtf bfr Cftfeltc, ctmni jüblid) oon 3t)i=ne, bic Cohora
sexta Sa^nftnim, an\ ©le^i^antiitc btc t'oliorrf prima Felix Theodoaiana luib
auf ^^ilac bic Logio prioin Maxiniiana laq. Sie 8tßbt 9lffiinn mav ali eine
wofal (jefdjügtc ÖtcnäK'itmtä bcv icljr gecißuctc IMa^ fiir bic Slvubcr, nin uon
^iec üM ilitt Siaubjiige iiad) ''J'iibicit I)iiicin ,vi niitcincliiiicn, bnun cber toax
Re es oud) luiebtr, bic itnd) bem Shirj ber Soltmibijdjen ßijülifcit, bei bem
plö^tirficn Siiiffltl bft Uliibier. bicfcii ^iicrft in bie i>önb£' fiel uiib burrfi \k üoii
tSruiib oiw }firitixt luHrbe. llnltt Scliin bem t^roberec würben im ^a\)xi
1617 btc Vhibxtx gioar micbct f)inter bic fi'otnraflen jnriidgfiuorfen, bodj
ba« aUc SlfTuan wnr tievnidjtft unb bet norbnifirt« uon feinee Xrümmcr=
ftntte neu erftanbencn 3tn&t ift nicmnlS C5 gelungen, jin irgenb Jöelrf)ct
löebeutung fic^ eniporjJiff^iDtngen; Ijcute ifl fie eine lanra 4000 ffiin«
»oijner ,\äli[ciibe l)iJd)fl nrnifcliße Crtid)flfl. — iBoii Si)»'"iie 42 fiilomelfi:
nilabiv&rt^, an bct Stelle, luo (icf[enn'Ävlig bei 'Jül eine itnrte MiiiJfaiegunfl
ttad) Cften ju nimmt, boct lag auf eiiiec SInf)i}I)e am rechten Strontufei
eine glcidifalle nodi jinm 1. obertiniiptifi^c" &anc gcl^ßrigc ©labt. (Sä mug
biciclbc aUiiuif)lid) eiiu-ii bcbeutcnbcn \Uuüd)niitnn cicnonimcK
tiobcn, bn wir f« irfilicfitid) an ÄtcUe uun lSlfVl)rtntiiic nW
bic iD^etropottS bes nun nnc^ iljr genannten (^auc^ aicfgefübtt
finbcn. 5n ben l)ieri)()ü)pfiiirficn 3nfff)ciften ifat fie be« Stnmcn
't' N ^ o Nubi b. l). „bie (Molbftftbt", fo (lenönnl
oicUeicbl wegen einer ton ^ier flwsJ ,sh ben ^iubifc^cn ®olb-
bergrocrlcu fülireiibcn ©trafee, h)ie \a a\:d) von bem ®o(be
bet weiter norbiffli-t*? am red)ten Stromiiirr (leti-genen Stabt
fioptoö fo oft in ben Onfdjriftcn bie iRcbe ift, nnlcr bem luiv
gleid)fa[l5 nit^t bei ifoptn-S getüoiincHCv, fonbcrn nur auf
bet bprt einmnnbenben Ul*iJfleuf1cn^3c ciugebcadjte^ ©olb jk
ocrftetjcn babm. 3)ei ben ^riccbcn lourbe bet allägijpliffi^e
9larac 9lubi bnrdy etu beim ?liisiprcdten bereiten oon ifiucn
Dorgef^ Ingenes U ober O ju Unbi. Umbi unb Cmboi unb
beibrnftoptcKjn Smbo, luöbrnib in bem Itiaerarium vVctouioi bie @tabt nnltx
bem Flamen Cmbo« unb in ber Xolitia digTütatum nte ?Ei«boö aufgeführt ift.
%>tx Üocolgolt »on Dmbofl war ber (vDfübitföpfige 'Bcbat-IRa, neben U'elf^em
nad] Uor-uei- „ber große $i>rnö", eine nnberc Srfcfjcinung^form bc^ ffla Mn-
tijxt xmrbc. Ülttftt nnbcbeiilcnbe Uebcrreilc niedrerer Xempel bcjcidmeu unS
bie 8leQe, nn wctd)er bic bon bi-n alten Slcguplcrn angelegte unb nodj bi§
in bic fpüte ramifrfic 3^'* blü^enbe ®tübt fic^ befnnb. .^eutc ift tiefe föegenb,
Rum^Ombo „bet ^ngel üon Dmbo" im 'Mrabiidjen genonnt, nuä weichet
Se6at-K(i.
86
^ie alle 6cogta))l)ifi^t Sint^cilung be4 Santt«.
53eiienmi)i(i bcr alte 9Ißati' mäi bnit(t(!) ^eroi«IIiiiflt, auf iocitl)in nfafölut tiit-
bettiobHt. diu flftiijlirf) wcrlofffnea, ringiitm dbe^, iDiincnüerbrniintc^ Zrümmer=
felb ifl flcgciimäuiifi baa Srabtfli-bict bc^ nltcn Dinho-J, öoti »ucliliciii imteii bfv
üotübabrmiicitbeytili'trom itimicrciii Stüif iinii)bfm (iiibcrit^iiiübti'iBi, luSljrviib
auf bet $ölje bie @aiibiurUcii brr SBüfle bJc vom allen CmboS noif tx\)a\tcn
gcblicbcnEii Xeinptrlmnuein Boii ^alir j^ii Salir iijinu'c mcbt mib mcbv subiden.
9Zcbcti einanbci luticbvit in bcm gvöBccen bcr beibcii .'^xiliglljämei: von
Cmbo^, in bem aitf ber %nt|i)^c tifflenbcn, ^tor-iiev „bec groge ^ont»"
unb StbnhilJö, b« alö firofobil obor (rotobillüpfig batflcfteüte (Jiolt ocr-
clfrl. Xiefc bDppdtc ?luffniiunfl bc« Somicnflottcs itnb bcr ^icrburd) bes
bingte bopvdk (Eult erHärcti bie «tgeiitöfltiUirtic, oon tiütn übri<icii X(ni|)d:
flcbSubcH obiucirfjcnbc SSnimrl bc« grufecn Ctnboatfmpcfs. 2Öir l)flbcn ^ier
cigciitlid) jitici neben cinanber flcfteütc, ju einem cinji^en 5^ou ocTcinigt«
Sempcl^ftufer öor um, mit einem bop^iellcn lioutal au ber oorberftcn ©äulcn--
^aUe, einem boppcUcit (Stngong cbcnjo ju bem an[loficnbcn jiueiicn Saal
iinb fclbft mit einem bD^^^eltcn Sanctiiarium bariu. Sie .^icriicUiing bcd
Sculptuicnft^mude^ in biefem ^eiliglbum mit in bem Tlciiien, b^ulc faft
flönjlid) scrftörten, unterljnlb gtletjcnen lempel fötll in bicflcilf« bcr$tülemflet=
l^ctric^aft, nnb jwar ttJcrbcn im^ ißlolcm, ©piv^ane« ^bilow- H.
raoü— lyi ö. «Ijr.), Ißliilom. ir., Gucrg. IL, Sotcr 1I„ mib ^^tolcm, xm.,
91ei>iS;5)iouijio« mit feiner (ycmafjlin lileopatra irnptjäna («1—52
D. 6!fr.) in ben ^nfcfiriflcn Ui lempcl« flfiiaiutt. Iiic GmafjnunR bc*
9Inmend bcr Stabt Cmbo« «nb bcr bort yctetjrleu <MpJt(]cilcn in ben 3iu
f<l^nften anbeter Xempel iebod] unb cbcnjc taä ^tortuiitmcn altcc Ailnigft'
nanicn auf CmbitÜt^cn SHouetrcftcn belveift, bnfi bereit« lange üot bcr
l'tutfmnfr^il hier eine Stobt mit einem bem £>orn3 unb Scbof^Sla gciuet^ten
^ciligilium e^iftirl tjabcu uiuft. Smitg Itiutmpji'^ III. (it>. Z^^^^- f- <£I)t-)
unb feine ÜUere 8d)toeft<r, bie lifnif^füditige Königin 9iamalft (bcr Komc
mi>8li(öetloeife Wafara jti lefenX wddit »or itirem SÖruber eine ^V'illang fetb-
ftflnbig Kflicrte, werben aH erbaiier eine* nod^ t^eümeifc fte^ciibcn i^ortate*
brr fflblitf)en iStabtnmniallnng gendunt unb einjcine Ifcrabgeftflrile ^l6St be<
ndnncn bcr betben ^tolemäerlentpel traf^cn nnf bec fflüdfeite bie !3tanen
brr fil^nifte ^Inttniüfi^ 111. unb iHiimie^ 111. — Stanipümt. Xiie ^lote--
m&cc f»obeti alfo auci) ifiex toobl nur, nie faft überall im ^JÜUbale, ein
filtcrcd in Serfall gecalbcncä .^itigt^uni mit S^cnugung be$ ntK^ bvand)lMircR
SRatettald TOicbcrbcrgeftcllt. ^SUie ipir Dorl)cr ein ÜDntta-SijPne !ennen
lernten, fü lag tbcnfo Cmboe gegenüber am )vcflli<^en 8trvmufer ein Kontras
Cmbo«, oc>n melcfatr Slabt ft(b ber alte 9tame in ber felifamen Arabijctien
Unttvanblung l^ambana ermatten ^at, welchen ein an jener 3telle (iegenbcl
Sotf fü^rt. linier ben CÜkiumlinicn ber StaifrT)cit tragen bie bc« Cmbiliffhen
tijhufd a(d fttijeidjen enlmeber nur ba« iKilijlf tli'itr be« Cmbitifcl)eii St^u^
gotte», ba« ftmfobil, ober bad Söilb eineö ÜTiegrr*, ber einen Speer in ber
Traten unb ein ArolobÜ in ber linfen Jpanb [|ä[t.
%(( atle g(0ßtnptiM<^c SfntVlIunß l)c« Snnäc«.
37
ittanjcMiCmliitts.
Q Q Ircrltcr
SBeiter nad) ?itDEt>en w, ^o jicmUd) i)(itbtDC(]^ jwiitficH ^{funit uub (£bfit,
«two 20 fliloitt. untcrtjolb Om&o^, treten tic tun 9Ei( bcaCeilciiben fiölifii.^üi^c
on (jcibcii Ufern l)i# birf)t oit beii Stroiti lifton. 3n ötinlicticr '^'dfc mic
bti Sdfuan ein oiifl förfluit bejlc^cnbe« Oiicrficbircie bat 5til
übcrft^witet, fo burd)fc^neibct f}icr ein üon Dile» «acb SSefleit
fit^ tlinjitc^enber Sanbfteingebirgäjug bns 9?iltbn[. ^ebct^
©cEff Uf) „'©ctg bcr ftcite" roirb uoii hn bcitiflcn löftDütjnern
jene @)cgenb genannt, au bie (id) btc Sage TtiCipjlj ban nn bett
Ijitt ben Strom cineiigcHbeii Seifen einft eine Jlcttc jiiv ?1['^
fficcEungbecSdjiffcangebcatfitgclucicn. (£^ gcl^t biefcr arabifd^c
^ 'S
9Jame Setfele^ tDi>I)I jurürfniif bfl-5atiägt)ptifrf)c2Sort, <^>. \\
ober .;^^ Qkererflcfc^rifbcn, iiub „(^etd^ö^te", fpecieH eine fotc^c, nii3 bcr bflft
Sanier fieroovjtürät „St^Iuitb, S3nf|cr[lriibc£, Wotarnft" bcbeutenb. (Sici)e baS
bei bell Cuetlen be>5 9JiI &. 4 bicriibcr ©cfagte.j S^icje^ Sort fonnte mtn,
ba r mib 1 im ?Iltäjnivtifd)en luedjicln, je nad) bcni bic löcbcutung be8
Sötte* iiiobificircuben Tetcrmiuntiü niid) kolkcl unb kvM Inuten, wie bic
IOVtiid)C ^Iflr^füliie ropl (kori) „Cataracta, leneaLra" imb Ä?iZ^ (djeliijel)
„einjdjlieöen, UmmaUiing" benjcift. Sluä bcm teljteteii tuoljt ift bns Silili
uiib SJlaili bct Öricdien iinb St&mer (tilftoTiben, iDüfiic bann bic SIrabcr nuS
iljTet Qpxadfi botf aljiüid) laulenbe 5Woirt i-ei!«Ivli „Mette" ciiifc^Uen, nit
lueldieä fie bie Snge Don bec flbfpccrcitbcn Siette Inüpften unb in iBcjug
fiuf bie fic iioc^ tjciilc bem 9^ci)eiibeii bic Stellt am Seifen seigcn, roo jener
wiinberbarc Siterf(t|ln& cinft oitgebrndjt geiucfen fein [oll. tKr öltäcii)ptifrf)e
*»dme ber Stnbt an bcm niiljrr bescirifiietcn 'ißlaec, njoKibft in bcm Ijifc
(Wfliuiieiibcn Sftnbficinflcbirgc onf bcibett Seiten bcj Strome* bic ocriaffencn
(Mönflc iinb fi'nmmtrn jener iiTdlten £tcinbrüd)c fiel) bcjinbcn, oiis bcncn ba^
*^dumatfrial bet nicificn (iüijptiirijfii Itniptl bcS ^liltljol'* entnommen, bicfcr
ifjT oltcr 9(amf Ijat iiicbts mit bcm sriet^iftfj-tiJmiit^cn ©ilfili unb arabift^en
Selfflcl) ju tt)un. Xer iiltä(^tiplif^c Slome, unter meldjeni bic luoljl fdioii
jum '2. obecägriptifd^en &au gel]i>ri(ie, uielltidjt aber au^ noi^ bcm Cmbite^
äugellieiU gctpcfcnc 8t«bt i« ben 3"|d)viftcn auftritt, ftcllt [i^ in bcr
St^tetbung ^ © *-'''*"" bur. In* jur Ktimen^idjreibung pcnpcnbclc
Ijicto^lppl) if d)c 3fid)*it ber beibcn tubernben STrme \, mit bcr StfiiÄfpradjc
cfaena ober cboni, f)at \t naib bem binter bad Sott tretenben Seftimmnngg-
jeid)«! bie gefit^erfc Stbcutunfl: „rnbem, ein Sd)iff fiiljren, Sd)ifüfll)vt
treiben, Sd)iffcr, Srfjifi". Xurd) „ädjificrftnbt" roiirbe olfo nm btftcn
bcr a(tägi)ptifd)e 9iamc miebcrgcgcben fein, eine bnrc^au-ä paffenbe 'Benennung
fftc einen Crt, beffen 93cnJDt]net fid) oovjufleiocifc mit bcm Xcangport bei
in bcn benachbarten 3tcinbrud)en (lenjunneuen iHaumalcrialv befahlen.
38
S^U alle gt0dtAt)^ifi^e OEiiit^cilung beS SanbeS.
©f^iffn unb Steiitmctcti unb bic ben StetiibriiEiiatbeiteu ixuitcliciiben ^v-
atnten Dilbetcn eiiift bic ^eüijllcrung bicjcr StoM, nidjt abct *i*njfc(ioitn
unb Stiibivcitbe eiitcr i\~itt)ümli(l) l)Jccl)cr i?cclcf|tert altägijplifditrit ^todjfdiulc.
Sic StljHljgott^cit toon (iljenu luar, lüie in bei« bena^bortcn Cnibos, ber
Icolobiirüvfisc Scbo!. 9ifld) iljcfiii Sdiiippottcii, luic tie« iwc^iücisbor bei
bell mciften iiö\)»>tiidKit Striblcn ba Roll \wx. nurb miii bic S^iffcti
ftflbt Hcbcnfi«r noc^ „Slütte bce £e6ot" gciiaiuit luorbcii fein iinb biefcr
ie^tnt 9Iai»e tfat fid] infiiic# 6r(id)tcitS erhalten iit tcin ^JtAineii bei eiiitge
fiilDiiietcc nüTbiPntlä woii ©cbcljSilfilc!) lien^-itbeii Torfes Sdiebcle!). 2iic
nltitj^tj^Üjc^e 3tnbt (E^enu^SiliiÜf lag jüblid^ei, bid|t am @ebtcee beS
öflUdjcii Stronmfcrv. 'RtUn mjeiiu fü^ile bic Stabt iiiib beten Umgcgcnt>
nod) bell Flamen: pa mu ab „baS ^eilige SBonex", fo genannt iud^I luegcit
bec aUjä^iUd) ifkt (iattgebabten, auf bae Steigen be^ 91t[ be^itgli^en t^eft-
feiet. 2ie Slettopoli* befonb fi(&, toic eine ganje 9ici^e rotfölcrtjoUencr Selicn-
fluöbcr bewcifl, bnibcn anf bcr ©eflfeitc, loofclbfl flud) meljrere fpecietl htm
9hlcultc geiuibmetc t^e[<;>tapeUcn fii^ bcfinbcn, bic uatitcnUii^ tocgcn beK
in tlgnen vctmcrftcn ^Vitattgabe bcö bobcit unb niebrigen SafjciftanbeA
für bic gcflftcUnug bce atlägDt>tif<^<n itolenbcre üoii bcf)et S^idjtiglcit finb.
%U Tdraiidjc fBcfajjuug lag na^ bcc KoUii» dignilfttom in ©iltli einft
bie Coliors priina A|iiitnciioriiiu, — <Bleid)faIl5 am f>ftlid)cn Ufer, öon (Sfbel
-Siljilflj rlitifl -.'O Wilüni, ftromabiDÄrt^, finbrn loirbns Z'Ptf iöulifl, brfienWai
mit bcn ^la\i vtt brjeidjncn )d)eittt, on locld/rin riufi bie in ben Qnjdjrifttu tmin
bcm 9tanien Jl V. e Dulii onfireteube Siabl geflauben. Sie tpirb cctvatjnt in
ber 9icli:jppli5 bc? norbtDärt« oui ü)liid)en Slvoniufet felgcnbcn 'A. G^öue*,
unb jtonr bafelbfi in bem butdj feine ^iifÄrifitn ^ifiorifc^cn Onlifllt« fo
tprrtfft) ollen ®rabe bed flbmiraK Anhtnes, eine« bet tHiuf>t^cIbcn in bem
agtjlilifdien aSefwiungJfTicgc (17, ijnlirli, u. ßl)T >. Ter an ben Wänbett
feine* O^iabef eingcmeigelteu ^iogrnpljic ifi nad) ein !lie[.)cid|niB ber lönigi
tilgen €^d)enre beigefügt, bic ^abnic« jam ^'obn für feine Slrieg#t^tcn er-
\jaih-n unb l^ifit <» bafelbft: ,.3n ber 3iftbl ^nbi erl)iflt tdj abettnal«
gcfdjcnti opiu Hönige Cbet< unb Uuterägijpten« ein flderfläd
Xie nltc ^eoQiapifiiätt Sinl^cUiing beS Santiti,
39
I
P
P
ooit t>0 äal." 2!a« SldevmßQti -^ 3at. in fpötetet 3ctt j»^ i v
©ata gefctricbeit, tonr, iwic am bcc Qtoficn 'Sd)fiifiiuö'5UTlunbe bcä ©bfu^
tfmpelS tjecoorgcl)!, btt jctiiitc X|)cU beä ^v..^ o a (g Chcnnuli „SdnjiiiD«".
^«t agpptilclK" C.uabrattdnjittD-5, wie i.'epfiu§ niinimrat, pi -t-16,20 m.
ßered^iict, eclialten luic {tic ba^ ^Icfrrmaaß £at 44,.'>2 m. "Zai bem ^laljined
im IBejicte ber 8iabt ^iitji gcjdicitCtc i^clb von üO Sat luiivbc bcinnat^
2671,20 ja. gcoft gtiucicn iciii. "Jcä aSort liibi, gait§ mit benfcl&cn Ijicro^
gltrt>^i[ri)en 3'i<*Jf" ßcfvljricticii luie iinier Stcibtitame, ^at t» bcii ^nft^rifteii
unter flitbfrcit btc gcptficrtc 'i^cbcntimg öon „tobten", fpoticU ciebraiidit uom
GrtCRen ber Xt)itrc «iif ber 3ncib mib ifl cljcufo ber oltüflt)(>tiirfic »Jiamc
btt ^t)änc, wie an« bcm bcm SSccic iiirf)t Vltcii oU aJcftinmiUHg^gcidKU
nod) Tio^geictstcn ?Jilbe einer .fiijäitc bciitlid) fjcröorgetit. 1>utti) „^aflbftnbt"
ober „|>pÖiieüftobt" bürfen luir foimd» bcn 9Iamcn bct Stobt SBiifii über-
Itflgcti, beibeS ptificitbe üBcieidjHunaen jur eine nm Sianbc ber ffiüifte gElcgcnc
@tQbt ObecagDj^teiis. (SJiügc Stiloinctec norbiuArl^ coit iHii^a Hellen bte
6(^utttiitgcl einer alten Stabt, tvi^l)! Mc Xiiiminei ber uou ^tolemftuf bvtt
uctjei ebneten ^Btübt Xoouni, ivelAer (legeiiiibvr bciä latineraiium Antouiui
ein Soittra-Xliuinui^ iet)'- ^ieUcidit [}(ibcn ivir in bcm Xooum \>ti
litoleino»« bcn otten fieiltflcn 9^amen. Tjrtgcnoinnien uoii bcm ö^ottc Xnm
„StAttc be? Xiim", iüdl)rcnb fid) in bem bcö S>orfc3 S^uljft ber oltc inrojanc
9lfline ©ntji CT^flUcn. ~ 93on biec inicbcr etnifl 8 flilometer ftromobiDört»
fonimeu mir iu bcm tiocjnöSroeijc uon Seuten best ?IbobbcI}f!onnne^ bciuofintcn
Torfe Sebcfie^. .^licr münbet ein äucrjt birctt iiadi C)teii, bciitii meljr in
iübflfllit^et Sic^luwg \id) l)injic!)enbcä ©eüiraätttal, bnrt^ Juelrf)eä im Silier-
t^um eine l^iel betretene J^arQUanenftiafte flirrte, auf ber mon uotn "iJtilttiatc
iiU'J mit bcn fififtrnftiibten beö totlicn 9Jicercä Detfclii'ti\ ii'ic bcn Xuan^iiprt
bec Sliwtiente auä ben in ber iJilUdicn SUiiCte befinblidjcii 2 jnoragb gruben
unb ®olbkrgiDcr!ctt iiermittelle. Xriimmet üph XcinKtn, iHefie alter SDIuuer:
HmiooUiint^en nnb Sninnenniilflflcn morlireit im« bie 'MiditHng ieiier für
?fe(it)|)tcn einft fo mit^tifim Stra&e. Sine gute fidmeclinfiereife innbeinwärt*
»on bem genannten 'iHcbfiielj nod) Cficn tjin gelangen mir jn einer Dott
jenen 6cfe[tifltcn löriiuntnilcitioiicit, ludtbe niri5t bloft in ber jiiiifdjen bcm obcr^
Ögi)ptt)d)t*n yJit iinb bem rotbfu SOteere jidj l)inAic[|cnbcu Syiitle, fuiibern aud) m
Cften bfls ^ello auf ber nad) Uljien füljrenbcn ^'^crfttoße, anjuleflcn nnb in
€lanb ^it Ijoltcn, bie 'ipboraoncn attec Heilen fi^) angeltgcit fein lief^cn. ^tc
Vtnifotberunsi ^iir Slbtvetuug einer foldjen iörwnnenftjiliLiii, lucldie ber .£Miffo«^
löitig Slpepi an ben, bem leöitimcn iicriirijcrljatiie oiigcIjL^reubcn 1Hnifcnnen=
%aa ftcflte, ber als ein feiner lönigürficn Wlad^t beroubter Surft in bem
oicräfll)ptifd;en Xficben bnmnlö refibirte, biefe Sliiffurbernng irfieinl nn<^
ben Berichte eine* ^4?api)rii'^'*J einen Jp""P'«''it'>& f"' *■>* oberäayplifdjc
•) $at>4ni» eollier.
bie« a\ii beit aum Tl)ci( ued) injor)(tr=
f)fllicnc!t ^ntt^riflf« finw bort bcjinbi
liefen Sclfcntcinpcls ticrtottiebt. Sir
prfiiljvnt biirrf) bic Jtnjdjiiiicit biefe^
Icmpelö golgciibe«: „Xfi gciwiinte
Möiti^ Ijabr, loeil in Solgc bcf grogra
^BfliH'riiicmgcltf bic jene Sttoße 3itt]cn
bni biiljet i» SJiciige bem 2obc oiiljctm
gefallen, in it'ci^ii'» eine Snft^itiruiig
bicfer ®cflcnb yorgciiommcti, Ijabe boe
iöoljrcn von ^^riiniicn babci ongcörbwcl,
bic getiiaifitcn SJfrfiitf)« fcitn an icner
'3tellr von gtänjcnbcm (Erfolge gcfri!>nt
loorbcii, iinb in Solgc brffcn itabr nun
bcr fiüuig bic 91nlngc einrS beftftiQtcii
.'^ilbitunm mit tintiit bnii (Volte .^iini
Xante enit^telcn Icmvcl bffpl^tdi
imb bei Station bm ^Jtoinen gegeben:
•rantH M SUntmHll •!«* »w »«»«II- j^ chaam.t
V ^ ^ „Brunnen be« ftSntg« Setf|o« I." — (N folfll nun
Ra-ma-meu
no(^ 9Iotben onfiofecnb, auf ber SJcftfettc hti Strome«, oW
Sic oTlt 9co{)ia)) Mittle Stnt^tiluiis beS SanbeS.
41
2. @0M. Tmr Tcs-H«r „lifr Wnu brr ^druecrf|efiunf(".
2ic Der)d)ictie»cit Kamen, luclc^e jut Scaeidjnuiig kt ÜÜittttUJoUs biefcö
t^uc:^ unb fciiKä £)auvtljcili(]t[)iim^ in ben ^rifdiiifUti gebraud)t luei-beii
wie Fi-Hor, Men-Hor, 'IVs-Hur „'Stobt öcr ^orui^lwoljuunfl — Ui J^oru«-
t!)n)iic« — b« $otu«er^«bmtfl" uiib cbcnfo bic kibcn STamcii .^.-^ ^ 9ut
„Stobt ber geUöflelten Su»ucitf(^ielbe" iinb A J o T«!^« „Stnbt
bcÄ (£rfted)eM!5", aüt bic[t tftamtu be,!,ict)cti fi<^ auf bic hier in lÄcitfllt einer
bic Sltigel (iiiöbrciteiibcii 3omieiii"cE)ci6e O.mtJ. •> ^_ =^
wie unter bcm SSilbe ctiie-S Sperbers \^ iiiib '''■ü:^
j\j ucrc^ttc Scijujjiiütlljcil bcw Wdiiff, niil „^oniä, bcn ßrofecn &oH, beti
^erm bcd ^iinmcli^, beii 8fraf)Iciiid)ltubcrcc, luclc^er glanjcnb ^crati^tcitt
ani ber SJtrfftrcflioii". tpie er gclDÜbnlld) in bcii 3"f(brift>^» qennnjit loitb.
•tie 03ried)eii flcUtcii bicfcm ogijptiiciH'iT i.'id)tgüttc il)tcii
Stvollou flcflcnübcr, luejfjdlb uitier bem Stumcii VtpoUino:
poüi bic (i(titfli>ptifdjc ^Driieftflbt in bcn nricd)ifd)-röinifc^cit
fiifteit dufgeiiitirt roirb unb giuac mit bcm ^aia^e magna,
^ntn Unlerfdiieb oon einer ApoUinopöIig [larva flcnunnlen
Stnbt bc^ ä, obcn'ifliiptiirficn (ilniieä, S^cr Süniiie T«l»i.
obcc niot)! mit einem niilDLiteiibeii a cinft Atbu ßn^^^ic:
fptoi^tii, ba er im Sopiii^eit unter ber Sdjrcibiing ^,tS«5
(Atbo) onftrilt, ^nt i'id) nud) bciitlidj erholten in bcm
mobecnen arabtfd)en ^tarnen Qbi'n, bcn baä Gr> Sfitometcr
fitomabtDÜtls uun MiLm-Onibo am lucjItUt^eu SJilnfer flel<-'flf"i-'
3)Dcf fülirt, in beffcnSnitte baö aUe *$roDiitjiaII}eiligtl)uiii be^
2. obernttijplifdien Öflucs, ber f)ecr£id)e Icmptl bei* ^ota:?,
nod) iooblft(}<tllcii an feitiem lUflpe ftel]t iirib iipflv crfeaHen,
roic fein anberce Xcmpclgcbüiibc im *lliül)fll, nod) in fäinnitlidjen ^t)eilCM ber
flroBattigen Söauaiiloßc. 3f|i'c Beiben am ^niifi^ften In bcn Oiild)rifleii flcs
brauchten 'JJnmen Hut iinb Teb« ober Atbo erljiclt cini't bie Stnbt nnf @nnib
ber burd) bcn 5Dii)lbuä Ijicrlicr vcrfcciten rc)icu geoyen 3d)Ind)t in bem uoit
ben Göttern hei äiifiri, mit Ra-Kelios iinb Horus-Apollon an ber @pige,
fleßcn bell böfen Set-T^phon itnb (eine ü>enofii''n flcfiiiirtcn Üricfle, bcc einen
Xtietl uon 'Jlubieit uab gaii^ Cbet- niib Untciiiat}titcn bi-5 junt 'ühat \}m
jum ^diauplatj ^atte. Sit iinmiltelbciicc 3läl)t von Atbu-Apollioopolis faiib
ba« ctfte -in fviuimen treffen bei (id) lielniupienben ©ptter ilatt. 3n bcv nn ber
3nnenninitb öer luefttidjen UHifaifiiii(i«niaHer beä (ibintempeW »n« übcrlicierlen
ait«füb'^'i'*)f" 33cfd)reibuit9 biefc« (äJattcttricge«*) Reifet e« an einer SteDc:
•) Tic lillbf. XftrflcHmiflm iittb ^i\\ii}T. bicfct ©anb rollfiänbig milflcl^eill uen
Slaeillc „Text«fl rrlBtifft au mjthe d'Horas".
{■ctiiO uuii Obfn.
42
Stf Dite ^to^xaptfiSt^e Slnt^eUnng iti £anbcS.
I ( I
o O
pebii-ieii Set h\ai semi.a.fem ik en Tee-Hor.
„Sie erreicftteu ben Sct=2nv^on un^ feine Öenoiftit inmitten be4
9IpotIiiiül)oIitiitl)en Önuc^ l,To8-Hor)." 3n biefem bei C£bf:i ftaltftc^flbtdi
Jtnm()k ijerwaitbcite ficö "ad) beni imä übcrliejcrtcn Sic ridjt bcr iciiifra faebrangleii
iQalCT Ra-tlelios gii ^tiilfe citcnbc Horus-Apollon in eine ^cfliiseftc Sonnttt^
fi^fibe. „Horhut, meiitftT emporflog ber Sonne ju," lieißt e« nii ber ^ierniif
bejiiglic^cn SleÜe, „aU eine flroöe flcflößclte Srfjeibc, fleitnnnt mirb cc:
fltofirt 6Jolt, ^ert bc5 ^immeW (tit bitfem Inge" uufa loeilcr bann no4
einmal: „(J« inior Horhut. fit6 ocrloanbelnb in eine ge|lü{ielte Scheibe an
beni fflorbcrl^cile beä fflafcEjifii'v. Gr imlim ^u fittj bic Sübflüttin dlcc^cb
unb bie bcd 9torben^ ^uIq al-S jmci Sdilangcn (»lon lieadile bic beibm
Uro 115 [erlange II rcdjti uiib lin!^ üoii ber geflügelten £onnen(^eibe,V fo bcift
criiltcrttti bic Scinbc in itjrct Okffoll olä Sirütcbile nnb ^Jlilpicrtf nn jc&fm
Drie on ben man fam im Siib- nnb "Ülorblnnbc." ,^Hm ^Inbcnfcn an biefen
©teft bei ^priia orbnelc Wa an, bofe bna 93ilb einer gcflüficltcn Sonnen^
fe^eibe, in wclrfic ber ^orns uon 6bfu fti^ oertfnnbflt t)fll!f, fortnn angcbwdit
mecben fofltf Übet flOcn lempellfjOreti, „nn oUen Stalten ber OJöttcr oon
Cbtr; iinb Unterägqptcn, loic bcnni in ber Xiefe, bnmit c« obnicljre ba»
!BÖfe üon i^ncu". — 'HU «Sieger ging ^oruft nus bicfeni mit bei (Sr»
{)ediung l/\ JJ ^_^ Teb«^ beS 3rt'5i)l)fion enbcnben firiegc bertwi;
.,Oifte(^er" lirar be^Iinlb foiton fein ^Jtamc unb „8tällc hts (fvittditn«"
(AtbuJ ber 9iomc feine* Ö!o»e* unb feinet Slabl. Xiefe ürUatiing loirb
nn« im tueilertn SJertaufe jener 3"frt)'^ift (»v ben jiuciten nitöt minber tiäufigj
vortontincnben ^Joinen At bu gegeben, lueldter IcitUxc e^ ift, bei ficb, luie bcreiti
bemerlt, in bem Ijentiflc» arobifdieu 9iamen be« ^orfe* QhUx nodj beutli(6
crl)alicu Ijöt. Till aüidfidu ouf bie fRoüt bes $vorn« aU ^epcgcr beö Xwv&on
jeigen unter ben Ötonmfinjen ber iFatfcräcit bifjenigen bc« Kpollino^olite» ben
PDott twn Öbfu al« "SSiav^, Speer ober Sanjc in ber einen unb fein Snmbol,
ben Sperber, in ber aubereu $ianb t^altenb. ^n ben in iljrcr bAnltc[)en Zulage
eine fo gcofic Llcbereinftinmung cufiucifenben beiben Tempeln oon (Sbfu unb
Scitbcra (letztere« bic ^auptflnbt bc^ i'<. obrrägnptiictirn (Maue?) flammai
ffinrmllitiie XlaeftcUnngen unb ^nfi^riften in i^rer Ucbertragung auf bie.
XBanbflädien aui bcr ^4! tolemä erteil, ber gc&^tc X^il hti 'Scnlpturenicbmucfetfl
in^JenbiTfl gebort fogur bcrnodi fpatcteri (fpocfic ber Rftiterftecrfcöofl on, unb
brnnod} gei|t bic ucfprilnglidic O^cuiibimg biefet beiben $vetligtf)ilmer bid in bie
ttlteflen Beilen ber JhgQptif<ben (^efd^it^tc jurilrf. ^ic nAbrenb meine« loicbcr-
bolten Änfentlmltcp iniSbfu unbX'cnbera ongefienic fovgfiiltigr Turrtiraufterinig
fäntml[i(l)er Xempeltilunir unb ein rinnebeube« Stiibinm ber uon mir in fo rcid)em
Waa^t bort cingefammtlten ^nfri^riften I>at mid) in ben 8taub geie|}t, ben
9to(^n>ei4 füfimt ju fitnnen, bog toir in bem Zcmpel von Sbfu mir in bem oon
44
$ic oltt gcoßirtp^tfd^e Sint^rilunQ be< L'anbcf.
gaben, bie iä) in niÖ[\[id]ftcr S^uUftnnbigfcU gciamnirll, ecjaljren mir, ba& ber
Ic^tc Striibflu br^Sbfuteinpi'Id bcjiDnncn luorbcii tut 3<i^'c lOain 7.(£ptv^i
milec bet: ^Tlci^iecinTt^ b(9 Itönin^ ^j^lDlcmäud 111. (^ucci^elcd I. (b. t. am )i'.l ^(uguß
237 t), Kljr. Olli- Mnt.j unb mit bet fcialidieit Giitiucibunß beö Gcjbeidjlagciicu
^ijIoiinUtjuceö am 1. ttljDint im 25. ^aljre iilülciiiiuiLV XIII. i)teoö=3;ioitl)foS b. i.
am 5. 2«ctnber 57 ü. iil)r. jum citblirt)cii *ilbf(t)liiö gcfoimiicii. :8on bieicm
(oitad> in bcm ^eiltcimn uon i8o l^^cen 3 aWoiialeii unb u laflcn ^crgr
jlflllnt i^fluipcrfc iKißt e* mm luicbcrljott in bcn on leinen 23nnbfn onflcbro^ltu
^nidjrijli'n, bofi cä nur bic (JrncHeruiifl ein« uralten ^eiliflt^umS, bnü
feine Mancrn an intern alten ^Iq^c ftäiiben unb ba| nad) bcn beim 33an
ir;
^,;.-
s^
■ r
'■T
M
iu liilMa uü ctiu ;i<-iUt -11;^ «wbU«i :vi uciui.-m»f.fc.
gu Qltnnbe gekotcn allen '^^Icincii btc wrfdjiebcncn Ütnuinc bti Xcml^cU,
votlAft gdiii bicfclbcu '}j(imcii füljctcn unb bcnfclbcn ^wccfen bicnicii ii?ie
t^cbcm, in gieidier tijcijc nugi-pvbRet feien itiic in bem alten iBau, beften
atfvrihifllidje ültnlnbung ^«vitdflelic bis in bic m^tbiidie "-Borjfit ber 9t<flicruiifl
be* trotte« lanen, b. i. be« unter beu Olditcrfüniflen an ber 6pifre bet
1. {^DttetbtjnnTtie flebciibcn 'i^tab'^epbäftO'f', niclc^rr bcn Sonncntempel ovo
flpoUincpoIi^ magna für ben Ma .^(lio4 ße^runbet, wie e^ tjci^l, „bem ^v-
1>dlte jenei )0udie^ {lemäB, iticIdfeS bctilcll ifl: „(^rünbung üoa &lül]nnngcn
butdi ben ecdcii bei @ölletTtciir<»". Schalten mir bnrd) eine brrartige
.giirüdDcrleaung ber crflen Ofränbnng be^d alten iHaueä in bie mifll^tidjc %9T«
Sic alte seDsi(ii)^i|cl)e SiiiiI;cJIun8 bcS Kanbci.
45
jiCtt b(t O^öttcrreciieriingfn oiitf) feint bcfiimratc 3citanna6«, fo crfn(|rcn mir
bod^ fo öict ^ieräu3, hng man in bfr ffipotftc btr Söitbcrfjcrftcnimft bcfl
olteii a^oiiew ein uHticflimmlint tjofifS ?[Itt'r bi'tnfftben fecilciitc. STücr oiirf)
an beftimnilfn Slcidii'irfjini über bic Borpiyttniiiiidjc ffriftcns bc^ ßbfiilemptlS
ft^K c* nid)t in ben SnfÄjtifteit, SBir evi'nljrcii, bnft linrlud II. (5. Z^^fft'
^unbctt ü. <Jbtj uub Slcctnncbn» I. (i. '^al)x\)u»^tvt ü. GEjr.) bii' ^empel--
bomäiic GbfuS burd) atfetldjciilnnflcit yerflvüücrtt! iiub bQ& bct lc|jtgriinuntc
^cfcijcr in boj! (leiligtbunc bc:» $Gtii'> Don (^b^i bie nsd) b^ntc im
6ßnctilT'iii»«' bflfclbfl ftctjenbc iiionolitlje ©tflnilctlla ^tiflete. 3!aft fiüntg
9I«t(mc&ii^ bief« tcnfniol nnr in ein bftinrtU nodi friitivenbfd ^cniptlhaiiÄ
^**s:
gcftiflct baten lanit, ift felbftrebcnb. Xic (?()od)C feiner iRcaifrunii mm liegt
npcb nid)t (janj um ein nnb ein l}albe^ ^abi^I}""beit fietiecint vpn htm utt$
qI$ 93cginn br^ ^ieberanfbance iititei; 'i]ßtolcinä]iif< III. angegebenen »jcitpnnfl,
toaS ein üciliiilltiiHnutfiifl [iivjet ^cüobjdinilt für bai ^Vflcbcn cinca bie
^ab'ctaufenbc iibeitancitiben ägl)^tiidicn 'XclnVcIgL'bän^c^, uitb büitcn mir nic^l
mit jitniUdjer Sidjccljeit onuelime», bofi bcr iiiiler 9Utt«nebit* im Sobtc
370 ü, Ü^t. norft frliallcn i\enieienc alte 5cint.'el beim 3.Vc\inncn bc« 9Icu--
böuc« nnter "lUoIcmäiW ni. im tsal)vi 'J'M v. (£i)r. njoljl snm grijfjten Xbeil
in feinen SOtitiiern nod) gcftanbeii iiabtn Ipirb. Seiler crfobreii wir burd)
bie Qnfdjriiten bes ffibfutcmvcf* unb in ooUec Uebereiii^iimiminfl bamit and|
46
%it alle QtoQtap\}i\i^e eiiti^ctlnng bei Saitkeft.
bsTi^ 1)ie oon ^?nbcra, bei» bec fi&tiig ^Z^ttltnofid 111. (16. ^t]f)rI}unbCTt
0. S^t.J fidc grofic gcftfeiet fuv bcii Zempc[ ijou Sbfu oiigcorbnct, bei
tDeI[l)cr bie l*tieitcrfrf)a't aii'6 bcm llruiiinjinlltritifjtliiim bciJ iS. otcrÄgtipHIc^cn
@aucä, bem Xcubci'atctripit, mit bcm UtiUu^bil&c brt ^'<q11)ci' iit (rbfu em-
trtffen itiu|te. Snit $e^u(( auf biefeii von Itjutmoiid III. (iiiacort>nflcii
$iatf|OT&'Cfti(fl heim $tonia »oti Gbfti füfjrtt' uorfi jur *lltoi[ciTiSi:u,ii:il ^.^■5 eine
"£L. _^C^^
J,. ..
ter Gcttditbocc bcü l^orboft^ bcn ?Iantru: ,4'>otl)i'rfotlal", wn bcm bic a»
bmfflbfit (iHftfliva(^ifn 3it(d)riflc« mcltcn: „bo» bort fiiifltsoficn fei bic &dtt\n
^ttfor, bic ^erriii uoii Xeubcra bei iljrcm llomiiidi iiac^ (£bfu". ^n no(^
frühere 3<it junldflfftenb, erfahren mir burd) b*it ji"" '^f'"' ^^1 "on
«rußfctj Doüftönbiß nritt^rtijriitrn unb öbcricgien Seftfnlcnber <£is\uä, bafe
am :}J«itntinb bc4 Sptp^i im Sbfuirmprl rin t$fft QcfricTl toorbrn, fo wie
tj angcctbitei oon bem no^ brm allen 91cid)c b. ^. bcn ^^ittii uor btm
Sit allt QtoiTRp1ii\äie (£tnt^ctlLinfl t>eS fianbef.
47
19. 3aI)Tl)nnbFct o. STgr. ongf1}ÜTcnben Itonigc 9(niencm1ifl (12. Xqitaftte).
SJeiiaiuit iintü bcm 5lod)foIflcr biefc^ Jperrirtjct^, mit bcm Möitig Ujcrteicn,
nuiB, roie glcii^faU* ai\ä ieii Seftbefc^ccibunjicii beS Xempcfö bproDtgcl)!, ttot^
in ber ^IMotcmacricil ein jttteiteS ^'^^tligt^um bc'» .{loru'j im Sübeii bn: 8tabt
gcftflnbtn Ijaben, benn 1. 2.'» bes erfltn Scfifnlcnberä [jcifet e« iii ibcjitä auf
ein fiic bc» 2V. G^ip^i fliißforbnetM 5eft, an lueldiem man \ii) öom gruBcn
Ifinpt( au« itarf( bcm niibercn im Süben bcv »stabt geUgeiicii bcgoti:
„^rocfifioii mit bcm Culiu-sbilbc bcr ®öttiii .'i?alf)or unb bc* £>oiinnitaui
qtei^emrflB'en iiad) beut iiibtid^en XI)ci(c bcr Stobt, um 511 ucnucilcn in bcr
offetteit ^aüe bc3 fiönigö UfettefitTi, njtl:^c bcn Flamen \üi}Tt: „SJoftnung
beS §oruä in bcr Stnbt be-s BlilgelouÄlircilers" (but). JiaS Sliitlitj biffcr
Cftöttin fei bcm Sübcn ju gciDcnbct. ^Jndjbem uUe \iit haS Gbfufcft not-
gefcb riebe iien Üeremonteti coOjogen, iDcitbe iiiati fid) 11m iiad] bem 2empc[
unb Ic!)rc wicber jurücf in iein 3'inetcA". ^c8 Wollet Ä)oni5 nl5 bcS
^crr« 00« Sbfii unb bciä 3iamenö feineö (iJniieiS unb feinet Slabt Tes-Hor
geit^ietjt bereite in einjelnen bcr ^piiromibenäcit (4. Sßljrtauicnb ö. et|r.}
flnflef]iircnbcn iyieinpljitifdjcn t^enblfipElIen (5riüol)niing. — 2o biet Übet bte
ligiitfict)ini(i niib ^ebeiihinfl ber Manien bc« -2. Dl)eriigi)(>tif(ftcii ©anes nnb
feinet Metropolis, üöer bod ?Iltcr bet Htabt unb iifui JiQupttemlJCt«- ^cc
Scgräbnifeplotj bicfe« Otaucö iff, wie bi« and) bei ben tof[)cr bcfprorfienen
Stäbten gicpljflntinc, SiK'iic «nb Cmboi bw crften Öinncd bcr 3flH ift, bis
je^t norf> niAt niifgefiinbett luorben. 'Eic ?tiubecfHnfl ber Oirobet be5 nllcn
9)temt)b(^ ^ot üc^cit^t, baft in bcii ^nljttanjcnbeit, bic feit Slntage jenci:
©rabeSbautcn DetflQJien, bei "Soben bct Stifte fidi bott um etlüa l'O (^uß
er^ij^t Iiat unb fu liegen benn aucft luolil bie t^räber ber eilten ^lorni^abt
fieule lief unter ber Cbevfliidie bcr rocftlidj onfloöeubcn SSuftc ocrborgen.
3;a& bort unb nit^t etma in ber gegcnübcttieaeuben ßfilirficn ®anb- unb
Helfcnmiiftc, tu bcr 3iftd)bnridiaft ber ^rÄbcr oou (Jl-ftab, bic ölten (Sbfu^
beroo()ner beftnttct luorbcii, bie« frtjeint mir uns ?liibenlnnf;cn einjelncr
3nfibriftcn ^erBBrjugeftcn, in bencu oon einer Sleh-opoCi« im ®ebirgc
n-j
her m amcn.ti cn Tcba
Ä^J
o „auf bet Sflbweftfcitc »on ebfa"
bie SRcbc ifi.*) 2Iud] bic in bet 9Idt)e be* ffibfatcmpcl» nufgefnnbene, öoit
SKoricttCiöeg in feinen „Monnraents divers" miti^flbnUe Srabflcle (ößt
fluf eine bennt^inrle Siffropoli* fdjItcBeti utib iDcnn, luio },m »crmiilficn, biefc*
Ilenlmol jener ^Jlctropolirf bej alten Gbfu angcfiöd Wt bnin luiuben, no^
beni 24riftfti)it unb nndi ben auf bcm Steine Dorfommenbcn ^^Jerfoncnnomcn
«) lümidjcn „ItriiUJel S»itlli:-" 'ob. I, Inf, ö. tit ^iifditiit bcRnbct firfi in bcm
m^ bem bdgegdicncn Ofntnbritt bcs SrmpcU mit i)Ii. IV. bijeidnidcn «citcngmm^
b(« Sanciiiailitm«. (Sine jrocitc ^nl*!»"!' äfjnl't^cn 3n^allt3 in ^ruflj:^ ,JHk."
tat LXXXIV.
48
S'ic alte gcogicifliif die Sinl^eilttitg befl Uaiibcf,
ju fdjlic^ti, bie dbfttflvn&er jiini Ifteil bi« in* o(te Stt^ suriidfle^tn. SKit
Umfirfit fliifleftfllte <)lo<I)flrn&iitifleii iit bcr im Siibintfteit beä ßbfiitempd«
fluftoöcnbcn SäRc roürbeii liö^ft ivnbrfc^einlidi jut Gnlbccfmifi bcr gciDi^
m<i)i un6ebfiilciib(it ^kltopoEi« ber alten -ttcini^ftnbt fill)Tt!ii. ^cr ^aupt-
cnitflt bcd 3. pticrn(it)ptiit^cn ®fliic3 (Acint bjrirlbe gciDcfeti ju fein, ber nod)
l}f»tc bie Sflbcc Sbfit^ iiiib bcr bcnoriibarlcn Crlft^aitcit bcwäntct. Cber-
^olb tSbiii* niiö bem 9ii[ ßelcitcl, sielet er fid) bann, bcm Strome (Ji^aUcE
tniifeiib, jiwifdien bieiem iiiib beut öftlidieii Staube iei %OT]ci nad) Siorbcii
tyn unb flerabe fo mufe es irf)oii im ^Ittcrtljiini fictoefcn fein, beim in ber
tiorcrimi bitte II ^eftftrcibimfi beö t^üttcrfriege« tjeißt e«, bafe ba« ©rfiiff beö 9iü
^clio* am lueftlitfien Ufer in bem auf bcr SBeftt'eite gefegeiien Wjjodiiio-
Volitif^en ©ein, öftlicf) oom (Xatiale $c(§cn« (b, ^. „bcr 3nncrc,
bet iiacb SiiHcn ^ütjrcnbe") gclanbet fei. liefer ^ i!^ ^edicuu
ober suten ^fedienii „Üi>tii{tl. ^cc^cnu" gcitannle (Sanol l)icB in ber füb:
Hdjen ^ifllfte feine« yaiifcö „bet fiiblic^c" iu bcr 9torbI)ciffie „bet nörb^
Ii<^e ^edieitu". Slufeerbcni jebott filffrte er flu ben Dcrftöicbenen tSlcKcn
feine* oberen mib unteren fianfc^^ tioi^ bcfünbcre Flamen, iibcr bie eine 3u^
ftbrift bes Rempele fit^ al]o anÄfvri^l: „Häpl, Sutcn-Pechenu, Hor-selie,
Neb-nnter en Mesen le Ra ref ter septcp mes nct cm cfecnt.f „Wil,
fiönifllit^cc ''Wenu, See be-S ^oru4, SBoffer bc* (lüttlirijen ^ttrn. «e-
ivdffcrung bcS $ta(), baS fiub bie uielen Flamen beS t)eili^cn (lanalr^ bcr
fiamfifflabt*) (Me!>eo;, toctrt)« gegeben bat bcc föolt Sta ibm in uralter ^ril.
(N »irb erzeugt bie SJeroäffening biivd) ilin". — Xiaa „Uti" be* ßbfu^
temvel'J, b. \i. bcr bcftellbare ^{cfer bcr Xcmtielbomtinc tjie^: Uu llurman
„bie SetbfluT bc« Sdjanen« beii ^oru^" uiiö bfl« PeLu ober Htm-
pahn, wotimter jn oerftclicn ifl ba« I^intere (SaitaUanb, bn? in bcr änfacrften
ßntfernnng »om *)!{[ flcfi I)in,\te(ienbe, uon ber 6anall)cn>nffernnö nud» er-
reidjtc Icrrain, I]if6 8chenrp „bos ^infciißebict". iJic bcibcn btÜigett
€ren bc^ 7enipclt}ejtr(c-5 füt)rten bie IRameu Sche-Hor „3ce bc* ßoru?"
mtb Sche-t'hab „See be^ yiilpfrrbf*". 9Jlit Sejug onf ben na* bem
äßiitbuf bei Gbfu einft ftiittget}<ibten $orn«Iampf f^fcint nn bcm (Mcbcnltngc
',1 Xif Wnin&btbcuiimfl bt* «Jarie« m«*on fi^eiiit flCiMfni s» fein „fid» be*
ttiffn« b(^tfIlell'■, RiOMutf bau« bie Mbcn fo pcrjdjiebcnrn SrtfHtimflcn ^nfor-
flfßawflcii: „füll bc-s ifiiniiJ, brft Örjc«, f^n («iifKfriiii« Wilbiinft tebtcnrii, tttnfll(ri(<6
btlbeii, Siinfttct, Qijbilbtirr, ei^mtcb" ttiib bie jtocilr: ..fid) bei (Siunt AURi Aampie
bcbiroen, Jtiirdci, ltiiRit>f". ,^enn bic Strgleikr be« (luitt* ,,Mt-om,u" gcnatinl uinbni.
to fKibrn wii bonitiKT niit|l, mt anfitnmnaicB tnoibcn: „(Erj^bilbiirt" ^u Kiiitliai.
fonbcrn „Sainiifatnofieii" iiub Wfnii tibfu unb anbrtc <etäMf Cbn- unb Unlei*
fig^tent, bei btitrn ti \u einer gtö^rre» Sdjlat^t ARitidrtn ^torul nnb Xqvbcn Qf-
lommra. ben öeiruitwn „Meiwn" ei^idleti, ^o rnnn koU\ (nn ^Iwcifrl libtt bie
St<6ltDfeit b(T UPti nur &otf;r{(4laßettf» UebeilTOfiuiid ,.K nmpf ^abt" pbkxiltnt Sie
i4 trffV- nimmt aaä) jeift 'tltuflid) in feiner nnitfim Acof|iRVl)if(^B Vibfit „Dict
gtfogr." bte)c ^niung an.
Sie alte geagtnt)i)it4r i{iittf)Ci(i:nß beA Sanbeft.
49
I
jener 3<^la(^t auf ttai Icl^icrcn €cc untec anbeten (Serciiionicii aw^ bic ber
CrftcAung eine« Slifpjevlteö üotgenommcn lootben ju (ein, tuic iiarfi inft^rift-
liefen Slngabtn fiic ein aitbfrc? Gbfnfcft baö lobten eine* GfeU OOirgc-
fc^ricben luar. ^ie ©ftume ici Ijeiligni iioiiic« tjon ttbfu irntcii Dülmen,
^fflStfji imb ^fd)lbäumc (am, sclient unb ascht),
Xic tn i^rer gnitjcn ?(uebcE}ii!iiifl mit liilMirficn ^arfleHtinAen unb
^ierogftjpftifc^en ^nftferiften dffrffmütftcn SSanbflädjen be? (SbfuttmpetiS tiefem
bft Sorfdiiinq «orsufl^rocifc ein rcicftc^ n<^">ßr(HJl)iftftf« ''DinlerinI unb siimnl
finb bfl üon flniij bciüitbcrcm SSert^e bie im Soiictuariiim, fiii bcn UlnBcti-
feitcn be« Sentficl^aufeS uiib nn bcn Oiinenivänbeu bcr lIinfaffuii()Smituer
anaebrathten 5!iften bct Önue Ober; «nb Ilittctrt|il)VtfiiiV*) Toth niißet biejeit
bie ®eogtüvl)ie ^ei üefonimteit Äcgi]plcn'i beljoiibeliibcit iiiften Ijnbcn wir
im Qbfutempel in ber an ber 'dtiiüenroanb ber Öfllid)eii Um{af)nngämaucr
eingemeißelten 9(<ferfdiieiilunctdiu'{iinbe nod] ein fpcciell brn ^poQincipoüträ
unb bie licibeii nücbroärt« tin^iofteiibcn lernte bci(>rcd)c»bes ©c^riflftiid, burc^
TOeIrfjf« wir eine 9Kcnftc oon ^etrtitftiifinben crt)(il(cn über 6täble iittb Ort:
jdiQJtcn in jcüfn 3)iftriftc«, über bie befonbereit ^lameHj roctrf|c bie »er-
fdiiebcnen Wcjirte unb bie fie burtft^ic^enben Gondle einfl führten.**) SKtt
wcldjcn brci ©nncu bicfe^ 3d)rift|tiicf fi^ bcfafef, bnritbcr Innn !ein 3wc'W
{ein; ei roiib in bcmfelbeii beE)aiibett
1) pe toBcb cu Telju „bn5 Webict Don ffibfn" — ber 2. obcrfljiij^jlifd^e
©an, bcr ^Ipoüinoopliteä.
2) pe toKch en Swni „bflä lycbicl Von ©eni", b. i. bie l)eulc (Jfnc
genannte .^aut>t)inbl bc:? 3. pbeviißt!ptifd)eit SnitcS, bed itJntovt'litetl
bcr griec^ijd) vöniiic^en ijiften, nnb
3^ pc tosch cn Pa-halhor „bn* ßicbict DDU ^a'fjattfot".
So« ben legieren ©qh betrifft, fo ift jn bcmeefcn, bnfe bie ®tie(ften
f,roav ben ^^nnicn &cr @iWtin .^intbor in bcr 91cge[ burc^ Sfptjrobite lieber-
geben iinb bemgrmdB ben 9!nmcn .'pnthorftobt, TOrldjen mi'Ijrere agqptifdjc
Stfible följrten, biird) SIptirnbilDtjnn^ libertrngen, Ijiet flbet n>ir nid)t eine
foldfe lleberie^uufl, fobeni bie lülrllirfjc SJiebcrgcibe be3 otten IJtcinicnS Ijnben,
Xk bcmotiidjen 4''a"^l'lK''flen nennen bieje Stobt ^ibnt^ur unb bie
griecftifdjen ^npotugtejle geben im Ifiullnitgc bfimil ben Flamen biirdi
i(otl)t)rie ivicbcr, bdiS ifl bie «on '^Jtotemäii? Tä&mtig (lenanntc .t>QUpt;
(labt bed in fpüterec 3«it uon bcm -l. oberdiinplifcfien Cu», bem !J^ebani((^en.
auf be(fen racftüc^cr Seite a{6 be[oitberet (Ann Abgetrennten <ßöötijriteiS,
bei ^(iniii* al^ Phatnritea nomus rinfflcfill)rt.***) iJ" biefcm Ict-tcrcn @«H
gegolten aii^ ^eiiiveifc nod) bie gIeid)f(iUe in bcr Sc^enfintgJnrTuubc er^
*) 9. be 9tong(! „Teitei ffiogr. äa temple d'£iiroa". Xümic^en „9tag,x.
9nf4i." iöanb I laf. 1 -if«. 61— oft unb Sä- es.
**) 3;ic 3nid)rift niitactliciU in Ütpfin-S ..I^ciilmüfer" «btl)'. IV, ißt 13— U nnb
Crngfd) „Monumena" Inf. .tr>-ns,
') Xici fflau^^alQiilcd bcfvioAcn viMt !^Tiigf cQ in iriiieni „Dict. g^(^." 6. &&0.
50
3itc alle gcogtdp^ij^e iXinil)ciluug Set fioiibcS.
VIcdcr von IH © ,«v^ (1 vi An-rnontM b. i. Heriuontbis, bfl6 Ijdlti'flf
(Jrnicut (2 bt'iitld)c SWcilcii obcr^atb I^^bcii (im liiifcn Stromufcv), mtl^t
€tabt, obgtctd^ fiic gedcnncirliß bort no(^ befinbÜdini Tcmpcftvünintcv btr
fpfltcn ^tofcniäcTAeit ftiifiebütcn, iindj aiibtTiucitiRcn iind)riFiIirf)eu ^Itifloben
fc^on im fnibcften Sliicrt^um ciut bebciiteiibc 5lobt gciücicn jeiit iiiuit, älter
aH X^bcii unb lottoe 3"' ^tnbucdi ticbeutcnbct als biefe. Scfl iil^> Xt|cbtii
bic ina(t)t- unb glaitjUi^Uc 9{c)ibcitj bcc "itJliaiaDitcn gcicorbeii, trat fic opr
il)c tu bell ^'^iitteigniub, ioii) aU bonii ^Xbcbem» ÜUtadtt iiiiicugcgaiigvii, aU
nur no(f) eine dlei^c »oii eCeiibe» 33t)rfcrn bit cttiAcIiicii «lobtvicrtel b<r
ebcmali^Kn C^apitftlc bed (icitiptift^cn 91ci<j]ti! marttrteit, ia loiirbc Jptniiotitfiid
micbtr aJIctcotiolis be* iMouc*, ber nun iiac^ ilji- bcr iitrmontl]iti-* liicfe.
f&x iimfafete bcti flirpöteit t^eil bfe Iftebaniirf)cn Sanbcf iinb bcr frii^tr
*l*I)at^tiTttca flfnonnte Öctu giiig in iljm auf, Xirr 2<^H(iin»tT0ii ber 3tabt
^lu^mouiu unb ibctij &taa(S mnr, wie {djau bcr 3lamc 'Hn brS SRontu ant
beutet, ber &n)tt ^Diitu, eine bciunbccr t^ovm brä 9{Q:$ielii>£. ^k teincr
9tufifi)funQ nlä ■^'<crr ber ki:a\t unb juuiaL bei im fiectrcid^cii Aampie [lif
bciDäl)rcnben, tuirb ci icrglic^tu nul einem in ^^ull) aiiilürmcnbeti Stien,
bei im ^ilbc borgcfteCt luirb, ivic er mil ertjDbciiem Sdjiueife unb uoc-
geUcugtcm ÜQpic |i(b ^um 'äCugriff ruftet. 3o ütigcii bic Oecmoiil^itiidjcii Ohm^
münden ber Snifcräcit l^cil« einen Ürieticr mit
'/^"^'vV^ ^to^ *''^'" Söccr in ber JRcdjtcn unb einen in ber an»
f f-^w ,-. ?'\\ ^tP?Sffl flcflcbcnen Seife abßfbilbcKu Stier auf b«
biintcH, Itjctl^ aber anc^ nur ben Stier. Vnf
fllic bic interciinntcn gcoiitflpbiidini 9[»liicn ber
(£bjucr fldcrucriiicijuitgeiiiliinbr füttncn luir ^ier
nid)t nJü^cr eingcEirn, ju criuäl)ncn jcbot^ bürfcn
iDir nu'.;i nnlerloffen, bag uon (£bhi nu^ nad) ?IoTbcn fu mir am liiiteii 3t[om-
ufer eine gflitiC Keilte uon Sc^iittliugcln alter £table pajiircn, bic um bic "^iäl^Q
martiren, an bcncu toir bic bei bcn ükeniangaben bcr ItderuemicffungAurtunbe
iinv« genannten €t>ibte ^u fiicficn Iiaben unb ooii beiten fidi, wie id) jiTnubc, mit
$»ulTe bcr bei ''):tcilemdn« unb 3tnibo, im Ilincrarium Antonini unb in ber Nobitia
dignilAluin nvlirteit 3täbtr inie mit tScrüdfic^tiffnnji bcr treutigcii ambifc^en
91oneit i<na ^läjjc, bie meificn mit jiemlidjcr 3idjert>cit tuerbcn bcflititineu
(n iH ^cmniWtfl.
UffriL 1£* ivirb vn« ba (t'nannt ein Crt ^^i^ ^^^^ ^ Mtchen, locldien
9lamen ie^ burd; „^aifte" ^Inube tuiebcrgebcn ^» bärfen, ba ein a\)o ^t*
fd^tiebrne« ^rt, burcl) eine !^rte bclerminirt, in bcu ;^n)d]rificii bic %r
beututiQ: „aber einen Strom fatjren, Sä^rc" ^at. Set Crt Mftchen toar
iiI|d hrpbl ber ^tai^, bcn tveld^m ntt« bie allen QbfubcivDttncr nad) ber im
Ilioenriuiu Aoltiniiii cttvaä untcdjnlb (fbfu am imfcitificu Ufer luiler bem
Flamen Contra -Apollono» verieii^nclcn 'Btabt ubcrjc^tm, bie laut flngabe
brc NoUlia disnitAtum oon bcr Alu prima Fianoonim befe^t tnar, tpätirenb
Xic Alte gecgißp^if^c Qtnt^riUnß beB Saiibo.
51
tiTitticn in Apoll inopolie magna bie Legio prima Traiiuia log. Wviter wirb
uai im ^locben ooit (Jbfu bami a^""^"* «i"f Swtit ^f^ [J q. I?a3
tjolyv^one äcii^cit bc^ gcjdiweüten Sfgct* y^ fiat, lucnii e« bic Kl^lt 2uft,
beit ctftififieTibcn SSinb bebciitct, bcit Soiitiuertfi ^ JJ kob. So ipirb
namenttii^ ^aupg in beu IJnft^riitEii ci gcbiaa^t, um bcn Kob en mche
„ben friTiften ©inb bt« Siotbeiits" ju be.ieidjnen. C^cbeii wir nun bem iJcitfteii
be^ Segel* in lutfetcra Stabtiiaineii biefc JdisfpfBt^c, fo tomawii wir mit
^insunntjme bM smeitc«, i" &et '•}iiiincn5id)rciCmi9 iiicitiol« \>ox foubcru ftct«
nad)gcfeytcn 3cid}ctiS [jj ha jii rittcm Kobha loiittitbrit Stabtnaintii, mit ber
Scbcuiuiig: „€tabt bcö fi-if^en SBinbcä" iiiib biefer altügi^ptifd^c ^amc tint
ftt^, wie idi gtßiibe, crfifllteii in bcni inobcnten arnbiidicit Sliifo, mil Jueldjcm
bie Ijeutifleii 'ötiuolmtt bcr Öcßciib von iiiun ctiiliniar, b. l). „bcr rutl)e
Sdiwltöüaet' (etwn 12 iiilomeler itörbfid) uoii (Jbfii) bic Steftc einer vct.-
fallcncn Iß^riimibc bclfflcii. &ani beitfclbcn Uebmioiift eincö nltäciOpt'ffiie"
Kob in ein nrabiMjca Kuf fjaben irir in bcr atabifcficTi Uinronnblnufi bc4
flitäjm) tilgen Stn&tnflmen? Kobü, fceSTCU, firicd)iirf) Koptos {.&auntfiabt bc«
5. übcTäQQptif4lf" &Q\ie4j, iit Ouft, loelc^en SZameii l)cuie hai Sorf an bat
SteQe bea «Itcn Koptofi fßfitt. — IBei bem Jßfimcn i_» ""^ _^ ^
b, 6- F.btc £ta&t, 100 ber 2(b(cr mcilt" licjt es natjc an bie doh Slvabo
Ol* „©tobt bcT §nbid)te" (Ilioraconpolis) am wefflic^eii Ufer, flcflenüber
oon (Silcitbijißpoti'j, ücrselcftncte Stobt ^n beulen. Sic clioas (iiblttfa üoii
bcr 'ißijraniibe Hufa licgcnbeit Sc^utlljügel uou iftiiutel-olimctr ril^ren loo^I
Bon if|c Ikc »iTib bcr altdpplifdic ^lomc einer Slobt ^^-^ c. q Helui, b. ^.
Jbit ^BUimcnftftbt", fömtte fidy cr^otten ^nbcn in bcm oralnicftcn Stontcit be*
l;orfes .tifUeb in eben iciu-r (Mfticub, ein looitlfl iiftcti 3Jorben ftin, loiebensm
mit 5diuttl)ii(ieln einet alten Sliibl in bcr 9U^e, lim eiroo 10 fii(omr(er
TOB bo ftcomobmärlä bei fium-eUäHerc^ tjoben luir loobl ben ^litaf, ouf
iDtlc^cm bie in bcr ^c^enfung^urlunbe, laie nu(^ anbenunitS, unter bem
9lomcn. I . — % [>^^ o Pa-mer anfflcfil^rtc Stobt gcftonben. 5>qs Sort
EQor, n)ic ()icr äeid)tiebcn iinb ebcnfo beterminirt, loirb in ^cn 3"fi^'^ii"ii
ijöufig (tcbrouctit, um ein felfige« ^nnbterroin s» Mfi(^"tn. 9Jfit Slüdfit^t
niif bicfc ^ebeiitnnfl be* S!Sorle§ übertrogc irfj ben yiomcn Pii-mcr burc^
„Stobt ber ©ergftro&e ober be-s SSiifienrocgcfli". iBicUcitfet erl)iclt y\t bicftu
Stamen, Weil on ifir oorübcr, immer om 9tonbe ber ^'üftc fidj boltenb, ipic
bieS nod) ^eiite ber Sßü ift. ber M[)txt '^t({ oon (Sbfii ntid) (£fne fnbrle.
$ic inmitlcii bcr 9a£i)7cv= unb (jclfeiiwilbniB bcs ^tfiaoncr Siotoraftenflcbictf«
gcleflcne ^n}d "3?()i(ae wirb bnrc^ons iiidil iinpnmnb in bcu ^nfd)riflet! jU:
weilen mit bemfclben dionte» be^eic^net. ^tc auf bcm ^ege bo» (fbfu md^
62
3te alte gtofirap^ifdie Sitttbeilitng bti SanbeS.
C[flc gülfgenc Stabt Pft-mm- mu& eine fltfcTTeid)c bebctilenW ©tabt gcrocfcH
fein, tiio bct Sbfiitcnipel und] ?liifiabc bcr Si^enfitng surf mibe in i^rem Civ
biete sniei grofie Olcimbftiitfc befafi, uoii bcncii bnS nl« kai „.'i>od)Ionb" bc;
jeif^iTCte 2U; '.'« Vi« 'as ®"'** '"^^ ^^^' ^'^ ■"" »5lQd)Io"b" oiigegcticne
S<U V» @olo (1 Sata=U,52 m.) umfalle. Sic c\e\)Mk ani) mit jit imi
Stätten, bic nodi ßUer SSorfifttift ftd) bei bcm (im SEcmnonb bcö öpipbi jn
eilten bei- Jpntl)üiranmffciil)eit In Übfii ßcfcicrlcn ßtaBeii Kcflc bctl^cüigcu
nmfete», wobei ibt e« oblog, ben $tQiipl(inI[)eii füv bie ^öerpFlefliinß bcr 6Mu;
flflftf S» befdiflifcM. lic ^icrfluf bejilfllirfic Stetlc bed J^cjttotciiber« ift nud)
in SVtTcfi bcr für bie übrigen Stftbte gegebenen 9^cft immun gen üon be-
ionbetcm 3nteref|c imb will idi be<Jt)nlb biejfif Stüd bcr ^iifc^rift im flnnjcii
ffiortlmitc biet mittbcitcn- 3:ie SJlcrfilgnMfi Ifliitet: „SScrsci^niß arter
©labte, lueldje gclc^rnnftig nod) bcr in nller Schrift fi^ finbenbeii
Seftimmnnft Xbtil ,^u net)nien l)aben. Qi^ foll anroefeitb fein bcr
Otouucrneiti: uon (£lepl) (inline (bie gegenüber uvit ^fiuaii gelegene
{lauptflobt be« 1. pbcritg»t>tifd)eii 0)aue^l mit allen {einen Scnten, um
ju forgcn für bie Stcinljctl beS Soljvntaiferj nnb nni jn ntodjcn
liber bie ücitnng beS 3djiffc*". 1>iefc ^i^trfßgnng, bfift grnbc bcm
(Sleptiaittiner biefcd obcrfie &oninmnbo bei jener Scftfa^rt übctrtroften iviirbc,
ift bcnicttfn*iyert!i. SSir evlcnnen mis ifjr, loie fid) bie GigcnthiimlidiTcit
eines Jlicilc« bei' (igqptifi^en 'Bcoülterunfl biir^ bic i^ifllirtanjcnbc crtjatleii
^dt. 9tDd) l}enle gelten bie 3NSnncc am bem Sd^eÜtit b. b- <ii>^ ben Xürfcm
beS 9tfiunner ItoloraftengebiflcS aU bie i)or,(iiglid)flen Srfiiffer im ganje"
3Iiltl)al uiib ber obecfte JVoinrnllenTeitf üoii i'lffimn ifi nod) Itciilc bcrjenigc,
nie(d)cT nndi timtlidtec ^leftinimung bae' Commanbü cm ber auf bem ägiiptifditn
9JU gefüljrlitfifien 3diiffiiibrt5fte0c übernimmt. Stein S^iffätapitäii bflrf auf
eigene .^^niib bte nid)t gnn^ imgefäbrlidK .Hcitarallenfotin jipift^n HffuoB
nnb ^Ijilac rnndien, fonbern jcbcö ©djiif ftetjt für bleic strede ber ßolitt
anicr bem (lüeinigen (lontninnbo be« oberften fiataraüenrcitf uon ^tffnnn, —
X\t Seftuerorbnung be» ffbfutemprie fäfjrt bann fort: „Qi foll nnroefenb fein
bcr ©onöcrncur ber Stflbt Xentnra (.^nupiftabt bcö <;. obcrägDpiifdien
(Vane«) mit allen feinen Vcuten, bie barjubcingen ^aben ibre €pcnbeti aas
bcm 'Stablgebicte, beftcbcnb in 10 Stritgen Sein, metc^e ,^n uemKiIjrcu ftnb
im Tcmuel SS foll aiuoefenb fein ber OlouOrvnenr uou 9tcd)cn (bie Ölterc
{tauiilfiabt i)ti :i. pbcrägtiptifdjcn OJauc«, iti^Stnüber von Gbfu, bei bcm
heutigen &I:tnb), bec $lat^ nebmen foll am ^Bvibcrtlieil tti ®i^ified, unb
ti foll onwefenb (ein ber 4*orftebev bcr Stobt l'a-mer. tweldier IMnu
AU net)mcH Ijat nm ^intcntjeil be* Sdjiffe*". 'sWacb einiflcn bie beibeii icpt-
gcnannteii 3läble betreffenben 93eftimmangcn f»ciRt e« bann: „9Iod) ift ),ü
beaditcn ba* Ginc uon bem ^orfte^cr ber Stobt I'a-nicr. nnmltd),
;'»Wi uerfdjicbfuc 4*robe, liK> firüge SHicr, ein Cdjfcnfd)cn!el iinB
soft dl bei fär bie fieutc auji bcn 3 täbien,btcil}re^eitBcrb ringen im
Gi^rn beim Xrinicn an ber t^cftfeiec sor biefcm I^etrlidicn Cftoll"
t}te ollt ßrograp^ift^e Cint^cUung bc? CAnbtS.
53
Vüdi bcr ^liiorbitung bec Stäitcliftc im 9ift in festem pcl toon ?lblit)oä
niu6 feie Stobt I-^mer fdjoii mit imtet bcr lÜertwnUmifl be* X obcvaglUJlifdicn
&aüti geftatibfii ^obcn. Xaffclbc gilt aiid) Bon ber [)Tcid)inll^ in btr
3rf|cn!imfl#tirlunbc erroüfjuten Stobt [J | ,vwvwO Hasofen, bereit Skge und
beflimmt miib burrfi baä 10 ttUomeier itutblträrtd ouii Sfne gelegene Sorf
VJfun. 3" t>ci; Nutitia dignitatum Wieb fie unter bem Utoincn ^^filmia'
oufflcfu^rl, niil ben KquiUs ftUccB Honoriani üH SPffa^unj. — SBou 5Je-'
mäffemnflScauälcn, loeirfi* ol« Bortfcßangcn unb 91&ätt)cigiinfleit bc^ 0«=
cnoä^nten großen .^nitptcaiiafc^ $cd}<Tiit, t^etl^ bem Slcoine paxaütl, tl)etl4
in bct Stirfjtiing ooti Cftcii narf) SSeftcn bic mit tcfonbcten 9iamcn ticjeic&iietcn
^cder burd)jDgcn, bie oC« „gctbfluir bf^ iitib beß Ölottf* ober bcr unb bec ^(rfon,
ale SRnufcfctb, Suttci-trnutfclb, ©afierülicniclb" :c- nufdcfüEiri (inb, njcrbcu um
Qenatntt: ta kat b. [j. „boö giidjtuaffcr" (luptifd) <f^T mit bet ©ebcumng
piücina) pa mu enli au t'el-nef pen schal „baS Saffcr, mcldieS i^ei&t
baS ber ^btTcnitun^", pa mu enti feiner pa her fim mu „bci^ SiJajfer,
ivelt^eö fielet ^ert bcc ffiaffcrruni't", ein '■Jlamc, luelt^ei' ft^tiefecn
Idöt auf eine tiinftouU. coin'ttuitte ®etPoiieiriiinieäiiofd)i»e, bic bei biefem
ttanfll in X^ftligfcil lufli, pa mn eutt au t'et-nef pen eo scheuu „bec
ßanal, weldjer Ijeißt bet bei" iÖi\umc", pe mu enti u.u t'et-aef bat
„bcr Saitot, njclcf)cr ^^eifit ^tx Stcinbvurf)canal", pa mu ua uäbu
„bcr Üana( bcr *JJriefler" iinb po chanini „batf SSaffer bc« SEofoä:
nuQterii", tDeninftctiS ift mir leine nnberc '^ebeutunci be» ^orleö chanini
in oUägiipiifdjeii Jciricn befnnnt, SJieUcidit gitid öcr ISonoI über ftic^bobe«,
fein 'i^afiec tu Solge bcüen ccittec uub mo[|lid)medenbeL' ü\v ba^ bcc anbercn
(Jonftle, nnb fo oerfllid] man eö mit bem toD^tf^mecfcnbcn Softe im iVeni
bcr ffoIpiJiiuft. Süiefei: Ccinal, luclt^ec fdjon lucii norblwÄrt^ üon föbfu bic
gelber DDit Aumont b. i. (ftnieut betuäfferte, mii^ mit bcniicnigcii, bcr
atö bec ißaiimumfiTlanjte be^eidinet K>Lrb, in iSerbinbiins geflanben
Ifabtn, betut c* wirb ber leljtece in bec 3"f(^if'(t einmal bcjcidjuet nI«
einer enti «cheui ea pc cbaoini „Welcher miiiibet in bai llolo^iiiig'
(erntoflfict."
3. ffiaii
Ten /,brr @nu beS £a)>pelfrlieTropfii^mu<ft« Xta'
Qi tüljrte bicfcr OJou obige* iöilb, «inen tSJüttcrrupfftfemucf borftctlcnb,
aU fein ^bjeif^n, mit dtudiidjt au{ ben in itjm old S^ug^olt bcre^rlen
(Sljuum, flKdj dlinnm 9tn fieiinuni, bcfTen f)cinge5 "Xliicr bcr ffiibber wnx.
xots\)alb er im 5Jilbc gcmo^nlid) nl^ Sibbcr ober njitiberltipri^g bfirgcfteUt
wirb, ber bnnn ben in fllcbc ftel)eitben Äopffi^miid, liier iinb bn in ber
3ocm etitm-S üarürl, nuf bcni .t>aupte trägt. Xic gviediifdi-vöniiidjcii CHflii-
tiften führen ben im ÜJ^ocbeii an ben ^poQinopolitcs QnftDJieiibcn .3. QAau als
54
Siit alle gcogra^i^ifrijc Sini^etliing be« Canbeft.
ben £ato)>o[iie$ auf, fo benannt nad) bec in griediiff^^rOmilt^cc dctl mit
bem giflmcn Satotioli« bflcflttn .^flmjtfiabt bc* OSante. etlw öO ßllomcUr
Iromobiuärt^ oon Gbfu am tucftUc^eii Ufer, int nttcn Slcß»)ptcii § *] 'j © Ani
unb .Jl^ a^0 Seni. Irtule Gfiic acimnnt, bereit cljcmoUgf ©cwohnfr nad^
Bttabo btc OJÖttin 'JUbeite (b. i. btc Ögt)^tijd]e 9leit) utib ben Zi\df 2aiui
uere^rtcu. 3n beni un^ evl)alicn gebliebenen, obet rid)tigct gefaxt, gcgcn^
wM\c\ aUci» jugänglirfjen, uon 24 3flnleii ßfitoflencn üPtbctften ©oole
b» (Sfneteinpel«, bcr in feiner ?tu£{ci)müdun{t mit ^nnbfculpttircn aui
bcT ^JJtoIeniflcr - unb ftntferjcit fiomrat, in feiner «rfprungUrfjen SJntoßc
nber ht ölte ^tU jnrürfacl)! , luic eine Semcriiiiig be* nm portal on:
gcbroditcn ^fft^olenber« beioeift, in ber oon einet im Xempel biirt^ Äötiig
XljutntofiS Iir. (16. 3a^t^Hnberi o. (S^r.) oufgefteDten IRctorbnung bic
Meb« ijt, in bitfem Sonic öef^ielit jroor nii Iciner Stelle ber mit Qu:
ftl^Ttftcn ceid) gcji^miicfteu ifönnbilädicii beä ttifdicr lüotu^ ^niml)nung, büc^
f»at bic Mn StTübo gegebene Oiolij (inbctwnrt» itjrc ©eftütiguiig gcfunben.
Sp bitrd) ein SÖilb im Xeinpcl bcr flroBen Dafc, lucldje* ols IjeiligeS
Ihier bec mit bcr (MJJttin ."^atfior ibeiitificirten iterrin uo« Cfne einen
^i< bcni ^tfc^bllbe jur (Sri nuter im r bcigrgebeiic ^nfcftrift bcieirfjnrl
ben 3ift() oü Hathnr neb Seni „.Oailjor, .^lerriu üon Seni ((ffnej". ?iiicb
unter ben ili^nptifdien (Hniimilu.iien ber Jitaifer,^ei( fiiljren biejenigen be$ fl. ober>
ägupliii^n (MoucSf, hii bnmnligen i.'ntoi)>'I'tiid)cii 3iomoi>, bnö fflilb eineö
Sifti^cä ali 9lbjeid)en unb in einer 3iOä)rift be^ (£bfulemt)cli' loirb gcfagt,
bog hai Cf!cn uon i^tfc^en ben ^otop^litcn verbDlcn geiuefctt. '^aff ^ttt
Gt^ieiftung Ui etfitrcn ber bciben Flamen bicfer ©tobt »crtöenbcte fticti):
g[t]p^tf(^ 3"<^<tt f f>at bic Vlu^fpradje an, bem bei St^rcilning iinferrt
Stnbtnameud, IdoI)I um bcnjelben ddh anberu glei^fnUit An geiiaiiiitrn
@läbieii {u unicrjd^ctbcn, in bei 9tegcl nttdj bei bind) bie beiben Hptjtblätler
H *\ ocrtretenc S5ofa( i nad)gefe$t ift. 3n ben 3»f[^if>(>i l>Ql et" nttt be»(
fetben Sf^d^en gefAriebcnc^ ©ort, beterminirt burd; ein ©tild tiolj ober rine
Snule, bie Sebentiin;;: „3iu|}e, Siiiilc von ^o\!y ober Stein", tnic, nm ein
lOeJfpirl nn.^ufütfren, im Xempcl oon Sbfu c4 einmal Ijetgt: „Säulen
(I U.U. l)f S'fi'^' Tinb aufgeriditet in tlim". Wit dtncffi(^t onf biefc
gefidierte SJcbeutnng be« jut Sdjretbung unfcre« SJobtnnnien* oerrocnj
beten ,'Vi*fn« iibertrngen mit bcn(elbei; burdi „Saulcnfiubl" tole
nod) brei anbecr ägt)ptif<^e Stäbtc, n&mtidi $iermontl)i«, Zent^ia anb
^liwpoli*, olfo genannt würben. ^a4 ben 9iomen ZI^ •^^o ^"> l*rtriffl,
ben bic Slabt oufecrbcm iiDrt) fülitle, fo fei tiemerd, baft ein mit ^enfelben
Vui^ftabrn gejtljriebnie* »ort seni iu ben 3nfdirifteii bie 59cbcutnnfl Ijöt:
„wn einem Ctle ftiim anbem übergdien", 9Um ftelit fefl, buti bte nntct
3iU)inan|td;'t i*» cor&«(j)<li 5diilenfadlr5 im (Trmpd rtfti <£snr.
tiU alte gioßra|)^U($c Qfnt^ciruRg ic% Satiitt.
^
I
I
I
I
I
I
bera Slaiiieii Ani unb Seai tu bcn ^nft^irtiten auflrclcitbc Stabt urivräug:
lid) nidjt bie aRetropotii* bcä 'X Öfliici? ipar. Sdljrcnb bct flfliijcn GpoÄc
bM dikii 3)cid)c« itirtr bic nnf bcr Cftfcitc bc« Strome«, 35 fiilLimckt jüb-
tuQct^ t)on (Sfnc, scle^ienc «Stobt Nechob (in hex 'H(\i}i btH Ijciiligcit töl-Hftb)
bic ^iroDinjidlfjniiptftabt iiiib erft im Sliifnuii b« neuen 91cic^(4 fdieint bfr
©ig bfr obcvftcn i^aitucTttKiltmig woit bort naä) htv nÖrbficf)en iföc)l)tabl
DiTlcflt raorbcn ,^n icin. ^Ijren .^rotitcn 9!niTirn 3eni, bcT in b«n ÖUefteu
^iifcbriftfii tiod) ßnr iiitfjt Uüvlümmt unb bei' and; bcr ^iTofanf, ber im
'äJhmbc bc>3 $o[[rS orbTäud}lid)i: max, xocvifaib er cS ift, bcc fidi in bnn
lieutigen ?!anicu ber Stabt &jnc crt^allen bot, bie)cu i^ren ^iveitcn Stamcu
umg alfo fic botitnl» cmfifatiacn liQben, alä anj ^-Beft^L beä Rdni^iä bie rberjle
iöeripültuiuiäbctiürbe bDCtijiii iibergciiebcU. aJinn nannte fie nuumi'^i Seni
b. \i. „bie 5tabt bcr lUberficbelung". 3)ic im Xciupcl ucm ?tiii cbet Scui
i.Öfnc) ücrc^rte %x\a$ bettoub i) on« ölinnm, nud) titjiium 'Wi ßcnnmit
\ / YjK beu ipit bereite al*j ben in Gle^jljo nti uc ücrftjrtfii ©dju^ftott
be^ 1. obeiägt}l;itifdieu &auts leuueu lernten unb bec in jcincr ^cjen^ctt
von btm ^^ebanifdien ^Imon Ma unb bcm ^cm)p()itifdicit $tal) ui^l foitbers
litlli iinter|d)ieben ift, 2) «u« feiner CHtnoffiu (o e o Neban, einer fööttin,
in bev lüir leine nnbcre iilf bie flroiV ^Jlcit uon Sniä, nur »nicr einem
anbcren 9iamcn, uor nni I}abru, bie tuieberum ibcntiic^ ift mit bct gro&eii
göttlirfien SDinttcr aKnt, bei Wetioffin bei ?lnio« oon X^fcbcu unb y} aui
bem ttinbc \j ^ Kahi. 5« ^cs«a ("'f btcjc Triabc flloubc itf» in ber
^a^c hü fein, aM^ htn 9)nnicn bet brci (^ott^eittn bart^nn jn IBnnen, mie
bie nltßftiHJtiidie ©peculotion bie 9Iatuv biefer H loSmifc^cu fflottljeiteu fid)
Söiitratf. 2)09 mit bem ,3cid)eii ber .fenlelunfe ^ flefd)rifbc«t SBurl dinnm
^ot in bfn 3n|d)riiten folficnbe älcbentunflcn: „niijdjen — butt^ 9Diiitf|un(j
tie ©nbOanjCK üercinigcii — benfelbcn burdi äuionunenfügung ©cjtolt Dec=
leiten, formen , bilben — «nb einen ÖeatnOnnb mit ctioni erfüllen", ton
ber ©oltbcit acbrflud)t, „mit yebcn*<obeni ucriel)en". ^icfe uerfdiicbencn
^ebcntitnßcn bed 'Borteö enllinllen nn-^ bfl»s SBefen ici OliMtc* Ölnutm.
OTon bflrfiie ftdj iE)n nU bie in bcr ctoigcn TOotcric wirfenbc rtroft, nfs bcn
bicfftbc mifdienben, fic jii (Weftnlten formenben nnb biefen t%bilbcrt Seben
flebenbcn Öotl. So finbcn mir i^n im Silbe initnntcr ßeraben« bnrnefleüt,
mif er, on ber 3:6pferfri)eilte fi(jenb, bei« aScIlci formt ober ßöllcr= nnb
^cnidicnfigitrcn jicftollct unb bie foId)eH Tarftcnungen jnr Grlänlening bei:
gegebenen ^nfdjrifJrn beieidjnen ilm aU: „Utjnum 9tQ, bcn 3*ntcr bcr ®&tter,
ben bnr4 fidi felbft entftanbencn, tPcIAcr formt bie SRenfcfiCK nnb bitbet bie
Q^öttcr" (bflS SßJorl „jotitien" flcfiebeu biircft bö« "öitb bei nn ber XiJpfn>
fd)fil)c fltbfiicnbeu öfinum). Iier ?tnmc feiner ©enoffin ^ S O Nebun
bebeutet in luörtndjei: Ucberfe^ung: „bie 3(ll^e(l, bae %ll". Sic 1)1
66
Sic alle geogiapljift^c (SiRi^eiliing bc4 lUanbel.
(rinc flntxre als hie {jrogc Göttin uon Bali, bercn 9?ani( baficlbc bebcutet,
bcnn ''^ :ciK Noit ^cißt: „toa^ bo tft, ba3 Seitnbc". @o wirb fic
brtin aud) voiebexlioU im Icnipct uoii ISfue o^t^^'^'^üii ^'ci* (icnaiittt iiiib rbcitfo
fiil)rt itjcp Sterbt unter anbeten yinmcii, luie Ani „SniilenftaM", Koni „Stobt
ber Uebetftebelung", Pa-Chnum „©o^imng beö ßtjnum" quc^ beu 9Jninen
Pa Keit res „bk Stabt bcr "iltit im £übTcri(f|e". 3flan bat in bcm jut
®(^reibuiig bC'« 9!fiinc»# btejer OSültin üewenbdcn Silbeiiäei(6i:n ^cx ein
^»eberfd^iffrfifn crtcniicii inoüen imb fif ob bicjc-S ^Jtjscidieii^ Mir l*orfletKriu
b«t 33fb(fun|t gcmodit, xvM aUcnfatlä für bie bic 9J?enfrficii eriicljcnöe,
liliiftlcritd]« Srftnbinificn imb Scrttflicilcii leiteitbc Cltfienc, mit bcr [le fpätcr
wii bcii @rte(!)ow ibcwtififtrt rotirbo, oiid] (leiten müd}ic, Cb nbcr ba* in
9Jebf i'tcfjerbc ^cidjfn wirllid) ein SBcberfc^iliiljcn borftcDen \üÜ, biirfte nod)
fcl)r äTOfifef^rtft jcin, ha bi§ jftjt iipi^ frinc 3"f*tiit flefunbcn lootbcn, lüefdic
}n bif(cr Wiinft[jiiic beret^tiflt, iinb cbi^niD im'iiifl ift irflcnbwo oun einer
niebcnben Dleit bie ÜHebe. ^ilad} aUä^i)ifti\ä)ci ^JUijjafiuiis wat jje bie gruge
^aturgöttin, bod tpeidtit^e ^cinci)) im StoSiUDf, unb <ilä foldic ibcnttfd) mit
ber 1(jcbanifd)cu ÜJliit, ber groftcn (lötttirfKn SHntter, bie tuicbenini a\6 i^^ii
ober iintljoi: an anbcceu Crteii ücreljrt iiMirbc. Tiefe legiere nun i»itb in
einer ft>fitet:ett ^ujfatftinß sax bef(f|ii&enben ^ccciit bec grauen utib ^or--
fte^rrin bet tociblidKn ?(Tbeit, unb ai\o bie 9ieit Bon iSai? aXi bie (pötcrc
{itittjor aufflefaßt, reimte fie ali iSetfte^crin bcr 5öebcfiinfl ßertett, burdj
TOcIdjc 5"tiß'fit fid) iI)Ter 3fit We Saiten befonbrrg I)cnjprflet()Qii (jabcn
foDen. Xet ^Jiciinc bcr (H&tliii jebad) tinb ba^ ,vir Sdjrcibniifi beweiben oet;
loenbete g^idictt liabcti nad) altägi^ptiidfer ^(uifaffiiiig lup^I {djnirrLid) etioad
mit bcr SSebcTuiift ju t^un, 3^t 9Camc 9leit unb noc^ nie^r i^r Beiname
Stcbuu „baä ^lU", be^en bie ^nfdjritteti iH (Efuctemvel« fid) bebienen, fie
{flgeii un« bciillid), tuic bn^^ Ui3cfcn jeiiet OK'ttin luir aiifsufaffcn babcn unb
bicfc iljre ^atiir ani cntbüUcubcn 3(ameit treten nun aud) ald ^cfiäligung
fär bie Ked}tt)cit iener (icrnbiiticu ^nfc^tiU ein, bie nad) ^lutard) de Is.
et. Onir. d. 9 im Icinpel ooii 3rti5 flu einet Slaiiie ber (yölliii fl»flebrü<ftt
Umefru fein \oü. alfo lauteub: „^äi bin bas 9III, bo« (^egenuäTtige,
ScxQonßene unb ^ufünftigc, unb meinen ^cpfoS I)nt nod) fein
Sletblii^cr 'au (gc^ oben", ober loic in etwaö abiueid)cnber Snffiinfl
^lottud in '^latunä ^imäus 3. ^0 bie ^ufdirift fiiebt: „^d) bin bfl0
iScienbc, baS SJcrbcnbt unb ba^ Mnuotbcue. XJcinen (lI)ilo» ^at nod) teinn
taüiäüt", ein Vti^fprud», bcr in Se^ug auf eine btc Eänftlcrifd;cn ßrftnbunflen
unb lüerttgteilen bcr iRcnfdien Icitenbe Göttin ab{oliil teinen Sunt Ijat, Idd1>I
ober, luenu wir bie iJtcit-9Icbuu uon 3ai^ »nb (ifne fo oufiaifcn, inic i^
im SSorfte^ctibcn autfeinflubergcfcut. Xic brittc 'iUcrfon in bcr Iriabc bc»
1
ottcn (Efnctcmprld toax: Ü jf KM rooi» „bcr jugtnblidic Uo^i". So
i)t meine« Xafürballcn^ ber '-Jtanie bcS (^otlr^ jii lefcn unb ntil^l. Mit
aUgeniein augetiDmuicn »irb, ^ita. di ift bietf uon befonbcrer Qii^tig<
SU alte ßtogtaf^ifc^t Cititlieidnig ici Saabri
57
feit, kenn, q[[o dcEcfeii, luitb and] Ijicr luicber iinS fdjoii burrf; bcn 9!amm
bic 3Iatur bc^ (Wolter eiitl)iiUt. *i*ün beii beibcn jiir 5inmcii^irf)raliinfl vcv
Ipenbeteit ^-ic^e» ift •? bi lofbct mii' iiodj uprßcic^tj iuiibcni, um bcii iKflum
in. btm imdj pben fidj üffucnbcn rfcit^en LI Ka in chict bctii Slufie gt*
fällige» SBeifc nu^äiifitlkn, biiitiiiftcfttUt, luit ein betflrtigt^ IHrraiigcmciit bct
iiclrficit, Icbiflltd) bcv SlauiiiucrnjcubiiHii iptgcn, uii*S Ijfiufiä iu beu Ijiero;
gIqpl)ifd)CM 5n|(^cifteii bcflcänct. 3ir Ufcii ifl ber *ftotnc ßo^i utib ßcgcii
bicfe meine 9(nnflf)nic iprirfit fcine^tDcgs, niie ciiigemcnbft tocrbeit (61111»^ bcc
Umftairb, ba§ in bem nru^fn ^ffl^ulfitbcr ocm ßjne bcr (^ott einmat gc;
nannt wivb | "^ f' hak ronpe, bciin bitfer ?lU'?briicE giebt mi«! biic(^üu«
nic^t emc @d)riitijnnanic füt ij, iunbcrn ber Joiift Kahi ronpe gcitnimte
E^ott loirb burc!) bcuKlben aU liak rocpe b. I}. j,bct; iitgciiMic^c 'Oilebiclcc"
f^cic^nct, toie tt cbeiijo au nnbercr EtcUe iiiiv ronpe „ber ^iigeiiblicfie"
jenftnnt luitb. "iliif bic tirfitigc Sdiäiprcidjc unb 5>cbciit«iig tua SSJoictc«
Kahi fäf)rt im4 ba^ bi-sf^r uncttlärte toptiii^c Bort K^gl (KaH) „terra'*,
füt rocIctjcS I)ierniit baS [)ierog(vpI)ifct]e Sort gefnnben, au!$ bem ei l;eiuui^
gegangen, bcnn bec ©ott U tL ■^'?* "^°"i"' -^^'^ iiigcublidK Haf)i", ifl
iitd^td onbcre« nl* eine %»cvioiiificrttioii bce Gebe in iliter 3»9C"b|orm. Xic*
fagt «Ti« bcntlid) eine 3tcße bca üDtenucifjntni ^cftfnUnbev«;, welche lautet:
„(2s wirb geboren (erzeugt) burd) bic göttlit^en Q^efdiniifter St^u
unb Xcfmtt bcT junge fio^i, baS ifj nflmlti^ bcr ©Litt Scb, i()c
©otin, ber fie liebt", ^licr wirb alfo fialji mit bcm (iloUc acb ibcnti:
fUirt unb tn $ejug niif biefcn lef^tciren loieberum liegen eine ä)Ccnge oon
^nfditiiteii Mt, bic iljn lui* nuf^ beiitlirfjfte alü eine ^'criunificolion bcc
ISvbc crleitneii lanc»- 3tittd)rift jiit iigijvtifdic Sv^'^*^)* '**"l/ Wngnfi, Ijcibc
R^ eine Steitie ucn ^nfdjtiften bej^^roc^eii, idc^c bie Gt^eugnifjc ^si OJotteiS
Jle,s,
^ji I «(B. feine ^ftnnicn, ©tnmcn iiiib S^flAte befjonbeln unb in bcncn
ber 9iQmc be^ ffloKcS Scb gerabeju aU Sijnorijm für s^«Ff ta „ffitbe"
gebraucht tuitb, inbcm btr "ilu^brucf „Stbobtrilndic" LT s^^ S» ■ *» lin
roöttlidier Ucbcrfc^inui „SRiidcn ber Grbe") anf iDctdiec bie nä^rcnbcn itTäutet
jprofien, luiebcrfiolt gegeben wirb butd) U o J! I Sa-Seb „flliidcu bed
®tb". VUfü (i()num, ond| Ubniim^^ia genannt, bic tn ber eioigen ä^talciic
yugenbe, biefelbc biird) a){i|d}en nnb Sufoiiinicnfiigen focmetibe nnb ba^ uon
i^r ölcfdjflffcnc belebcnbc unb cvl)a[te«bf ©otte^fvaft, 9Uit ober ^Ubnn,
ia& 'äü, in iteld^em biefc >)eiiguug »or fid) gebt unb bae eine ^robuct bicftr
Beugung, bcr inngc Itniji, bic jugenblidic (Erbe, biefc btci bilbttcn jm Qnt,
tili öcni (ßfne) bic SWetropoli« be« 3. übcrfl9J)l3tifd)en Wauc* ronr, bic
bort ttcrc^rtc Xrias.
58
Iblt alte ()eogiap^t|($c Slntljeifiing bei SanbtS.
Cor Seni (öinc), in bcii Reiten bcä oUcii Steit^c«, toar, luic becciw
bemftft, bk auf bcr Dftfcite be« Slromci gelcflciie Slabt T ^ J) o Ncchob
bic 93ierTDpoIiö b« fSaufiS, in lücfdjcr bfr pmrift bei löniglit^en Sflmilic
aii(ifl»i>tcnbf, mitunter über inebrccf *^troi)i«,^ipn jii'birtcnbc Öfluh^rft feinen
3it^ ^altc Necheb wurbe bii> €iabt
genannt nnd) bcr ÖÖtlin T ^ J) o
Nechelij bic Ijicr ol* obcrfte 5d^u(j90tt-
tieil, ncbenl)cc aik^ a(£ ^cfc^ü^ccin Ui
gefammtfii Sübrcicbe?, unter bem S9ilb«
cini'? bic Sliincl fln^brcitcnbcn Scicre
ucrel)rt lunibe, bcii bic fi|)i))}li)(I;t-n S^ütt^ler
mit tclonbcrcr iPorlicbc in itjvc« Sior
ftutliuiflcn über bctii ^laii^tc bc^ Itönis^
aU bfii i^n fdjil&enbcn ÖJcniuS anju--
tiTinflc« pflegte». 9Iu6cr in ^iffc^ (Ufftalt
isirb aber auc^ bic föfittin cbenfD oft nod) abgebübet a[^ eine um bic «Büb-
pflonje fiit) toinbcnbc, bic fiönig^mütyc bf^ Sübenö niif bcm {lAiiple )rft£ifnbc
j;
€(^!ou(|C. Xie in ben Onf<^'^Mt<^" S> J! \ "ebeb obct q
necheb genannte ^flaitjc, um tpclt^e bie B6)lang,en'
QiJltin fid) luinbct, ift ti, bie i^r inib ibi'cc 8tabt bcii
^iiirnen ficgebcn. 3n bcm 9tefli)Vtcii bct ollen ;^cit
»iirbc bic yttAicii äiueifeliofjne nt« eine tunatc
&otti)t\t ücte^rt, ber ciii ^enin in ber für
flcfti)pteti cinfl \o loic^tiflcn 8tabt bc? ©üben*
bann norfi bic ffloUc bcc S^efc^üVcrtn bei) ßc-
tommlcn Sflbreitiics s"ficl. !^ie DoDfläiibiflfte
€cimtiiUtni;t ber über bicfr (i^lDttin unb iljrcn QuU
üuffd^lufi (lemülircnben :äBcil)inf(!)riften, ipcid^c an
bcii r'^icleiuanbcn von m^tab, in ber '^ac^barfc^aft
ber alten ?ic(t)Cbftnbt anflcbra^t finb, gtcbl iifubtvifl
@lcrn in einer fctjr Ichrrcidien Vltitionbliinfl in In
4 1« ^ I ) 4ifit(dirift fHiÖcn)ptiitl)c®pra(l)e,3iiiit iy7.'i.
3 1 I 1±: Ginifl« bicfer vtnfAriftcH mac^ii c« njöbridjcinlicft,
_ /3i I II I - ' (^ ^o6, wie einft btc bentbniten i^crebninflsflflltcii bct
9Ieit nnb Soft in ^a\v itnb ^iibnftie nnb n>te
bir Ztmpel brr ^ft^ onf *$Erifnc, fo aui^ bo<
^Iigtl)nm brr *ffr<^c(-t?urina .s^ltiDcifc ein Dielbrfiidiler 39atI{n^Tt«Pct (ie>
tpffc«. an rocti^em fclbfl bie a'etuobn« bc^ feinen SIorManbce, bcc ©öltin iöre
^ulbigunfl barjiu bringen, Bd) einfanbcn. ''JieA) enofllincn miifi idi ^cc eine Sufs
feffang brc fp&tcren 3ci^ ddb ber bir ögiiptifibcn ^nfi^riftcn obfolut niibt« ipifTcn.
Sric alle grogifipttifi^e Sintljeiliinfi De» Scithc».
59
IBoii ®twdien iinb M&mctn tpurbe näintic^ biefc WötHii ju ein« Sc(d)»^ctin \>n
fltbcirenbcti ?iti-intii flcinndjt, jti ein« ©ileitljtiio^ unb fic itatmtni in ^clfle
belTcn bif Stobt bcrfdbcn neben Lucina« oppidum aud) Gitcittjnia^lJDli«.
3n btn 3ii^rifteii füficie bie Ölütitti auS« ^kdjcb fc^r Ijniifig and) beii Slamen
j[ ^ Hat.-bat b. ff. „bie fvl)!; Säctgi:", fo gciiaiuit cnhocbet: in ^e^\ic[ auf bad
tDCiglidie Üicbt bcd !£totibc^ obei: in tHüdfii^t auf bic auS einem iDci^farbigen
«toftc befte^eiibc Siönifleniiiljc be^ Sübeiiä, mit bcv luir fic äiimcift ntfdjmitclt
fcbcH. SJoti bicffm i^rcra ^^cinamcii Iifilli: iai gonctiffiiiiiiiri iliteii IcunjtU
beti 91(ttneit ^ cno q liat ueclien „bie bcfdiü^lc Stätte bct ©eißen"
ctl^ilteii, unb bicfct ^ilami luicbcr tuuibe bau»; wie bieS ^ans cbcnfu be;
jüfllid) bct 8aiKtuorieii tEbfuä, Xcnbccaif utib anbccer Crtc iicjf^a^, in
bcn ^nfAiiflcn (iclestnllid) jnr ^3<scici>nung ber Stabt aebroiidjl. jEös „hat"
bleibt fc^r oft fort iinb bie Stobt Ijctfet nnv „Nt-chcn" — „bic bcf^ii^tc Stätte".
2i3ir liabf» ftffo in bicfcv ^Se^cirfiiinnfi itit^t, luie man Ufrfnclit fein tonnte
flnjiiiiettmen, bcit 91<imcii einer in bct 9iÄtjc ber SKctroiiPti« (lotet^encit $voDiiiäiaI;
ftobt, fonbern nur einen vom Sanctiffimum be^ {tauipttempeld flecke nommenen
j^eitcit SlaincTi für bie Stnbt ^Ictljeb. Xiee fiili inbcffen uiAt in ahnlidjer
Seife, niie Diclfnrf) nnflenommen lüirb, in SHr,vifl anf jroei nnbccc Siftblc;
namtn, bie auf ben Sculniälcrn jener tMegenb ttäü\\Q erwiHjnt luerben, nSmlii^
I H ^*™a o ß**-^" *■ Ö- „fflebirfl«tt)Dr, Pforte bcä 3Büflcnflcbir(ie8, bit
am (Sinflaufl ä'"" SSüftcnflcbirflc flclcßene Stobt" (flaiij unb flar ber niobcrnc
orabiftfee 9ianic Imb ol g.*l)ol „X^ur bei WebirfjeS ober bct SSilftc" — im
^rabift^cn, luie im VUtögtiptifd^en wirb bic an ba^ !)tillf)al anftogeubc Stifte
„Öebicßc" gcnnnril — ) unb 7^ wo Äkuui ,,bie Wetretbeflobt, bie
Xcnuc", mit i* bieien 9iainen auf förnnb wn £(nfd)rifte» ilbcrtros«, in
beti«i itai 9Bor( »kau, betevminirt burd) brei ©ctrcibetöntcr, nur bic S3c:
bfulunfl*. „betreibe, bfr ^Jlng oiif mtiöicm bas betreibe anfge^nnft liegt"
I)oben lann. 9)Jan niofle einfc^cn bic im gofgcnbcii gegebene J^arftcHung
bcr (Srntcncbeilcn im Ülrabe bc8*Ii. iuo in biT nntcrften fflciEic über ben
kflä (betreibe ber Xciinc iufamineufegcnbeii 'i^ctfunen bic ^nfdjcift ftcbt ab
en äkan „bo* ^ufanmicitfcftcn bct Welvcibc turnet", ipo« bicfen bciben
Stäblcu, bic in bct Sldbc bct ^ativtftabt gelegen ^obcn müffeu, ift iiicbl^
ci'ljohcn geblieben, bodt beni ^Jiomen luu^ ^u fc^hc^en tuirb \io-ka im Cfteu,
om eiiiflong jnm Siiftenfieblirgc nnb Akani im 9!otbn>cften bct ^ouplftabt,
Sttomufer, gelegen tjabcn. ^nft Äkani ber ^Jinnie einer EtcfoTtlieren
labt, gelft am bcutlitöften one einer im SRnmfc*tempel wen 'Jlbijbo* er;
ftallcncn, Don ©üben nnd) Ülorbcn georbncicn St<lbleliftc Ijcroor, in meieret nat^
ber hinter Totm ((fbfui genonntcn -vouviiiobt bc-^ ;i ©oncs Nechen nun
junft btc bciben am njefllidjcn StTDinufet gelegenen Stäbte Pa-mer nnb
60
^tc alte {leoBTßDljifi^c Stitt^cilliiin hti gantief.
Ani (Tiefie baS im i^ortfecflcljenlifn ©efodtr) anfgcfiifirt tucrben rnib bann
am iyftlic^ett llfct Äkuni, Hasnofm unb Hofn (Typhium). Sd tuitb a\\o
Akuai biiiter Necbvu a\^ euK befoiibiTc Stfibt au{ict>i')i^t' Ucbcr bic ia^e
ber 9ied)cb ober 9iccl]cn genannten 9Kctvo|>oli'S finb wir gut untcrrid)let,
inbcm unö in ber Siötjc be^ heutigen (Sl Hab (ein Sloii am ö|ilid)cn Uftr
cllvfl ify JliloiTiftei: iinterbfllb (Sbfuf) butcfi bic ^Juitieit mcljrctcr 2cmpcl, butdj
ciiie9leiU tiut evl)flltcncr Olräbcr inib burdi bic ^xm aröfetcit 3:ltci[ nedi ftel)cnbc
flfipfllti;\e Uiniaifuii3«nirtiicr ber einfl niol)l itftr! bfifftiflt fifiocjenc ilJloe bc-
jciÄiiet roitb, iwdfier ,511t Reit, aii bic fteniblarbifc^cn .'pnlfoi^ im talta tec^ttttcn,
ffir bie eiiifit'iniifdieu ^lerrfdicr bie iiiid)ti{iflc St^iiljireljr in bcm itjuen noi)
flfblicbeiien Xfieile bei i*aubc-3 Kat. ,Scitn'cifc j^eincii fo^ar nitht in Xhfben,
fonbem f)icr bemalt bie limine bce 3iibcei<:^cö i(;itc 3)cfibcTtj ßencmmcn in
\)ahcn unb ci br^cii^iicte \>ti Zitcl: »nten »i cn ncchob „$rin,^ von ^Ici^cb",
mic )>atet ber eine« „''Jirinjen von Sufd)", welchen ber mit bei Start-,
baltetfc^aft ütcr ^let^iopien bctcaittc Hünig^fot)n tii[|rtf, eine bcc t|i>i^)tcn
SlHirben be« dieidje'ä.
(Si ((cn>öf)rcii bic T^on öoit weiter [\crnf fi<f)ibrtrc« IHinflinnuern ber
oUcn Scjlnng bc« SiibrcidK* einen im^iofantcii Ülttblid. Xk ar.iio 9Bfltr
9Kou«roerl, 640 aMel« au^ jebct ber oicr Seiten unb über 10 9Hd« in
ber Xicfc meiTcnb, mit 9Ionip(n au mehreren SteQc«, biibcJcn cinft roolil
nur bie fdjiiljfnbc UmiudUunfl fiir bie innere 5iabt. 5n iljr be^anben fid)
bie aU ^ütjnfto fiit ben ^oiiDemciir ober jcitiucife bort rctibirenbrn StM^,
für bfl* ,511m .^lof Qfbövcnbe 3^i;aniten- unb Xicnftperfonol unb für bie Vt-
foUHiifltftr»))ven nnb bcren ^icfclil'iJliaber bcilimmti-n ^aulii^feiteit nnb cbcnjo
galten bort bic iwicbirr nod) bon einer bcfonbtien iÜIoucr umijebcncn IcmptV-
^änfet iljren l^Jla^, njnljrenb fit^ ouftcvljalb ber ^itttunfl^tliore, öu( ber Stil«
nac^ bcm ?lile ^in, tvic in bic Stifte Ijinein, mcliicrc 'i^oriläbtc tpcrbcn (tin^
ge^o^cn bähen, ^rcitaiifenb ^nbre nnb noch bnnibtr finb mmniel)C fdjtm
feit Ifcridjtiinci jener SÄmiecn wrflolTcn nnb fie ftcljen, obaleid) nnr au« uns
ftcbronnien, an ber Snft (letratftietm 9Iil(<f)Iamm,\if(ieln aufßcfü^rt, feft tu
ifjrem (Hefücic jum f^rogen Xbeil beute noi) ta, aU ein fdjöiie« iBcifptcI ber
banet^Qftrn Qfanarbcil be? atlen 9le(tt)bteiiS ne(|eniiber ben in ber 9te(tel wenige
<(nI)Tc jxaäj ber ^crftcUun(i fc^on toiebcr einftürj^enben 3)tauern ber bculign
iRtlil}aU'rl|tljnffcii, SBei 9iciptf(önng ber ilgnplifdjen SSeftciungctricge im
IK. 3at)r[)unberl v. S^r., für ipclctie ^))[<d^c bie ^nfdjrtften in ben ^eljen-
firäbcrn bcc alten ^tei^ebfeilung nufcrc vornehm lid)flen $eri(^lcrflaitcc i1nb,
lücrben wir Wclegciilieit Ijobeu nii( biefe winbl unb ibre Xeulmäler eiiigcbenb
jurücfjuriiHimcii. ^\cx wollen wir nur nur Crieuiining iibet ben tu btn
oerfdjiebcnen j^eitabfrfiniiten wedifefnben £(f)OMp(a(^ ber Agoptif(^en ®etd)id|tc
feftsufieflcn fudjen. nn wctdien 'iinnften im 9?il:bnlc bie in ben 3n--
fdjrtficn um grnnuiiten 3täbtc Segnpten^ grienen ^aben, nie
i^re Flamen entjlanben unb was mc bebeutcn, wie son (Jtriet^en
nnb 9I0mcrn bann biefclben witbergcgeben norben iinb loie fie
I
1
I
I
1
1
1
Ttr alle gcoQTBp^ifdic Siniljeiliing ici üaa^ei.
61
♦facnfo firii ofimar« iiod) in ben mobcvticn atcifiifrfien DrlStcncn-
iiiiugcit bcutli^ erl)a[tcii f}abcn uit^ bii in wclrf}« ßtit fiiitrtiif ini$
burd) bif 3nfd)Tifti?n icii Slltcr her an ieiicn 'ipläßcn ct^oCten
gcbliclicTifn ^fiifinälcr üerbürfit ift. SHIe im ^liftrirt bcä 'A. ober:
cigiiptiidjeii Wam'5 fldcflcii, lerni-ii luir &(i, oiiün' bcn im iSorljerflctjcnben
faciprüAciicu Sliibtcit, tuxd) bic l^bfucv iJldcridjcnluiiflviirrunhc, burd] bcn ^fft'
taltiiber im (ffiiekiiivcl unb biicdi bir 3täbtfliftt: iipii ^IbijbuS iio^ eine ganje
Sieibf flllftsljptifdier Crtichajlen Uniicii, Uxtn üagc burdi bic inf(^riHlid)en
^Ingnben ilbcr iU, biircf) öd)iiltl)iiciel iiiib ^ennjclreitc, iuck1)f nn öcijdjicbcnen
^[osien fid) fiiiben mtb t'Htii) bic nn bic oltcit 5!omcn onflingeiibcii Ijeuligeii
Dtt^bOKiitiungen juni (irofeen Ihcit iDcrbcn bcflimmcii \a\}(\\. 3»crft er;
polten TOii- ba burd) bot geftfatenbcr bcä Ginctcmpcie fibft cinicif Slöbte
?Iuffd)tuö , bic in bcr 5ifl^e uon Cf fnc ßcicgcn tjnbcn muffen. S« luirb b«
Adlenber fiugelcitd butdi bic SSorlr: „i-cchi hebu nu Äni, Hä-smnnu, Ha-
tani ent M Rr nii nulcni lier i'e c-n üpii" b. I;. „iBcrjcidjlli^ bct Scf'c
Don Sitt (b. i. bif tit bt'ti ^ni'ctjriftcH niic^ Scni, t}eitte Sfiic, vpit bcn (^rirdjcn
SiatopDliä genannte StabL @ic^c bof uocitctjciib hierüber ^efa^te), von
$(|:fmn«H uitb ^xi-jitni, nadj bem ^ntfaUt ber ^iecgümcntrollr,
toeltfec ^anbelt ilbec bie l^ötter nnb bic ^Uisfin'iK^e bct "Sox-
fflijrcn". (S« föUt i'ofovJ auf, bn§ in bcn nun (olgcnbcn gffiwrfi^nfteii,
onflott üon bcn Scften bei- bcibcn Icptcrcn ©Irtbtc, jortroÄ^renb uon bcitcn
jrocifr nnbcrcv Orte bie Mtbc ift, nämlifft uon Jjk^^ q Scchet „©tnbi bcr
gflbilwr" (fü üfnannt, \mt a- jtfteint, Don cintr atljSljTlid) im aiipuat
e|>i:pl)i borl fiaKgetinbteu flrofii'H Scflfeipr, bic oiif bic Seioäficning imb bog
StJroÜeu bc'3 Selbem jid) liejOfl imb luobei, luic bic !?u)if)riit nielbct, atWjit^
fiiljren roai. wen uotijeicijricbcn bcjüslidf bc^ „se nofm sechet" — „&üt-'
mat^icn* bcs 5elbe5" iinb, lüie cft weiter I)ci&l, oudj uotflclcfm ipcrbeu
rnnfete bie ©djrift, ttieldie Iinnbclt üon bcm „ue uat' secbet" — „tttjcuflcn
bQ6 Ötün be« 3clbee"; mib | ^ J^© Pa »almni „Stobt bfr
SlnTnnft beü Süunciißuttcö 3tn". .^^ierbutdi luirb bie SPcrmutliung iinbe
gckgt, boB bicfc beibcn 8tablc tbmtijdj liiib mit ben bciben Unteren bcr
brti in ber Ueberfd)rift bc« fiolcnber* nngcgebcnen, iinb bicjc iScvmutfiung
luivb bcflfitigt burd) eine ouii iötugft^ mitgetiieiUe Snfdjvift Wi lempcl*,
ntfo lauienb: „(J« ruirb genannt Sahu-rä mit ^Komcn bcr Crt H^^-'-a^i
iSo^umig bes 3toiöi«g6pnnteä) besljntb, roeil pd) genflf)t f|otte (ssbu) bcr
Sonnengott 9io, ntn flef) jn ccTcinigcn mit jcincn ^^iHingc" (rou^t bnS
®C)d)niiitctpflar 5d)n unb TcfnutV. SJcit entfernt uon lifiic rünncn biefc
beibcn Stäbte nid)t gelegen haben, ba nad> Stngabe ber i^tMdfriiten bie bort-
^in untenipmmcnen ^efl^toccüiunen iu ber Sieget fi^on micbcr bc.} Slbenbtf
naA eine ^uriidteljrtcii. So bie cvilete Stobt aeibct luir jii iiidjeu Ijabcn,
rciib und angegeben burd) btc 5 Jtilometer in norbiucftlid^er ^iditung vott
62
Sic alte gcogcapIjtf<bc SinttitiEniifl bei iiaubrS.
tffuc fit^ fiitßenhen Ucberreftc eine« freute («ib« fofi ßäitgliff» jerftörien
Xcmpcfö, bcfifii SditplUTEiifdiniurf natft bcn SBerit^lcn frül^crtr fRctfcnben
mib bcn wenigen ticut«: nod) erliniteiicn Xriiiiimern ju fc^lifönt, onä bfr
ilJtotcmäer> inib ifaiferscit ^erriiljrt. Sls im Sterben von btcfer Stobt
Scd)tt (icicflfn, wirb in einer ßlcirtjinllä bdii S^ruflfrfj iiiitactl)ciltfn 3nf(^rift
bcü Sjncu-nipeltf eine «tabt Amuüü mü bcm iöcinaineu ,.bie golbene Ko^m
flfltlc ber OJroBcii" (inßcgcbcii. Sp lociiiflilcna glaube id(, bnft ber Korac
fibcrfe^t werben iiiufi, von bem c^ in ber ^iijd^tift l}ci^t: ^Uneu äa-t ten
lii meli-t eu pa-ctiourn ea Sucliut, Amuää pu Au-t iiub Sit nui.&". —
„(£d t>etiiib<t fid) biefec Ort im 9toibeit ooii bem ^1)nunttempfC
ber (Stabt i£ed)cl, Ämuua nämüc^, bie golbciic l£?D^nfifiitc ber
©rofsen l^ | *-=» S i © Au-t uub äi-t) I)ei6t fic ""*". Siie t)ier ge^
nennte (^lüfie \\i leine onbere ali bic eiiijt in jener (Megeub [;ü(Iiueret)rtt
OtOttin ^Jleil, unb ii^ glanbc nid)t ju irreit, iiicun td) anneljme, bag Tic^ ber
alte gionic bicier ©tabl ber (Göttin 9icil ertwUen IiaI in bem orabijiijen
Cttsnamen: Kafr eu-Nu „bnö Tnx'i ber fliit", lueldKn ein ö Üilometcr iiotV
Bftlic^ öon be« Xcmpelreften ber 3lobt SciJjet (lelegeite« "Dorf fütitt. —
Xic nnbcrc ??ere^ntn3*ftn(tc be-3 t£f)iiuni iinb feiner OeHPÖin ''JlebHn-SieHl,
bie €tab! Sähu-rü, aud) ra-clmutn „Soijuuitei bei (Xbnum" gcnoitntr
gricd)ifc^ l£^itubi«i uiib fot^tifdi ^nuTM, ipu^ut bor Sabtlaufcnbcu bic
ölten SJeiüo^net ber £tabt Gfne iEjre J^cflproccdioiie« «ntcrnotjuieii, ifl ^eu(e
noi^ ein 23allföf|rtffDrt ber Sfegtipter unb iioar ber fotitildjen l5t)Tifteii ^e*
£anbtf. ISi fte^t an jenem '$[a^e ein jflofter bed ^cilii^en ^ae^omiu«,
in iPfldjem bie (ilebeinc ber 3J!5rti)rer flnfbctonhrt werben, bie iii beii
IIItTiftcnuerfvlgnniiett unter itnijer XiotU'liau il)ren Xvb fanben, unb id} glaube
nit^t j,a. irren, roenn i^ onne^me, bit^ in bcm arabifd)en Flamen Sohera,
bcn ein bcm Älofter beiiodjtarle'j "Siurf iüEjrt, elma 6 ftiliiraetcr föbUd/ oon
(fl'ne gelegen, jid} ber (iltiigppti)d)e Siabtitanie Sahu-rQ etl;altcn Ijat. — Sit
glei(^jaUä im ^i'ltalcnbci dpk Qftic nwäfiiite &labt: ^Pu eati Ui ab. ten
ta Seai", b. Ij. „bie Stflbt, iuct(^c nui ber Cftjeitc bc« (äfncgcbietc«",
ift ^RieifeKo^ bie im Uiner&riiim Anlunini uiib in ber Notilia ilignitatam
gegenüber wn (Efne (Cato ober ^alopoli^) am i)fllid)cn Slromufer Derjeidfnele
€tabt (kontra Snto, uon bcm bort ocre^rten dtjnum gleit^faflä SJfnu&ift
genannt, luofelbfl bic Aln septimA Herctilia ToUmtaria in ^mifon ftaab,
wä^renb bie Seftfidbt bnlbcn bie Kqnit«e sagitttirii iixlif^cDii« ali 9r:
fo^ung dotte. Sie alten »nb ncneu Flamen ber im ^tor^crgelKnben be^
[iws^rtwn SlAbte, folvie bic ber übrigen im Stnelalenber, in ber l£bfncr
Sdicnfitng^nctunbc uub in ber Stäbtcliflc uon Slbt}bi>^ fui bic Stredc wvi
t£bfu bid v<^tmontl;iä txrmerltcn l^abe it^ auf ber beigegebenen Marie bt#
». bit» T. obecägi)t>lif(^eR hattet an beu entfpcecbcnben ^läljen eingetragen.
<ii finb bic^ auf ber C^ uttb ISeftfeik ini Stromes soit Silben naif
Vloibcn ber dtcibc nat^ folgcnbe:
3}te alte flcoBra9()if(^e (Siiiif)cilung bcft fianire«.
es
%ü\ Ut Dftfcitc.
1. Nechen ^bie 6cfd)u|jte Stätte", and) Hat-necheo „bie 6ctct)ü^te
©tcittf her KciScn" uiib „Stöbt bcT ©flttin Slfrffcb" geiinniit, bie äitt-ct
3R(tropDli« tri 3. (Mntic-^, @iIcitf)t}ja-i>poIi-3 ober Lucinae oppidum ber
^ti«(^en utib Wünicr, bei bnii [jculigcii l£l:fiab.
■äruf bet Sßeftffitc.
2. Hclui „btc «tiimcHJtnbt", iu ber ©cfleiib b<« STorM Öl^^illc.
3. Pa-mei- „bie Stabl aiii ©üflennifflc", in b« ©eflcnb »on j^i^m-aitcieli.
Ku(fi At „bie Stnbt ber ajlciiflo, bie fcftr bcpötfcvlc Stabt" (ictiaimt, mit
iDflrfieui 9!rt»ieii iit (Jiiitlaitfl ftfE)t btc 'JEttis über bie bcn ^cluüljnctit bicfer
atabt bei bcn flTOBfit ebfiticfttii flnfcrlcflttii Üiefenmftcn. Sic&t ba« im
Sörfjcrßeffeitbcii 5, 4;( litcriibec (Welagtc.
4. Htt-mui „bie Stobt bei ^StuiUing^paaTes" aadt Pa-chnnm „SBoljniirta
br* tr^niim" fflticdii)dj S[)iuibi5) wiib Sahn-Rit „bie Stnbt bcr Jliifuiift
btS 3ia", in bet iltätie bc-S Sotfc« Saljcta, fiiblit^ uun tSfne.
5. Äüi „bie Sriulfnftnbt", oud) Öenl „bie "Stnbt ber Uebcriicbeluitg"
flcnmint, bie jiinflerf SOictirojjijli'? beö 3. fönticö, Sntppoliö ober ßato ber
^xiiäftR uub Siönier, ^ciile t£(iie.
6. Sech«t „bie Sclbiliirftabt", ciiicti Ha-srauuu „bie ©labt bcr ®mumi-
oBael" gciiflinit, norbweftlirfi »oii (Sfiie.
7. Amu-ü«, ifjr Stame ourf) Äa.i nub si . t „©olbenc SE3o^ii|tStte bcr
©Toöen", b. i. bcr ©ötiin SRett, itörblid^ orn ber norigcn, bei beut S^orfc
ÄflfT e'9lil.
8. Ha-äfen „^QU'S ber fifiiitcninfl" ba^ gricrf)iicftc ?Iip^ijiii'8, eine im
(fbfiitcmpet iinb und) nnbcrwdrt^ met^rfa^ crmälfnle Stabt, bereit Silamc ftc^
beudid) prl;aUeii I]at in brm bei 6 fiitotiiPter niirblit^ noii Jtnft e'9tit qc«
Icßciicn XorfeÄ ?l|fHii.
«uf ber Dftfeitc.
9. Ho-au „bie £tabt am Singang }»r d^ebtrgäroüftc" na^e bei Necliou
((£iteit^i)ia-ppolie) in bcr Wcflnib von ©l STnb.
10. Äkani „bie OSctrciDcftobi", itörblidj uoii bcr äJüetropoli* Nechen.
11. P>i „bie «StabI", mit bein 3>tfa^c „im Oflen bc<d Stabtgcbietcd wn
Scrti CSfnc)", bie «mi beii 9töincrn (Jimttn 2ato, iiub roicDlr. -i gleicfifaß»
S^imbis gcuoimtc Stabt, gcäciuiticr von (ffiic-
12. Ha-snofra „bic gcfcflitetc ffioliitflätle", tuörttit^: „b«ä ^au& bc*
®utinnt!)fn«", in geringer ßntfcrnnnii iublidj uon ber fDiiienbcii.
I.'t. Hotu „bie Sd)laiigeiiftDbl". 3f£it bem Dorgefc^Mcn lueiblii^en WvlÜel
ta, iDCld)« ®d>rcibiiH9 firfi mitunter ftnbct, ciit)l Ta-hnfu oii^sef^JiDdicii, ippr--
aüi bßd gried)ifdic Zii^biittn entftanbcii, gegcnitber ijuii ^rniciit, bei beut
Xocfc Xüb mit bcn tieften ciueü Icm^cW. latdi bic ^Sciljiiiidji'ijt ouf
tinet im Souürc befinblidjcn Slntue eine« Sebalt)ütcp bcr 13. Xqnafiie «=
G4
%it alle gtogra)fI]ttd}< Sitil^ciluns bc9 fianbe«.
halten iDti iif»ct bic Sflge bicfec iinb bcc tui^cgcljenben Stabt '9iijid)lii&.
^ir crfiibtcn biird) jene 3ni^tM't/ bofe bie in ber Stöblcliftc uon Slb^bo»
füMid) oon X a © Hofu (Ii^p^ium) anflcgcbcnc Statt U 1 A JT o
Ha-snoPru jum ©ebietc ber crficren gttiört fjobe. ß« wat nlfo Kofu bie
bebeiitcnbcte unb Ifa-snofm oicHci!i)t niifänflUd) nur ciiir SSorftabt üon i^T,
bic nnrf) iinb ntic^ fidi fo BiiSbdjnti', bnfi fic nlö beiöiibcK Stobt ocii ^ofu
(ib(icitoci()t lüiirbe. 3f'tiPf'fc mor .t^ofu bic iiaiipiftabt eine« tcionbtien
oom .'i. Ö*ou nbgclTeimtcii auioiiDinm iiillriclcij, Jocldier bcii 3ianien „bcr öflj
lidit i^gru^biftricl" jiilirlt, juie Hu tfeo ('*l)pl)imii') auf bcr Sf ftffitc tben-.
foOS ^laitptflabl eine* befeiibcrcit (^a\Ki wax. bcr oU „btr loeftlidjf ^etu«:
bii'tricl" in einselnen (yauliftcit ber ^Hulcmäcrjcil oufgcfii^rt roirb. S" bcr
Stöbtclifte uun 'Jlbuboö Idjlicfeai fid) cm 4)ofit bonn bie 3 ^olgcnben nuf bcr
ffiejtieitc flcltgcpcn StÜMc ttn, iiänUic^:
«tif bcr SBeftfeile.
!■*• 1 AAAWA y '^" ■''• ^'*^ "'''^ bicjcn 9lonicn 511 fibetltflgcn ftcibew,
tt unö bßd in ber ^icrDfllHp^ifdben Srfjvcibunfl iwAy lu'fonbfr^ !)>"!"'
flefögtc IietcrmiiiatiDum ber betbm Bieint. In Änmc bcjagt in ivßrllid^tr
lUbfrff^mifl: „bic ber bcibcn Steine, bie Slöbl bce Xoppelfelfcnij",
unb bicjcr 'Harne loieber leitet unS aiij bcit ''■I.MqO/ loo bie alfp gcnoniite
Stabt cinft flclegcn. ^d) glnnbe ni(t|t 311 irren, rocnn tc^ annehme, bo(i ctma
lOMiloincter unterhalb Vlfjun, tvo)clbft in bcr ^lälje einriß ^tuinenbugcIS am
tpeftliiften Stromuicr iiuci Sf'K" fi* fvftebeii, bic jcbcm "JlnlonEiiienKn iuforl
in bic tfugeii fatlcH, bcii "^tatf ber altagtjptifcf)?]! XoppelfeUftabl tuir ^nben.
©ie bie o(len ?IefH)pter nnt^ bicjen beibcn Reffen bie in bcrcn ^iii)t beflrtinbcte
9liebcrloffun(i „bic 3tflbt bea 5:oppelfeIien*" nanitic«, (0 \)ai pffcnbnr aui
bemfelben Ö*runbe ein bort liegenbed ^ov] von bcn ^entiflen ^ciooIjncTn inirc
fflfflcnb ben ^Hainen „Oebclfin" er!|Q(ten, locldjcr orabifc^c Dionie gon^ baHetb«
befagt ipie bcr oltägnptifdie, nätn(id): „bie beibcn (licifen". (Finc „Hp^tOi
bilopoUiS" gcitomite Stabt, wcldjcn Slamen mehrere Stftbte im alten iMe»
BQpten ftilirttn, tjcijet^t rtrabo 81T in jene @>cgcnb, unb bn nnii bie ^latbof
9fphrobi1( in bcn ijnftijriften mitunlcr üM .^nin UpnÄQ.ti flcnoniit Utirb,
fo ^flbtn ivit oiedficfn tn bem \-tip9od{rt}i Ttöhg be* Strabo n«r bic grict^ifdtc
Utbftjcftunft eine« jinciten 9tamcn« ber oltc« .,'Soppclfel*(lobt", bic nodi itjctc
€(1)u|}jtottin and) „Stabt bcr ^t^r" genannt worben fein umg.
1&- -b • ^ <=> « Ar mä »iur „bie Strom iufctftabr. «Ifc.
toic ba Slonic bciagt, owf eina 3«[cl brö glrümc* flclcgcn. — aeguptcn
i)t ein UtcfdKitt bc^ 9tilc«; nidil nnr ba^ frn^lbringcnbe i'anb an fcineii
Ufern iKrbanlt ihm feine lintflcbuno, fonbern ond) bic oiclcn mit Uitlttir>
bobcn flbcrbedtcn C^nfftn finb fein S&crl imb je gröficr bicfc '^ti'\tUt, um fo
längere ^cit hot bcr 9JiI (U i^rer töilbung gcbrniidit. 9tnn liegen gegen'
Xic alle geogEap^tf^c Sintiiciluiig beB Sanbc}.
65
über ton ©'cbffttt jttwt ^nf^I" '"' Stvom, Dor bcneii bie fftMit^c über eine
ftfltbt- beiiliAc SWeile tniig ift ti"l> bie irüfjec uicUeid^t mit bcr iiötblid) an--
Öofecnbcn jufommcH^ing. Sine 3nfel wn foCdjer Örüßc ift fid)er niten
l^dluins, beul! Inngc ;kit ift erforbcrtid) [ifrocien, J)i-ä um einen im Strom
(icgciibcn gcl^blod lieram im Sttufe bec 3"lK^""t'f'^le bntd) bie niliäljrlidje
lÄblOflecuiifl bc^ Sdjlaitimc^, bcn bie öluttfcit bei "^iUv mit \\äf führen,
eine Oitl<:l ^on )o bcbculcnbei* ^luäbebnmtg eiititttjcit lonnU. Wie bürfeii
olfp ttJDljl bie iit btc Ätabteliilc bon Slbijboj Ijinler An.li (fö'ebeU-ii) nuf-
9tfül)(te „Stroiiiiiifelftabl" nuf bie flvofic 3iiliiifcl icncv ®eßi'nb ucrtegcn.
if.. Ter, nuc^ Teit unb Terti flefcfjrtcbcn „bie Stubt bet boppetleii
UmliKiKnng". 3(6 gtoiibc nidjt m'- »'•'f». Wenn id) önnetjme, bafi fidj
biefer otte StabtHomf crfjniten ^iil in beiii mobcviien otabi[rf)cit Slfltnen
eb Tax, iucld}en ein ctma tialbwegs jivifi^cn G^'ebelf^n unb ScineRi liegcnbcS
S)ori füljrt.
17. All. feiten Ani, ttitc in bcr SllJi)boÄliftc, iiiib bfinn suin Uiiterfc^ieb
Don Äni (ßfltDpQli«:<£jnc) nit^it mit bcm biitt^ bie bcibcn 9iol)cbl(itter ge;
gcbencn i, fcnbem mit bein i ber betbeit Striche gefdjrielieu, fe^r Iiäuftg:
Ad Moutu „bie taäiilen^abt be^ S^Knlii" genannt, Worauf ber gricc^ifi^e
5tante ijetiuoiitbi* entilanben, bei iuiebcium in bcm mobcrnen 3iouicn b«
Stübt Srmenl fortlebt, bcren ^cinoliner Icibct eine öottfiänbige ScrftBtnng
ber bortigen Icmperttnlagen uorcienonimen, inbciit man bei ben iinict ber
Regierung ooii '31bb.f5; imb 3a'ibi$afd)n niiff^cfii^Ttcii SabTÜbniite« in
(Srnient bie tuoljlbfatboiteteit Slödc ber olteii Icm^jclmanern aU ein irf)on
üot bereitetet unb wtQin ber 9WIje beniiem sn bcfd)fflffcnbcä ^Baumaterial ber:
nenbete: lUbet bie il^cbeutiing bou .^Kruipuli^t'^ in itad)tl)cbaiii)(^(r äcit
fic^e ba^ im ißprUrgclienbcu S- 48 l^efcigtc.
Gö folgt mm, wie bet 3, ®ait üki beibe Stromiifet ji^ crftrcdenb
im Slorben rtnfto^cnb:
bcr 4. (Efau ^^ „Vh" ,Mt <9au btS &üUtr\(tplttt M".
iltadi bcm a\i Jöanplgpltlfeit in ber 3)Jcti;p(>i}[i<3 bit>je-3 0)aitcv uercl)i'len
?lmDn^9ifl, luclrfitm bie (Sricdjtu iljtcn 3c"i* gcftcnüberflelltcn, muTbc
^io<&);>oli^ boii i^nen bie altügttptifdie ^JlTnoni''|tnbt gciiaitut, unb ^wax
mit bem äufcfe ,.bie grofec", \\m Unterfd^ieb oon sroei anbeten im 7. ober--
ogWtiif^tn unb 17. uiiicrägi)ptifd)en &>a\i gelegenen Stübteii fl!eli)cn 9lflme:i3.
^ietn ben griedjiidj^rDnuidicn^Joniofiliftcu aii !EiD^pDlttc-5, iUcri^Iljeba«,
^oH)ritc5 nnb ^crmonll)ite? nniaefiiljrten &aut tepräjcntircn bna iSebiet
tird Qliägir()tiFd|cn 1. &aaca U^. (1I??an raoUe einlegen bal im SSoT^crgebt'nben
@ciagte über bie ^eilmeiie flattgctinbte itfetjdjiebentjeit in ber (Haiieintbeilung.)
Xer uort)er eine lange €ttcde, mit geringer ^JJeignng nad) Sffteii, fa^
lircct nae^ Slorbcn fitcjieitbc Slrom nimmt, tjinlcr (Srmctit umbicgeub, nun
66
tit nllc atoQtapift\^t SiBl^ttlung iti ^AHtti.
eine norbbft!icf(e fflidjtunfl an. Xic i^it bcglcitenbcn ^lötintjflgc folgen yoat
bietet ©ifjiunB, bie Öftlidii: ^tvgtctte icbod) bcfdircibt einen ipeiten ©ogm,.
ber, (üblit^ ou-jgcöeiib ctipo von bcni 3>Dtfe Hnjt cl 9JIc!iiOfh. gcgcnübcc
trau Smteiil, mit [ctnem nörblidjen @nbe crft bei <&i ^a}d)a\ä)ic\i (20 Uito^
inettr fliomabipäct^) fid) toicber bent Ültilc nähert ^ecgefloU lauen bic
bo^ 9iiUl)oI (luj bcibcn Seite» eiiiffifieiibeii ©clitje bift eine öUÄna^märoeifc
breite nnb viiigdiim (icfcf)ii6tc (ikne [i(^ au^bc^nfii, bic in uortiiilorttd)« ^ei*
6on bcm Srjeirgci' be« agi^pttfi^en Sdiibce mit Jl'uducbobcu übeibctft, ben
ö!teii Sc^crrjcbcrti ?Ifflijplcni; aU her ^fhr (leeignete ''$ia\^ crTtfiien, tun bort
ifjre, tpje ju erwarten (Iniib, nlliiiftljlid] immer gröficrc "ilii'jbcljnunfl er;
Ijeift^enbc fftefibens aiifjuit^lagen. SBäljrenb jii 9(nfaiig bc^ oltcit 9teic^ev
bnd unlcräggptiftfte aJicmpbi« bic Mejibens ber 5ßi)ptif(f)cu Sli5iiifie fltiDffen,
nurbe IpSlcr bic '^ruuinjial^ouvtftabt bed -1. pbccägDplijdKic (Mnucs, bte
^inoiiiJflabt stieben, ^ur iKeiibenj bei ^^traraoncii erbeben. Xorl^iic
Ijfltteii ficlj SIegMpten« UßiEiTiic S'trrfil^ec Bot bcii mcljrece So^r^nnbEcte im
'Tello fltbietenben frcmblnnbifc^en Jpt)I(o? itinidgcjogcii. IJlöd) longen uiib
fd)itieren fiflmiife« n>or ee- bcii ^tcgiiplcni cnMic^ getungcu, fid) oon bem
briideiibcii ^oAfc jener ^"wb^errfdjaft ju befreien nnb bic oon SÜficn i)ev
ftetommenen (frobercr audf aus iljrem legten nnb leftefteti ^atte, ber Stabt
?[uftriÄ im Telifl, lüiebcr ^inait* ju treiben, Son Xfjeben war bic S^ilb--
etljcbung jnc üöefreiung bc4 Sonbeö ou-jgegnnftCH; üon Ifieben her t»nr bif
Screttung ou5 idrmad^DoUeT ßnci^l)c^ail gelonimcn, üoa Itfthen auv I)alteti
bif nnd) Cberdgiiptcn jnrtidgebrnnBtcn 'iJbaraoncn iljc von bcn SJätcrn i^iien
über fem mctic;! liebe triebet ^uciiderebcrt, unb |ie, bie SBitge ber Siebet:
geburt og^ptifc^er ftcrvfdjaft, würbe min fr^v balb eine ber getuatligficn
Stübtc, würbe jene iDeUberüf)mtc iSlabt b:« 91Itcrt^umj(, boii ber $)Dnier
pitifenb fang:
,^unb<rt tKt Z^vic bot fic, iinb (3 gicf)cn auf \t\>tm jmetl)unbcil
WAflige 'Könner i,nm Slrrit, mit 9lo^tn baber lutb ßcfcbirrru."
Sie tourbc fortan bcc ^Jljitlelpuntl jeneä t^atlräftigen $^araonentl)um^,
beffen ouf tiiljniuoUe *^Jfrtbe lieniicberfc^cinenbcr Cftlnd^flern immer (jcCfer
unb &eller crgliinitc unb roeitct ^in leiidjtelc benn jemol« jutfot, befien SWadjt
ntifluftuärld fidp crflredte nvd) über iVufd) i^Ietbii'pien) binau?, bi^ ^in in
bic l'dnbcr ber ""Jltl^ti CiKcgtc) iinb nuf bcm SSegc beS rot^nt Slerrc4 bi#
jium Snnbc i^nn, b. I). bid in bte (Gebiete bee fiiblidjen ^inbicnj) unb ber
comalifnfle, nirlc^c« im ffieflen in Untcriuricficiteil bielt bie am Saume ber
Ubt)f<4cn Siiflc unb in ben Cafen feflbafieit Stämme, bot beni im 9torbct;
fid) beugten bie liüfteit: nnb ^nfefbeitiotiurr bre SRittelmeetei unb bas im
Cltcu feine tfrobmingSjügc nuebe^ntc bi« tief hinein tn bo« bcnadibdrte
VIften, bii ^iu in bie mit Regifptrn» 3nnd)l rinclifirenben Staaten am (Siipbrat
unb liqrij. Vtefjr aber nod) ali aüe bie glängenben itrieg^ltjaieii, nicld^r
bic ficggerooijntcn .^cere [encr im ^n^Ianb fo gcfänf)lctcn $I>Arat>nen brS
17., 18, unb lU. Dfinigj^oufe« auf it^rcit jar Wcbning n{;qptifi^er 3StaiiU
7
!tic alte seofliap^iffhc (finlftriCung De< }!atibc<.
67
füDf untcntommcnt'rt Scibjiigeit midjütirtni, mtljt npt^ finb ik nrünnttinfii
SSäiilifiifinnIo, mit bereu bie in Xbi'fani vctibittiibeit öerrfdicr jcitfr Seit
i^re 'Statt fd^müfflcn, ber iinDec^&ngtidjc 'iKiil^inff'trau) gciuorben, bcc iOim
anb i^tfr Stobl ÜJoincn mirb füttklKii Inffen in nUc feilen.
65 gicbt iüp^I leinen %Wd nuf ber (Stbe, tüu tuit eine (ult^c SRengc
bon Ucterrcflen gv[>&acli(ier S^oniucrle b« 'äUtertiiiniiß oii eiiteni ^Irt^f W't:
einigt Bnb*« wie l}ieT. 9!flrfi bcn ^erictiten bet i5Ticd)ifdKii utib rUiniltticit
iSrfltiflfteQer loor blieben eine Stabt ddii !o(offolcm Urnfflitge; nod) in
TömijÄrt ,ncit flutte \k, wie nii* flcmclbet loitb, eine fangen außbeljiniiifl t>on
2 beutf^en SKrilen («0 Stabien), ober aiic^ bomfll« fc^on iiicfit iiie^r awi
an cinflnbcr fjüngcitbcn .^läiifetcftljeii bcftetjcn^, fiMibern niis ocrcinjeftm,
hurdj Sclbflnten imb iJJnttciiaiilngen von einanbcr getrennten Stobtutctlelii
(Kofift/), bic um bie :&ftuptteni)}elgru()pen ber alten @tabt ifldf gnit^pirten.
'Za-cäf ben ^Jiil in öiuei ©lilfteii geilieilt, mit bcm .fioiiptftabltljeile anf ber
Cftfcite, btbedten bie Icnn:el inib ftöuigepalnftc, bit ^äiifec bet Üebenbea
Hiib bie SSphnungen bet Xobten ^ier cinft einen gtöc^cnroinn, bejfcn ®rcn}cn
fid) Iicitte HPd) (iiuinderub bcftimmcn IcWtn burcft bie fterpovrftflcnbftcn 3?cnt=
mäUi:gvul>Vf"/ iuelcl}e citif beiben 3citfii bc^ Struincü erlinitcit geblieben.
fSi fmb biei bic nnd) ben in ifirtt 97äf)e liegcnben, tl)tiU betoo^nten, t^eilfl
ober auö), roic SRebineli^tbn, gegenwärtig nid)t mehr beraoönten "Jörfern
genannten Tempel uon finrnflt, 9)Ubnmni uitb Siiuifov nnf bcc Cftfeitc,
baS 3ct[iü4Vili[)<t'^ii«tiB»" Ciunnb, bei'Xcrraffenlempel oon Ü)<?r e( ba^'ett,
bas 9iamei(eum bei idiec^: obb cl - Curnnlj, bic Steflc bcä Slmenop^ifl;
lempele mit ben l'cibeii tuluiialeit SiV-bilbtrn beis fföriig*. »du bcnen bnä
nfttblidjc bic fcgenonnte 9Jicmiion:?lflule, nnb bie lempel bou 3)*r=cls
bind) unb TOebinct ?(bu auf bcr 5B.'efticile, liiiticr benen bann, in bcm
bie t^ebanifdie Gbenc auf bicfer Seile eiiifofienben ÖScbirtic bic ^terrcpolis
tton Ti:o!):abii'l-iieggftf| unb bic im 'Jtfifi^if, bie ®väbcr öon ^djii^--
iibb-el Cnrnob nnb CurnctjSJhirm jid) befinbm. 9(m 6übcnbe bec
ttUÄgcbe&nfcn 91etrDpoli5 tjabenbieÖrübet bcrSli5niginncn ihren ^Inti, luäbrenb
in bem nörbürfien XlK'le be-; im luciteii 'Hugcii firf) l)insic()crben ToMenfelbeö,
am meifJcn nnd) tieften »orgc^i^oticn, uerftedl in ben Sdjdidjlcn ber libijfdicn
©ctglettc, in bcm lBibän:El:9HDlut genannten Ifjole bie ®rflite ber Ifümgc
ongelegt finb, jene gemalllgcn nnterirbifc&eu Trcypenbnllcn, Siilc nnb Korr!:
boct, loel^e, )vü4 tdunilidie ^tii^belinmig, Örofjacli gleit ber fflnlcige unb Ä«f=
wanb in ber Studfdintiicfung ber S^anbflädie» betrifft, unter aütn Sßau=
foltcn bet Grbc mobt nid]t ibre* Öifcidjen tjaben. I^ie alfo über bie weite
Gbenc oerftreuien Xenlniülergrnppen iibetbtidcnb unb bie Sntfevnuug bec
Cnbpunlte in? 31uge fnRenb, tommen mir ju bem Srf)[it6, bo6 bie alte
X^ebae in i^rcr ^ölütbcicit einen Umftiiig ddh menigftcn-S beutfd)cn 9Beilen
gehabt Ejoben ntufi, eine Slu^bcfinung nlfu, roie (ic nnr inentge unfcrcr beutigen
grüßte» Stäbtc nufweifen tonnen.
3)Iebi nod) luie bic übrigen ^rouin^ial^auptf labte, ^alle aud) bie gegen
CS
Xic alle it»qt(i\f^iia)c Sint^eilung hti Xatihei.
Snbt bcS ntten Stcid^ed ' i'alf o etiva um 20CM} u, föfir.) jiir Stefibcii^ bei
^Jj^atauncii er^Dbeiic Snctropoli^ bei} 4. o&erögtiptifdjen &ami eine SRenge
tion Kamen, bie t^eilg bn* geinnimte, über beibe Stromuffi: \\ä) uertlicileiibe
Slablgebiel, tljeild nur bie CJt- pbct mir bie SBeftjeitc bet Statt, tticilö
ober OHd) nur üerfdjicbeiie SJesirlc in ber iiftlirtKu obtt ipeniiffteit Sioöt«-
hiilflc bc,^£id)ncn. Unter Ben jur ©cicif^niinji bcr ©efaTnratftabt in beii 3u:
fd)riiten im« begcfiitciibcn Flomen ift einer bcr am ^Qufiflftcn oorrommenben
bcrjenific, tweldjcr, wie biee bei nflen 'i'.roDiTnialhfliiptitflbten ber Soll roax,
bucdf bas füi' ben belrefjcnbcn &aü gcui&ljUe 'iQl)jcid)en {^cbilbft luorb, alfo nnftalt
„(Sau bti 09i)tter)cet)lCT$ Ud", wirb gcfof^t: I & „Statt iei @öttci-'
tcct>terö lU", lüdit feiten nod) mit einem eljrenbcn ,'lu}o^e n?ic: „bie große,
bie ftöric, bie möditige, bie fiecireic^e, bie ^jerrin bei* Sicgesf^wcrteö, bie
©cfaiflerin aller @oiiflnbte", ober mit IMitdf^i^t niif ben no(^ beni 9)?«ll)n#
()ier (teborcnen Dii"^'^ ""l* ^™ o(* obcrften Sdin^^ott l)icr üerehrteii
Wmon, bcm bie OJrieAen iliren '^<iiä fiegenüberfl eilten, nudj: ,XU, bie iMcburt»»
flätte bc^ Ofiriä, bie be5 §errn ber (jiuififcil" (ein onbercr 9lflmc ffir Cfiri«)
unb „bie gelicinniiüuoUe be^ flmon, bie mit bcm ^Xheonc bes Smou" ober
oudj „bnü Öloniaiige bei* Slmon^Ma, beS 4)errn ber Öettcr" flenonnt. t5i«
anbetet, cbenfaUiS nid^t feiten anftretcubcr staute fiic bie @eianiintftabl ift:
c, i Nu b. if. „bie Stflbl", iumeilen nodj mit ttiiijufuflnnfl beä «bjee-
tibumä •>=- ä „Btofe" nn-a „bie große ®tflbi", ober nui^ o i S «^«w. u.
Nn-amoQ „bie ^Imonii^fiabt" genannt. Sic, bie nadi bcm '9JIi}|[)iiä bie L^cburt^:
flfltle bee Cfiri* unb bet SieflrflbiiifevIilJ bc* ©otle« ^onii, be* Sll)nlKrm
ber oöt)l)liiri)Cit «önifle, fic, bie ^muptluItuöflÄlte be« Simon, befl oiierflen
ber ®«tter, bie Söiegc bct SBIeberfleburl Sgtiplifc^er ^icrrfdiaft utib fcilbcm
bie fflefibeiij ber (löttlitft tjerelirteu '4Jl)nrnonen, mar jiir ?[fflijpter i;nb 21u«:
länber bie Stabt par excellcneo, wnb fo ftnb ci beun Diid) bicfe Wameti
BQ „bie Stobt", oo-a „bie geogc €tabi" mtb nn amon „bie Simons ftalJt"
beren fid] bie tßibel loic bie affnrlft^en Heilfd)rifteii anSid^Eieglid} $ut Se-
jeit^uung ber obcräg^ptifd^cn '^p^araouenrefibcn^ bebicnen. See in bcr
*J&. X&uaftic um 700 b. Ul^r. ßbcc %clf)iopien unb einen Z^til 9legi|t>fen«
ItccridKUbe Ä^ttig \^ ^ ^ Taharku, bet Tbirbakali ber SJibel, in
ben fleilfi^rifieii Tarkan unb bon ben oried(if(hen ©(^iflftctlern learfff,
fflenrd)«?, larnhis unb Xcrfo* genannt, loeldjer fidi be* bnmfll* Bon
afftjrifdjrn Satrapen^j Dcrmaltelcn Unterägt^pien« bem&t^tigcii looHtr, fe^t
*) Sie altiigQptift^e €i&rct6nn{| ftir biefrn tiol»cn JüVtawictiiitel war. wie Stugf^
»Bfxll bictani aufmeiflom flemnilii feal, [ß - « ****** \^ta | ^ \ •er4-«D im
(. ^ „Vralfltfl bfrn bot V«IE' ober auA luc: mc «n ftm .,bn über ba» Voll Vc
9\t aUt ^eo^raptfi^dje l£tn(l)«iliing bti Ganbes.
69
X^^ in ben $eft^ »sn 3)%emp(^ici, ciitfliefit aber uoit boct tia<^ cincc gegen
bie Än'ijrcr ucrlüreiieii S^ladjt nod) Xfitbcu iiiib bi^ bortfiin oon btii ^liinrcm
Derjolgt, ,^icbt er jidj iiodi aictbiopicii jurücf. !Sie Ijicrübet "ilufidiluB
ert^rileiibc StcOe ciiicä längeceu HeiU(f)ciftte;^ted lautet imdj bcc uoii uu{trent
um bte affi;ri[d)e S^^idfurit], fo l)ci(f)Oecbicnlcn fionb^ntoim Ct)pert (tc()ebciicn
Utbctfe^uiiQ folßciibctinciBcn: „Tarkuu, bet Surft üoii Mnsur C^UgijlJtcH^
unb Äufd) (^Uttfiopitn), Dctnd)telc bie fflötlcc unb ri<^tetc oiif bic 35ffis-
Tiaf)Tnc 9te(it)plfii* ("-'ine Starlc. Iiie Sorfc^riftcii bcji grofecn fflotlc« ?lffiiT,
mrineÄ $errit, «eradjtct« cc. ®r wcrttoule auf ifiiit cifleuc SlfirTc, unb bie
StrtrüQC, luctdje ber SBotct, ber mit!} gejcuftt, fleniad)t Ijnttc, bcobad)tetc er
ni(^t. i^iou fiu)d] ([)iei:oglijpt)ifi$ r-tr-i S'iifd) „^dl)icpicu"J lon^ <:i: bo^ec
unb jofl ein in aRcmpi ffjicrofllripljifcf) .v«-« 6 '^' o mcn-nofcr b. ff.
„bic ^eiTlidjc 9iicbcrlaffiiiiß", tuelrfjcr 'Ülamc unter Stbnicrjung be-i finalen i-
in bet SJDlI*i>i'"3)e ju monnufi imirbc, niorou'fl baS aJluriftlH' SHcmpi, boä
gric(^ii<l)c OTcmp^i« iinb ba« foplite «.ejyiße ciitftoubfn) unb «aE)«' ji«^
jiini Giflcntljum bieje Stabl." — 3Ji3tirf>cijt iibcr bicjc 'ötgtbenljdtcn itat^
9lini»e/J[Hibrud)ciue*nfitKii^eH:£iectcrf, 1flnIuuitbe<^dbiiü»yicöM(>tcn, Sdjl^^
mit Taikuu, bie fiic bcii ^Ittliiopeiifüiiifl iiitfiliirflid) mw ^nllt, luorniif berfflbc «nd^
lieben cittflift)t. l)ie f)ierauf bejiigtic^c Stelle bei iicif)cficittbcricftte« (outet:
„9(u5 aJIempi. ber Stabt feiner .^crrid)aft, ber Stätte feiner Siaeljrung
tntflob er, onfbrecfienb p Schiffe, um feine 'Seele jii retten. Sein ^tU lieft
er im Siiitt, unb aUcin bdUuneiUiib, gelongte « na^ Ni' ("^|f+f^'^'"'»~
DI '
iicroglypijifrfi « i ober o i ^ )." — Xer nff^rift^c ölrofefiSnig läfet burift
nu DU — ä
feine TrniJpen tljm natftfcifcn, bcc Jtönig Tarkmi jcboc^ enifommt uadt
fitct^iopien. „lie Dberflen ber Solrftpen ber Stfibtc jcnfeits be« Strome«,"
fä^rt ber affqrifdie ÜBeric^t }ovt, „bic üünige ^^egti^ten^, meine trennt Wiener
bictenbe", nie in ber otogen ^iaiKfjtinfcfiTtit bie noit ben ^fTQtcni eingrffifttn €Atia)ini
I
6rr itntndflqpliit^cn Stöbtc genannt tvttbcn. ^c Uigaliir 3^ (onnlc roi itnb &m
grltjcnnribtii; meinet ^nfüi^ndcnl ^allt fit ^icinicbt, tvie^itii^i^roiQ, ticVIitfjttrat^e
tXiA, iunbtrn rim, Unlct bcni Am, iiba ncldK tei €tr flrbtcicl, tinWn ivtc ^iet
ntd)! ein befonbrKS ^olt. ttrou ^if iciflciKmnten Ämii „Slfiattii" jit w«fltl)«i, fonbcm
geiRj aQeemnn bai ^oH. bie UntcTtljancd, burtt)«])» tnlftircti^cnb bau l}cbiäifd|ini
07 tun „popitli», nutio, cive-c, viilguN". Streit* iit bcn ^»{cfjriflrn be4 olteti 9teid)e4
iKTbcn bie nnlcisvbfncrt ^ile QitS ben OiljdjofleR, mi btn Xomäiitn brt) ttpnte^men
VeAQpler« ali 1 .B)^ ^ i^i° brjcidinci. 3n 'Üi-;(U|t fiieranf (rat liirjiltii) bvt in brc
aiWflpplift^en Viieratur (o beroünbettc .SJcrr Walpcto in cuier »cn (tinm Ic[)t=
TCtf^. bct 3'"f>^t"'"i"''" bcionncr-i frf)roicriflft tfftc aeiüibmelcii üJbtionblnnflcn
eine Steige ttberaeiigenlieiöeilpietc onflefil^it. (.Mt-langpudAtcheologicNr lo, p uü.)
70
Sie alte QtDQxap\ii\^t Qtnt^rilttnfl bei £aiibr4.
uitb ii)rt Solbatcn iitib iljTe @(I)iffe tammrltc i6}, um gii vrrircibcu Tarkuo
aiii- ^lc^\]\>ttn iiiib Vlclljioptcit. 3}tcinc SttcitTiäftc von etjcbcm ucrme^rtr
i(^ unb iäfidtt ]K mä} Xbebeii (^ui'J, bcx Stobt b« ^iciEi^aft beä Tarkuu,
bc-^ ÄÖnici« uon Ku-ii-s*i 'c^n tidi Kusch, r^2 „^etifiopien" }. Sic Icftttn
jurüd bei! ©Ifliftfi in einem SRonnt unb 10 Uageii. Tai-k«", aii et oon
beni ^a^irit meines ^ecrcs iliinbe ert)flttcn I>ii(tc. üctlicfe Xt)ebcn rni'J, bi(
-Stflbt jieiiicr ^erridjaft imb jofl ftromaufroörld." ©icbcrljoU niirb fu in
Aen fieüfdiriitcn, roo üon bec obcrtiQtjptifdjct; Iß^ataoiieiucubciiä bie 91cbr
ift, bcc mit bec biri'ogltiptjifdicu Sdjtcibitug nu ober nu ä im Qtiillang
ftc^cnbc iJtnmc ni" qebroudjt iiiib in glcidjct SSetfc bebietU fid» bie beilige
Si^rifl nn allen ben Steßcit, tuo fie von jfncc 'Stabt fpric&t, blefee qU-'
ögqpti(rf»en Slomenif unter bet gd)rcibini<5 te: Xo ober 1"T3» »': No-omon.
So ruft ber '^top^et ^CTemio^ fü. 40, 12) (tiid: „Xcr ^err 3cbai>t&.
ber ®ott 3«rn(U, (vt^'^': 3i«^*, id^ niiU ftrenfl ocrfd^rcn gcftcii
ben Hmon von Xo (tiictoglljpliifd) t *,«w, I _B^ <=» i Amon em nu>
oiib gegen beu ^liatao Üjiccoglgp^ifd) ^p<=> per-ä b. ^. „bae &xo^U<tni",
eine b» ^e^eidiuuKgcn füt beit ägtiptiid]cii ftiinig, au« tueld;» bie biblifdjc
Sencnnuiig ^Ijarao eniftmiben) unb Qt^tn Ihttecäaijulen unb feilte
(Söttet unb Äüiiiflf." XoB in bicfcr ©tcUo mä) bcni 'Simon non 9lo uiib
bem "IJbnrflü norf) einmal §le9»)p'ten, »q« hier fpctiell Unterögttptcn bcbeutct,
unb befien ft&tter nnb teönigc genannt loerbrn, bcrocift iini?, ba& ber '?lu5fpru(^
hei ^roplretfn auf eine 3^it Hä) bc,\iel}t. in ber 9lcgi)pteit nid)l ein unter
bem Scepler cine-J einsi{\cii .^crrMwc'S flc^cnbc^ üUeid) Riar. 39ir incrben
im Überlaufe unjece^ 1S!crreä mc^rfac^ fult^en 6pi)d]cti ber getl)eillen ^rc--
fd)aft begegnen. <£ine nnbrre 3leDe in iHejug auf bie {^ripaljniing von 9Io
jinbet pd) in öjcdjiel 30, 14, luo 3eI»oüol] burc^ ben SJliinb besi i^rotb'tc"
aMiuft: „3d) roiU $att)rpi» ipuflc legen unb ein ^ucc jii ^^pan anjunben,
Ueber ^d toia idj bai 9{ed)t crgelKn laffcn unb meinen ^rimm an«id)üttcn
fiber 6tn, tticl<^eA ifl eine r^vflnnd 9Ri,^r(iimd (o»d) ffitv niirb UnterÄoi^Vten
mit SHijraim gemeint) unb bie 3ltenc]c ;^u Iflo mxü i(^ AU\^rotten. @in
j^eiiet iDtU id> angünbcn in UnteTägi>ptrn unb Sin (bie fd)on augrcEialb bf6
Stella gelegene (Mrcn,^feftHng) fotl nngfl nnb bange roerbcu. 98 d (bie
$bfltaD«cnre(lbeiis in Cberägijplenj foll ^"'11"' ""b '•Jiopt) (b. i. OTempbi*.
bie $fltiplflabt Unteräg^pten^J täglii^ gcäugfligt merben. Xie junge SKann
f^afl \u £n unb 1^1;ibc)et ]oü bucc^d Sfi^merl fnUcii unb btr SBeiber ge>
fangen furtgcfitltct icerbcn. Xbadrpan^cö (bieje Stabl, inic bie bribcn Porbcn
genannten, glcidifoU« im ^elta gelegen) fod einen fiuftcren lag haben, wenn
id) boff Z^<^ Untordgqptcni! fdflagcit »erbe, auf bng bie ^loffnrl ibrer 3Kad)l
bfltiune» ein (Snbe Ijobe; \\e wirb mit SEJottrn bebedi werben unb ihre
löditrr ivcrben gefangen fortgcfilbrt werben nnb td} will flber Unlerdgnpteu
bflft Weilet rrgc^n toffcn, bamii man erfatirc, bag irf) ber |ierr fei."
M< ait^ gtoatapfjifi^f uttnft)fi]Hnfi Des vnnbei
71
!Sic löitnen iiidjt iitii[)ui iii bicfi-ni brt (^f0{irapI}tL' be<5 atieti Vlegi)pteiid
Qeiui&mcteri ^bjd)inll juc Isilläcuttii bei: in obi^tv ilUbclflclIc aiigcfül;ttt:it
Planten oUäjiQptijc^er ^;fttiftc mib SCäbte ctit paar Si^orle 511 fagen. 1)fi-3
ju Anfang cnoä^nte ^at^roä ifl baS Fa-tu-ru-B'i bcr Jtcilfttniften, bol
t|ieTOflIi)p(jif(^e /T^^ 5^^ ffi I Pft-to-res b. ^, „bei* Sübfonb", bic ntt=
fißijptifdje Sf^ciAming ffir Oberä(ii)plcn, j^um Utitcrfrfficb Don pa-to-mehe
„bii4 9!orblanb", ta-aihn „baS Smiipflaub" iinb pa-to-mpra ('f)rii;tftif<^
TtxifivQig) „Saiib bei Ueber(ii)i8eiiiTniing, HonoUnnb", brei 33eiei(&«ungen für
Untcrägqplen. Xit\tv ^aturufi bcc Ntnlfdiriftcn unb ^ßlltros bei l6ibe[,
TOfldjcä bie LXX biird) Tla^ov^ti; luicbccgeben, laitn fid) nur nuf bic übe»
ctioäl)nlc nUänwvtifdjc iöcäcidjining füt Dbtragiiptcn bc^ictjcn mib iiitfit, wie
^c. Cppect gcHciflt ifl anjinKlimeu'), auf bcn von %mni unb anbcceit
^atyriie* iiub i|J^att)Titc^, in einem grifdöift^*"" i*opi)nif c iitinnl //«övpfttj,*
Ttis Stjßutdvi gciinniiti:» ober(i(ii)pttirf)Cit 'Siftrill, ber, loic ''örufiit^ übcr^
;t«igeiib nocftflCluicicii. teilt fliiberer ift, a(* tai in bet (Ebfiicr •JldcrDcrTitcflung«!,
urfunbe mc^cfad) cnun^nte ßlebiet: patogcb en pa Hathor b. %. „ber (Änti
ber f*atf]ortt>ofiminfi'*, ein jn einer bcftimmteii 3eit üoii bcwi 1, oberfif)iiplii<ftcn
0mi abgetrennte«! aittoncnic* (Siebict tiitf bcv SScflfeitc uoii lEjebcii. 53ielcr
fleint oberSflyptif^e Xifttül Tann nic^t gemeint ^ciii, iDcnii bei Sjed)ief fS
Ijcißt: „3c^ roill *l?attiTO^ TOüftc legen" unb ebenso luenig. nienn einer
ber Qiigrijc^eu C^tpötönige in einer Snidjrift in Sd)erif G^on fidj nennt:
Sar sarra MuRur Falurus'i Kus'i, wai nwc feigen fann: „ßönig bcr
ftöitige nnterSgDptcn«, CberSgijptciis unb SrcUjiopicn«". ^er
SSmowilnng oon iiflthtö« ober CberngDptcn fteflt ber *propf|ct b(i5 Ser^
breimen wn Soan gtflemibct. 5^ ift biefe nn&ct bei Qf^ti^icl nod) in ^cfatflS
HI, 11, 13. ao, I, 9him, 13, 2;i linb %i "H, 12. -13 ftTOnl)nte Stobt,
bereii 51ameii btc I.XX bur^ Tdvig inicbcrfleben, bng Si'nu unb Sii'nu bcr
*H_=^ (WWW \ O
flcilfc^riften, bo« ^ierogdjplnfriie _ T f \\ I est'Sni,Ioptif^Xim,^cmc
©ftn; fie Wor eine ber bcbcutenbften Xeltaftcibte im oUcn Heg^il'ten, bic
^flwptnabt be* II. unleriifliipliidien Wniic4, <ie(e(\en flu( bcr Oftfeit^ be* na<]^
ifir benannten 'Iiiniitfi^en ^liCnrmc«. — Tun Slawen bcr Slfibt Sin, ivetc^c
Sic ^eilige Sd]riit a\i eine Seftiing Untcrägiipten« bejcidjnet, ilbcrtrageu fii«
bie LXX fälft^lii^ bwxä} Saia, n)nt)rfnb $ieron. richtig ^JctuHum 6nt.
^a^ einer OTittI)riInnß uoit M.-tjilloiU bei 3. bc iRonci.;- ibentificirl ein
in gTied)i)d), rciitifd^ unb arabifci> abjcfa^lc^ 3läbteoerjetd}niß ba$ grieditfdjc
Pelueion mit bcm li>ptiid)cn nepeiicwn, bö^i t)cntige i?aiainn^. Xcr
!ttblij(^c 9inme Sin frfjeiut fidj in beni be* bcnot^bfltten Torfe-S Xine er
Ijalten jn Ijobtn, nni^ lueldiem ftenlc bic ganjc @cgenb bic ©bcnr» oon
[Ziiit i^i^L (Siiien an ben griect)i]c^en iftamen 1l.Mnfton oiiflingcnben ^aben
*) U. Oppcrt „UtSmoire tui Ifla lapporta de r^gypto üt da i'AmjiW.
72
Sie alte groorap^iidic (Sini^rituna beS Sonbci.
bte ägtjptijt^cii ^iifcfiriftcit itii^t au^iitucifcit. f&i ifl bie fpätrr ^^elufion
genannte Stabt ino^l ibenlif^ mit bet altägijpii{d]eii berü^nttm ^^ffoft^
teftiinfl Ifl J © Ha-nfLr, auäf tema en ha-nsr „bif Scftiing Don 4w=uar'*
flnmniit, b. i. Sluarie, ?tbari§, ^iDotis, bei beii ©(^iitt^figetn von 2eQ;
el-^ior, ouß loeldjcr Stflbt bic frcmbläiibiirtieii (Stoberer, nl* am ibrcm
Urteil tcftcu Si^c. »ac^ langen fdiwcicit Hämp|eii enblicl] (ilü<fli^ uoit Üöm^
Aakmes um I7ü0 i>. (£t)r. uectiitten tuurben. 3it bcc llaiierjeit finben
wir *Bctiifiitm-3Iuaii^ olä öauptftcibt diic* Moubcren outuiiüincH XiiittiUe*
intl ctQcnen l^flumiiiigcn. ^\)X altäauptifd^cr Dtanic, beii fic nebni ober nac^
Ha-uftr iit ber TpStcwii 3«it QEf"t)ct, muft iit einem jener ©täbtfnoracn
fircfcn, bie om SÄInffe einev „Öcofir. 3ufc^r." J X«f. 64— GG ooit mic
ntitgct^cUtcR Oi^aulifte brä (Sbiutcnipdä ati bic fp&tcr eingefügten AutD-
npmen Difttifte Cbtr-- unb UntccÜflppteni nufflcfüfiri Rnb. »Si'crft bic
oon Cbeuflgijptcn, 14 nti bei ^«1)1, bcginncnb mit bcm iSnu Nnb „Cinbitc^"
unb cubcnb mit Tuaat „0au be^ jeifctiuittcncn, bc5 ouflgcliBbUcn 3^«fle4",
ein öpm l'i. cbcrägitptijdKU Won obgetvcnnter 5.*eiirf, mit bct Jpouptftobl
Pacbt „Äöoljnwnii ber liii)lttii ^i'ndjt" (Speos Ai-temidoB), bann folgen bic eiugc^
fdjobcnen &aut UntcragyptcnJ, gleitfefoU« 14. 2ai CG «r. 3ft— 43 fijib
in bev 9iidiiuM3 von Sübcii no(^ Siotbeit bic neun am i>ftli(öcn 5icIto»
rrtubc fidj IjiiijieEienbett Xifiriltc gegeben, öcginnenb im Gilben mii P»-
hspi „9titopoIid" (ein unterhalb (£I}CTau=iBabt|ton füblid) non brm IS.nntcn
figqptift^en ©o«, brm .^icliopoiitc«, «bgetrcnnter ©cjirf i »nb enbcnb jenfcit*
brr notbüftlidji'n :j;cltniecn in ber ftuftcrflcn 9iotbp)lecfc, fcöon außerlialb
beS eigentlid]cn Slcgnpteu-^, mit He«p-anbu „bem ^Cifliiltc bei ^ei'iungA-
mautcn", n;cldien altägnptijdien Flamen fBntgfd) {el)i; anfpredjcnb mit btm
bie gleiche Sbcbentnng Ijabeiiben bibliirticn Si^ur niib ber bod)clbe au*=
briirfcnben Skucnnung yifi" ""^ perrhum ber föricdjcn nnb Slömer ibrnti^
pcirt. !Bi(icni ?Jnbu:®(6Hr^®errt|um fle^tnmiinber Sifte ooron ein^iftrtft
mit b« ^OMpI^iflbt: Ha-snofem b. tf. „bie SE9o!)n»ng ber ongenelimcn ^aiit",
iDcldic ötugfdf für ibentifrf) t)ält mit einer unbcren, mcbriodj enuä^ntcn intb
oU' am 3}litxe lirgenb angegebenen 3tabt Not'cm „bic angenehme", naä fe^r
tpobl bic nur abgetürjte ^ncnming bcrtclbcn Sldbt fein fanii. liefen
^iftritt hält fttnigfc^ för ben "{jelutiidien. 3" 'iinbetradit ber 'Hujetnanber:
folge ber einzelnen 3)iftiittc mücbe bici qu(^ ber ^gc nad) gan^ jutieifen,
ba, brm ®au Us-niot'eai ooranfleljenb, ol)o fübli^ »on it)ni flctcgni, in ber
liiflc eine Siabt Öam-hat aniflcfiiljrt wirb, b. i. bn« beulige TeU-es-Sennit,
hai alte SJJagboIo», im 6übcn bon t'elusiani'Ha-imot'eui-Aaari« unb notti'
öftlii^ bon L)a|)hn«<? (Iefl=X<fenntl)j gelegen, TOel(^ (entere ©labt unter
i^rem 0)aul)iiuptftaMnamen ^^"^ Chen«« bem Sam-hut (Tslles^emat) in
b(c liiifle t>0tgcfleOt ijt, toai abeEnial« mit ber Sage übercin^imml. Xie|c»
CbcoM ift, tote ic^ glaub«i in bct betannicn Mittle Sefoiad 30, 4 bc>
Sic Alte geo{|rafiAifc&t l£JnTVf(ui>(t bt* fianbt»-
73
I
I
meint, loo bcr ^vpvöet auenift: „Xciiic Süriltii ronrcii in 3oan unb ifjre
SJoten gingen nad; o;n (Clmnes)". ßinc cticrfiflWtiicbc "iBroüin.siioIftatil.
bie Stobt l'binonsu (fleracleopolis nrngna), bic .^aiiptftabt bti -*o. »bcr-
ä{)^lit<f)cit (^auei, \vk aEt^cnieiu aitgcnommcii tntcb, ijt meinet Xafiirl)altciid
in Jen« StfKc nidjt gemeint, tok ebcitfo wenig in ber von Cpfccvt iiiteci
prelirtcn Weilfdirlfiurdiithc in bem bort wad) Unter- nnb CbetägtjVtcu gc:
oirbitctrn Sersfidjniö ber Sotrapcnftäble bic inmitten «on unlei:iifli)Vttfi:ficn
StAbten I)intec "atlimbii) (|imiptftn&t btä 10. miterflöOptiid)en ffl(inc«j
genonnte StabI Hiainsi bos oberiifliiptifdie (MienBnHu (Heraclenpolis magna)
bcjei£i)nen lann, a\id) bort ift has uiife rü 91)^1 üfc^c ^opI)nne ac^f'nt- 3^i(^t
irtt^ümlid). ^onberii burd)flu-5 forretl, unb im (liiirinng mit bem 9iamen be-s
\pHtt ali 22. einget'dluLn'ncit iiiitecäg^ptijd^en &<niti l£t)rne^, gicbt ber
Gtialbäcr ben Stainni ber uon ^eiaiaö c:n (Cliancs) genannten Stobt
burt^ Cicnr (Daphnae) luiebet. Sluf bie ü nm Öfltidjcii Sclloranbe ein;
gcfd^obencn autonomen 'SiftriKc folgen in ber genaniitert Uifte tum wod] 3 bed
mittleren '^■eUa, unb ,^WQr, mit ber ^aiiptftnbl Scheteti, bcv ®ön Hnr-abt
„ber iJftlirfic ^orii^gnii", aud meinem 'illflincn, mit '-Üi?vicyun(\ beü niäiinlif^cn
SttiWd pii, ber Pharbaetlutes ber gricdjifrffen SifKn entflonbe», ein tjon bem
11. nntcrnfliiptifdicu Waii Ka-hcbs, bcn ii^ fiicrljcr öeilcgf, fpüter nf# ftlbfl;
ftänbig nOaetrfnntcv Sf.^ir!, bcffen SRnmr pt^ iiot^ bentlic^ erljfllicn Ijnl in
bem bciJlorfc* ^or-bet* loeftli^ oon abu^&ebir, in ber heutigen ^ruuinji
Unc^cliir^. Xnnn lommt, norfi in berfclben i^roüini ^ndjcliclj nftfiien, nnti)
iSJtften f)in bcrÖau Ho-nefer „btr ber Ijerclii^en MaiiciLniiinbnng", an nicldjen
ber ®ou Hebi „bet bet Seftieicr" fid) oufdjiicül, mit ber ^niiptf'nbt Pa-
hebi, bereu Kante in bem betf ein meiiig nor^öftUd) oon bem ^orfe Samanubi,
bem alten ScbenntjlO'?, gelegenen Xotfe Öafibeit (tedt. öinler biefen
3 @anen bc* inneren iJella werben bann nH Sd)l«fj ber gcfammtcn 14 eiii^
ßef(^obeneu ontonomen S3ejirle UntCTii<iwti,'n« bie bcibcn im norbweitU^fn
m J|-.
Xdto gelegenen nngefülirt, nämlid) bet ©au ^■^. bie Wuiifpradie nidjt bei;
ßcft^rieben. 5Ja ba« ^eidjen poliipfton, (0 ift e« frogli4 ob athu ober cheb 3«
Tefen, in üottcr SrfjreibHua ° J 9^ ^ clioii, bir SBcbcntnng würbe in
beibcn fällen io öi^^Ü^ >iuf ba^jclbe IjinnnStominen: „ber Snmpfgau"
tAn „ber @au bc^^ ätetilotoä". (it umfajjte idli^I bic (lanje norbtoeft--^
lidjc ®itmpf= unb »eclnnb^oft nm See (Jblo unb 3?iuiillo«, rceldjc fpäler
ipiföcr in bni Difmp* iyh'telitc* «nb ^uticuö getrennt lontbc nnb bie
im ölten ?teggpten Dor if|rcr Slbiiueigung in 6cfonbere, (efbftftÄnbigc ^iftriftc
bem ©ebcnnntifdjcn i'U'), Gf)oitii*cn (Cn nnö nötöüd) Saitifdjen (Bon (ö)
juget^fili luor, Z^ic nadj lidjrrcn üingaben an ber Scbennijtifdjeii 91ilinitnbunft
gelegene Stobt $uto mit ber bcnadibarten ^nfel Q^eminJö ^alien totr
biefcr ©eelanbfrfioft bc^ norbmcftlirfiiin Xielta juinmeifen, bod) ben 19. nntcr»
ögoptift^cn ®aa Am-peliu „ben Ijiintcrcn <^au bc^ Winbefe" (b. i. ber jonae
:74
Sie alle geogmpl^ifite (Sinl^eilutig bei Sanbel.
^otii«), fo gcnatiRt jiiiu Uiitrcfdjieb boti bein in alter ^Vit iofit)i:|i^cmU(f)
mit ifjm oercint oeioefcncu u^. ®nii Am-chent „bcm vorhrtcn öiiiu l»f4
Äinbee", mit bcr ^nuptftabt SJufaafli-J, ^ciitc Icll^^a^tn, am öfllic^en
1£'cltaranbc, bicfen 19. Qian ucrnian ii^ iiitE)t mit Sriigfd) an bcn €k
SiiruHu^ ju ucvifgeii, jonbcrii tit SnfdjTifIcn fdKiiicn mir fiir feine SJage im
Cftrn bcS 'Zcltn ju jpicdjcit. @lei(^falU nbei im äijefteii bc$ Xella flclefirn,
fplgt nuit in jcnei i^ifte al9 14. uitb legtet bec eingcfc^obenen XeltagoRc
bcr Xiftrilt Hut, mit einem fiiille Ui ■'^wruti, bobcr bcniclbcn Slomoi tü^tenb
luie bic üticräciDptii^e £>orti«|lflbt 'ÜltiolUnopoli^ magiid. ^(^ ^iiptilubl
bic|c* t^ttucs i»itb ftiiflegctjcn Terai-en Hov „bic Refiiiiifl bc4 $otn9", bercn
Slomc ficf) bnitli(6 crl)atlcn t)at in i>tm Ui ^orfrd £amnitl)uc, ctnia
'iO Kilometer oftlid> uoii Baif) (Bfi c[ tiagtlcTj imb 2ö ililomctci ivcftliili
«on bcn Ufcrit b(« 9D!etisnIe|Vc^. Sein öicbict fdjeinl firf) bid ju bcn äHArfc-
tit<i)cn iinb iSflnobifdjen Öcionifftn Ijin niiösobeljnl ä" Ijflbett, ha bie jur (Er*
Ifluterung beigfgcbeiici^iu'cbrift crranlinl, baii bflsfrlbe „üdII (ci oon Snicln".
Üroei nDdj nidjt örröffentlidjle öniilijlcii UnteräfiijjJlenS, bic id] im Denbfrn:
tcmiKl topirl t)nbc, filbrcn neben beiii li). <^au mit bcr .pau)}if[iibtAui-pebu ober
ijuiat, ni(td|cit f^aa ic^, luie bcmetlt, in i>Qä vitli^t Xelta glaube tieclegen ^
HR I o
milfien, »od) einen ®au mit bcr ^lanplimbt "'^ o Pi-tep aui, unb bieder
tifiitbc brt &aü bcr €labt :ento fein. 34m folgt in jenen £iften ein
01(1« bf* -tvoni«, fl(« befffM .fmnptftobt S { ® P»^* flciioinit mir*, IwS
ift, wie nnä bfr flrtcdjifcfiCH llebtTfröunfl bce Xcfcrt^ üon finiiLUJiiö ^troor-
gc^t, bie Sfabt äcinopu«. Xet Si^iitjQott biefed ^atieS mar berjelbe wie
bec brd im 11. &an cingefd)Obencn Siflnttci) Hor-abt, nmnltf^ ein Kor-
maa „öonid, bcr Sf^r" unb o«^ wie bort log hin eine <a \\ © Scheti «nb
f— ^ O Scbvt gcnaintte ^atobt, in bcr ivtr \vo\)\ bie Uün €trabu in jene
■S^genb urrtegtc Stobt 3(^cbta micbcr etfcnncn büifen, in Ve^ug auf ioeld|c
er lU 439 fogt, baß bie Stabl iKomcmv^ie Miv reiften ^nh be<
dtcifenben ttegr, tocnn er, uon 3d>ebia oufbrcdicnb, ^roninnfivärl^ na6
SNempIft« falzte uiib bag bcr ßantil ooit 3d)cbia ein €citcnorm be^
nat^ ftanopue fiUjrenbert fei. Huf« allen biefen iJlngabcn fd)eint mir l)erUo^
lugc^rn, ba6 bcr im norböftlid^en Xelttt fpatcr cingefdiobcnc .^orudgau
mitben Stäbteu Bdrebia unb üanopus, bcfleu Erbiet fTüt)er bem 3aitU<4cii
6hin jugrttirill griucfen, ibrntifd) ift mit bem {lorudgau Hut ber anbcrcn
Sifir, ali beficii j)au|)li:abt Teminbör (Xamaulini) genannt lotrb, unb bog
bitfer OJan bem IWcnelo/trtf bc« 8ttabp entfpridil.*)
^
(
4
I
4
*} Utlwc bie ipcfltiditu Teltafloue ]— VIII rtnt ftbt kirtiadie MI^Eraitbluiifl »cn
%. WolPiPU m bcn »MOUui,'» d'Arcb^ologiu" Str. l> ®ctlc KU— 131.
S)lc alte BCOfiTap^ifdir Sint|)eilUBg bc4 Üanticft.
75
h'6ie tipccnoäfinten neun am oftUcficn !CcItacQii&e cingefi^otiencn auto--
Ttomcn Xifttille wcttfii in einer: <ältijflrapljif<6c ^nft^riftc" * ^of-
XIII— XV öon mit ueröffcnlltdufn @duli(tc an« (S^flI in fcrci ©nitc s«-.
fflwmcnjtefoll, bie bcn flblidjen 20 unlcragijpiifi^cn ©nnen flugcfiigt finb,
fli* 'il. An „ber Öinii bes Sifd)c4 Sin", biT ^'^J^ngtoriüpoliicä, nirtfnffeab
bod ganjc Scbict int Cften unb Slocboflen uum :peltupultlf9 (brnt 13. l^auj
bis S)>ni SSabiiXumiUI, 22: CheDea, bic ^cgenb um ^ap^nac^ fribnäcIS
bi4 juni Sabi-XumtUt »ii^cnb, roo^t beu ^Ci^toopulitcs no<b mit um-
fflflcnb, iinb 23. Atfbet' „bet @üu best lueiRcn iälttfbanine*", aU bcficn
;Oau;rtftflbt in bec onbeccn !i!i[te angcgcbeti tpicb ein Sam-hut (bae heutige
7tUci 3emi(t) bo$ ntk 97fngbolmi; ix iimfa({le bie cianje ^tovboftcdc
itnfeit» bd ffllenjalficc* mit bcn Öt&ietcn uoii ajtafibuloii, iWlio'iinn;
ftaariö unb 9lnebu-@crrf)uni. — Zb Wat^bofoii ober eine bcr bctbeii
oabcteit Oren^fefinnflen be* CftcnS bcn in bcr bcg(citcnbni Seifrijrift bicfe«
Ooncd noc^ crtDiiiMilcn, auf alle brci €tübtc paffcnbcn SJamcn 3cbii b. ^.
„bic 3«P"nß" flffübrt ^ben mng, tj! (rfni)« ju fagcn. — SSon «ntctaß^p--
tifü^cn Stäbten ttxrbrn tvcitcr bann in bcin oben angefnl^clcn ^uöipindj
tt^crfiicU nprf» frn)af)Ht Dn, bicroglvi'Iiifd) | q Ami, oitd) „Slabl be* Äa"
genannt unb von ben (Jlcictf^cn bc^^all) bitrd) ^cliopoliü übertragen (£ianpti
ftdbt beS 1 :t. untcraggptifil^cnQJiiue«), ^^ t b c f c I, altSgQpHftfi Pa-b&st „SSo^nuns
bn 0}i)ttin !&oft" (^auptftabl bed 18. untrrägDptift^cn Qlaued) uiib Xtiartj:
(lan^f , luvlt^rn IRameu bic LXX überaQ burc^ r<!>'gD>^ tDicbergcbeH Uianpt:
ftabt bed fpätcT cinoeit^pbeneit 22. (Saud GljeneS). Unter bcr in jnicr
^db^ifU'cHc iio(^ cdpätintcii '3tabl ^Jtopb [ann iuoI)I niic^£entp^i^, bic^aupti^
unb älcilbcn^flcibt llutciägijpten^, gcnu-inl )cin nnb nidit, loie bpr{|cid}lagen
»gibcn, biC (oc^ oben im @iibcn am OJ'cbcI ^rlal gcltfienc ^^Nctbioptn-'
Mwvv^
MWMV O
Tcfibens diopata, (fieroflltjp^ifd) 9 ^Z!^q Nep*) tict btbÜtd)« 9lainc
SZop^, neigen aiid; bie LXX buid) aRcmpI^ie niebccgcben, [djcint flu#
*) Vtug|4 in {cinon tieut^tn Qhfdjic^tänicifc. unb i^m fclgtnb 3)UiiciI< in
feinem „Dvir el baliari", fmb bicjci fltitidii'' ^odt i(b glaubt nicbt, Nift bie in ben
etW^enm 3«(, 19, IS. 3(t. 2, 16 u. 46, U. ©äedp. s*t. is u 16 cnixiliiite Stobt
Hwtt auf tnr Vld^toprtiltabl Slapnla gcbtutrl u^crbtn tonn, nnb ganj beioii&erd
fAcint mir srflrn bim MtmatiiiK btr (stelle 3rr. 44. l jtu iprci^, nw ti I>t(&t:
»jtic« t^ baft %.)ort, bo« ^it ^rttitiiiia nffclial) nit alle ^ubtn, fo in Sfll)plen>
lanb tPoQnUR. nomlid) jh Wigbal, ju ^l)ad)panbtft liWfi Stablc im norb>
efllittrn 'i<Ua). ^a 9fppl). iinb bie im Unnbe i'ntljrot lootjnten ur»-to-rB«"
bic altiH '■0<-je''^tiuiiß Wr CbcwflijpKii. Siehe bat l)ieTuber ökfußte)." Oanj ab»
it\a)tn bODon. bag an birfer sitWe tiberbouft nur uott V(egiipieii unb im bort »D^nen
bnSubtn bic ^{(be i^, ti mnibr and) tjirt 9ia^lj, n>rnti bic ütljiop. £tabl 'Jlnpaia
boDitl Qcmeint niöie, jidicilic^ Tttcf)t ^tnin bnr X>ell>)fliibt I^dd}pi]nl)efl unb ooe
CbciAftUpUn. ioiibttn natb Cbcrägtipten ßcnaniil niocbcit {etn, unb In tfrWAAiiRf) )u
jicbcii t^ bofb voolil and), bafa bic LXX an idinmilicbeii stellen 9Iop^ buril) Wcmplji«
■HcbcT^ebcn.
76
Xit alle gtogin)»Mf(I|c Ifirt^cilung bc2 Sanbef.
bem aU^eingei! «Romen ^ 1 1 ^ ijl Nu-Ptab „StaW bec OJotte« ?Bta(j" ent
itnnbirn ju fein, loa^tetib bie Iteilidjtiiten iidj bf!* oii* btv tiiofoncn ^
ntnniintt Mennofer, Mco-nufi, toplifil) iSUEJASß, fjergeltilettn ^nmnii
3Rentpi bcbicneii.
5Sfld) bicfcr ?lbfrf)roeiiimfl in bie niJrblidien üaubcsttieilf, ju bfr mir biirtb
bie in bcti niigefiitirtcn Si^riftflelleii crwäbntrii X»cUattäbtc ufrniilagt uiiirbeii,
(erteil mix nun luicbcr juriid 31t bcii 9iamcii, bcrcn fidi bic ^ihtl im Giiw
tlang mit bcr Q[l(tgn|>ttjd)rii [iU'i:ogli)Vt}i[d)cii 3divcibuiig ^iti $cjeid)iiuiig btc
obcräg^t)t>li^eti ^4$t)<iiaoncn[e{ibeu^ bebmtl. ta U\m ivir ^Jtal)um 3, 6,
wie Oebc'^'i') bitvdt bcit 3Jimib bc* ^^ropficleu über 9Iiniüc alfu aiisnifl:
,^(Ö Itiill Xid) gan^ mib 9,01 ü<run)tallfn uiib Xidi fdjänbni unb ein »djtii^
iflt nti* Xir mddjcii, bafi otlc ötc Sidi jfben, oor Xir flieboi unb niisrufni
foQen: 9Hitit>e ift ocniii[tfl(tet, roet loitt SJZitleib mit iljr f)(ibfn iinb mo ioll
ii^ Süit 3[r6itrr fucfien? 9)Ieineft Xu etruo beffec ju fein nl« Slo-'Slnion
o n iti^
(ITISK A3, Ijiciogl^pbifA <=i 1 1 WA« nu-amon), iwcldjc ein bciben Ujetn
bcä StTmiic« gelegen, umgebni Don ^mäjiei'u, unb berm Stöcre bai Wtex
unb beten SKancni nod) ftdrTet ola bai> SDtccr. ^tjrc ÜJIntbl war Äcthippicn
unb 9[egi}t}tcn unb jic tialle leine l^rtuAen." 3n ''^lubcttadil bc« biec nlA
Stäric bet Sinbt crtunijnun aJfccre« tonnte nmn ucviiicl)! fem nnsnneljmeiv
«nb ifl oiic^ t)OH ei»i(t?n fo ancicnoinine» njtnben, baft bec *iU'Op()ct Ijirt
eine am SJiecr gelegene Hiiieräßijptifdfc Wmtjnsftabt im ^huy getinbt,
tvie t& benn mitti in ber Zljat eine fotd)c sab, bie. tocil (|lci(f|fa[ld bcn
?lnipn n(a it)rc 3d>i[5fipttt)eit wnrcljvenb, uon ben (Mriet^en cbcHfo. wie brr
obrcä(ii}Vtt{(^r Aäniü-tfit}, ^lio^t^oti^ ficnannt würbe, nämlid) bie am äXeerc
gelrgene $an))t)^obt be« 17. umeräiipptiic^en fflnue«. Ttid) jene Stobt när
|U (einet ^eit ber ä(inpiifd)i-n (^rfdiid)tc von \o l)cruorrn<iriibec ^lebeutunj
unb i'o ein öeiitralpuiilt ber oflijptiidicii ^xrrfrtioft, bnfi ber 'Hiiopljel fic ^t
meint bobrn (ünnte, iwnn er Don bcr unbcgrcnMen SKadjtfüUc bcr ögtiptiftbric
?lmon*iIabt (prid)t, unb bafe fic tro^bem bcni %inbc nnterlcflcn, boTi über
ibre (Sblen mau bo« Üoo^ flcmorfcn unb ibre (Mrofien man in SeffeUt (leffflt,
nie ei in ber oiifiefflbrtcn Stelle weiter Ijfiftt. *Kiit auf bic tbrer ^Jeit weit;
beVrrfdienbf unb in ibret fid) meit^iit erftretfenbrn äRad^t autb übtt baft
OTeer gebiftenbe 9(mon*]tabt rbrränj)pien», bie bif jum ffnphrat unb Iigri<
bin Qefllrt^tete älefibenjt ber ägiiptifc^en .^errldjer, (ann obige? Sori brr
beitigen Sdjrift Rd) be^^icbcn. — Ks Ijalten bie alten Äegi>pter, loie Ujr rridicc
liternrifi^er 9tadilan f)irrt)on iinS brntlii^e ffiunbe gicbl, eine ganji bejpnbr
iBorlicbc für Xäorlipiele, unb fp bilbeten fie benn anif cm folcbe^ mit bem
eben bcfprodieuru Flamen nu&mon, inbein fic bcr €labt bcn bem lautlidicn
ti lange nad) gleidjen, in bcr Vebcntung icbpd) ganj i?erf(birbeuen V^amen
O *a o /i >"**H
na-unon gaben, b. ff. „bie ^immlifdje €tabt be4
I
Sie aCte gci)oia)r(i|dic Sintöcilunu bee £anbe«.
77
^tinien, bf* »erborflciKii OoHee", wie (old)cr, mit bcm ©orte amon ju^
''fammenaeteöict 9Inmcn nodi »ielc fic^ fmbcit, bie tili „Ölans, ©ctieininife,
Sulje, Stolj, SJofmftättc bc« Stmoii" bie Stnbl bficidiiwii. — SIer im
S3ertel]T be« b»r((ctlit0en 2ebcii» gförftiicfeüdiftf 9Iflme fd)(iiit I>tt ben oClfii
STfgovi^rii bfrjeiufic flfnu'fcn s» fein, rocld)fr, ftcmiii (\enomtttcii, lüi^t bo#
ficnsc Sldbtflebiet bi'ji'idjticte, (oitbevn nur bie nllcrbinflä bei roeiton
flrööete -tiölfle bcr £iabt, lütldjr nk> ein unobjclibarer .^tiiujfrcümpfcjc on
bcm öftlidjen Ufer be>) isttomtfi jid) IjiiiiOfl. Siefc üftlidjc ^lälftc hev Stobt
bie Dl)iic '-Debeiifeu toit ali bie eigctitlid^e 8tctbl bet Ucbt'iiben bejcidincii
>Ärfe«, iiim Unletfdjicb üoit bcm Gljaraller bcr SScitfabl, fiiljrt in beit ^\u
idiriflen ben 9Iomeu: H Si ü i o Apiu b. I). ,,bie6tQbi bec^broiie",
io mot)! geiiomit mit iRödfldjl ouf bcii bort tljronenbtn uberileii bec iMüttet
KmoH'Sta, b. i. „bcr rteöeimitiftüciU oril'civgeiic famou), bud) in bcm tJJlaii}:
lidlte ber Sonne (ra) bcr SBJcU firfi jeicicnbf ®ptt", avi} amon la Buten
nntcru „'Urion 9?a, fißnifl ber fööticr" flcnanut, nuä welcher SBenciinnnß bif
Örift^cn i^tcn Sliiionrnjontltfr gebilbct. ^üfli'n wir mm ju bieffm ?lpi«
bie bei oltägiiptifdicn gtnbtennnien i'o l)itnfi(i jid) finbcnbe aierfegiinfi t DÜer
io, (o ert)altni mit ein iJn-apiu „bie bcr Ihrone", mtb bicfer SJonu* fdicint
fä gerccfen ju fein, bnrc^ ben bie (yricdicn ueranlnftt luorbcn, bcn iljucit
10 gcläufiiifn Stablnnmen ^r'jßif niif bie obctäg,i)lJtiid)C 'ßftoropuenwfibeiij
^u itbet tragen. Xie liegen biefc Dun ^'cpfiud vorgeld^lQ^cncnc ^Iblcitiing
bf^ SlanifU'J Uicbne oufgefteUfe aiibere cinö bcm 9Umen be^ ()oU)VljoHen
öftttcrfccpter^ l tann irfi aitf ©innb bet mit öotlicgenben SJort|pie(e unb
iBötinnten nicfit jür juläTfiß eradileK, ha ft«ö beiijelbcn mit grüfitec ^t
flimmll)eit t)crtiDr(iebt, bnft bni ^eiriieii öe« ®Btlcrftepier« in bei- Sd^rcitung
be>5 StablitflmcH* bie ?tw*fpr(i*c üb l)Qt1f. 3n ber ntfo „Slnbt bev Ifirone"
flcncinntfii Bftlit^cn Stabllinlfle unlcrfdjicb man bnun mieber bercn fiiblidjcn
I^eil, nlff beffm Gcnlruni tuit bie bi-i bem t)ciitinen Xorfe üntifur ^rljaltcne
lempclflnippr beltndiicn biirjen, iiud) bnidi bttt bcjonbeccn Zinnien aifiu-rea
b. ^. „bie fäblic^e 'iSlironitabt", Wie c« bcnn ulievhanpt an lved)jclnbrn ^Jtanteti
Siir ^e,ieidjniiiifl ber Öcfannntftnbl, wie ber beibcn fließen Sloblljälfteu imb
ibtcr ticrjdrirbetien Cuartlerc in Xticbcu ni^t ncfelill ,\u [)iiben fd^cint. Uiib
^1tid)l oUein Sie .tauptitabtüicrlel brt C)t- uiib SüSefiliälftcn iinö bevcn *)Jln^f
ijib Strogen tjatten il}re bc(oubcrn 3Inmen, i'unbcrn ebcnfo onc^ bie uiclc»
teffl!pc( nnb $alflftc, iocId)C X^ühtn nnb brüben a\\\ bcm Stuben bcr allen
Icit^dftabt f;tl) reljoben,*; ebenfo bie nm bit »etfrf)icbcntn Xcmpcl ^enim
•) Äeoifl 1$6crf, her Q^tinte Sii^lct bcr „llncba", (at in bicfer irf fltofecn
"Äomfrt ra^BiDoIIf tiettjctiafl beönnbeinbni ^idjtanfl iinpinnirtii ßffdjidl bc:i ©oben be*
alten Xi}t}3tit ali Sc^aufliit) btr uon ilmi jti aiijirbcnb ocjdfiiteTicn :äcgctietil)citeti Uer:
tpcntvri. il^tiu bem icbtu nub ^ccibtn, tuic c9 Doi 0'il)'^t'^i'V"bcii bie bomtil« Totll-
-fdienbc "^baraoiicnrcfibciij dtAratterifcTie, eulmirfl bei auf bcm öc)i)plil(^rn Koben
78
Sic alle g(i>flrnt>f|i1(F|c S^tit^cilsag beS $aiit»eS.
ftif {{ruppireitbcn l^rilißcn ^aiiic tinb Seen imb bie bic eiiijelncn Xnti^Jtl^
onlnticii mit rinniibci ucrbiubeiibcii 'i(ivinf)|ii)ii5f(r(iBeit, aiit!^ bic an i>crftfiicb<ii«
Limiten bcv Slobt ßiicjelcgtcri Jrfftmigc-ii'crrc unb 3^fro(i[(cnin[i*nnftnlten, Wie
iftv für "ben l^eiligen unb brr jläc bcit piofnnen Oicbiaiidi beftiiiitnte ^nfrn,
unb btiibcii auf bcr 3lic)tfcttc bic a^lanfolccn bcr flöniqc iiiib SlÖniginttcli
iiitb bic ^üegräbuiftflä^r bn UiiUctlinnirn l)cil)cn unb lücbrrtu älanerä, iDie
bif in ber Slarfjbflrfcftofl jciici' ^Inl« gclcgfiien Onniticic bn mit bcm Sciifien-
bicnit betrauten $erfi>ncn, bencn bic äi^i'ftu'ifl ber iDhimlcit niib be«n ?(it*-
frtjniödiinii, bic ^crrteriiiiiq ber Sftrge nub Sliifcrtiflimti frnftiger bt'i ben
!Öf(ii'äbniBfcifli^*fi>f" .M'i^ ^liwciibiittc! (onmienbrn Okc^icnftiinbc oblufi. 9lllf
bicfc uerf triebe neu Scjirte in ber Dom Strüiiic in jiDci .{"»ölften getfjeilleu Btabt,
toic bicjcl&cn jid) nnnutcn inib üdh iwem fie «wft bcloohnt TOaren, rocldfcr
Zheil bcr iÖciiölfcvuiifl inc^r iti tiefen unb »tielt^cr nirl)r in jenen Slabh
Diciteln tr^^QJt flciuejen, fie ßUc bie j^<il)ln:id)ni, bcr iBerel|Tung bcr Ofötter
unb bcm Anbeuten nn bte 'i^erflorbfneit {jelpeiliten, I;ier aii'?fd)ticfi1ii^ ben
iKtligtn ^'^roerfeii tii4 Jhiltn*, butt por^uigölDcifc ben (juifanen Jntercficn be*
bnrtierürfien Scbcn^ biencubcii ^{riiten, bic bcm iiünig ober ber 'iUieftcr:
(d)rtft flchörlcK, liier StnnW-, bort 51Jviüatei(ieutl)»ni bilbetcn. oHc bicl'c ^Sc.Mfff,
^\A^f unb Straßen, alle biefc iSanicu mit iljreii Stonic« nnb beren ^c*
bentnnflcr und) ben in ben Onfe^rifien n«* ooi'licgenben ^(ngnbcn im ß-insclnm
bi«iu bffprec^cH, würbe ju weit fötjren, tmb nuiffen mir niiij bnronf befd^-Önfen,
lebii^ticf) auf bie heruorrngenbficn Dentmälerflruti^jrn 7bcben^ mit einigen
crlänicruben SJcmcrlnngcn Iiinjinvciien. — 3»c Icffcteii itcrnnf(tianlic^nnß _
tjabcn tote, it^ie von ben iibrifltu Siuineitftälteu bC9 9ttUt}a[b\ )0 and} uon ben.
^■>cuplben!mßIcr9rHVt>cn ber Cft= unb ^eftfcile Xtiebene, »nb jjnwr \o, loit
D^uc ucrjcböneiitbc ^utbat fic in ^irttidilcit auÄjelicn, nac^ ben heften iinS
Sngänglic^ gelootbcncn 3<i*n"nacit »sie nnc^ cigcncu Sfijjcn, unb bcfcnbcr*
griuufleneu 'äptiotoiirapljien iKrgcftfOte 5nnflrätionen l>eißcgebcn.
fflir beflinnen in unfercr fliic^tigen ©eft'reiftijng ber ^KiuptbenfmÄIeti
gruppen T^ieni mit bencn ber Sftlidicn 8labtf}älfte, bie, wie bereii« fi
uerft, ben 9tam(u „@labt ber Throne" fü&rte unb in bereu ni^rblidiem W<
biete, über einen üon SlVfteu ncic^ C)ten ctinn 600 nnb oon @üben na
yiorben l'iOO SÄetcr meücnben iHaum ücrll;cill, in me^r ober loeuiger gut
erhaltenem ßuftanbe jene jatrlrcidjcu Tempel ficti bcfiuben, bic in if|icr
@cfammt^eit man Ijcute nad) bcm borl licgcnben 'Sorfc bie Tempel bpn
ßarnat ju nennen pt(cgl. (£« befictien biefelben ühü bcei grogcu Gruppen,
iebe in einem (ür pd) o6gef(ö(oneHcn !^,\irl, ber auf feinen tiier Seiten
bur(^ eine aui ungebrannten ^tt^dn öeTflcftellte UnifaffungÄmnufr eingefoftl
nirb. Xifott in bicfen UmfafTungdtnaurm unb bon btefrn X^oien att<&
1
beMMnbrrtt tlcriolTcr ein fo ItbeRdDoIIeft Vilb, baft nuiR in ber titat bie Xempcl unb
VfltAflc bei dltfn 7lirbac, iliic $Iä|>e unb öim^tn unb bie fidf bort beiMgnüWA
l^ttlnioffcH bn aUtxi KtirMflafilbrna^net bot ftd) jn trt|tti meint
80
$ie alte ^tOfiTapiji\Stc Sini^cilung bet £aiibei.
in biu Unifaffungimoticr eiiigclaifriicji 2^01 abti^log, tocldtcif, rei(^ mit bilb^
lidicit ^arflcUungcii iiiib 3n)d)iittcn (icfc^iniicft, sii tcn fc^önflrn auä &ct
^lolontäerjeil inii» ct^^iUeticit ^auticttfmäUni 'j(t(|iiplcit^ gd)öTt. Gin Ilcincj',
gUidiiallÄ au* l-cr *]itolüiiuu'i:äcil Ijctcüljrenbc^ uni &fi- in ti^icftfllt cinfö fidj
dufnchlfitbrit 9titt)fert>('ii in "^tjctcii U(rcl)ttCH (ScbiirtiSgMIin "üpc ^twe'Mti fl
%em\?t\6ittt. bn« inbcüfn, nw* fciiitn 3ciiIptHrciiii:&miitf betrifft, fid^ mit ™
htm bfjiadjbonen Iljorf br* (Fiifrfli'lf'S nid)! mcficn !ann, licflt bidtt neben
bem Shuniiilfinpel nuf bcffni ÄUfticite, roftbrenb cirnitirt? uon tl]ni,
i» bei ^td)tiimi nad) bem I)cili(}en 3rc bin, fid) bit iiidit uiibrbcutcnbcn ^
Ucbtcreftc oon ':fJt|lpneu*'.i imb Xcnipdmaucni au» ben feilen bri 18. f
^Dnaftic bcfitibcn (%\)nlmo\U 1. II. nnb HI., ^Imeitopljiäi II. unb III.
uiib ^oiuS, 17—15. 3(>^i^- ^- @^TJ' ^ic ba« cljenialige iBotljanbcnftin
iKtfc^icbcnei Zcnipclarbäiibe in bicfem Zbcilc btS ^tmon^bcairtc« bt>ieiigcn.
„Ü9vr-bä", b. li. „i)fn(fTii( bc* an bcr Sviftc (tclu-nbeit f?ImOTt/',
mirb wiebn^oU iit ben ^iifdiriften bie gotbritc 33arf( bei Vtiiioii jieiKinnt,
..en QWltt «M In numtn tniKArttrti *n ftnwL"
(irlaH tu tintrtftittri vmnKfnbH ^tnt iiAtt Mt IIiiitni»niiiDlenni . vnb In kt VitK bei ttafrl
tcl llbuntH an» »«« tflot dh aarrortt«!
nnb bcr grlrnenllii^ oU „€iAtte brr !BarIe ünerlia'' rnvfifiTile Ort b&rfte
notri bei um am Qtt bnrd) bie Ueberrrtle einer Slrintreppe marftrte
*) Tai M^tbnib tirgrtoic Valrrlicf brfinbri fi(^ an Un Visionen bti ^oiui,
iRon wolle t4 oerälnibni nttl brm niK^cljtiilK-ii fRrlicf au« brr 3rl1jo4A(il, urU|K*
eine ganj antierc iSti^aiieüiti)) ftti S?<inbpäibcii jeigt
j(cid?;ipiti^ Kcimliti§ J« äcbcn fftr nÖÜ^ig tiradjtct. ü>ir
ju'lten ties aiid> ferner fiir tjoboteii, um ^a^3Utbun, tt>io be=
fgrvMflidicr U'>fi(c iiid?t alle Stoffe eine fo grofec Zlteng^
Ton 3^'"Ürationä*CDbjertcn in fidj fdjltcüen, als ^as „alte
öU'gvpU'n", un^ &dy fomit i>k m^chien 23an^i• Mrti''5itH«036
»gUMchnui^idl illnjlratiönsroicb ausfaücn Fomiort. 3" ^'■'^ S^^'
^cgimcj iDirö jc^t• Jlbtijöihuuj, n>io in tcn boi-^ts crfcbifiioncn
\2 ^IbtbcUuttgcn, mir einen 2lbfd>nilt K'ban^cl^.
:iti b un^ t Offen in olccjunlL'm nnö öaiierliaftoin Safpünic^L*r
Vit l>crtag^l)nn£ilimg.
(S:findjtc&c5 alUn Jlcgyptens. Von profiffor Dr.Johann«? Biimidjm
in Str.igf)UT^.
, ©efc^td^tc 2IjfYncnS'Babvlonicus. Don Prefr^fsr Dr. £&itt)ar^
Sfljradfc in Srrliil.
, (5<fdji<f*tc bis aittn 3"^*<ns. röTipraf.Dr.5.i<fntaiiwmlViö»lb«rgl
a. (Sofdjidjfc ö^s öIUmi p<r(ieni. Üon f»rpf»!TeiDr.^cröiiiaitl> 3uji
tu tlTiiibnrj,
b. '<ß\-fd)idilc bit pi^atiuicc (ttiit 2(usfc^lug ron £lartt}t]^o \mb 1ms
jur vcrfifdjcn^cit}. O^nPrefeßoiI)». ß*rnbat»Sto5>c in lÜugtn.
(&v*fd}id}teDOU £}clla&un6 Koin. Tor prof. Dr.cS.^. ^"Qlxig In C]aat.
<St^{if\d}U öv'S Üolfes 3f"*'- ^*" Pf*f*ff« J^- »frnt!öt^ staö«
in "SU6«ii.
:t;uirfcc fMiipta\itT;fltuii0.
©cfdji»1ili' öcä rSmifAf» Kaifcrrcitfje». l?*ii preftfTor Dt. i9. ^7
llraefdjtc^ti &cr ^jnnaiufcijcu unii romamfJ^cn D^lfcr. Denprofeff«
Di. fftii DjImi in K9nta<[ittdi,
®cfd}id}tc ^cr ^ttt^clfad^fcn Ms jum fCo6e Xönm 2tlftY^s, Di
l7ofT<ait] pTofrfTdt I>r. lEknarb IPinfcIraann in Aftdrlbrrg.
Per 3^'^»* i"< 2Kocjcui u. 2I[vu&ldn£i. Von prefcJTor Dr Ki^acb
l£l«fd]l{f!ti; &fr X^'^^SS'^^^- ^'*^ PtcUf^t Dr. V. Kn^tcr in C&btnjni.
Stadt^mjcfi^id^tf V5 UbcnMaTi&c$ poit ^cn Karolingern Hs (nm
2(vi>;~^>iaci bti DXiUtUliers. Den f^ofrallr ptcftfioi Dr. Cftudrt
IPiiifrlmaaa 111 r^rj&rlbrr^.
Die £>ftniaiten mtd b<t f turj 6cs byj^iTitinifii^cii 2{<ii^fs. Vpn
Pieffffot Dr. Ä. f. ^fröleiß in I^otl«.
^fdjidftc 6cr Sciuitffdiu'c unb &cs l}uinani$mus m 3tali(n ui
t)evlfd}Iatt&. l^«ti proftfot Dr. Cubtoi^ (Siisfi in IJfitia.
(5cfdiii^t>: bts ^iiiaiins bcx £nl&ccfun$<n. r«n pcofrfftr Dr.
Sdpbm Ktiac tti tlr<3t)«n:
Jwtffyin» 4uf goi* 5 in nwiiJjUjt*.
^it alle geogtan^ijdjc Qtulf^ciliing be^ VaiibcS.
81
V\c hviitiflcii 'ipflppfiiifv 5t)c[ifn« \u\- S^cneidiminti &« in 9Irtc ftcbenbfn Sc«
bfbiencn, lautet: „«« ö*# ootbeiifit Srfitff« (l'a^obig^j", eine Seiinimmfl, in
bcr [xät boe 3(nbenlcn on bie golbriic 5tmoTiJb(irfc bcr *J?[)nraoncn^cit bcffia^
\u ^aben tdjciiit. Bon brv iiurii )o fliil crbnllcticn irtiöncn '^.iijtuiienfcont bei
(S^uiifuicmpcU uitb cbcttfo uon bicfenc ^Srmprlcicbäubc, wir bnsiclbc mit beni
flitftoBcnberi lliorc bc* Sucinetcö, imii bcr ^Jit^rbfcilc bc^ Sem am bc:
trflc^tet, jipifdjcn bcit in bcr 3iJ!ittc fiiigtfiiiilcneii ^lii)loncit be« Äoiiigo 4*pvufii
unb beit uutitclc^ bttTcr crtiRltctitii aui bcv 3cit Hiiilniofi!^ I. ficf) fi umnimmt,
Iwbt id) »evi'tctjfnb (-2. 7y uitb «')) jwci 'Hnfictircn btiiicflfbcii, bic nacft uor;
.^Hfllid) gelinigciKii, ooii ?Jiconitc U iÖmtoilU geraaditeu vljotofirap&ifdKn "äKf-
iiöbiiifn ^firficfioUt lüorbcn fiiib. Xie erficvc bcr bcil^en, mit bf ii *3i)fi'"f « bf^*
K^uufuicnnjel« uoii 3libofton l)cu f\cfi'l)i'H, icigt tm ^iiitetflrunbc bcn
3lil, nii beffcrt jenfettiiicm Ufer bas luefllidii' fflebivflf W) ergebt. Biuifdjcii ben
%*tjIoiicrt imb bcr l'filmfiiiinitipe bt'4 Sovie? Havutil ift ei« Sliirf be^e iftjjc»
tempcl'ä (id)tbav, itnb Im Burbcriiviiiibe uor bcii '{.^tiloiicn crblidt mmt bie
Uebtrcrfte w>n i^tvct nvi) an ilircm allen %la^t bcfinblit^cn 9p^iit):cn, bie jur
^abi ber 23 gcbüien, lu(ld)e 91fliit)c« XUl. bcm von VKamiee> III. gcfitüubeteii
Sempel üorlcgen hcft. Sciiieil* be^i onf bct Sübjeitc btm »vbiii;:Ilof bf^
6^uii(ulcnivcl« öoranjicitcflieii $i) Ionen l^orcö bc« (Siicrfiele^ ^ofl eine öoii ?tmc--
»ophisIII- augclegte S^fiinfftraftc fid) l>iti, bie luofirfdiciitlid) uHtüriucge in bie
Mit SiiofcT IjfT fi^mmenbc (iniße 'iirnvifiDii'Jflrnße einmiinbctc an ber Stelle, roo
biefe nadi bcr oom lempcl bcr liiiufiilÖpfiflfK 9Jint;3erf)et Ijcr in ben ?tniDn9>
bf;iitt fiiörcnbcn Sphiitjrftrnfjc be-? ftöuigi- .^loriK- umbog. (SieOc bm bciflcscbciien
Situationdplan ber bcei Xcinp^Cbe.^irfe ww ^axnat)
3)ic bie Icmpel bet Süb' unb iJIorbfIßbt mit ctiionbet
öecbinbcnb« fivofec £pt)infftTn6c, lucldic bei bcii Cbctiö^
Ittt von ÜMfliot ihren 'Jlnfanfl nabnt, ipcit tttpo '.'OOU
IReler loiifl unb iibev '-'O "äJicter breit imb nuife. nod)
hrm 91&ftfliib von je 4 9)Ielci' ,v»ifrficn ben nort) am
finge fte^nben Sp^iujren ju beredincn, uon nn^gn
10(K» Spljin^fn einft eiiu^iejofit üereefen fein. — Xit
Spljinfc an ben i^toäciiipn^ftrfliieu l)ifr in Jl)ebcn, mie
onbci)Pärt-5 im^tilt^ale.roarcn Ibeil^SibbcrjvliiniL'C,
lljtiltf flnbToi()l)inje; bie letzteren in Weflall cinci:-
tu^cnben Sömcn mit bem iippfe cinw 'SDiiuinM. ben
tud Wbjei^fii b« ^tinrnonen, bie flni l^iabcni on^
flebmdite Ui-äuAfc^ranRc, al^ ben mit fiöllüdKv 33irtd)i
aH6di"viiiir(fn ttüniq be^eidfneie, nnb &cr Min'f'Ü fluf
ber Örufi finflfmeifjelte Iltronnome («gt nn^j, meldjcr ^errfdjer d ift, nntcv
befTen iHfflicrunfl ber letrcffcnbclenipel i'ber bie ^u brmiclbcn fülirenbc Spljiiij:
fttofte I;frgeftflU worben. Xer iiieid]falli uon einer Umftiiiunfivramier cingc^
)d]lof?ene SIejitI im 92prboftni be^ eben brfvroAenen mitileieu ZcmpcIeünipUstd
VIiiBreJBhmr mit miii IBmic
iiaairn «hitmsM HL 4ill
tri »tuft.
83
Xie (iltr QeoQxap^i\d)e CinilieiUnB b(S Satibcft.
titgt biclUkrttftc ciuc* uon 9liin:tiopöiö HI. (l9.^i)iiaBic, um ISOOö.fffjr.)
erfeniitcn 'Sciiivcl?, Kr, im Stinic bcr 5nf)t^«nfefrte in !l*erfan ftcralöfti, jur
IlMotcmdcrje't ipieKttictgcftcQt utib burdi .t*i"Siif»iS"nfl C'iiP-* Süfönligcii l*ot-
^of« cnwitrct »potben. Sin in bic Unif(ifiung«iiiflHtr bcr 3ubfcitc ciugelnfTcTte*
^tjor aitfi bct 8eit 9kftiiiiebiiB 1. (;l'.'. Xt)iinftir, 1. 3nl>r^- " e&rj fü&rtf
tjpii biffft Seite (lor in feen lenipcf, lüdtircnb in gernbcr 9iid)(imfl gegfmlbcr
bic UDifnifunßC'inniicr bcr ^tocbt'cilc ein X^ot aui bcc '■^ttoloiiacrscii \iai, uor
ipcldjcm ftdi Uetjcrteilc eiiin S^pl)inyflllec finbcn. bie clioae über 100 SWcter
long gciuc(cii .ju (ein (djeint. 3" bct lucftCidicii $»dltie kr Siibiiwucc bicfc*
^cmpelbcjirfcä it'iQtn firfi l)intcr bcm Sielt ancbii et h»t bie Sviircn w\x noA
G onbertti ?boccit, bie 5u ficnio oielcn flcittcu, bodi titgcitluärtig bid anf
bic 5»"bi"nciilc .Krftiivtcit .tieiligtCjümerii fii&tten. (Sieljf Sitnotio«\'it>ioii.)
I'cr btiitc 'flfjirf niiu, ber auj bcr Sübifitc gelegene, roelt^er nirfft,
wie bct eben bcfptodiene, mit [einer Umiofl'ung sin flu et öit ben miitlewn
iBe,^itranfttrB, fonbern tjon bicjein biirrtt rincn i5roiid)enraura oon cinjfl 'MX) 33t,
getrennt mar, iit weldiem eiitc niij jeber 3rite mit 04 '£i?l}in|en bcietjle
Strafe itdi bit^i^S' bicfcr $egirt roax aaä) 3iibni hin abgctdiloficR bur^)
eitten bie ^^eftad einc^ f)iifci)etid obec einet 3Ronbficbel ^eigenbcn See, bev
n cs^t je»
unter bcm Wtimen 4 <;— > ,=i „See ?I[d)er" in ber fieiHgen iwie pTo--
fanen Literatur brr alten 'i^tcgirpter nid)i feiten eviutt^nl tutcb. '^la^ tt^m
tliitü jener ganje Söejtrt „brt iCta^ be« Sees 3lid)ff". n>\e ebenfo bie bort
DCtcbrte ©iJttin als „bie ^cain be« See« ober ^cäirfc* ^(diev" be,^eid)ii(t
h)«b. Sßkldie '-öebentung boö üon ben ^bcbfinev» ol* Seaetinnng getoa^Iie
©ort ascher (»üben ning, ob es fliif bic niDnbfic^eM'Jtinige fJJeflalt b« 3ec&
ober auf bie Weinbeit icirtes' SJaffer*, nuf irgtnb iveldjc bort einft fläll^
flftinbte mtjfteriöfc 3cifvlid)feit ober bie fln jenem IMaftc cinft octc^rte
(Gattin fid) be,ste(}t, bnruber ^nbe idi bis jf^t flu>5 ben mir ^ugAngtid) gc-
norbeneii Testen nid)t<$ Sid)ece-3 etmilietn t5nncn*\ nnb iniiR vif inlt^ mit
*) Itln biitt^ baS 3(>4'n ^'^ ffioflaS, bic brei &e0tnlinicn '^^!^. ober biir^
iM ®Ub eine« ÄJafierlfeMIicr* -jsssr fcetetminiric« SSoit i «=> iwchcr finbet
n<ti nicbl ftltcn in brn Snidjiiftat in >ct Rcftdimeii ^ebattuno „kalter", "^i ifuc
Vricicbnune M oionbfitiitijömitflfn zcd i^cn tlKben (ictiaiiditc Staate mirb nun am
txiiijigfteB alfo fl'fdir'et'"!' 1 *=t^ t=i MClicr, in veli^ £(firetbuRfl ba« &em
Seteniiinrthti bfS tidffeilMMllfr« voTunftefKobf ij^rid^en brd i?D»(ii noil nid» alt-
Vcrltrtrt t^f« ^iiflifmb^i r ober 1 mir nnfjnfflffrn i)abtn. \oattia alf ein M(b binjU'
getUfllr« gmcilee TeienntiiiitiD ober Hr iUoitav\)x]<liti , btn l!d»eii |elbft bcbcuietibet
SfiÄen, fo bait wir alfo mit ttlittfO^t aiit bie jtctii^rli ScDeutung „ffiaffcT". xotl^
Ni4 'Gott aicliAr 1)01, nnb mil Vrjiig niif bie löiotnÜp^Q bAffic^elltr Sdiutgittttn
jene« 5«*, ben biiidj bo* Wilb fiit« i.*«rofn nnb (iiie* 9^ficrMrtlifT« brierminlnrn
Sauten bttfelben uUDeif^t bnid); „i; Amen mal [er" fiberttdurit bflrfrn.
XU alle QeDgTa;)^if(^c Slitt^etliing iii Wittibe«.
83
I
ber ©cmcrfMiig bfgnügcn, bflß t«r ^futiß« See Slfrfifr, Ipic bcr natt ilmi
gtnAtintc ^tsixt mit) 6« ht bcmfdben fletcacnc Xirmpel, ber jiueitcii 'IJctfou in
ber töebflnifrfieu iTrin*, brv bcm ?liiioit ci(4 icciblidic Qtciioffiii beicicflföencit
3)!ut b. 1). SWuitct, iicrocitit war, bk untct bcv Ci^L')ifllt iinn lotuciitiipfii^'fii J^rflii
all \tntm ^\a^t eine bffonbcrc SBcutfjninn flcnoß imb bif, mit S^f.^ug auf biefe
ifyte Serel)iniiifi*flätte, iii^t blo^ niii bcii Xeiilmälcrti 'Xi)etcn^, ^onbcrn aiidj
in Siifc^tifteii bev otifrfjicbeiiflen JcmtJi'l 'äti'unplcit^ ats „SHiit;3ed)ct, bic
©oiffffm b« ?lmon, bie .girrtin »uii 'ilfdjer" ^öufig crim^ut luitb. 3^r
geflcithjärltg in üoUftöttbigi'l« 3crliii"i""iieriiHfi bdlicflcnbc« .tteitifltljum, ebc
bcm ditd :i iSortiöfrit, einem .t)Qt»3f'i^l ""b cinifirn *2U (^ciniic^eru bcjkljctib,
ftammt ow« bcv ^Vit bts Jiüniß« 'Jim cito vtii* lU. (18. X^naflie «m I6üO
0. 6^t.} Xte Siiiibe eiitcis (leinen ©emndjeö bcr öftlirfieH ^cmpelfcilc fiiib
mit Sufd^riften nu« bcr {Jcit be« Kjir^nfn flcft^mltdt ('2ö. Xt)«nftic,
7, Sflffr^. ». tE^r.) Kiib b(t5 fiiif bcT Sioibfeite in bie UinfaffHiigsrnniicr itti
Sksiric* eingclaffcitf Ihor ftnHtmt aui bcc '^tolcmäersfit. Süt^t menigcr
al9 572 Ii}ii3C)t(Öpiigc 3tßtncit bet @löttiii Wul-Sec^el, ani beiii )(^&ncn
buitllcn ötniiit bcr Stciubritdic Upn J&nimnaniftt flcitrtigt, Ifnltc«, luic
3J£actettc tBei] mn bcn: ?[b|t(mb ^rcifdKii bcii nod] au Cr! uitl> Stelle bc
TiHblicÖHi btcct^n« feat, in beii beibcn '^ov^öjen uuö bcm üurberfleii Saal
eiiift iljveu '^l'"?- 9hir weniiic berKlbeii, unb bicfe jumcift in eiu^tii 0er-
iliUnmcIten ^^iiflonbc, finb btute Ijict iiod) oorhrnibcn, lioä) a,ladl\d)ix Söcife
^fldcn bif nun ^ier t)crid)JDimbfncn siim ItjciC i[)rpn 2öe(i nnd) bc« »et:
iAiebetwn OTiifi'cii Siiropnä aniommfii; bie UDtt Turin, '^nri«, Senbtn,
Uoiiboii iiiib it^crliii fdib jiimmtlidi im ^^cfiQ Udii ^nt cci)oUcimi t£):cmp[nTen
biefer lötucnTüpfi^tcu ^tattieii. '3ie alle finb !£}erle tiiebaitifi^er Rünfttcc
15. ^ü&rljuiibcrt« uor iiiiferet i^iltedinuiig imb würben im ^hiftro^i«
^.^tbflMO Stmcuophiö III., bc« 3JIeiiinon bcr gricrfii)ifteji Soge, jiir
9u^!<hmuditng be» Don tt)ni bcr (S^ottin 3}{itt 8e(f)el geiveil)tcti ^ciLiglliuind
gefcrtifll.
SJon allen ben im 93oranftcf|enben nitfdcäflljttcii Icmpeln bet brei iBcjirfc
bc4 Äarimtgebielcäi ift bcr in bcm mittleren SSejirfe gelegene große lempci
bed ^inon ber lueitan^ brbeiitenbftr. 9tidit nnr nnter ben nud; ftcbenbcn
Xcmpclgebäuben be^ allen Zbebcn, ionbeiii unter allen im ^Jliltfjal un^ ct>
boltcn gebliebenen S^auiucrlctt bcr alten Mcg^ptcr gcbül)rt itjiu ber erflc '■^Inö,
uab )nmal barf in biefcc getvalttgcn ^«Icni^tlanlage bcr vorberftc t|t]pD)li}le
Saal loot)I aU eine ard)JtcItoniic^c Sdiöpfung bc<ö alten ^tegiiptemf bejcidjnct
njcrbeu, wie fcitbcni nie tüicbec in glcit^cr öirotiartiglcit ein ScMflal üdh
einem 99tiumciftcr anigi:fiil)rt worben. 'i*on ben iiünigcn bcr n. nnb 12.
'^naflieatt,tonbcnennnäbuTd)in|d)tiftlcd}eVlnflabcnbie?(ntci, Vlmencm^a,
Ufertrfcn nnb SebaTIiolcv bc^ -i. 3"')rtauii'ub u. ßljr. nl» bic ^nnbcrren
t\nei too]}l in befdicibriveu il^imenfionen auigefüljrleit $i-iligll)umi» in bei ^i\tk
bt* ^cutc bic binlc« ^älftc bilbenben ZlitiUH bejetdinet werben, fai« ^inonf
in bü Q/cii bei ''^.Mviemärr unb rbiuit(bcn fi'atfer, uon bencn bo^ uorberfte
84
2ie Attc gCDgTa;i^i|(^f Sinl^etlung beft Saitbcs.
^DloiKn^nat Eierrübct, alfo ivältceiiti eiltet dcilcaitm» Don nabeln bittte-
f|a[b S<l^rtallfcn^<n ift an titn gtof>cit '}[moii^liMtt))tl üon Aaciidt Qtbäiii,
uniflcbflut uiib Iiiniugcbotit worbfu. SBic iiirflcnb luo flubtr* im Stilt^Al
foiUKii wir Ijiet on Un jafilrcid) ttiK^ ftcbciibf n Ziforta, an boi iDbcli^fen unb
SäQlcu imb bell [u umid>Iicgeiibfu iOIaucm bnitltc^ Dcrfolgcii, wie uon @c)<^lc(fit
ju ÖtfAtcrf}! bie .5)tfrrf(iier?lCfli>ptciiS btftrebt {ifincicii, i[)r üanb mit ßroöartiflnt
IBauwcTtrn m> {dimüctrn unb loie nid)l niiitber |ic ali eitic ^eiliftr i^tlit^t e4
erati^trt, bic ddii ilircii $lorfaf)Tcn criit^tetcu, im Unufc ber ^^i^rtiuiibnite
irbod) in ^^erfaU gcTfltE)ciien '^-^caditgcbäubi: in iliccin allen ^lanjc obci toic
in ben 3ni*riTtcu c* üei&t: „^djöner al? f« el)cbcm luaven" luirtcrbtTÄUfteOeit.
„9In bicfen Xempcl," fagt ^'epftuf in i'ctneit ci(}Li|ptt(d)cu l^ricfcn, „liiüpft
fiifi bte gan^e Q^efdjii^te be» ägm?ti)c^«n Sieidje^ feit bcc (Srbebnnft ber
Wmoneftpbt ju einer ber beiben Sonbeirefibenjc«. Slflc tU)nofttcn iDctt=
eiferten in bem Biu^nic, jur ©rmeiterunfl, 'iU'nd)önfrunc( iinb ©iebcr^er*
flrüunfl bif^e* 9latioiiall)ciligt[tum5 bo? ^^rigc beißi'trngen ä« tjobeit. —
Sincn fAft imnntecbrodieneu c^abrn ^aben roir ^ier iinb jugleid) einen
ititnefTnuieii SJtafifiab für bic ^cjd^iditc beS Jansen imiä^upixiäitn Slrtt^cd,
uoii ittneni Ui|piuiigc im allen 31cid)c an, bi« ju jcincni Uiilcr^andc niitce
ber rdnüji^en ^crif^ait ^ait in bemiclbcu SNak, nie bic S>ijiia)ti<D uub
einjrCncn Jtönigc in unb um ben großen Zcmpcl Don flomal retrräfeulirl
finb, tcetcu fic niic^ in ber ä<^t)pttf(^en (.Mcjdiidite Ijeruor ober j^uriid." !^an(
ooejutterocife bcu tm ^ni'dilu^ an bic ^Irbciten ber frAR^üfiff^en iinb todtanifdiett
(E^pebiliQn uott Silftnfon, l'cpfins unb ^rugtd) an ber Stätte bes alten
!£^beu anfiefteUteii Uuterfud;nu(ien, bni bann in ben bcibni le^tDerflonenen
Sccenuicu »on unfetem ^egnptcnfnnbigi'tcn ?[rd)äologcu 9)lacieitc-Vcq auf
bcni Stnineniclbc uou äaruat miebei[)Dll unternommenen Ausgrabungen unb
bem uon beut Dcrftorbcneu^-tlirDintetSm. beSlougi- bcm nrucrmorbeurullIateriaC
gugeiuanbteu cinget)enbcn 3tiibiuni*J finb beute loir über ble )o lange uer^
fdiloüen gcmeicnc $augcid)icl)lc bctf großen liarnallempcl? fo locit unter tt(!btct,
ba& mit ^eftiuimtbcit tvir fagen fdnncn, in ivetdte Qiiodicn ber agoptifdien
©efrfiidnc bic einzelnen XheJIe biefe* eii^ifi iu feiner ijlrt baficbcubcn ^cmpeü
gebäube» gcl^örcn, uub wie t9 oon einem in bcic^eibenen Timcnjioneu au;
gclcQten £)eilii)ll}unic an^effenb, im Sauft ber Oo^ir^unbeitc bann jß iencm
ebeufo (iroftcn al« fln'fjnrtiiirn "-Bau nnflciuadifen, ber nod] in feinen Trümmern
unfere gerediie ^emunberunfl IjeruDmifl uub auf jeben, ber feiur Ijpdji
cogcnbcn 2t)are unb oon iHiefcuiäulc» getragenen jpaQcn buTcbicfareilrt, einen
ilbetwAlligenbfu ISinbrud mait)t. — C« ift bie C4efi^td)te ber Grbanung unb
*i tit Don ben Detfloibeitrii ^icorntt Qm. br:fiDitgt' bnri^iorAfältige Vriifiinfittr
7'<ntmlil^IronJ^aznatanCIt unb SlrDegtiBDnncnenSrorbnJne. benen ettn rtncrdtriljc
eon SoTlrÄQrn im Collie d« Friuce eine eiBge^ll^r Stfpmtiing tl^^itmct tut, finb
BPH vi be :Mougö. ben Stliüln unb neuen Vtitaitdtn fnnc< bodjorr&irntrn itidlrr».
aus ttn nae^ijrla denen i<lanuitrlpien belfeltten. .^ut ^ztabt oUer ^ndigtitnffeu JR ben
lilL^uif{n d'ux-brotogie Ht I-- I unb *Xr. T iinb v wräffcRiltAi UlOI)^<n-
3imtiiaiifiit|t k'i:^ rorSti'firn f JUlciiia^iUi int ^logcn Katiidtlemprl mit Kc|littitipn itS
an >rn faiilrii iinfr ?Itd<iliaptTi an^rbradjlm frnlptnTCitfd'mticFrf^.
Von in mfitii iritt he* Sootr» ntn nuhjrnunnrn.
3}ir üUc gcofirnpfitjc^t (EiRtfjcilURfl ict Sanbct.
85
I
I
n0inä^ti(6en Srnieitcniitn tei gcottcii JtnntntlcmpelS, \>ti in uiib um bcn^
fdbeit litcT unb ba uorfieiiomntencu ^teiibnuc^, UiitbaueS iinb ^nbaued uiib
feiner öalb tiicr, bölb toxi brciDiiucncu, uft langete 3^'' initertnoiificncii iinb
bann roicbct iortflcfc^jte» Slulptiitncbciteii in ftür-ic iotflcnbe. 5;ci: 8«ficn:
ivärtig bU auf cinise iiut>cbeiileitbc ^iO^ßueiTefte vtirfdininitbviic ciltcttc ^«ni()el,
lüvldier. norf) ciiij^fliicn üon SJfatictte aufAffuiiCcncn ^'^iiid)viftftcimn jii
f^ltcfedi, uoii brn "Kittcf, SCnteuemfia, Ufcttcfcn iiiib Scbcilljotcv b«
11. unb 12. X^naftic ((cmUjrr, lag in bcr <)KiHc bcr IjiiitCKu ^älfie b«
fKwtifl«« Qiffnntiiitbniic^. ^U\0 [)prum um bicfci* tii ?.5evfoI( (it'trttfieTie Simon«;
heiligl^uiii bC'S alti'n Stcidjc^, luobl büsfelbe ,inm Xlieil luii'bfifjcrftcltenb
iinb, ^0 nett ee fid) t^iin lie^, bic uodi ftef^cnbott ^{aiitni bcntiQcitb, legten
bflmi bic $fcridjct bcr ih. D«uoftic (17 — 15. oflfjrfi. » ^Öv.) icne^
gro&c Xcnipclseb^ubc an, tucldic^ ifniti, n>o baS milticic äticflv £tei[igil)iiiR
jum gcößtcn Xticil uecfdm^imben, ein aai jicet uoii ciimiibcr getrennten
4>älft«i bcfie^cnber 'Ödii ^n fein f(fteiwt. 2ic tptcile S*iinflC biefcr ganjcn
i:enn>clftHlogc, mit giiijdtln^ ber Pylonen bcö 'Jlmcrio^^iv (jetrüfil -iua SW.
bei einer breite uon ;K> »M. Iliutmofi« I. unb II., bc^s Icptcmi 'Srfimeptc
nnb ®ema^lin, bic lierridjfucbtige Siönigiii Wainxa-^a~\<i\o\), hk eine
3eil long fclbflftänbig reiiiette, unb beten iüngercr 'Brnber X^iitmofia III.
werben iiniS al* bie ^rbnnet bicfe-; !I()ciI$ bfö gruftm *rnrna!ieinpfl* be^
jHdinel, bcm 9(mcni}pl)i^ III. bann nod) eriii uiectec> '■Ifi^lonenpaar uorkgtc
(baSjenige, roel^cä bte ^lüdiuanb bcd I.'tifäuligcu S-nalci» bi[bct> Xie bei^
gegebene ^Inlidit , lueldK berficfleOt ifl nod) einer üou bcn uoriiifllid)cn
$bottigrav^ien, bie bet *-Bicp)iite Ü:m. be 9t oufl«- iic Ktiicm Album pboto^Tttphi^ne
ocr&ffentli^t fint, i;cigt im SSorbetgrimbe bcn »oii Xf)uttnoii« I. in beni
eben bcfproAcncn Xfieile be* SÜßmaftcmpel« crricfjtetcn Cbelii?fen, üdii metcbcni
flu* man, mit bem Oiefidit unt^ Soften ficmenbet, einen S&lid ^ot in Sen
fpötcr angelegten ^iipoftijten Saal. Tici: ©lanbpunlt bcr Slufnaftmc ift fo
gemälilt, bn6 r, ber 12 groficn 3JiittctfäiiIcn mit iTcIdifapil.it [idilbat finb,
andi not^ ein Xöeil uon ber ialgeuben ^Kcilie bcr Mnavpenrapitälftiiilcu mit
i^rcm niif ben 'jlr^ilcau geftellten ^fenfternnffa^. SJcr aü4 beut fd^üuen
^tffuancc O^ranit gercrligtc Cbcli'^t trug nrjpcLiiiglidi al!? ;3nfd)rifl nur bic
mittlere iiicroflliipben^eile, ein ©Irifterluert ledjiiifdjet aJoHciibimg, bie beibcn
fdimnlcu ^^ieroglnpljenftreifen tef^t« uiib linlj fiiib mehrere Ont^rljunbcrte
fpSter unter bcr 9Jeaicniiig eine« JUnifcä bcv 'io, Xyunftic l)iiii"8ffiißl
morbcu. Xie jpierogliipficn ber niitt(cvcn 3eile ßcbcn bie für bicfc (Ilaffc
»on Trnfmälern iiblitf]e Scif)in((^rift, nämlidi bie officictlcn epitbeta orrantia
bc$ i)i>nigd mit beut S^tfa^r, bnn er ber (^Ipttljeit ,^ii (Shreu nnb ftd) juni
bleibcnbm 'JInbenleu biefeu Cbeli^Icn anfgeriditet. Xie ^nfdirifl tontet in
lü(JrtUd)er Ucbcric^ung: „Xct irbifrfic Slepräjcntant be^ ^^Drn*, ein
Stier AU Starte, ber iliebling bcr Si'o^tljcit, bcr RÖnig Dber^
unb UntctÄgi^pten« unb i)txx isi ®eier^ unb ber UcüuSjd} lange
Qcfd>inii(ft mit bcr ^cfcc (b. ^. mit bcr burc^ it|r 3cuei $crbrennc>i=
8G
Sie alte geoDiaiit)if(^e (Sint^ciliins "Hei Saahe*.
ben, eiti tRamc ber Uiaitflt'c^lDnftE, Weltfic Ut l'^orao ol« ^bjcicfecn ooni
an feinem Tin&cm liiig. OTati luoQe kackten \>üi naAfletjenb beiöCflebciic
^oerelief bee ilonifls Sclljoä 1.), bcr fcfir ftnr!e [bic ©onne, bie
fltoSf, bn* Siiitb bciS trotte* ütjcf'-*'^' ?hii5cnüöI(Lter tcx Soiiitc]
fbiefe« bct «rftc >Srf)itbnantc fers Üöiiigs Ihutmofi* I.), her (^olbfaarua,
bft ^BoIHommcnc in ber 3«»*» bcc bie ÖerÄfn Scfi'bfubc, ber
Sohii ber Sonne utib non il)teni ©laniiice [I&ntnics, bfr mil
!Bonfotinneiit)cileii gefd)mütfte] (bicfc'? ber .Monic Sdiilbname bcS So-
iX\Qi), ci Ijot cö auögctül^rt ju feiiuni blcibcubfii ^nbcnlcn*)
für ftiiun iUaUr ^Imon, btit §trtn ber Slitone Slcg^pte»«, in
3()ctcn". — ?I1^ citi bereite biirc^ wiec iJJijlDueiipflnre obttefcfeloikn« groM
Xcmpctgcbciubc \mtxic alfo ba$ ^etligtljum brö ^Iiiidii uoit ^Kntitt 9tamfc« I.
oorgefiinben, ali um 1400 t). S^r., tiac^ einer lAititeii QHt politift^en iinb
religibfen ^wiffvnftes, ct ben tfjroii ?Ifgi)pt(u9 bcftifg, mib bicicr ^lerrfdicv,
bec Scgrünber beäi burd) glüit^cnbc lljatcii bce Si^te9^? uiib Sricbcn« nad)i
mald jo beriitimt gnourbenctt lö. ft'i)niflSl)nufe'&, er toor c*, uub nidjl, Bjie
longc 3«'t angciipimiic« irorbcn, fein Sol)» uub yiadifolget Selhoj I., bet
bcn ^Man, ba^ gipßartige ^auiucvt feiner i^Boirfa^icii bittet ein uoc^ gru^:
artigere« 51t überbieten, nic^t nur fa^te, fonbctn au(b jum gttlen Zlgeil ftfion
juc 9ludftll}rung bradite. ^öitig Slninfc« 1. lieg bcit iSaii ieiictf tpuitber^
fiaren Sactle« be(iiiiiteii, ber bann unlcr feinem So^ne Setfio«! i. iinb feictem
ttitfft SRflmfe« ]I. 5nv iUoUenbnng gelommen. Spftterc fiönige, loit mebrete
ber iRmncfftbcn, JRdmfc« IIT., IV., VI. unb Xtll. unb oiid) etniclue "^tolc^
mäer liegen an ben tjier unb bA not^ fretgelafienen ^unbfliiclfeit Silber unb
^fdjriften auf t^rc ^tarnen einmeißeln.
'&\t mett ber ^au bieici^ einen Slädjcnrauni bPii TiÜCO äXetnr unt:
faffenben SaaleS beim 7pbc ^Umife^ I. bereite UPrgefi^rilten, bad nirb ii<4
wohl ithroerlidj jemale genau ermitteln Inüfii, (0 uicl ftebt inbeffcn fcft,
bag unter tm genannten flihtig« dtfgierung bic $L)li?nen nii^t nur im Stob«
bau }iüx ^ollenbung gcfonmien, fonbern aud) Mint >irö^ten 'Z()cil bereite mit
Scutpiuren grft^niürft worben, loie ebcnfo eine fon ben I.'t4 ©äulcn bc«
SflAle» iinb jipflr bie norberfle in ber »orberfteii ber ij Äfitjen j;u je 9
süulen ber linlcu Hälfte ftbon bamols i()rcn Scu Ipturenft^mud rrbirli.
6d bobrn ului ben i:H Säulen, tue(d)c bic gegenmärtig ,^ubi großen ^bcil
berabgeftürMeu Xerfen trugen, bie IS ber bciben äHittelvcibru bebeuicub
grdgerc Ximcnrioncn aii bie 123 ber nubertn 14 Sleil^n nub unterfd^eiben
^4 nut^ ^oa biefcK bnn^ ibr ftaviiäl, ein au^ bcin «änlcnftamin b^rani^-
*) Xa* üIlägpiitifdK OQO "■■^Qdu entfptid)t cbenfonobl tvm Uttmifc^cn muaviv nie
,,„„^^ «_ t-m mninu. f" Wf Uebet'
tiaRurtfl ,.au Iclntm bletbenbcn 'Snbcnlen" tbcnfo jiiiläfjifl mtc bie Ui'lietlriiuiig:
„RtB lein SRonumenl".
P(tIfiufnieftsobeItsrmitfin(ni(El<*tI ies cl^r^frftell £än!<iu'aalf5 im gcoürn Wacnariemf il
88
^ic alte ficograp^if i^t diutQeilung hti Sanbe«.
I
I
bec $rDicifioit(n bitbctcn, baten bic (vloffalc ^ölii: opn 21 3JIcter, hai^ Ü'atiität
aUeiii ifl 'JM '^Itttx bocö wit> iljc tlirrfjnicitci- beträgi 3,67 SMclcr. tic
iibtigcii 122 Siiiileit, rct^t« iiitb Üiifa ddh üjnen in je 7 Sfitteit. trnr^
unter bie eine in 8, W onbercn 6 ju 9 Säulen, bitfc finb 13 SRetfr
tlDcft. Um bic über fämmtlif^c i:U Söiilfn foriltiiifenbf ®fb«hnift Ijerjiu
ftcflen, ipurbfn bcii 'Jlrdjiitßpen bct um mp()retc 3)lclcr nifbrii^cvfn JInMtifu*
fa(>tlJi[{iiu(cn gittcrarlig biict^broc^cni- ^aiibc aufgefegt, moburc^ bir fo oiel
bfbculcubece 4)i3bc brg ucn bcn 12 ftel^lapitalföultu flctidflenfu IDiillcHitiifft*
ericic^l toutbc iiiib nun ti mö^lidi wax, Me ricfigcu StciubaUt» bcc ^c-
bcK^tiug glci(t!ntäfiici übet iiimmlhc^e WJ4 Sauten ju legen. — Ilie beiftebenb
gegebene C^nmnanfidjt b« eben beiprotticuen Snnleö neiflt mebrerc ber -Säulen
bcib« Ctbnuiifl mit tbetitwcifer flicconftriiction ifjre« ©cuIvtiimifdimHCfe^.
Sliirfl ei» ätßd bcd flittetföennfl bur(t)tro(^ennt 'Mrc^itrni'fluffoo« ber ftnoüpen-
fopitfllfäulen, nnb m\tn biefcn bic eine i(t)pn fett Jabren iiim (xinftnri ft(^
neigenbc, ii> in beni febt anfcbaiiUdicn, tiad) einer ^Scidjnims i" ^epfius
„^cniinoler" botflcfteOten iBilbe fit^ibni.
MW 1*robc bct unter Selb»* '■ ^l-t- Salirlj. t). Gfjt-) iw grofec»
Racnoltcmpel au«gefübrtcn 3culpturavbeiteii i)t auf umftc^nbec S. H7 ein uad)
einet pbologrovlufc^en Ttufuaijme bergefteUle^ Slclicfbitb abocbnidt, tiHidjef
ti(Ö an einet Sonb Per nötblitben Sflnlljiüflc befinbet. 'Soa 'öilb ficUi bie
Ginfütjning be« ilftuig^ in tia^ '^einpeltiaii« bnx\ £elt)O0 1. ifl Abgcbitbet,
nite er Don ber Sübgöttin 9h(ficb an ben l^rcn bei ^Imon gtfbbrt wJrb
unb eine bem iöllbc jnr (frlnutcriiufl beigcgebcnf ^nftbrift, bte in j»ei
^iercälqpben^eilcn au bcit Sfi^n bc-s ^bni^i angobracbt ift unb biirdf bie
wie Migl'tdl ben allen iftanien bc^ großen Ittarnnliaalef erfabirn, fprie^l
|idj in iiöejnfl auf bicie ©infiitiruitgacereinrnu' olfo nii*: ,,^ic flönige^
cinfätjrung in ba« .^-leiligtlinm: „OJlanj bed MSnige' 3ctt)Pä in XipöpDlt«".
si«l>c bn Teintn ^'atcr 'Ämcn, ben ^xxn ber (Götter, weldiet Tir irficntt
eine unenblidjc Xoiicr glndlicben Seben«". — 3n ciUcn ofliwtütben 'ZfinccI'
Aitlagen iiax ber periftqle J^of bebcutenb nrbgere TiTneniionen aI« ber t)i)poftQle
Baai, Wüi and) ^icr ber i^aQ ift. Ter Uiilcrfd)icb luirb eina .lOüi) Cuabral'
meter betragen, iiin uiefdx ber ^^prbof gr&lVr aU ber l.^lfäulige Baai.
91uf ber nieftlicben 3tite ntirb btejer lltortfui abgcid^lufien bureb Ix" gegen-
wätiig nod) 4ü SOIetcc liüt>CR, übet lUO Welrc breiten unb ein li SReter
bidee "üHaucenjcrt aufiytiienbcn l^blon, nnbrenb aiii ber 91(?cb= nnb 2ubfciic ,
er uon rincc bcbedten iSoIonnabc eingefaßt luirb. ^it ieiner 9tovbit>cftedefl
bfflnbet fid) ein ruin«, aiie brei ^a^ttt beftcbenbeiJ vciltgibuin am bef"
3ct( 3eil)i}» n. äKenepbtab HI- 'l'.i. Xunnfttet nnb bie Qolonnabe b<r Sab'
feile wirb reditunndi^ biirdiidntittcn ueti einem unter dlnntfeff 111 ('20. Tt]>^
imftie um I20i' o. (£br -) ccbauicn tnn?c(, ber mit feinem porberm X^eitfl
nod) in ben ^tor^oi bt"<iiii^'t^t- ^>c ^ttite inmiitrn bti ^ofr# einjeln
fletKn^e 3iinlc ift Ni# Ucbnblribfel eine^ roa^rfdieinlid) niemali) gan^ t,at
SoUcnbunQ grlgintnrneti bwätb^alrn Zemprlt^en^, ipelc^» tnnn in ben ^eit
Bostclief ans Kainof, 5.;;,l..;.u: ..ii ;.;i| :.men jn^i^nitm^e« 2i;
Sie alle 9Cogiatil)i1<4c Sint^cUung bc^ Sotibc».
69
at« bcr rrft tiitter bcn i^^tolcittäcrn erbnute uottcrfte '^Milon nod) nJAt eiriftirte,
bem (treßen Icmpot uornnjnftclleti bcobfiditintc @5 trhftt ^icic Sfiiilf in i^rem
SciitpturenfdjmtKf bie 9!ötneii öer iiöiiige Inljorla ('25. Jümofticj unb
*lJfammflt(^ II. (2G. !^l)iiflftw, (^ 5öl)i^^- »■ ^^^h Xfie *J^nUfleid)icf)tc
bc-j pcriftnlcii ^oTfjri^ [icfll nictji fo !tar tute bic ber übrtticn Xtjcilc be*
gTo^n lV(tni(iFtriiipcI-3. ba fomoljt bie ^ettrittolonimbe nli mtc^ brr '4-^i)!ün
ohne ^nff^cntcii jittb. ''Jtitr bic Cftedc bcr fäbÜt^cit ^oloiuiabe, bnS Stüd
itoiicficii bem Xcuipel Saiiiieiä in. iiiib ben tlgloucn beä ^'npof'Jl*. wjp
baä noit Sübeii ^er in beii ^^or^of fCili^tenbc 2iiüt angebrnc^t iit, bie fo:
gcKoriiite 5.1 Hbiiftibent) alle, uitt (ie ift mit ^nfAiiftcii acf(ftmiicll, unb jioar
flc^övcH bicfeU'CU yänimiliri) bcn Scitfiit bcr aiit^ 'sBiibafti« ftciniiiicnben
■2i. 'S^qnoftic AM. Uiitei- brii litiJiiigcii 3ii|C)d)üitI I., Df<ii:fon 1.,
Zatiloi 1. unb II. (um 900 — ötx) v. Stjr.) fiiib nad) jcncu iiiid)Titi£t(ftcn
t$t«i;abeii bie Sculpturcu oit bicfcm Tfieifc b« 93fliieö oueflcfiiljrt njorben.
Cb aber nun ^^•^^olll nud) bie Sibniiuiiß bcr ii'iblid)C]i Öoloimobc unb cbcnfo
bec gaiijen nÖTblidjeii ben ÜStibnftibrii .^upncifcn, ivir 3]Uvic1te am
nimmt, bol ift bod) »notil fel)r fvafllidi. ^tnc ^iiW'iiiilcn beiücifcu elicn mii',
baß unter bct ".'-'. XHnajtie brv SciilvlHrciifdjmucI in ber Cftedc bei
B fiäbUtfcen Guluiinabe ou'Jflejütjrt luptbe«. Öa ift üielme^u ttJflbrfc^einlidi,
" bafi in bcr ^cU nodj SilaiHfc^s IM. unb üox £i^c(t^ünl I. bie beiben
ÖüLimnaben ftbnnt morben, luflrfic bßnn mit ScullJtnven ju (dimiideu bit
^iibnftibcit unteriiolinicn. IBör JRdmic? IH. iebotft (euncn bit in itircm
31ol}b(iu uon hfl iiiiiib ein« iinb be^feibcn ?[rd)iti'Ften ffcrrütircnbcn beibcu
{I&loitnaben uirt)t «uiflffübrt morbeii feitt, t)a eine iorflfnltigf 'i^riifunfl b^5
'•Dirtnerraetf* craicbl, bap bic ^ciile «on bcm Sen^iet SRnmfcö UI. biixä}-
_ id]nittene jüblidii; GolunnobE ci« i'pdterei- 'älnbnu au bieicit Xcravcl ift unb
P iiic^t, wie von einijieu nngciiouniifn luirb, bei ^cut^el ein ^ineinbau in bic
j^um '^mcit feiucv Einlage burdibtod)enc (lolvnuabc. (Sbcufo ergicbt bie
^'rüfung bw SJianctlPctle nu be« oii bit 'Jjtilünen anftofienbtii önben ber
Öplonnaben, bnft bort, um bie •äDiniiera mit bcn fvälcr aufftertditete« '4.*')'oiif"f
bic lüobf au<( bcr %'rolcmäcrseit ftiimmt'ii, iu Sinfloiifi ,\n bringen, on
»mcftteren Stellen ein llmlinu bei! ®emaner-5 l)flt Dorgfiiommcu mcrbcn müficit.
I)ie bciftc^cnb ((Cflcbeue 3(nfid)t bc* pcriftylcn SHorEjofs, uou ^torboftcn (ic>
Teljcn. tufldje uorf) einer ()llotO!l>'fHiI)i|rficu ?liiinnf)mc uon iBoflcl unb Sritftft
^prflfftetli ift*), jeigt btc öliiöfuniiinb ber iiürblidicn Kolonnnbr, bie eiu.^etu
flc^cnbe Säule inmiltcn bcS meilen ^ofrauniS unb bic biedern j^ni^crctirteu
Seiten ber ^.^tulciucn Ivic ber füblldten Solptutabc unb k« Xempcld 9tantte$ IIT.
3ni .'pintcriiiHinbe redjt* bnui'n fiuB neben bcn ^JJalnien betf ICorfcie Mnrnaf
bie Doii bent Jbor bc« Ifucrgct« liberrflflteii 'i*i)lpncn bei Glmufuiempcl« unb
H IJnf? bie i» ber ISlittf ciugefuntencn '^QloHcn bed Jcionid fi(f)ibAr. SRott motle
H "} ^titnt^tn: „$f)ot(i(|i(i|:>^ifdjt ÜHtinlttilc rincr an^öologifilifn (S^i-bition".
1^
90
3ie nitc gcDgTiipfiijiJie Sintlfcilung hti üanbei.
Ilicrinit ucrdtci^en bie au( Seite 80 gegebene, som €ee aud auigenommeite
Strifittit tct Wcgeu^ tfo tJIjintiiilemtelö. 3"! Ctienliriina i\btx ^k im 3Jpn
^erge^cnben bcfpto^icitcti 'Zcttipclbfjitfc bc# iti^Tt>li(E)cn !t^ei(ei' bet CflftaM
luoUc inan etnfetKii bm bcigegtbeneii €itiialioit«plati tftx 3;cni|iel tioit
Änrnaf.
^it bcm filblidieii Zueile ber Cftflabt \d)t\nt aiigcr bcm innttttcn hti
heutigen Xarfre £uqfot (lelffieiten flrugni 7cmpcl (ein $ictligtl)iiin von
irpriib weldjcr Sctfutitiii] ficfioitben ,\u Ija&cti. ^tWt bic 3nf(l)rifien bcr
Xl)ebauiict)eu Senrnuilei cnuäljiu'u t-iit jpIc^c^, itot^ ilnb, )o vir! mit bclaitnl,
irgcnb toelc^c tiefte Uon oltcn aJtaiicrn in bcr Ülad^borftbaft ütm ^tiqicnr
bisher nufgefiitibcii tuaibfii, bie oiif ba-i ci)t'niatiflc 'ili)tl)flMbeiifein noäi (iiibcrcr
Xempclgebaubc an iciicin ^4-'[a^c fdilieficn latitii, "Z^ai gIcidjfaUd bem %moo
gtiDci^tt gtDBc £ictligtbuni ber fiiblidKu C[lftnbt $cigt in i'cincm i6ati im
Öco^ii unb Ölungen biefelbc Vtnorbimiig, loctcfic wir bei bcn ineificn bw
gröftm-ii (igi)pliMii'it Icnipcl cv^micit. liie iifccTbcrfleji fiintewii 9tflu»ic mit
bem Sotittiffniiiim in xi)rn 9Jlitic finb bic jHcrft angelegte» uub (leinereti,
an bicfe )d)ticBen fic^ bic iunncr ßröpcr mcrbcnbcii *4^toicloi*räninc nnb ber
bt>pvfinle Baal, bcijcn 7eife Ijifr uon 32 Siiulrii getragen tuiib, unb nun
jülfil bcr uo(^ grijöeve, in bec SJitile offene, boi^ onj bcn Seiten uoii bcf
becfien Uoli^nnaben ntngebene $oirI)of, in beu man burd) ein weilet, vcn ^mel
mäditigeu ^l'^Ifncn ringcia^tcd ^Jjüitnl eintritt, ^iejcni in oHcit feinen
S^ljcilcn tnjUitiinbig abgefdjlüüeneii 3?au ipiiibc bnnn in fpotercr 3eil upi^
ein ,\«)eiier, nwf oUcn uici Seilen uon boppcltcn Sftulenrciben nmgcben«
unb nud) Dorn toicber bnvd^ ein ^o^e« ^!t|lDncn|»iav abgefd) (offener ^of Wf
flclegt, ben nmn bur{^ einen breiten SSnlengang mit bcm Dimeren lemwf=
Qcbäiibc in ilVrbinbnng fe^le. 'i?ln ber ^runt bec ttorberftcn ^t^tonen »uirbcn
Oirr ben Kniglidjcn ^u^crrn barfteUenbe itolofjotftahien oufgeftrUt, \mti
m^tö nnb li«!? an bcn (Seien ber ^ijlonen nnb jivei jn ben bci^ "" ' n
tti ^DTlal«, unb vor biegen le^teien liditele man bann iicd) ^n^ei t)ol)i- : it
auf, bic bcn ^lujtgang^puntt ber im !0or(tct](nben bcfproAcneii breiten Svbinf'
aQec bilbeten, iveldgc bic ißcrbinbun^ mit ben etlpa -*0tH.i3R. cnticcnten Icntpeln
ber «örMidjen Cftflabt l)ertleUic, iii fiiUt bei nalierer ^irodjlnng bc* t'miior;
tempel« bie groiV llnrcfielinäßigleit biefee 93ane« auf, meiere fidi foipobl in bet
TÄnlagc bc9 (ilanjcWr wif '" ber ilnorbnnng cinjelner ffldnme ßnifpridil.
ffitr t>abcn bii^i^. todis Ijüt^fl fcltfam ift, einen breimattiien '&ed)td ber
^ire befi lempet«. unb ti ifi idjwcr ,\u (ogen, roo» bic Urf.id)e einer fo ouf»
jallenb bier .i^n "Xafit trrtenbcn, ben alten ftcfinptern fonft bnrdiauj vi^
riflcnen Wleidtgiilliflfcit gegen bie l>ieie|}e bcr Siininietrir geweirn fein mag.
^ti)gIidKnueiic lunrbc biefc Unrcgclmafiigleit babutd) veranln&t, iah man Hn^
funb nabntr einzelne nod) gut ciboltenc Stoucrn unb Säulen eine« älteren
7empeli» nieber ^ureigen unb fidi piehnebr rntid)It>j^, biefclbcn, obtoobl i" ben
iteu cittiporieiien Bauplan nidit cedjl pafjenb, benno6 beim dteubau ivicbtr
mit SU Dctwcri^en. '^ng au^bcm, gletdbfaD« obupcitl^cnb Pen ben äbiigen
d Zitlilrn .
f/J^ox jr JlrarphtMli BT.
'tmxt^ ßf.
kjiijier Jnr. I
nM*Üf XSl>i.XIII , »T'AiAM -9Wtr ntr
AaJto u. Täfrhakm foo - Bna >. Mn
n*.rHt- xxrr. Mm ^„ .-*" J^^h - ttn v /%r
'rUarbut l.a.a. *<^A4ni. ».Or.
iiippat ../r/ifJtua. |
»lemtl^ . J'^JmAr* - Jff », lU
t'.. MiwiOim MulMn ••■
*■#??•■"••
"ßTOI
lut^tiiung S(4 VAiiBM
ft&flr om 9H1 gclfflciicii gvÖBE«" Xcnipelgi-bäiibeii, bcr i.'iiqiyvtcmpcl
^feinem (^iitgongt' ni(&t bem 8lrcntc giigeivettbcl ifl, für bicjc «übiuvictiuiifi
bdrftf bft (Mtiinb mhl iti bcin oi^mc infamen HiUt unb bcm baburcf)
decoorgfriiKm-n lebbofteii S?ci-fct)v ju fiirficit ffiii. brt ,\nMf(lKii bcn Xenipelii
■ bet füblic^cn iinb iiöibtidjcn Ciiftobt bcftßnb, ©« flcilt, eine mcfilirfjit btvtcte
SJccbtnbunfl mit bicfcn Ic^ttren Iterjuftencn, road iiamtiUlicfi lov^in bev an
bni Ijohtfii ijcflcn ((flitfinbt'nbcii ^irLisfffiDiini iDiiii(dn'ii.?merifi mar; bo« .^cilifl-
• iljum mnyle aljo bi-m 9iilc (Jinnllcl, init iciiicm ISinflniifl n<ic^ ilantal 311,
gecidjlet roecbcn. ^tc gcfnmntte SÜngc biefe« ^empclgebäube-J luirb von bfr
Ijiiitcre» ÜHrirfitiftiib bi* ju bcn üürbfrficn ^U)loi;en elmn lifjü «DI. betragen.
I ÜÖa^ jciiK 'iynHgefd)id)te bcttiffi, )o Eicgt bitfc für bcn lempel, jo luie er
Bleute buftct}!. jicmltd) flni*. ^er nm^t l|inteic leinvel. mit (£inid]luB bed
^periflijlcn '^orfjofö iinb bcr äHdcIjörigcit *l>t)Ioncii, ift unter Stmeaopljifli III.
(lim lOOO B. öfir.t mit Sciiliiliitcn flcj^inütlt U'urbcn. ^lußen^ unb
SiiiienluÜHbf bev ajinucni, bie Sliulen, '?[vrf)ttrnüc nitb X&iirpfi'ftcn fämnit:
littjfr iHäuine jeiflen in itjreii Scnlptnrcn bcn 9Iiinifn i>ti gftmHHtcn Stönigd.
Cb nber nic^t fdion Doi" tbin im ^oliban ein 5lKiC bicicr tcnipiMinitogc
licvflcfieUt iporbcn, baä «lirb bnrdj bie auf feinen 5lnmcn (ontcuben ^it*
id)iiften ntcfot cnifdiicbcn. Jafi in frn^freu i>,e\tex\ licreil^ ein Xnnpet an
jener ^tellf flfftanbtu, baviibec ertialten i»iv bnrdi eine 5Beil)iiifdiriii ^üj--
f^lafe. bic •JlmeiiüVtii'J fdbft an einem bcr •ältdiitrfll'C bes unter i^m mit
Stnlptnreii [icirtii"iictti*n £ieilifltt(nm^ ^at onbrinsien laffcn. Xif «tt'De jener
3nfd)rifi, n>i:(t^e nna bi« berietet, Ifliitet in roörtlitftcr lleberfe^nng: „53cc
M^fiönifi ?(THfiiDpE)ip IIl l^al n fletfinn \\\ [ciiiCTH Jtnbcnfen für friiu-n 3}Ricx ^tmonj
Bffla, bcn Mönig bcr iMötter; er l)at luiebcruir! berfiellcu laffc« bei* .^ifilifl!
t^um uon $tpe (Ibcbeii), er ^Qt ^i von 91niem aiifc|ertd|lct unb bcbeutenb
betflrßfeert". 5er bfni liiiiteren Slmenoptii Stempel fpdltr üorßcleatc jroeitc
I^üf mit feinen ^i'y^'Ji"^" "fi^ ^""i ^i^ ilicibinbunfl mit tm hinteren
Räumen l)erfteUetiben breiten SauUngong flammt \\\ üt^au unb 'iFln^fdiittildnng
aui tun ,'ltiitfn bc^^ Slpnig^ 31 am je« 11. (ii. ^nljrtj. "o. ilhx.), tuie
ebtnfü btc ilolüffalflatuni iinb Obcli^feit lior bcm Xempct üun ihm l)erriil»ren.
£& fifdt ber f» fd)önc niib »um grafeeii 2t)0'l "0(% a,\ü erlirtliene Siaqfür;
tempel ivgcniuftrtifl (eiber rinttvftcmni fo tief im ^oben nnb ift uo« bcn 2cl)mj
bfitten bf^ Xorfc« fo nrabaut nnb fiberbont, baft fit^ uon Icinem ^iinftc
Hauä eine aiifd^auCidje ^hifunl^mc von ihm (^pitiinnen lä^t- ^ie beiflef)cnb
^geacbenc 'älufidit, niif bev üon ben muberucn ä'nnten «nr bo* SUtinnret bes
Sprfcd suin Ü^Drf(ftein lommi, jeiat einen Xbcil ber uorbcrftcn 'i^iilonen mit
bc» beiben bii? an bie 3d]iiltern im "iSiiitn ftcifcnben ^Jiamfi'^ftatni'n unb
im wx tt)«"i ftcijcnbcn i))tlid)fn CbelifSfen.*) Xce anbcre Cbeliijt, meldicr
•j Sie auf Seile U gegebene 'i!(Kfi[(u: ,,"01(11 auf eine oberaflR»lifdic Wlinfct
'unb b«3 gtflemllljcr licneiibc öfilitfie liier' jctgl lintj auf bent Bilbe bie bem Sltome
Ljueclebrieii Säiilmieiljm be^ UuqiiJi:tnn()i:l^.
92
tiit alte ecofiTapfiii4ie Sttiitjcilnng bei Sanbt«.
-.m
M
bKfcm cinft (tcflfiiiiber flatiS, ift befaimtUrfi im Satjre 1833 ali ein 9fi(§cul
wn a)ii)[)änimtÖ-*3tli na^ iJJarij gcfdjflfft luor&cii. iSr Ijftt ein« 4*Öl)t tjon
22 9W. 83 Gilt., gcfiört nlfo ^u bcii (Icinfien diffniplärcn bcc fl(|t)plii(fteii
Cbtiistcn, ^ot aber bcuiiocf) bei [einci- ^(iifftcUuHs t>tn 'l*flrifcr 3n:
_____^_^^_^___^^___^_^^^^^^^^^^^_^^^ fifiiiciireii troj oaer
1 itjiieit V* ftcbote a,c-
mcfcncii ^JJIillcl rincr
feit bcm 14. 3nbr{).
V. ß^v. botb gewift
in!bl uor^efdirittcnen
.•icil viel ,^u idjnffe«
citmaiil Xie Dvn
(irugtr snciftnfdiaft
in fccr ^üliniiifl brÄ
beiiben $>i(ro{tIi)))IfCfl,
loelc^c in je brei octs
litfllen iVilcn anf ben
öitt Sfiifii bei «01^
oiifriiteiu nltrii^la^
itcl)fiibrii, mie beÄ
Cbciietcn angtbradit
jiiib, Qfbcu, lüie löic
biefliiift()iili(fier3öeifc
Atif ntleit äot)b><l'^ci>
Cbciidteii finben, in fäiiiintlidxn feilen ni<^» nie prunluoUe iitel beii
ftöniflfl, mit bem .^ufa^e am 3(f|luft bcr einen mib bet (iTib<reii ^c\\c, bn6
ber OöTßcnaimti- Jperrfdjer feinem düttlicben sßater bieiei* Xcnlninl erridjic*
t)abc. {^ier ift Stini'^ ^am)e^ II, bcr %eilieiibe, iiitb wie ?[»ioit-:1I(i in
ftontafcd ift, bem ^bulmojt« I., bie Rönigin 3Ka(a la mib llititinpfis HL
ifire Cbfli#feit tucibcii, fo ftnb and) in t>iiqfi7r i^in bie upii 'iKainfe» I]. bort
OHfflfridlteltii CbcUifcn gttpciljt. ^In^ obcnjlc^enbcm *ilbc in ber mitt:
Icmi 3fite b" bem ©efd&flufr sugelcljrleii Sicftifciic bte Cbeli^ren, bort
wirb hinter bcm in ein Stfiilb eingefdiloffCReu 'Il)n>Hiti)Rteii bc« Stönigd
«aniff« II.
-:jI
iit ntl btm tniiAtii Cbdlltcii Hl aM\»iUmotlt,
i-ft
«otep es
Ift
„Seiltet bec {Snbrljcii,
Sonne,
StujtrrtoÄ^lteT bcr
Sonne"
bnnn gcfugi:
)U
4
tsit alle fleodTap gliche Sint^rllnnfi bti Sanbe«.
93
f"^
*) "r ^_cT Ijat C5 an*gcföl)rl flU fciw iUfoniimcnt tue
nef bell Sfltcr 9linciii^9i(i, er ftot ftiifflcricfilct bic
em bcibcn flrofeeii Ct>cli#tcu". Unter frct Spi^c biSJ
menna. Cboii'Sfcn ift Hber bfit brci ^nfcf)riftjci(en mif iiücu uier
Seilen eine bilblitfic Xnrficllimn iutgi.'brfltl)t, mcldjc bcn
Diu- StniDit Iiiieciibcii fiöiiifl ,veigl, in beii -viniibfn nii*
^•cin iiiiti ©ofyer flcfüDtc Sinfcn ^nltciib. bie et nl^
SlH-i^gefi^entc fniiicm güttlii^nt ^atit überreicht, unb für
Wi'tdic 3?avbnii3uni:i ihm biejcr in bcr fiblidien ^L'vmel
boiift, iiibcm er i^m Öietuiiblicii, ilvcifl iiiib nlUi*
©lud in einem Innflcn ntib fcci't'ccrfütltcii ßeben
ucrlieifit, — Xev mnunclit Ixveitf feit brci Xeccnnicn
mit ftct« fllcicfifni öilVr in ber ^Cefiyploloivi* t^alific
^. (Sljaba^, bfffen in ja^[tfiil]en ^iiblicatioitcn i^ur
3liibicitcrflclinii)e für bic Sgnplifcljc ^orfcfimui fu oft
ba^nbred)enb lunren, \)a\ nnd) bcm gcactnuärtig in ^J.^aci^ aufgcftelllen
Utiqforobeli^fen eine bejonbete ^Iblianbhuig geiDibniet*'), bcr iij^ bic aitf
bcr bciitcljenbdi "Xaiti ((cticbencn 3"fdinittDpien ber vier Seilen jene*
Cbclielen eiiluünimeu bnbf. — 'So üicl über bic ^ciiiyelanloflcn ber
iüblic^cn iinb tiövMidjcii Cftftnbt. 9Sie e? nnfecvlinlt) jcnev Ifciüfle» aicjtrfe
im Ucbvisieri in bcn Cmiriieivii bw ÖftUdjcn I^^cben ciii^flcfe^en hoben ninfl,
börüber finb wit n>c"iQct flnt iinterviditct, bn nir(ieiib* iiiiä etroos »on bew
Söo^nfjoiiiern ber dltfii ^Icrtuplee erlioltcn nchlieben, bic, ginchoiet ob '^alayt
ober $fliK, nicht onj bem bie 3ftf)ttauicnbi' itbcrbancriibeit SKoterinl brt
Zentpet nnb (Orabet, joiibecn, bem (isi)ptt)(heu Hlimn gcmäü ,viin Sot^aeu
jioedm&Biflfr, on* ^ifli mit» nniifbronineii ^it'flrl" Ixiöff^el't liniren. 9iach
einjelnen ^Ingobcn jcbüd) glonbc id) ic^Iicycn jit biirfcii, bafe bcr siuift^oi
ben Icmpeln mn fiantat nnb üitqfor flctcgotc ^iftrill, ^^ [73 ""^^ l a
cb«DDn Qo u>
,.&nff?;nneiebcv3tflbtbc^®i)tter[cfplfi-4lU"tnbcnIt7teii ficitannt,bnÄcigcittIiifte
Gc3imini bcr 2lnbl flcbilbcl hat. Xott mliflcn tinft 'bii' '■^'oläfte bre Höniß*
iinb bcr ijvtfcn gciftlichcit iinb tt>cUIid)cii Säütbeiiträger ihren ''^ia^ gehnbt
haben, luie ebenfo bic aW SlH'ljniiiifj für bti^ ,sahU\'ichc ■*Öüfl'Cflinlcn= uiib
Seclooltiingepcrional beflinnnlcn iBnntidjtciten. tnii bo* i^u* bcr oletftcu
'ßrDphrten beä ■Jlmon in jener Öcflcnb fieftaitbcn, bariibcr h^bcn mir eine
Stotij, iycl(he be(flflt, bnfe im Sübcit bc« flroijen ?linDiitcrapcls la ä.l
uäb.t ea ua hon-nutcni fipiu cn amnn „bie hcilifle St)f)nnnfl ber ersten
$rop^etcn be* IJlmon" flclegen fleloeien, unb in ber 9iäl)f bicjc» (HchÄnbe'*
*) Muf bct Socbctifilt iti ÜM^ciobdiitin ftc^eii bie ^ictcglnp^en naA ledftj
BinciAel. welAe Stcaiinn mir hier ber Zijpe» nicficu nidil lieibe^oltcn ToRntnt.
••) „Tmiluftion crariplöti« lU*» inBcriplioiiJ liii-raglyphitiiif's' <!*■ Tolitnisque Je
Foru'* par g. SQn&a«,
£t( attc geegrd9l)it(()c Sinl^cilittig bce Sanbtä.
I
I
^omaxä), tvt StabtgDuucnieiir, bcr ^^tlIi^^cipIä^l^ellt hnur luiuiu „C&crftct:
bec ^ßolijeitPtbateu" i« fccn legten flennimtj iinb anbcre Ijoöe «tnaW^
tKumte ilfrcii 5iQ gcljabt l^aben. 3n tpcti^em Xljeile t)cr i}flUd)eii 'Stobt:
flälfte bic in bcn iv^itfdiTiftcu nic^t feiten flfiiniititc ^itabclle (s«H: en
ns) gclfflen, wiijfii Iwiv nid^t, fcft ftcl)! jcbodi, tinfj fie iiiif)t feriiticn
über beut Strome, foiiöcrii in ber Cftftnbt ?itft kfunben, iinb tpie cinncfnc
ÄHftaben d n'(i[)rf<^finlid) mod^n, nrnr nit bem fiiblicljcn tSnbi' ber Cftftnbt
in einem kfefn^tcn üngfr bec .'Ciaicptttjcil ber nülitftiifdjcn ft^cin^uug cin=
quortiett. 3ii öcr Cjtfmbt oHein nuc^ xvax i% Tod um bic licitigeii ©cjirte
ticrtim, neben bcn Icmpclii nnb S|}t)in;aUi.'eii jene ^aljIlDicn Sirupen fi(^
ijinjDgfti, in bciicit ein? feincöinege bloft aiij bie S^erc^ning ber (Mütter
finncubc unb bem Sraiimc« üon einem bcffercn 3e"Kit** fifl) [nnncbenlM;,
junbeni biirc^ iinb biird) punltiicbe, mit itllcn ^rcifttit lljätigc unb für bai
Sieben fd^oifeubc SiicüiJltL'ntnrt auf nnb nicberipogtc. ?iitf bcti $Id^en iinb
in bcn Strnfien ber oftlicfjcn Jhebtte ertfnltcie« .^onbrC iinb Cy^cmfrlie iljrc
rege I^fltiglcit- Jn bem .{iflfeti ber Cfiftabt lanbcten, befrachtet mit beii
^robnlten 3let[)icipicncf mit ^IfienS, bie üon Süben unb 9!orbcn fummenben
S^ifie, in bni Cnnvtieren ber Cftftcibt hinnlten fidi bie mit bcn ^vlp
ptobultcn nnb ^ubrifRlrn be^^ ^n- nub SCu^lanbce i^eftilltcn SJ^acjajiite nnb
fiouiöflllcii bei örofe^ nnb Äleinljonbclä, in ber Citftabt luaren bic ^rbeitS-
pölien bct Hnnft unb bc« JC^nnbluert* unb burt ftnnben, IjodiviAfub nnb mit
cllcni SuEH'^ bei biinmltgen 3eit ici(tl fliis'fleitflttet, wie fbcnio in bixftl'tcr
ffiniod)^eit nnb juü1]1 in mnnc^cn 93ejirten auit »on red)t nnniclij^em JlnSi
fe^en, bie taiifenb unb (ibcrtnufenb .^oufer ber allen 9ieidj*ftobtberoo^ncr;
lurj flll bflS yeben unb Treiben, meldje* eine grojic nnb flnrf beuÖIterie. in
^flnbel, finiift nnb (j^i'tnerbe Iilii[)cnbe unb nts iRcfibcn^ be>j öanbe^jürftcn
ben GcntrnlpnnlJ eincv mad)tiijcn Stantc? liilbcnbe Stobt dfiicfllleri|irt,
hcrtfi^tc cinft nnt bcn t'läjjen nnb in ben Sttaficn ber öftlic^en tl)ebnc.
— Xriiben über bem Slroin in ber ©cftftabt. bo fnl) c^5 onbetä oui. Tort
^rtit^tc nid)! ilcbeUj fünbcm ber Tob, nnb wo «nb icic aiidi bem Ve&en
mou bort kgeflnelt, e* ftnnb mit bem Xobc in iÖeiieljung. Sdjpn bic 9?omen,
roelcfte ^nr ^e^cirfinung ber Sföeftfcitc uon Theben in ben ^nit^rlfien nebrauAt
IDCrben, fogen bic» beuttit^, n^ie: äm-nr en »s. sct-am6nt. en us, set-amciit
R) hotepu „bie 9?e(ropotiei Ttfeben«, bn* SßJefllanb ber Segrofeenen", tu
scheta en amenti „bfld flctjeimnifjüoße Ötebirge bes ©eftrii-?", ro FCt „bic
Pforte ber Unteriuett", cbnnm ftnch „bie iljereinljiung mit bcni mot)rcn äeben",
ber-set S.t ont hör si ös.b PÄm-nt ent chcnt.s „bie ^letrupoli^ (märt:
lidi: „bfl^ §immcl*liinb"\ bie gri>iic, in lucldier .^loruö, ber Solm ber 3ti*,
betlallet lüorben" (nad) bem 3Jii)ll)n* mnr Sljcben ber ©eburlöorl be* Ofiris
unb bi« *Cflräbnifi[lQtlc hti Ätont*), aa-zam „bie Stätte ber Uinwidtwng"
fbiefer 9Iamc mirb ipecief! für ben fiiblidien Tdeil ber Scftfinbt. fitr bic
(äkflcnb um ba* bcntifie Ciitfr-el itgü*, 'iDiebinet^abu unb 'J^r^el mcbincl) ge-
6Riiid)t, iDofetbfi ein)t bie :f>fliifer ber IKolc&ijten flanben, ?[«« bem «It*
96
Sic altt gcogrii)ibHi^e Stnt^eiluiiQ bei SunbcS.
6991)HTd)Cii ia-zam mit bem üoracfe^^le» Wa-Jfiiriitrtlorlifcl [• tft bei: tn btftt
gricrf)ifrf|fnftfliifIoittrnIteH iirlffi entlieft fvnHU)iiif ^I.iinc l'asenii&ciitflnnöcit), uin
ent 118 em tu amcuti em hau äa-zani „bic öi'abri'gion ooil It)cl)cn im n)t\i-
liefen Oiebirgc, an bcr Stätte ber ffiniuidliing", unb aiiberc Siflincn mefft.
^atit tnnn bi? von ^■BriDäifn-uitti^Innülfn b]ird);u(ifnrii, im frifdKii &tün
prcinflcnbcit (^ärtrti unb ^rlbcr pafiirt, nicld)c am ntt'ftltt^cn ItfiT .^wiidien
brm Strome unb ben Snitten ber Scitftabt i'icti Iiiii^ugifn, ftntte man, Don
Cflcn licT fummcnb. bic am tocftlidien Ufcv gclcgciicti ^cmpclbomäurn unb
©runbitutfe bei Alicbfliiifdicii Bürger liinter fidi. bcvcii bic <iuf im* gcloinincnen
ftouftoiitrflitc meljrirtc^ IJrrDfltiiiimt^ tlHui, fo gelanglc mein in ein ®el)ie1,
nuf ipeldiem nii nitbrtinjljnter «Inlte nur ©vfifter ober bem einbeulen an ni>tl-
lirfl ycrl)vtc Siöniiie (lewfifiic Xcmpd, nnb an bewofinlcii ^llößiC» nur äiJob=
itungcii öoii )olrf)cu Öeiitcii man niitröf, bie mit bem Titn\l in Kncn Xempeln
ober mit ber Seforgung odc« beffen, xoat> bos ®(flr&bni6 ahcil(t)tf, bctraiil
tPOTcn. 3in 3'inc"i ^'f* bie ihctininidjc ffbcne niij ber SSeftfritc im weiten
Voßen cinfi^llcficubcn ^cbirgcf. bort bc-finbfn iidj, ivic bereite uctrtetjcnb be-
mttti ipprbni, jene ^tillofcn l^raücebnuten, bic, je nac^ btn iBermi)genjiDer:
llältntücn bn- '-Peflntlctcn, balb nui: niiä ein« einjigeii fUintn Hnnnner be^
fetten, oft aber aui), geiualtigv ^imciiiloncn oimtbmenb, necäumigc, von
®äitlc» nnb ^fftlern getragene Siite bilben, mit cH'^ebrlinleii Sciienräiimen
nnb (ongeii Sorriborcn, fiier iinb ba in meftvercn Stodioeiien über eiiifliibeT^
ju benc» mein auf breiten Ircppcu tjinabfltigt. ^n bicfcr int ^nnevn ber
weftlidjeii »altfte in berge nnßelegieii lobtraftabl, bcren SJürftanbenffin bcr
Sorfib ergehen bc nur an beii flcincn nnd) Cften ,^uacfc1)rten (£tngou(ti!^ffRiingen
bcinertt, bie ring^ nmbei au ben ^rl^iuänbcn, tiodi oben, in bei äRiltc unb
am 3u&e bcrielbrn fidftbnr Rnb, in bicfeti SWaufoIeen fanben bie ^intrrblic:
benen nn beftimmtcn Ingen be* ^^aUm \\^ ein, ibr 0*cbet für bie ^Öer
fttfrbcncii ucrridjlcnb, unb mit 'SliinicnrrÄn;^cn unb Spcnbcn bcr uerfd)icbatftcn
?lrt bn* ^Anbeuten ber bort ißeflattetcn ebrcnb, bie iiidit in jenen Sidninen
felbfl, fonbcnt tief unten, i» einet fleiiteii tin,^ugänglid)cit Ü^ammcr am (£nbc
cineö frfl tNrrf^fofTcnen iBrf|ad|tr& in iftrcn Särgen ml)teii fWan tvoQc
einen $lid werfen anf bie beigeciebene ^nfidft ber grgenroArtig ffltm grofioi
X^il in ^oljnräume umgeiDnnbelten OkÄbcr bei bcra Xoiic Sdiet^^obb'
cl^Curno^, S9et naiverer S^trad)tung wirb man einige 40 Srabtbore an
ben ^i^iutinben bcmcrren.J ^enai^barl biefcr im 3d|Donf be^ l^ebirgea tat'
gelegtrii Xobirnftabt unb auf bicfclbc ^e^ug Eiobcnb, erhoben ftib am änfierftrn
€aume bc4 (>ru(bllanbc», ^tn 2\)ti\ nod^ auf bcin anflDftenben ^l«bpbcn
firbcnb. jene pradiluoUen "leniuelflebnube, loelcfie in bat ;Viten ber biJAfttn
9ßa(t)liilUc megiiptcn« bie ticmorragenbilen ^irftbct be« IH. 19. unb 20.
Sömg»t>aufe« fit^ ali Wemnonien bort erröteten, bamit nat^ ibrem 3<fteibRt
anf biefem Vebeii bir nnd] lt)nen Uummenben, luie n in ben ^indiriftrn betfif,
in banllmrer iUcrebrung an ba* fidi criuncm foDicn, ma* bie lampienbeii ober
ber Qtpifbeti bnibigenben (Mcftaltcn ber Derftvrbenen Mdniite, bie im f^ilbe
'■TiiißSuin!)« uoii bi'n SßJäiiben
Qii[ fic iiicbeiblicftcn, in ilircm
Scben erftrcbt iinb cncidit,
_lpic iic ^ic @vttn gcol)tt iiiib
oai nnttx bcr t'citittuj iiiib
Ititn Srfjuöe bc* Shiion in
ifirka uiib Si'icbeii füv "^legy))*
tcnfie9CtI)flit. Iljiitnioii« I.
tinb beffen fiinbcr. tiic Siijitiiiin
$tatara nnb bereit iörüber
^^utniDfi« n. imb m.,
5Imcnot)iji5 III,, bcvaJtiMii:
non bet gtictliiit^ni Sögr,
Qttifoi I. imb bcjirii So^it
iinb 'LRnÄfcInfr 9tiimfC'5 U.,
bet von bcn (Slaffifeni iiiilcr
bem 9lflmcn 8cfoftri« gcjct'
crte ^eih iiüb iRßmff-j U!.,
bet rcitfie S^niitpiiiiii b«
^CTobwt (17. 3fll)iri)i!nbcrt
— 1200 ü. GI|T.), iinb bie
ffirboucr bicfct am SJcftrniibe
bcr ZfKbcitiifdicH tSliciK gc;
Ifgentii lemveliiebäiibf. *-8ei
btmjeiiiftoi 9lb)d)!tiit bcv ®e=
ft^ic£ttc, lüelrficr bii: für ^e--
qiipUn fo fllorieic&ei» Sfilc«
fie^flttbcit, bii' biciV l^errlic^cn
Sauten [)erüon'icfcii, rocrbeit
mrölftcflenficil baUn, fiiif ^ic
«inQe1)eiib .^iirüd^ulomiticn, fur
Ccieittinnig oiif bcm tlieba:
iiifdicn «tobtgi-Uicif jcborfj
iniiiTcn ivir ond^ ^tcr fAcit
in ^clvcfl iljrer ijnge. ?(»*
be^nung iinb SJeft^aficnftcit
fin pflftv SJorti- fnften. — Ütm
nörbli(fyrn CJnbcbc-j nifftlidjcii
^riK^tlntibcl, bei beul ^oifc
diitnaEi, in bcr 9I(il)c bcr
@cäbcr von Xra^ abii'l
Weggab, lt>cld)c bic (ilieftcn,
^um X^eit nodj bcm alten
08
Sic citte gccgiap^i)d)C ttiiit^eilung itt Sanbct.
fflei{^ iinfif^örftil»fji, in &cr tt)cbiinif<^cn ^IffTD^olis linb, bort liegt, loic bifS tri
oUtn ÜWemnonifn b« SJfJlcn-j ber SoU tft. '"it b« j'""'«' bct Dilftflbl jugcnicii:
bct, ber »oti Setljo^ I. int 93nii bcflDiiuciie, bod) crit mn bflici: "SinctjiDlgcr
tßamfc* It. uollfutolt Xcmvel. r3icl)e ^h. VI unb X bct ©cnevnllartc ödu
X^ebrn.) Xie ilbrr^cdtCIt 10 StniK'penfiifiitälfäulcit an letiicc Sroitt, gtgenucittig
fmb eS nur iiodi >*, btlbcti-it clKbciii bic tiiiitcri: (SülDimabc c'ui<i iiodi in fniuit
^cüinmem beiUlidi ju cvtciiiu'iiben. iia^ wxm biird) 'i*i)lüiiru obftcid) [offenen SJor-
^cH, beut nod) eiit jtocit^r, gleiti^faUe biird) ein ^^'Dloiieiivciai' ttb{ttfd)lofKiicv $of
öorciiiliifl. Gi- loor biefca in ber 'ädtorbnimii feinet ctroo 40 iHänmc uun ber
SSfluflct ^e^ iibriflen (iltflgoptifi^en •Seiinjcl fcfjr flbiocid^enbe ^riliflthiiin in wv:
^dltuiftniäftig Ileiiieii Xiffleiifioncn oitfleletit, in alli'n feinen Mflumen mii öin-
_ iifittiB bcc üorbeTcn
l£üloiinobentci)t mein
alis .■><> 9Jietei; in ber
'-öicileunbcbrnipuiel
in bcrl^önge niefimb;
ttut^ ci.iH,\e JcnUKl-
\)am ci)o luüröe, iu
ben voiberften 2oal
bfö (iroRen ftarnalf
tcmyel-j flofieDi, nur
tiiDa jiir ^äljic befielt
SluuRi Qu^^fiiOett.
:.. 5*rw»:^r...L«„n.m .,. Crr^ö- Xfii (Jing^inQc fübrcn
löoii bet Würli<ven liolflunabc am in bic jimieift Ikincn nitb jdifoni t>crllKtltctt
|9tAumc. "Jüc^t ^uT(f| bcia minlere, fonbern bnr<^ bie Zt\üv ber 'J[t>rb(eile gelnnßt
lan in beit ficöfeten Wflunt bc-j Tenipelfioufe«, iu einen lOSletec ürcilen «nb
boppelt (o tiefen 3<ial, beffen Xedc cficbeni oon lu Sänlen getragen würbe, ber
Singang anf ber 3ilbfcite, neben >uet(l)cni am än^crfteii Siibe ber Solonnobe noät
eine oieite etiua^ Heinere iMoctc (ingebiiK^l tft, fillirt in einen nur ä 3Jtt\er lirfra
unb 10 'Meter trcite» Wunm, in bcm jioci Sänien itelien nub bcffen Siitfroaub
üOH biei Kjnren tmreftljroöjcn tft, bie ben Hugniifl in cbenfo oicle Herne Seile«'
geniöc^er gcmiibreii, unb bnrcf) b<i« iDJittel portal ber Gotunna&e tritt mon in ben
titu'oftijleu "Saal ber dler nur & SKetor breit nnb 8 ajlelcr tief ift, feine lerfc
)ulr^ Don ti 3(lHlen getragen, unb i> iceiicnitjuren, je :t rci^t« unb linle. fuhren
in ebenfo otcle (leine ScitengcmÄdjer. ^n feiner $inteni>anb fitib dbermal*
3 7f|areu, bntd) bie ninn in einen von t Itfeifeni fleftii^tcn OTiitrlvciinn unb
jroei fc^male Scitenflemad^creinlritt. Um bicfen niiUIercn ;iiinmercompIrf Ijeruni,
bintrr bcmfelbeu, tuie rtdjid unb i'mti voü ibni, Hub bann nurfi, fo loett an bcii
in Iriimmern Itegenben Wanern firf) eilenncn Ipiit, etma 20 Meine Manimerii
unb (djmale O^titi'^e ongc^irtidit. Xie bilbüdKU Xarftellnngcn unb ^nfdjrificn a»
bell im porberc» Xljcile U9 XtmpcU nod) crtMlleuen 3]Jauem, Säulru unb
lAr^ttruoen {inb tum großtu tlKÜ itcd) in brm ^ertlit^en «tiU ber Sctf)o«'
Sie alte geograptttd^c Stitt^Gilung bct Uan&cS.
99
^
fpoi^e (14. 3of)rI|. ö. (Ifjr.) flii*(icfii(irt, ^iim on&erii %i)tH ift ber fc^oii iitc^t
mcftt bie früficre ^Dll(i>iHnicnt)ett iciticiibo £rii(jituivnfcf)nmcf umcr ffloniff« II.
fjfrgeftfrtt tüorbcii, bcr bcii Oi>it feiiinii 3!atci- bfftonnt'iu'tt Sau jn (?iibe fiitircti lieft.
3" ©ctrcff &n mn :Hiiin)i'>3 H. ln'foliltiu'ii iLlunfiibiinfi bicfc? löaiirocrlci
werben in bcni|dbcn einmnl ben bcii ftöniß 6f grüfecnben Ofttlcrn bic Sorte iit bcn
3Runb flelcflt: „Ite Öutteu uub ®&ttiiiuen bcä 5?prblnubc3 (bic !J:nrfti'lliin(i
befinbct fid) nuf bcr Stocbfeilc bccs ©cbaiibt-^^ |>vcc[)en ,^ii ilitt'iii geliebten
Sobne Stnmfe^ II.: 'Bit tontinen ,^u liv, belnflet fiitb nitievc lilrmc mit ouö;
etUictien erjieuflnijfeit imb SJüruÄtfieii nller %tt, cinßcfomnielt Ijo&cn mir jür
%\ii aüiviti ^errlicfje Xiiifie Doit afletn. was bif Uibc er.^ciiflt, iim in ^eier
ju wtfe^en bnt Xemvel Tcim-«' 3?öteriS. — ^ii t)flft wieberfjergcfteÜt, ipaS
DcrfnUm ronr, niib fliifgcliaul b«? .vnnö 'JeiiitÄ 53aterv^, ,^it Giibc füljrcnb bcn
Soll burd) ?lrbeiten uoii ciuifler 5;flner", unb eine aitbcn* 3iif(firift in b«
DDtberen (Solountibe, bic in iljrcr criicii .ftülftc Öfß «oii Sctfjoä I. begonnenen
Sbauti (lebciitt, tcciditet banti bc^figlitti bct nittcr iKamfeS II. am iUIcninoninm
(eines 'ikicrä ßii^ge'iul)rlcit Slibeitcii: „9iod) lütireii nicOt alle 'äUbetteii an it)m
wöenbct, in Srjiig oiif S(f|rift «nö sciitptiiv^iiidimutf, iiclie, ba bv\ab\ fei»
«oö« (sonne, iCciifcr bcv 23(i()v!iei[, 'älit*3nli)äl(lli-v bt-r Sdhik), ber &ert
bei bciben yäiibec (Sinmfe«, ber ^Imon^Iiebtiitg) ©auorUeiteii üoit eivigtt
Xnuec in feinem Icmvel aii*?^" führen". Q-i liegt bii* offenbar fiJÖter nirf brüben
bcr flrofec Saal bcff iUrimftempelfl nitficlefltc aJJcmnoninm Selljos I. genau in
flcrnbcr iRirfjmnfl icitem flcflcnübec imb bif t>üv bciben Tempeln fii^ fiubetibeit
älrfle einer in ber lUidjtmui mi) bcm Slilc ;n fitfj erftretfcnben SpIiiiijcaBec
machen c§ luaijrjdiEiiilid), bnil eEicbcm niii liciben Seiten bpvt eine fuldjc Sti'ofic
bi^ sunt 3U1 liin führte- '^Inf ihr ,;ag bic oon UarnaC (i^cr fvinmcnbc ^4-'t't»iCJiion
US ,^itni Strome, bort fc^tc [m über in jenen lirnct)lt)flrlen, b«en 'Ülböilbiingeu
uii!^ au bcr iiijrblidien'iyanb in ber SBürtjafle bcö ber ©iJItiii ^latbor gcrocihtcu
Kötblidien 3lü9«I* im "Jerrftlfenbon üon 'J:ec=eI:bol)'eiri erljaltcn fifbliebcn*),
Hrtb fÄtitt bann nni ieufeitigcn Ufer auf bcr 6i* Aiim Sctfio^Jempel füt)renbeH
©ptjinjftraftf bcr aiVitieite rocilcr. Stcßei^t niurbc b'" eine i(f|on oorbanbenc
©(►^injraflcc beun\jt, ober mnn lieft bic neu nnflelegte in bic firofte. fd)on Dor iljr in
ftner ^egenb ej:i)itreubc, im-Idie von bcni SJIemuouinm ber tluilmaji^familir,
betn eben rnuä^ntcn Xerraffenlcmpel Don i^fir^el^balferi bcrtam, in berStahc bcd
Selbo-Meniycls cinmünbeu. so wat für bie Dan ber Cftftnbi lommcubcn unb
bDrÜ)in iDicber ^unicfleliccnbcn Seftäiigc eine ber t^rofsarliftleit be« Hovna[=
trntpet^ entfprcdjcnbc '^ici-biubiing mit beut iu jeiner 9trt nit^l niiubec groB^
ortigen "äMcmnoiiinm bcv JliiitiiiofKsfamilic, bcm unter ben Xcmpeht bcr ©cft;
f«Ue tut bic 35fH)o[infr Jl)cl3fn«fim fcrnfien gclcncncn, (»erßcficnt. Ten Spuren
iTietie „Deir el babari" Seitijig lä«7 nitb ^ümidicii „X'te tVIotle cinec
tiAntflin" Cfipjiß ihüh. ?(iif laf. IV ii, V mctitci "BuMitaiion Ijabe
•1 Woi
ögwtitdjen tiAntflin" Cfipjiß ."•■«. »»^ *i.i. .. », . ...*..--.. *......-.. v,. ,»..
id) bte Dil In 39ant> itH4ge&rpd}(iiei) StcOeti in ^ßllllfiRbiQTett I}crfu(leUeM Deriudjt
mOf tttijdnrn im berliner Wuleiim anfbema^Ttcn StMi^dm, "du fiel) mit tili in jene
Saat» Qt^öreiib ettviejen, anbet i(f)tn3^0r=tC>ba^'cribicSnirenflbbilbgingen (opiri ifMlt.
T
100
2ic alte geogtati^ticftc (Eiiitl}ciluitg bei £c>ibe<.
bJL'fcT Bpliittiaüte iindi Ül^Jettdi ju nad^cl^cub, gclaiigcit roir, bnd l^vöbcEJclb
uoii ^tftti^abiri-iuggal) uiib bcii f,n ^tn mom^sQväbexn fü^rcnbcit tBcg jiii:
Steckten laüenb. Qti bciti ipcftlidicu CSiibc bci^ cl-^.!(f)a^if genannten (^clienttialce
ju bcni in brel Jcmifien fid) cvl)cben6tii, iiiif (aiiet *JRLict>- iiiil) ÄJcftfeile an
bie [Icil abfaUeiibeit (^cleivänbe fict) Ictjitciibcn ^J3aii, itirl(f]ini ^liiitnioiU I.
uiib bcfjcii fiiiibcT fidj boii aia tl)i- ünemiionium Ijcrftcflcn liefecn. (Sie^e
9h'. X, VI iinb V bcr ÖeHerarfflrte «on Sljebcn.) ö* ift bicfcs Dom Snfec
bcr untctflcn lennifc bi* jn ben bnitcrT*"» (Jelfenfni"""" nnl)fAti 300 9)idrr
[onftc »IIb nn feiltet tireitefteii Stelle ehua 100 3Jielcr bieite 2cmpelQebäHbc
cbenfs tncclroürbig ipcgeii feiner bniiltcben ^ntagc, bie nirgenbd in ^cgiiplcn
ftd^ micbevljolt, ali Iclnmdf buvd) bcti ^n))alt feiner bilblic^cii SarfieUuiicien
unb Onfc^viften, mib unjm Steioiinbcning in 9tit[pcnd) nebmcnb ivcgen bei
mcifter^often ^hu'fiitjnina jeinea 'Äculptmcnidjiniidcit. Gin bie üon Cftcn \}n
lonimcnbf SpIjinraHee jortictu-nbct breitet SJiiltchitCfl, bcr, bon Xerrane s«
lerrafic fonft enntotftcigeiib, bie fionse Xenipclamoflc in swei .v>fllitcn t^cilte,
enbetc oiif jeher Icrtnifc mit ein« ooh Spljinjen befcQten Srtitrcppc, rocidjc
auf bie Plattform ber nädjflm Xcrtflffc füljrtc, ^oß bie ^vo^effipn auf bicft-in
äÄitlcIniegc uorroatt^, fo Ijatte fic beim Ucbcrf(i)rtilfn bct bcibrn unleificii
2eTTaf)cn auf ieber berfefbtit iYd|U unb linls eine Qberbedte, mä} Dorn
offene ipaüc. 3ii ben ^nllen ber unteren Iciroffc roiirbeu Don je 2ä, in jroei
Seiten flufgcjIeßtcH Säulen, in bencn bcr uiittlcffn ^evraffc üun ebenfo uieleit
i*feilern bie Jeden gcftiitt unb bie beiben ''IJfeilctliaHc« ber mitllercn lettflfie
botteit, bie eine auf tbier nürblicticn, bie anbere auf ilivcr füb(i4en Seite,
not^ einen 9)rbcnbau, bcftdrenb l|iiben unb bniben au« von &Äu(en getragenen
$orf)a[len, an niet^c fid) mclirere, im CfitutTn beS Seifend on(|cIegtc 9tänme
anfdjiotfrn. 91n(^ auf ber obetften Xerraffe {tt^Iangt man in ber St^e brf
uorberen ©rcnttiljDre« burrfi ein au* beut Seifen (leljaneuM ^ortnl in einen
fold^n im Innern bcv (äebirge* bcfiubUt^en ^iinniercomvles, befjcu 9fbfd]Iug
ttnc Scljeiifammci: bilbel, bcrtn fBänbe man mcrliuitibiger SBcijc unter ber
^totemaet^errfcfrafl, alfo über ein ^tt^^l^uf^it^ no<^ ^c' (»ctfteQung biefei
ä;em;>elanlage, mit Xacfieüungcn unb ^ufd)tiftcn gefdimiidt E)at, bie einen
„^menopbi^. So()n bcd ^api" genannten $}iitbeutraget ou^ ben Seilen
b(9 fiftnig« SmenopHd ITI. (brd Sncmuou ber gried)if(f)en €a<)e) uet'
ficrrlif^en. (Sgl. Xümirfjen: „^liftot. 3n[cftr." ^tutite J?Dlgc Jaf. vil.i ^\t
tjier itrigegebciie ?lnfic^t bei* Xcrrafifutempel«, tocldje üon Sfibofien au« ouf«
genommen, ,^eigt bie €fibt»^[flen brr betbrn oberen Xcriaffen, unb jidot finb
auf bem $MIbc uon bei miltlercn Terrnffc fiditbar bn^ einzige nni^ crbaltrne
Siiid bcr *4^rbodiuniT, riniclnc IMeilctrefie uiib bie iKddnüinb ba füblitbcn
^fcilcit^Ue, AU toclcbcr bie fd^Dnc ÜJarflellung bcr unter ber tlönigin SNalato
nQ<ti bem jitblidieu Arabien unb ber Sontalittifte an'»oefül)rle 3et:
e^pebition an^ebrad)! ifl, watiienb an ber unmittrllmr anfioürnben, in bcr U3r>
lirgtnben ^nfnolinie iKfl bctc^ienencn Sanb, tve(<^r bie ni^rblit^e 3filrntuonb bcr
gcgcmucrtifi (lan« in Xrtiutmern fte^cnbcn 'Sorbanc bc« füblidKn SeilcnfiöficU
Vtt ([«rcfi'niKnipfl pon Üir^el-t'citi'fri in &fm A'difiitlifllr >f* uörtlitbdi H^afti,
Sie alte oeoßiap^ififtc Sfiiilieiliini]^ tc^ &a^^c(.
101
I
I
I
ift, hie Sfbbiltiundfit ifiicr rcirf) ucrjicrtcti, mit i&nlbac^iiicn unb X^rpiifeffcln
au^gcftattefeit 9iilbdr[cit ficf) befiitbcn, nuf brncti meftl cl)ebem jene fcfllid)«it
Uf&ctiflbrti'Ti ncmndit roiirbfit, bereit irfi 3. 99 (5TU'nl)nini(i {ict^aii. Son bcc obcv^
ftcii Xcrrnffc ift niif bem SBilbc nur ein Siittf bcr uorbci't'ti 5)?niier imb bna
cftcbcm in bicfclbc ciiiticftlftt (n-roeffne, beule frciftoftcnbc ^5vanitlI)or firfitbcir.oH«
iibrigc ift ücrbedt biiri^ Ijobe Si-ftnituänbc, bic iiniibiJnra UrtciTcftc riii« üon
bcn Stuften bort iiütjtben btii Qltvn Stmpcimniutii aufgcriciitctcn HloftergcbÜiibetf,
ni(M)M ben 'LRamen ^*r:el!tiüb'cci „bn* nörblit^c SiEoftfr" füliirle, ein 'ilame,
bcffcn nrfi, "clen bcr ©cneuninuT XPt^et ^Ufofif iinb Xiot^ciö Suttaii,
iiü(^ bie t}i'uti9fit 'SciüDljitcv [cuct ^^Ji-anib j^ur ^^cjoitbnung b« üdii htv Z\)Ut
raoTiJfflitiilie im gclfcitltjalc bc* «örblidicn Slflofif aiifielegten Xa-raifnitirniptlä
bebieticn.') SIE* ißvobe bc* SciilptHrfn(rf)mii(fe* in ben SHäiiinfn bicfci- ^«r=
*1 Q^ntiibcilic bei !)tfaiiiKili-ii Tcmpdonlage unb Xiircbtdiiiillc einzelner X^rilr
btrfelbtn. plioiooiauliiiilii: ^liifiutiitnrii ci:ijCliKt ^utlolc, ^aElen unb S^iibc, nnb bie
ftositu ber ipicbiiafKu Xtirfii'Dimqcii unb ^uidjiifien \>ti IcrtoffeuIciJUJd'ä oon Sifit^
d'bati'icit jiiib octöifciuliiljl luütben eun aJUriclle ^cli: ..Lkür-fl-hiihari" l'eipjig
1877. Sol. '0 Jnictii inil Ifjt. Siiic jclir ipeclbouHc ^eißabc ik\ci ©crleS ifl bcr
auf Iflftl I DOBi 4'ciii.iiltr cntlDorfeiic öiitnbitü bc4 Tempel* mit litr auf Inii-1 1! unb
in Doii ^. 'Sinne dcgebciii' (^tiliuutj riiici ^teftilulioti bei gefouiitilcn JcmtJt'Ißitliijic.
fluct) ron bcijcnidcn tiaiib in bei jüMiiiljL'K ^J:fctlleiifa[le bei iiiiitleien 2eiiLi[fc, bic ßcgcn
tDäitifl ^uin (iT5^ttnlbcil(i!)gclia(ieniß, gicti^i. Üilaitctte lof. b nodi einige VJbbtI-
bungtn mit ben bn^ugctt^i^igeii ^^rli(t^riiIelr, bie jiir 3^"! fl^ 'tö in Xör^flEiaVeti netici;
Itte, ntd}[ mc^i Ooi^anbcn niaitn nnb bc^^alb in meinen '^JubUcalioncn fcl)lcn. ^n
btbnnctn ifl. bofi im Uebnnen ir. UWatictte, bic nwtfj iiitbi petwffcnllitljKn Eor^
(tttlnnflen nnb Snjiftnitcn ocifdncöcHCi JHänmc befl Icnafinilempclä unbcrürfrnftliflt
laRciib, iid) iit tiefem (etnem Hicrle lebiflli* aui bereit'ä »fiöffcntlittrtci aHnlettal bt-
fd)iän(t IniC, bei bciicn Sv'iibcrgabc pim Zijeil nicbt vinmot neue flopicn, fonlirm bic
Don mii pnbltciiltn unfein bvm ^{rtcbnn ttocgeltgen [jaben miitfen, ioai miS bei Qfleid)--
beil mefictiei llieilj nncieinut, iljcil^ ie^Cctljaft gejeidntclet J^^icio^diuljcn^tuppcn ^en>Dr>
gcbi. bo^ eine äJial ztdit in bie '.^[nc;en [dUenb, xvo eine Do» mit E)i;i ber j^urirftni itber^
(ebene (alfdie ^Jlnfciniinberivlgc iiiLtiiciee vieiDglljVll enteilen giinj ebcnfo fit^ in bei
Wciiiclle'ldjen ^Jänblitotiun finbcl. — Gm, fce 3ii>ug« „Albuin phüUignii.hiiiiir" 'l!<tn5
a. sAmfun. i^n liefet: tucttlgpoücn Sninmliin^i von 15'> ^nmcift vorjüglicb lU'lnnnenrn
Pbol:>lliapEii[4)eu 'Jdijnnbnten tei 'UtcomU- bc !t3anüillc ßicbt 91i. M ein Siilrf bei im
Cbigen bcfviodiciivn ^anb mit ben SrfiiffdbairicQuneen in bei filbltcben f^fcilerljatle.)
Uepfin^ 9icb: „Xeiilinälei au3 9IvDi]Vtcn utib 'JltlliiDVicn" nnfier eiiiigat $ecta(>
infdiciften unb Xairtellnngen aui bcr ^illeli)(iUc Oci obeiflen teriafic 9IIitb. 1 ^l »1
aüd) einen Olrnnbiiji bn leinaclanincic unb meutere SntdiJdjnitie ciH<,c[net J^rlle bee
8flU)p«(«. Xitffc WtniibrtB lonnle, ba jnr 3"* bei von üepfln* geleileten <5tpebitTon
in ben O^bi^cn 184^~4:( bic Sinnein be4 IZemvelS ntd) jnm grcfien Ü^etl im £diutt
veiboigcn lagen, mir tl^etlmeife bergeflcOt tueiberi. bodi in Vejug nnf bie bfimoli )u-
gSngitcb gtircfcncn di^ume ift ct ungemein toiiett unb in ber Angabe ber sna^e
brtaiDitIct Dli bcr {päirr tion ^aiieite gegebene %\an. — XüEiiidien „Diiotic einer
figDptildrcn itönisiii" Ueipjig i^c^. ^mtf.'tfol. 32 lofeln mit Ztx,i. lofet i — 17
bieft« Vitttd XaißcIIuHaeii unb Hnftfeiiltcn oni XOceE bciti'eii nnb 7afel 20- S4 tiabe
ii) avitmalt in ber Ciigiualgtüf^e bed Tenimalä bie Don bcm nltiißntilifcfien Jiiin(l(tr
Rll Cmamcnt nnici^alb ber Srifiife nngcbrarfjlen ^tbbilbnngen von ^)d]tn be* roilien
SHeerefl gegeben. 3n Sciiig onf bicje in i^tci (btirartcrifiiicften Sonnweri^tcbeHljcii [o
voqttglfa^ bargeftcUien (F^emuMre, im @tan}eu lo, baninici nnc^ 3 »rtbfe, i Xintenfift^
102
tit a\tt geogifl)i^i((^c ffiintl)cilung iti Bnnbte.
li^eii Xeui)}(lait[aae ^cbt \äf nacfi ntetncii Hopieii, '\o tuic läi bkfclbcn in:
„glotte einer pgtiptii^cii ^i^nifii»" Xaf. 1 utifr II in ',4 nnb % ber
CtifliiinlsriJfit tctt'i^ffntticiit Iwbe. onf bcr bfiftchciibeii Safel cinoii ^fil üpii
bft fdjöiicn XoritcLlmifl ixt üotevioiihntcii £cci'jpi:tiiioii, lutic^c iit hev iiiblidjeii
^feilcrfinüc \}tx stpcitcti levroffc nugebroc^t ift. üBoit ö«i bfiben Silbern ift
bfl« obere auf ' ,f, bas untere oiif ction 'i> ^^^ Crifliimlaröftr rebitcirt. Xfm
erficrfii, loeldie? bie 'Jhifiinlt bcv afliiptifdieii J'^ltc im äoTibi* Fun bnrflclK,
ift eine im fEi^önflcn .{'lierogliiplxtiftil tiii<;iicjiU)rtc 3)M(^nft ,^iir (^rlnnlrnmg brt:
gegeben, bic in ipörtlirfici Uebcrie^ung alfo laukt: „Tic frnbrt nuj bcm
äJleere, gtiidlidu ""Jlbrcifc iiadj 2a-iiHtcv <'in genau lUDirtlidjet liebet-'
trngiing: ,Mi i^aJKii bcr Spitze bc^ glitdlidieu $kgc^ nad» Xa-nuter"). ^it
bcm ?Ianicii 2a unter bcjcidiucn bic Onfdjriftcu bnö ganic Weite ©cbiel,
mclt^t^ ]\dt im Cl'len bc* 9tiltli(ile5, m ^üif TPtlje ätccr onftoficnb, lang«
befftlben bi* (linoiif nad) ^ab-cl-9Wnnbeb crftrcdtc. Xeiö ßanb I'nn mat
tfx fiibtictie niib t'üb&ftlit^e Xf)ci( bicfes ©cbietc*, foiuo^I bic fiftlidion nl*
mfitlid)cn Xiftricte iitii 2Jab;eh9)tanbcb uiib bcit Wolf Don SUben gcbörlfii
^unt Vinnbe Pim, brüben im Cflen öuiii iftblidicn ^Jlrobicn (oitutl)! ßf.-5cnieii
a\v aud) ein X^il Dan .{'■abraniaut nnb bie-^jcti-! an ber Scfttüfie bf^
9ReerbuIenS bic 3ontalilänbei:. Hai in brn 3nfd)rtftcii aller 3fttcn fo
häufig en&nbntc üonb Ta-nuter beieid)nel nidjt Jpie Ptin ein befiiininte*
i'anb, fonbcm gaiij ciUgcmein ben Often, 'iföctut in ben >)ptifd)cii Zc^en
öon einer (Siwbition natfe Ta-uuter bie fflebc ift, fo bcfflgt bic* etwo bofr
felbc, öle wenn wir ooti einer tHeife in bcu Orient rebeii), glildli(^e
'äntunfl her 3ol^dten bes ^crrn ber bciben Ödubcr (b. t|. Cbcr^
unb Untcrägiipteii^) im Üanbt ''^nn, gcmfift bcr 91norbnnng bc«
©öttcrlicrrn ?fii5öii, bc5 WefaicterS üon Wcilniii (einer ber ^Snmcn
txi i^axnaUtmpcW} in X (je ben, tun bft^bcigiifütjrrn für i^n bic
Eoilbarfcilcn aui brni ganjcn Uanbe Oi^un), na<^ bcr &xäfit
feilirr Äiebr. (3flO nbcvnll finb in ben 3nfrf|riftcn wn S)«r:fl=bab'cri
üb 2 Sdtiibtrblrn, l)nt ^tof. ^i>iitt|i bir WiU ri<f|abl. Dom iiRtiimiltrnfdioftltdicii
Stdllbpnittc a»^ einige VciKerriiitgtn tnttnn: ^ublicfllion ['ci,iiijütirii. ...t'>fii>t.
3iii*riilcn" «b. ! liob* lOj laffl .s\— sT bic 3nid)nfitn aui bcr fpcelrü flic bic
Xoblcnfeiei ttx «umflin SJIatrtta bffltiBmt genKJentn tolle btr obctpni Icrrnftc mll'
gtlbcill- ^nliflit bicfci ^nf^iirtni tfi rtn in ben meßten ÜKniplntcn bc4 f^tenaiinlcit
Tcbtenbitt^ feliltnbf« (Inpitr!. fvn bcm icb, twiUnitd temcili, no4 in ütvei ilKbQ
nilAcn QtTäbem eine bvDfiaitbtgc Hppic gcfnnbcn. 3n „^iftDi. CtnfÄc." Vb. tl finb
lafel 1-4. *-»r> iinb M— ft& atii ^pi cI labeii. Wn| lefrtcrcit lofeln tiabe tdl niebri
rtBjitlne XarftcDuiinrn iinb ^nldtriften in bei Ctiginalgiöfit be9 ^catmali (icgeben.
3ii ,.$l)«togi. Sicfuhatr einci ardiäol (E^pebition" bici ^iHfnnbmcn au*
X^-cI'bn^*tti. 3aMXVII eine Sciletianrid;! bt^ 7(Tiii{^tnleinvtI3. nnd) roeldinfluf'
naifme l>ai nndiflebeiib gegebene $llb fK-Tneßetll tf), 7afcl XV'lli bie geroiMMr ^De bei
Hcnifiin SKafarn aiii b« pbnfttn ^eiiaffe, Pi?n ivtldfei in Utpfiiif Sentit- Hbltt. I
1ß\. Hl ein Xnidiidinitt ge^ebfn iinb ^nicl \IX etn Xticil bcr in bitfci J^oDc nrbcn
bcm BOTciiaälinten SobtcnbutticaiiiKl angebiai^len Cpictbaiftcniingcn. Xic in bicfcr
«ufnabmc fcbicnbcn Siität Rnb ,.£itito[- 3nf4t." II Zofel äJ— 30 ovaßAibig nttigcll)nlt.
Sic alit ^tofitav^i\it)i Stnlfietlung t>t6 ^anic*.
103
I
I
•
I
aUe diejenigen 3ieUcii. iit btneii von bet fiönigiii ffltnfnia mit 9tciiituns
\\)xei Wamcii* Mc fflc^c ift, ipälcr aii^gcniEifieU nJl)r^ell. luoöl uiimilteHwr
«a<!t) ilircm %ohc mi| iÖefclU bf# itir in bcv iHcoiimiitg fL>[gfnbfn iBniberd
^Öiitiiiofi* III. Sliirfi hier ifl iii 3file ^ »"b 1> biiitl) VliWiitcifecIung
Mf .i^i«03li)pf)*ni(ftrift imrcmitlirfi flfiiiiiAt ivoibfn, m\^t iir(i)iiinglid)
twflcfianbcn f)nt unb icftr itnaefrf)i(ft ftiil man iiti bicfcr nii*cicineiiVlteii
<Bttüe bann mifbei' siPC' 3n')r^"nbcrti' ^vätcv bni 9l(iiiicn ciiiM Stoiitg«
eiiifleff^it. bec mit bfr Ijifr bcfctiripbciieii 3fwrpcbiliLiii (ibfpliit jiid)r-3
,Vi t^iin f»Qt. 3n itfttetljl flcovlicilcten iiicruglijpljcit ifl ciitfli'idjtiipt bfr
^bronnaine bee MÖnifl^ Wamii*^ 11. "Jcr fttbe" flcbliebcnc Srt)Uifi bcr ^l"-'
idjtijt icbudi ff^t iitw in bcn Stniib, bcii nlteii Jcjit liier mit s'finlidjcv
3i(f|c[f)cit luiebci l)ei'[1cUen 511 lüiiiteii. "ifiaä) '^lualcgic lUiulidjci' ^itfd.irijtcn
unti im 3iifnin>"ciil)ang mit bcm ^i^ornnftcljcnbcn nnb bcn iinuciji'liit qcs
Wtebeiicit »icr -Sdiliiiwilcii miift thurt bncicftiuibcn l)ßbi-ii: „Tic Möiiigin
SÄötarfl Iiol c* fliic-gffit()rt fiiir ifjrfn önlcv 5(mon:^Jia. Siidjl*
bem fi^ulit^cs", iDomuf bic ^ttf^rift in bcr fofgenbcn Qeilc 10 bann
fortfäfirt:) ifl unter niiieiu onbcren St&nigc iie|cl)clien in btefcm
Öanöc jeiituU", ^em iiiitiTcn 4*ilbe, lurldf« bie %iriid)liiii3 bcr ÄgDp^
tifi^en Sdjiffe mit bcn Cgricugniffcn bc5 SJonbc-J ^^iin nnb Za^niilpr jiit
Änftfinunng brincjt, ift eine 3lrt üon 5tic^tlHicf cil* erlSutfrubc 3nfd)rift
beigegeben, nlfo Iniitnib: J^. 1) Sic ^cfvadUiiug bei Sdiiffe mit
«ipec grofien ÜRcngc lofibacer Gt,\engniffe ('3- 2 u. S- 3) bco Woiibc^
^UH, mit (illfrlei lucttfuJoUen fiö^ern «cn 5a niitcv, mit S»oiifcn
btj n)otllried)ciiben 9tntf)nt,^C'! iinti mit frifdi (in'incnbcn 9Iiitlifli",v
bniimcn ^cin,^elnc bitfolbcn finb bereits im Sdjiffü'ronme aiifncflfllt nnb anberc
luerbcn üon iiiinicr c» 'iDiäTiiirvit Iicvbeigclroflcii, SBiv Iwbeti in bifiiT Turftelliinti
ber jnm Xron^-port nnd) 51cßi}^tcn in ^oljtübcC gepflanitcii '3(nltiarjt)äiime bic
äliefte Urfitnbc ütier einen im ^Uterttnitit gemn^len ^[ccliniatifAtiun4ticrfn4)
l3- i u- ■''.) ntit [£l)cntiüis neben icinem ISlfcnbein (15-5 btiiifit bicfe
<^t>cbition, tpic am bcr beigegebenen ^nfdjrift nnb bcn 'JUiltilbnnßcn ber
finjetncn ©fgciiftänbc ctfitötlid), iiirfit liinfUjeCtc Sabrifate bcö Sanbe^ "^iin,
fonb^rn bcffen bfnt Sbier^, l^flanjcn nnb iiiincrfllrcidi eingc&iJrcnbc Gr-
jeugutffe in noi) nid}t uccArbeitetem ^'^iiftanbe. ^^ glanbc br«l)rt(b nid)t,
boft mu f)ier, tuie ^riic|fd) geneigt ift nn^iineljmen, (in? (fbcnljof^ nnb Glfen--
bein gefertigte Sdjnindficgcnflänbe .^n ücrftetjcn ftfiben. 'Hinn fietit ja aurtj
bie ^öi^cr in i^rent rotini ^nf^ttbc neben bcn iSlcpt)nnten,\{lI)neti im BA)\^i-
tanmc liegen), mit frifdicm Örlbc (tmimil ioDl)t gemeint fein füll (Mulb
in nodf rpücni ^Hftiiii^f. t» wie c« frifdt nnö bcn IBcrgiuerfen gclommcnj
tti l^anbe^ ber ^nnt (Semiten), mit beni tvo^Utcdicnbcit ttidftp--
^olje (biefei t->i)^ wirb nteliifoi^ ectoäbnt i" btri SR«ct)Ien fitr bic iöcrcilung
ein« bcfonber'3 loftbarcn 9iand)ernierte*), (3. '») mit .&ö[\crn bea tihnfi^
bäume« nnb mit ^lEiamtiar^, (3. ") ntit ©eifironcb nnb bem *3Wcft*m:
mincval (lucfdie« ben .t>nnt>tbcftnnbtl)cil einer xacf) itim benannten, im alten
104
Sie alte scosiip^Üt^c Sint^ciluitfi bei Sanl^cft.
Slegijpien nöfienifin flfbrnud)li(l)cit SAmiiifc btltwtc), (3- 8 u. ö) wi* Riffen
Bon her ^^ffic* "iJtii&H unb Snfii (crftcrer ber fiomabri)«*, fe|;ttcrer
htt tSabuin, luic oit-^ ben ben Siomit itoii^ aU $cftitntniiit(|v^ci(^eii iiai^
geregten, ttDn bem äflt)pltidifu ätinftlcr ungemein t^acattcri^ifi^ geicidjndrn
Stitbern bicifr bfittfn fl^ea bciiHid) ^crworge^t. SBcntfihmg uerbicut fmifr,
bflä bcr Ijiev jur iHc,\cici)tniiiß bcs iftabuiii ßcbraiitftic 9Iamc (iiif 3^nt>ien
^inioeift, benn bad 3äoxt Kafa ift iii(6l ()Itägi))}tifd}cii Uriprungcd, fortbcm
bcm ioiiffttt ttiHctmt, wo CiJ, ebenso luie im *OiflInl«Qnid)cit, unUr ber
SdjKibunß „K»|.i'' oiiftnlt. Ter 51ainf r"p (Qopli), beiden |i4 bic lj«iltge
©Arift bebietit gur 93(iei4iiun(i einer ^Iffcnort, welche bic ^totte Salomo»
von einer Cptfirenxbttion mitbrachte (jie^c Hon. 10, 2'J uiib 2. S^c. d, 21)
Ir.ll^
2«! VKianfniuiii Ml Ifinj) Hiis'<[ n
loie bat gritiiidje m/^«,-, xr],Toj. xjiVo; finb fic^cr ^ierocn obflclrilct),
(3- 10—13) mit Xcjcmtuiiit-^unbeii ittib mit SrKcit »u» i^<intt}etn
b<» 5üboti)j, (3. 14 — 10) mit Ällopeii iiiib »Ilfloinncii unb beten
liiubcni. «od» niemal* ift Ijcrbfifltfiitjvt ii'pibeii, Wai btcfcni
ßleirfl täme, oon irgeitb einem Könige feit bd^ »cUoll befiehl".
Si^filnt mir nun yon X.'^r^eUba^'cri au« mcitcr n«d) Sübtn üor,
fe befifflaet un<$, nn4b<m mit einige unbcbeulcnbc tem|«U-efle ou» Un
Seiten ^liutmofii IH. unb IV. pafftti, in ber Sbenc unleitjrttb bcr Q^xabtx
Don £(!^ed^-abb = e('Curnaf) als hai nait\tt 9ead)tung wrbienenbc 9)ttm*
twniani ber IBJrftfellc iai io^tnannlt ttameffeuam rber roic Xiobor ti
nennt „bat (BrabmaC b«S Cf^manbijo«", ein in [einem 6du. rote in
ber ^erTlcflimg feine« €c»l;<liiccnid)iitiicle« unter SlamU'^II- .tur ü^oQrnbung
ßcIommc«e# .jctlifltl;«m, iwldje* nli eine bct ^errlidjften ort^iti-tiPinf^rn
Sie alte gcogtaii^ifc^e Stnt^cihing be» SnnticJ.
105
^
€d]0)>fuiigrn bed alten 9Ii:gt]ptenS beje^nct merben borf. Sin m&^tigrä,
^(utc 311111 großen %i)til in Zi-fimmcrii [iegcnbe^ $i)Ißurnpnar f»[;rt in einen
gecöumigen ^lof, bcr e^ebem auf beiben ^an^ifciicu uott einer XD^pcICDlPititabe
cinsefagt luar, otin bei jebad) gcg^nloättig nur itoc^ auj bti 3iit))citc tic
fpörliffKit dtcite einjclKei: Säulen ci^alteit jiiib, j»iidit-n bcncn mein in ein
Itcincö, ^cntc fbenfaO'3 flQiiiU<^ ^erflörte« Seiteiigcbäiibe gelonat. SKie auf
ber aSorbctfcitc, i'o wirb au(^ aiif bev 3liirffcile b(r erfte ^of bnc(^ ein
¥qIoiifnpnnr nbgefd)!^^^, uor iu((rf)cm «ctjt* unb liiif* ^ur 5citc b(fl in
bea jiDtiten ^of fütirenbcn '(äortnfcS ^)vn ncfcnsrofic Sifbilbcr, bcn föniß*
litten ßtbauet bei Iempel5 bnrfIcQenb. i()ren ^JJIa^ galten, ob«, looljl ri^*
tiflCT gelaßl, Ijnbcn (üßtcn, beim ba ücn bcm ber ^torbi'ciic abfotul nit^t bic
geringftc «piu üotljniibcn uitb i'§ budj jeljt imronf)ritf)cinlid), baft eine
@caiiitftatuc oon iüläjtn "Sinicnfioneii fo ganj unb [tat ucrfcf)Wiiiibe]i loäir,
fo biitfcn wir luobt nunc^men, ba& e« ü&ertjaupt nur jur ^tnfridjliing be*
einen SifinrifKu ge
fomnien. Xic ©etbei^ 1 1 j . ; , ^ j. ;, x ^^,
fc^offung eines fo utige*
Ijnittn litranitbtoded
and bcn Strinbrürfien
Don 2 D e n e, bev Iranä;
puil bc^fclbeti von buit
^u 3(^iffe bi« 'i^ebirn,
feine Ueberin^rtiiifl auf
ben ^1(HJ ber 'iScarki*
tung, bic :|>crfieUnng
bCS SilbCjl bann nnb ■runbtlt ttlton XiotDraUOMtnniit br4 0lananbi)a4hc{4ricbMn
baä ^tuicic^Jcii be&Kl-
bell jur 5eite be3 'iJJottnk^ rnntj eben fo üicl l\6t imb SHü^e gefoftet f)«bcn
unb mit fo großen SdjiuiL'iiij leiten oerfnüpfl gctucfen fein, boft felbfl bcc
Sitte cincÄ 9taiitfe<ä niil^t ait^geveic^t, um iiod; ein jlpeitee iltiefenbilb, toeId}eä
boä) goMj bicfelbeTt loloffolcii 'Ciinnt^iüncn Ijiitte Ijabfn niüfien, auii auf
ber anbcrcn Seite bc4 l^ortale« (injjufteUon. ^ic SJfafee be« jcttriiinincr:
ten fablit^n fioloffc-? (Öciid)t5breite «on einem Üifv jum anbem 2 OTeter,
Srnfto6cTflärf)c pun einer £rf)n!icr ,\ur anberen 7 3H., Umfang bc* 3Irm«
am fföenbogen 5 SR. 3ö (fentim., Xurt^meffcr be? Cberarme« l',, 9JJ , iiänge
\>H 3öflf fingert 1 9K.) ergeben eine §ö^c 0011 raenigften* 17 SK. für bicfc«
9tie|en(i|fbi[b unb ermeifni baSfetbe fomit aU bie t^cö^te aUec biä je^l in
Sleg^pten aufgefunbcnen 5tatiien. — %tx bei njeitcni bcfftr crljaltcnc jiueilc
^of »ar auf allen uier Seiten uon (Sotoitnaben umgeben nnb },\xiax befanben
ficti auf ber 9Iorb; »nb Sübfeitc je iwci iRei^en von SAulen mit finoiJpenfopitäl,
TOdijrcnb an ber SJcrberfeite eine einfadie Mei^c oon Sianjatibenpf eilern mit
angelernten Critiöfigiireit nnb an ber 9tiidfoitf b« ^off* finf ebenfuti^c
flaci)alibcnreiT|c angebcadit ii^ar, fiinler brr aber noi^ eine Säulenreihe mii
M
■ •«••••••«■•gi
106
^ie alte geoatnp^ifi^c Sint^cifung tcft Sanbcf-
glcic^fnllw ftnov-pdilopitätfii (itlj IjÜMOfl- ^»c Cfici^figurcn bei fianwtibi'n
flrflen ben Dcrftotbenc» ilönig 91aiiijed^ H. bar uiib ei tragen bic uier
flffic« ßcblleljj^ncn uorbercii Sarliatibtii in gtoBcn ^ierpglijtJ^cn bic ftylje
i?luifd)rift: l ftanjulibc „'S^cr giiSbigc &oH, grüß burtfa Stonumcute,
bctoirfciib, bofj jic crftchcn i'ofort (är cUcper-Bi-n her 5^, bcr fiöriiß
opii Olcr- iinb UntcrägiUitfii | Sonne, £cn!cr bcr SStibr^cil, ?lu4:
ernjütjltcr bcr ^onntj, bcr Sofiii brr Sonne fa^flmfe«, bcr ^ImonS;
licbltngl" a. ,.^cr gnftbigf ölott, mcldicr glanicitb crfdjeinl in
feinem ^nnff, t>ai er erfüllt mit ^erTlii:^!eitcn, »Dnifl 81."
3. „S)er gnÄbigr ®ctt, ber inadjtgcbictcnbe, [icgrci^e, loclt^cr
bcrnid)tcl nllc frembcn a^ülTfr, König 9t." 4. „Stcr gnobige Öiotl,
toelc^er belämfyft SJUIlionin nnb ^ur Sliiäe bringt ^iinberl^
lAnjenbc, bic firfi üeteiuigcii, flöiiig St.". — Xrci vor ber Ijinleren
Golonimbe" nngibradjlf Irft^pcii, Po» U'cnigcn nlebrigen Stufen getiilbel,
füfiren jn btci 'iljiiren, biirri) iwldie inaic in bcn 30 9)i. tiefen, burc^ bie
SÖerfrfiiebcn^fit feiner (Sönfen einen 3BittfI= imb 2 Scitenränme biibcubcn
finpoftolen Sani eintritt, bcffen 5^cdc oon 4s Sönlen, in ft ffleil)cn \a je
G Säulen in bcr 2iefe, getragen loirb. ffiJie in bcm I(i)pQ[tH(eu Saole be«
großen Tempels von Sarnat, \ij(b aiii) fiier bie Säulen ber bcibtn mittleren
ben Sog für bte ^rojctfio« einfaffenbeii JRei^en won bebeutenb flrfl&cren
^imerifioncn in ber ^ö\ii tuic In ber Xide, nnb lujc in Rarnaf jctgen fte
iai Rcld]tnpitäl, tP(if;rcnb bic übrigen Sciuteii ha» fl'nodfenfapitäl I^abcn.
Gbcnfp futbct fidj nndi tiiet ber gitlerfi>cniig bnrtfibrodiene SRauecauffo^ auf
ben niebiigeren ihipspcnrnvitaliauten, luie benn iiberftnnpt ber ^Jjpon^fc
Baüi im 9tame|fcuni ftd) offenbar ald eine in fictncreu Xintenfionen ani-
gefülirle Ropie bee großen KrnnfllfflotC'S on^roeifl (ficlK S. i^S). ^n
einer üon ben an ben 3(r(I)itrflöfn linfer 4^anb ange&rcdjten 9aHlnfd)rtf1en
mirb biefe ^terfdfiebeu^eit bcr Sfiulen icne£ SnalcS in folgrnber @etfc
enuä^ni: „6r (bcr ÄÖnig fflomfc*) Ijat C'ä get^on ju feinem ?InbenIfB
für feinen Sater flmoni^la; er [)at Ijergeftellt für i^n biejcn breiten
Saal aaä fdjonrm fcftcn Sanbftein, an feiner ^tprbcrfcite (anftott
ju fügen „in feiner SWtitc", wirb Won bem ÜJerfaffer ber 3nfc^rifl bo*
©ort chaft ^S~ I „Wnt(i5., i^ront, Corberjeüe" fticr gebraust, »eil bei
t>cn in ben 95aMinf{f)riften gegebenen SBefd)reibnngcn bcr Xempciränme man
bfl« 3^empcIt)nH« in eine reifte nnb linfe ^alfle lf)eiltc nnb bemgrmiift &niin
an(^ bie einzelnen SAIe nid^t ali &aii\sf^. fonbrrn in Üirer rechten nnb linteti
^ülftc bcjonbere belfanbctte. Sind biefem (ilrunbe iviib benn and| in ber
tinltegenben, bic linfe 3aal^älfle befprcc^cubcn Sauinft^rtfl nur eine Pon ben
leiben mittleren IiotKn Sciiilenreifieii ertpäbnt nnb biete (lifo ganj riditig a[4
„bic üorbcre" bejeidjnct, iwoljrcnb, loenn onf ben gcfornniten enol bie ^<-
id)re(tung fid) Uj,Ü^t. e« bann l^i^cn miigte ,.bic mittleren €än(en") mit
groben äelt^lapitöIfÄulrn nnb ring^betum mit Ano«pcnTApitäI>
Sie alle geogtavlfi)d)e Siniticilnng bc9 Snnbf«.
107
*
I
mein
^ feite
i
fdu(en, fll3 eine Stu^eftättc für &en $crrii btr ©Otter an feinem
E|o^en Scfte bc« 3:fiale4".») Hern großen Ijijpoft^lftt Snaf fotflfii nun,
wie in beii metfleii ägDptift&eii Tempeln, bic ^rofcloifiile, (jier 3, oon je
8 ©äiilcn bic ^C'rti'H gctriiflcn, mit einer iKeiftt üon Öcmät^cni siir SHcc^Hn
unb Sinlen, an bic fi(^ bniin bie 9tüuinir bei Se(o^ anfd^fotfeu. Veibcr
liegt bicfer Hjcil bcfi Tempel E)aiife5 Innitc in einer fo argen Sf^ft^finn,
bau bie In bem teigegcbenen C^runbiiß iit'tiudjlc ^JicflitutiDn ber bintcrni
Mtiwc geirifi mcferfacti bcr SJecidjIiavmg bebücfen jufirbc, follö bic eine
senone Wefyung Ijinbcnibi'n Triniinier in 3»tin'ft eiuninl bei ©eile gcräninl
roerbcii fodten. — Tic bilblid^en 3:arftctliingen unb ^nfdiviften on ben nod)
er&nlteiteti Woiierii btcfr-5 tiewlicfteii Tempelgebönbc* feiern uoring^tctifc bic
^flbent^fltcn bes groöcn Slamfe^iSffDftri* in ben i>on i^ni gegen bic
fptifdiCH Kfjetfl an^gefiiftrten Sefbjiigcn. SSic soerben ©clcgen^eit (jaben bei
Scfptetl)ii:ig bcr SHegiecniig be^ gcnnnntci: flouig^ oiif bie on ben aSÖnbcn bc5
9tnmeffeuntd uiu^ überlieferten Urtnnben eiitge^enb ,^iirü(({iirDininen. ^e^t
noücn ivic nur noc^ auf eine Stelle bci^ 2iobov aiifnicvl)(ini iiiacl)en. ^d)
meine bic anÄfiifjrCidie 'ßefd)ieibnng, bie er I 47 — &Ü Oun einem Quf bcr Seft^
feite Pon TlK&en gclegaicn ^xitigttnune gicbt, tucLdjc* er ^.ba^? Örabnial bc^
Cfi)manbi)a'3" nennt. Cb nun andi, füioobl iniMgemeinen toie in bcnTclfli^
ben, bie pon iS-iobor mufirfcfieiulidt nid)t au* ei^cncv ^tiifdiaiinng |pnbern
oom ^üwnfngcn gegebene öefdjrcibnng fid) mit ben noef) ju fpntrolirenbeii
dlönmcn bed ^amcffcnnt uirlfnc^ nid)t in Sinflang bringen lögt, fo fiiib
bcK^ ttjieber ciajerne feiner SUignben fo übcrrafAenb ;\utreffenb, ba| er foum
ein aubcrci} leiiipi-lgebäube bei jeiiier ^efc^rcibung im ?lngr gi^^abt Ijnbni
tcitn. ©0 i. iB- lücnn er fagt, bcB bicfes :£'eiligt^um 10 SJobicn Don ben
Qkäbrtn ber Slmiiginneu entfernt gelegen, bnB uot beinicibeii bie au3 berr=
lit^em Qiiauit gefertigte größte aQer ägliptifdien <£tQtiieii aiifgcfteUt geiucfen
mib ba6 Pon einem mit fttiroatibeupfeiUrn eingefcifiten $>pfronni an» man
butrfj .'J Tfiüren in einen «on ihm ali Cbeon bcjeicfenetcn ©öutenfoni eiii^
getreten fei. 9lid)l minber trifft sn bic uon i()!n gcticbeno seefrf)rei(niiic| einjd:
«er jitm T^eil nod) ficulc an ben USänben c\-ljallfner ©Iiifpturen, bie fid) auf
ben flrieg tiegen bie üun Tiobtn- ©ahrier geniiniitcn fnrif(^en GI)ettt bejictjen,
unb troii iibeii'afdjenbev UePcreiiEJiiminiittg mit ben nti^ fi'iil)cr jugAnglic^ ge-
lüorbeuen ngpptifdjen Cviginalberiditen ift feine 9JMH)eilnng, bafe anf jenem
ftriegtfjuge bie ungeheure lignptiFf^e ^icerc^mac^t in 4 Vlbtbeilungen PortvartS
gebogen. Mai bicfc If|}tcrc ^Jioti-^ tetrifft, fo tpirb im (^inHange mit il|c in
bcr in einem liapyrn^ im# nufbcWnbrlen iöeidjreibnng be? groften (Slieta:
fxitiiti, Pjelc^c^ Üilcvatnrftüd bcr alten Slegqpter and) in £)ierogtqp^tid|er
*) ^ft in bfii ^nf'C^Tifirn bei IDIrnnioiiien titliina ermaljnie „t^efl bei i^altt"
tOAi (ine iiQiS^iIif^ (im 29. Xcge Dee iruciifn llePeifc^nirmiiiitiiafmoiiiitS auf bei 3Be^.
feile pon Iftcben BCtnuftßltrfc Sricr, bei loflitjct ein* oon 6ni flnltiiäbiltern bfft
Üman im fefltidten flu^uge iimV^getragen toitibe.
lOS
%ie alte gecaiaptjüi^e Sint^ctliing bct Sonlic«.
^d^iing fltt ben Sänbcit mebcecrr Xeinpel iiitb fo aaif t|ier im Slomcffrum
ciiißcmei&elt ift, an einer StcQc gefugt, bafe bie ä9ij|)tif(£ie 'flrinee in 4, tutäf
icn &Mitxn 9linon, 3ta, "^ial) unb £utet^ genannten (lolonnm DoclDärt^
fltsogcii. .,^ic Öegion bc^ Stmon," beißt ti in bem aU ,Xitt> bc*
Sßenloiir" bcfonntcn ®iefleSfl«faug. „marfc^irtf tiialcr ttjm (bcm Äönigc
?tanifeät, bie äcgiDti h(9 9)a ^og lAngif bei banale« im ©üben bei;
Beflung St^abutuiia. ba« Ücnlriim bilbelc bie flegion bc« "Ptfl^,
gefüllt auf bie {icftiing ^IriTam iinb bie i'egion bed €utc<^ jog
fluf bct Strafe hti Hanbti bct Stmotttcr."
iUiäi bie uon 'Stobur für ba^ .'pritigti^nm geiuäijlte iBejeic^nnng .,&xaii
mal" i)iti infpfcvn i^rc fllidtHgfcii, aU ja audj bo5 fflomcffeum, ttiie olle
aJlcmiionien bet ©eftfeiif, tin nun bcm bcircffciiben ^^ß^arao lebiglidt füc
bie fcinee ^J^etfoti uun Seiten bcc 9tad)f0iRincn baijubringeribc ^eeettrung
erri(f)te(ed Xemtjflliaii^ mar, anb \oai' beit Statuen „CfDnianbOaS" be^
trifft, [o ift biefa meinet Tafnrljaltfnö bie giotifirte Sorm beö 9lamcn4
If^^'-
mfi-rs, bell 9Iamfe3 11. aU jiDcitcn Warnen f&brte
iinb Weirfier berjenigc gemefen ju [ein fcfecint, unter bem ber grofee |»etben=
lönifl im SInbenfen be« figiiplifdicii SBalte* frrlgelfbt. 'S>a^ bö4 (jicrogh):
pi)i)^c 3<^<d)en O nitt bcr ^jlii^j^i-ad)e ra nur ani ^It^tnng uoc bem Stamen
bed @uttc!^ fRa bei Sd)tcibung dgi)ptifd)er ttünigönamcn borangeftcDt,
iti ber ^Jlu»ivea<6c aber nic^t jit 'Einfang fonbcrit am Snbc on^gcfpcaAcn
tvurbe, bafiiv liegen al« iBetuei;! eine ganje 91ci()e Don '^iainen uor wie
Tat-kR'Tä (Xatt^ered), Mi^n-ka-n-rä rS^Iifcrino«), Ua)i-nb-rä (^Op^rfii
Äpried) u. Q. m., in bcnen bns »S'idien rä ftetä s" ^Cufnug gcftftriebcn, beät,
wie bie grätifirten ^iamen beiocifen, nm (Snbe ou«gcfvro£bcn worbeii. Xa»»
felbe roor oiic^ geiwife ber 3aü feei nnfcrem tarnen TTsir-mR-rs, au«
welchem gräcifirt ein UfirmareS unb barau^ tnirbrr burc^ bie im ^legq^i:
tifc^en fo I}(iujigc 'Jlbivcrfuiig be^ finalen r in ber Silbe neir mib buri^
UmlDanblnng bti mares in mandcs {(^lie^ht:^ bet UDn Siobor gebraudite
Wome Ct^manbtiad getoorben. !£afi man von einem in ben ögQVlift^
banalen uid^t tKTjcidjncten Itenig Ufirmarc ober Ufirmari noc^ in ft<&len
tagen fic^ "jä^ac, baft unter biefem feinem Söcinomen ^elb StamfeO IL im
iMunbr Ui (igDVtif<f|en "i^Mt* nedt in fpAien Xagen fortgelebt, bao beioeifl
bie SriDä[)nung eine» nnter biefem tarnen aufgefübrten fiönig« in bem
bemotifd) flbgefafiten fRoman ooii bem S^xibcrbnrfie bc-» T^otb. nief<f)et im
lercffanie IMlerainrftnif in einjelnrii l^eilen vrm it3rngf<^ nnb SKofpcio«
bann uoUftänbig von ^icrrn S. ^teviUDUt, bem fo t)rrt)orragrnben fieitner
fce* ^cmDtlfdjcn, in einer ben goniien ftftwierigen 2ejl Wruppe fiir UDruptK
intcrptelicenben ?lrbcil bel^anbetl nJt'rbeii.
Vom 9Iomeffeum nat^ Sübuftrn bin Ijabtn loir bann auf bem beute
^um^el-ticttan" gcnanotcn $(at^t bie Uebemftc einei^ twn VmenDt>bi* UI.
%it alte geogrdp^itdie Siiil^eiluitg btft £anbe<.
109
(fic^e Sempe! üon Öwqior S. t»0) atgcfiiibcteii .ttciliötliiimS, Ta^felbc ift
gtdentDßctig Ui auf feilte ttunbanicntc uctfchiuuubcR, boi^ au» bcn iutitl}iii
jntflrcul iimljer liegciibdi Ji-ümmcm üoti Stotucu, Spljinjcn unb Sniitcii
unb Qui bell l|tei itub bo iio^ auf lange Strcdcn bciit(id) ccfennbaren
Örunbinaucrn crfchcn luir, ba& biefc« IcmiJfIciebäube in feinen Ximciifionen
bai bcitarfibcttc 9tflme)ieiim iiod) um ein *flcbfiit('iibeS ul'frftifiiai Ijabeii
muß (ncl)f 'Jlf ^'l' mif bt'V &eiflrgc&enen i>)cncriiltflrt( «oii Sfiebeii), 5"
betfrlben ®cifc iwic uor ben 1*i)Ionen oon Siamnf unb Xliiflfor i'ficb« bn^
SBilb S. 92) ,511 betbcn Selten bc5 ^Ifortol« bic futoünlen Sijfbilbfr be5
lönigtit^en ^öaulicmi (burt fflumfc!? 11.) ouffleftellt tputcii, fo tt)ronIeii oiic^
1WT beut Eingänge ^u bem vow ^i!ienopt)iä HJ. (|e;;Tit 11 beten ^ttligllium
5mei ben genannten ^ecifcf)ei bnqlelleubc Statuen. Soögelöft uon beiu in ber
©eßemuavt uoUftiinbig üerfcfaiyunbenen "Semvel, an Öeffen ^Ditol fie e^ebem
^^ onlc^inteH, xac^cn bicfe(E>en, ba'S Sttitli|j ber üuiaelxnbcn Sonne äugektjrt,
ijtute finfam aui ber mciten tt)cboni)(l)en Sbene iitxwv >fiet)c bn« S. 95
i(eflebenc )öilb „?Muf auf bic Sfiebaniftüc Gbeue"), boi-t bni ^llfig im? bc>
jci^nenb, nn loeldji-m cinft bic ollen iHcitI)'pftobtltciDo!)ncr, bna Stnbcnfen bee
uerftocbenen 'Jlmcnepljii ju feiern, in boi üon ihm crric^lele 4>eiligl^iim
einsog». Tiie nötblidtc uon ienen bcibe« Statuen ift bieffnißc, an wcldje
fii^ in gried&ifrfi^riiniijdjci- ^cit bie ttnmnttjige Soge von bem iiigcnbU^en
.gelben aJieinntin Iniipflc. bciii fdtimcn SoLjUC ber rufigeii ©u* «nb bcs
ZH^oa, Wdäjtt ali ^nnbciigenoffe i>H %mmw mit feinen ätbti>t)tf<^cn
foltern notfi ^röjn jog, im fidinpfc bort 91cftor« tnpferfii Sotin 9(nti;
10*^113 töbtete, bann nbet tmn bC'5 ?lriftiUc6 ^änben bcn lob fnnb unb beifcn
fteinemcö SJilb nun ffitbem an (ebem tWorflcn mit (loßenbcm 61e|angc ber
gStttidjcn SHnltee Slurora bcn &ia^ bietet, niä^rcnb fic in Ironec ilbfr bcn
ftfl^en $dbcnlüb ilirev geücblcn Sütjne» bie fieincrnen Söangm bc-jfelbfn
mit it^ten ?^ant^vänen bcnc^t. iSi ift biefc Sage eine ed)! l)i'Ucnif(^c, in
^irfli^tcil t)at bai^ Steinbüb bcf ägut^tifc^cn itönig^ nicf)tä mit bcm ^lelbrn
SJ^emnon jn tdnti, fpnbeni fteUt, tvic eine an ba ^udfeitc angebradite
^leT»g[ljJ?fiii(he Snfdirift eö jlreifcUos mfld)t, ben *$l)flCflD ^(menopliid III.
bnr, bec in ber ®cftt)id)tc Slcgitptcni etiün um löuo 0. Ctft. a(^ einer wn
ben rul)niTfi(!^<n ,5*errfci)iTn be-S IJ*. fii)nig'?I)oufe-j nn« entgegentritt, ©einf
nndjinnl« fo bftüfjint ficroorhcite Stotue mar in allägtiptifdier ^eit nirfjt be-
fanntcr al^ irgenb einer ber öiclen fi^ünitivfulöffc, bic genjolinlic^ pnarioeifc
tot ben 'i'ijtoncn ber Xcnipel nnfgeflellt maren. — (Sttuo in berfclben (Sn(»
fetmmg loic rtum-.eUhetlAn wom Slonieffeum au* nadi Süboftcn, liegt
oon bemfelben mij SübWtflen Ijin ein tUince, uou ben heutigen ^cioDljnern
jener Qkgenb „^ör-cl-mebineV ..bflö ftlofler bet ®lobt" genannte^«
5finvcl<&en, lyeldje!^ an ber SleUc oinC'? gleiAfoll* unter 3tmcnpi)f)i^ III.
angelegten, im Saufe ber 5fbr()'"'bcrtc jcbodi gänjlit^ in SJeviad gerattimen
.^eiliflt&nmrf nnter ber ?!tp(emrt«[terrf(f)aft »oOftönbig neu aufgebaut loorben
(fie^e 9h:. XUI ber betgegebenen (^eneraltarte tion ^l)cten). Xfr $ianmetflev
110
9ie alte fltoQtaii^iidjc Sintliciluiie titt Sanbe*.
\>ei filteren 7einpcl9 tum-, luic (ürAl<<f) »k^c l}D(^ucTbicittrc ^Brudfä) nact^:
ßcmieioi ffic^ Seilldjc. f. äfl. Syc- l»*"'», Dttobet), Iciit onbcret al« her
beim lempel ooii Xer^el-bßlj'cvi (Seile lOO) oon mit «wähnte „Sline^
noptitä 'äül)ii beä ^Qpi", unter bcffen Teilung and] bai Slincnop^ium
UH& bie üüc bemielbfn lljtoncnbf, iin(t)maU fp bmilimt fltiPtftbeuf Wrmitoni:
ftatiic bCTsefielll wotbeii.
X'cn 2(bf(^lu^ nat^ 3iibcn l)iii niAt^t uuter bnt 93fliitcn beö rDe)1(td^en
3:i)Cben btc am snex Jgtälftcn befiefteiibc flroöc *S:crapc[niifftgc, mcldjc man
Qeiuüljiilid) iid^ bcm ^lami'u bi'4 iti bcn erftcn d)ri|tli(^cn 3'^^i^^unbetten
bort aitAeleßtrn, ficute inbcffen iiic^t me^r bctuofjntcn Iopii)d)cu Sorftf
9)icbi«el;$abn ju bencnncti pflegt. *Jliif bem iiorbüfflidjcii Jcrrniu biejei:
dii^gcbclintcii SctiCinäleriliitte Iie[)t bei nlteile ZI;ciI isci iUauc'9, ein twn
1£E)ulmD)id I. iiiib feiner Xcdiler, ber nadinialiS felbflfiänbig rcgicrcubeit
ßdiii0tn aKütarn^$>at fdiop (17. ^alitl). i\ ütjr. Siebe 2>&c=cl=ba6'cri
®. 98)*) geciTnnbclM ^itilifltliiuii, An welchem, wie bic ftiifdjnften melbco,
iintec ben itorfifotfleiibcn ^»crrf^cTn bann uon 5()utmofi« III., 9Iamfed II.
iinb in., Don Tneljrereit ber ^ricfter; imb 3(etl)iDpfnlönigf, wie oon ein'
feinen ^^tolemäcrn uiib cümift^en ^mpcratoteit reftaurirt unb ^iitjugebout
lootben (f. 9Ir. XIV o bet beifleflcbenen (äeneraKortr oon Z^btn).
3m fflücfcii biefcr nid)t5 iDCiiifler üU flilooH an eiiianber flcfflglcii 7einpe1>
gebäube, an beiicit in einem ^{t'itraum von ital)t-,^u i'ÜOO ^a^rcn gcbout,
rrftauctrt, nmgebaut unb Ijin^ngelxiut ivurbcit, ba tritt uuv einer wn jenen
ßtodartigcn ÜttnpelpolciftcH bc« ßltcn '^leg^ptcn* eniQfften, ber nitfet, Wie
bic niciften IjeröDrcascrbfn Icmpel im 9Ji£t^<iIc, bfl« SSerf oicifr 3olji-
f)unbcrtc ifl, fonbem flleidj bem oorficr bciprodjenew Slrtmeffctim imler bor
Siegienmg ein« einjiden mhdjtißen ^crTfdjerv* nur DoHeit itDlIenbuirg ^f-
foniMicn. Ter erfte Bon bcii H^nrconcn ber iO. ^ijnaflie (13. 3a^r&.
0. CEtir.) Üiinig iNamfe^ [II., bem feine niif glüdlicbcn ÄrießS.^iitrit erbeu^
tcten 6d>ä^ bcn Beiname» bei Slcidjen cinflelragen, von wcldiem atiA
^eiDbut, bet itin M^nmpfinit nennt, \}ai luitiQC 9Rät(!^(n uoii einem buti^
bic €(?i)ne feinet %l(iumctfteii! oerübten ^icbflotil erjä^lt unb befien Sdiot^
fitä ndd) ^ioborö eingaben auf 4 3)}iUiDncn '^cfenlc belaufen ^aben foCL,
er ifl ti, ben bic Oaninft^riften biefes XempeU alt bcn Qhrftnber unb
flficiniflf» SoHeitber be«fe(lieii preifen. Seine in glfidlid^en Sanb unb
Seclrieflen volibradjtcn J^fllen nnh feine biirrfj reid)c 5tiflimgcn ben CWtfttfrn
barftebra^te 9}etel)rung bitben bai ^[jeina ber oon ouAfn^rlidjen ^nft^riften
begleiteten SdjlnAtcubilber, Irtiiinp^-- iinb Cpffr^fiflr, mit bcncn bie Üluftcni
unb ^itiicniuänbe iieiti 'lempelA gefcl^niiidt fiiib. 'Ü^ir liaben in tlinen eine
bit>erapl)tf(^c Urfnnbe erflen Stange«, ^ic man tai dtAiticffcuni im ^'>inblid
^
•) Sine ff^i forgfällige 3ii!ainin<iiPenunfl imb ein8tl>(nöf SJ(tpt«tiiinfl be« in
Se^Ufl auf t>te Z^utmofiAlinic bei iVtnidiunfl fi(fi biftcnbtn aSatciialt i^ hrrjilitfi
Mn Dr. S. Slebcmanii in bei geitJAr. b. S. Vt. Qki. %b. XXI scflcfrrn wvibrv
auf eie bil&Udien 'SaificUiiii:
ben ^Qtiptfdjmiid ieiiiiT
Saline nuemnct|«t, einen
SotiotemprC fiU* bic ui>it bc m
-Oelben Scfoflritf über btc
fi)rif(!^(n ^ijtta bncou ^c-
ttagenen Siege ncniit-ii fatni,
\o borf ninit UielU-idit bao
Wciiinoiriiiim bee dllinniV'
fiwit in ÜKfbintt^ifl&ii ali
einen ^Öotibtcmpel tiejcid)-
neu, b« oou bem (iciiamitcn
Äöittg gcaviiiibel loorbcu iiini
tfnbcnfeit an bic doii il)m
in anböucriibfn Ärifiifjt
gliidltd) übgeiLiehrieTi ^Jknb-
DÖlter, bie mit bcii iMbtieiit
jii gcmcinftiiaitlidicm 'iUv-
griff nuf Vlcflijpttii in "üitiiü-
mh gcticlcncii ktiifU'ti- unb
3nfel&clPot)iicT la SKittcU
metxt^. tfc iöfi II 111 elfter,
iiuter bcifcii Seituiig bn^
SRemnonimn bedS^flmp(init
niiäfiefilljrt roorbrii, frf]ciiit
fti^ beim (Piiimiirf feiner
1iBattp[Anc bic Einlage be«i bc:
»fli^bacteti 91oiiicfjeiim .^uni
äjocbilbgeitcitititcii ;^u Italien,
benii raie boit, jo finbeu
roit niid) liiet jiuei mil bcv
SSocb«- irnb SNiicffeitc bnrct)
tiix^rflgenbf liiifcneii abcit-
f(Ö(of(enc geiaumigc 9Jor-
Böft, Don bencn bct crftevc
jur iHecf)tfii unb Ütnien, b«
}iDcite auf oUen ulcr
Seiten öpn bebedten ^^
Solciinaben eiu^^cfafU
i(l, beren ^e<fcn uon
Säulen uitb fiartja^
tibrnpfeilern getragen
It2
Sie alte geogiofiliijd^e Sintf)ciliing bc9 l!anbc<.
tpctbeii. liefen V'ri|ti)len ^öfe« folflt ^onxi Iwr grofec 6yt)oftQ(e ffloiim, iti
tPftc^cin. wie im SJonicficum, bic ©ftiilen bcr bcibcti SJlitlclrci^en wn UIkü-
tciib BTöB«ren 3)imcnfioncn finb, cl« bic ber «t« onbcrcn fRri^fn, iinb an
htn gtoBcn ^i}pofttjlen Soal mit feinen jum gvöfelcii lljcil no(^ uorsfiglic^
erhaltenen Scilengennüt^ern |(f)[often fid) bic ttcinrrrit Sälr bcd $co)tfo? unb
BtlH mit ben um btefcU'fn Ijcruni fidj gnippircnbeit gimmcni unb Gorri:
boren.*) — ißtd^t utierimi^ul bacf bei iPi-fpnc^unfl bcr Ienn>elanla9cii oaa
3J!ebinet--4>abn bct old ein Unicum ber allügijptifcften lempclatf^is
tcflut bofleljeubc cißcntöürnli^c l^urbau bleiben, wdd^ex, geiiflu in bcr Äyc
Iti sfofecn 5enipcl*, beni üotberflen iJortaCe beafetben gegenüber, ali ein
111 bcei Stodwetfeii fÜ erbcktibcr, mit ßEidimndooIl ein gern nb elf n Scnflcni
unb bfllfoiifliligeii SJotfpcüiigen uerfeijener ^ropijfoti nngebrnt^t ifi. SSon ben
GJelc^rlen bcr „Dpscription »Ip TEj^ypt^" inurbc er ali ber ^etDÜIon be*
fi-ünig^ bejeidinet unb finben wir il)n feitbcni faft in aDen Itnnftgri<!^t4tcn
iinb aiiAf in einteilten iigqptolugifdffn ^iJerten aU "bai eingigc au« bem allen
ftcflijplcH HHiS cvljalleii gebliebene, für ^iDedc bc« löniglicticn ^riüatleben*
beflimmt geioejeue Webiiube eingegeben, ©cgen eine i'oldbc 'älnnolime icbod)
i^cint nijr fplßcnbctf ju (titedicn: txiiUit bic Cagc be* (Stbäiibca auf bet
lEßtfIfeite ber 3labl, bann ber llinflanb, bag lüenial^ ein ägi)))lifd)er Ifönig
im lernt«! ober in beffen unmitlelborcr Ißäije Dar bem portale be^felben fetm
Si*l)niinii «iifgcfrfilagen, ferner, bn^ nüe altägijtttifc^cn löoljnljanfer, ^flloft
ober (lütte, (ei^t aus ^olg unb lufttrudenen mit Stud übetffeibetcn Bi'Ö^n.
md)t aber aui ^anb- unb ilallft ein <tn aber n onftgefiiljrt niaren, unb enMtdi,
tia& bic gnnje bnuti^c Äonflruftiöii biefc« X^urniei, ber niil feinen Senftero,
Sorfpriingen unb jinncnartigen ^rfri^nungen ganj unb gar jenen $cftungt(
Itjünnen gleitet, iDic n^ir fie in ben altägupttfdien €d)la(^lgemA(ben obgeHIi
btt finben, bnrdiaii^ nid>t ben tlinbrud nind)t, aU Tonnten jene Meinen unb
in IjDtiem (^rabc imlpp^nlid) angelegten 9t(iumc einem äguphf^en ficrrfi^
»ie bem reit^en Sönrnpfinit nl« Wohnung gcbienl boben.**) (siebe bie ®. lH
flegebene 9tn(i(^t bcr ll)fbanif<f)en Gbrne. '3;if 5[nf«o^me jrigt im fernen
J&interiiiunbe bas fiiftlittje Stromuffr mit ftarnal unb ifutifor unb am nuftec
fteti ^uri^onle bai bie Xtjebauifi^c Sbenc ottf bcr Cftfctle cinfafli'tibe Siiften-
(tebicgc. 3n ber UDn bem .futüclRieit^nbrn Uebcrjdimcmmungäniaffer j(um
'^^eil iwdf crfitatin ßbrne fielit man linfcr Jpanb bic betben fogenannten
SteoLUosdlolofie. Xeu liltorbergrunb nimmt ein auf ber linFen Seite
I
*; 3» trn ällilttltftuRicn bcS XtmlKU, im vt)))o|l9l mit in bem lolgrntKi ^eofelvl
unb Stfot jinb fiimmttidic !DIaiicTn unb Sdnitn bit auf ninti(]c ^iig Hei bcr Va^i
obgetiagnt. SItan betiadile bie brigcacbcnc 3nnrnanftd)t 1x4 IcmprK. Gine fl^nlidie
91>ltagintg bei Säitleii unb WAUCin RKibcn iPti tin 3vl{|cnl>cn and) bei brm Wamic«'
IriiliKl ton VtbttDM) ^ii totinalttfK Ijabcn.
'•) 3tt btai l-^TI UOB mir Kt&fientli*tro ^rxU ..^boioffl. Iflcfnllntt rinrc
arAftolvaifttfn (irptbiiipu" babe iib 3. 31 bc4 ctlüuinnKn Ze^trA meine cWa cu><
aciptPdKitc ^Infidii fiber ben Ibiiim poii 3Kcbtiiet'^bn be4 Släbcren bcgtiUibrt.
%\t atte gcogca|>^if(^e CJnilrei(iin0 iti Conbf«.
113
to* flu# bem St^utt ^crüorrflßnibc ^o* be* SfiutmofiätemtirU, mäiirtnb
Tcrf|tcr ^mt) fif^ stDifdjc" ^tn nii* ber fiaifcrjcit ftnmrnciibfii SJßr&autcn
*« Hiiter 3iBinff« Tit. aiifgcfüTjrte 5^tiriir erEjebt.) ?d) möditc üielmeljr
iit\tn bcin ^ptietemprf bc$ SUjamviintl uovaiigei'teaieii X^iirmlrau iiiil fetucm
^tnäditigeii portale im iititcteii O^erdioß al4 ein bcii [i^»tifd)en ^riiimptiltagcn
ju Dcrgleidjfiibc* Sieflestftot bcicic^nen, biirt^ tDclrfjr« cf)tt)cm bie ßlanncitbeti
gtftäftfle ifiren 23c(i juiii Tempel nahmen, locjin w galt bort bnä ^tiibcnfen
an bie tttßltn fci'<3 um 'dUgqptcn I^DC^ucrbienten ^errftfirr^ in bcr bitc<!^
prieftettitfic lÜCTürbnuiifl i3orßc|(i)nfbcncn iffieifc ju feiern.*) — Xcr gonje füb*
*) Vufjri ben an bcit IBftnbni btä gtvßfn ScuivH'S von VIebii»i<$M[iii wi Übtf
tiffrrl«ii ?Ii.-rcfiri(iini übtx bie Zffatra brs ftinis« ENant|eft 111. ticjiCtn mir ein bie
9ltgiciiuig4evo(iK bidtj J&errfditTS ati4|itbTtiA belianbelitM 8<^if(fiiiit. auf brjien
\Ut bie fBefdiit^lt flegiipteii« (o miifilisrii ^niinil juirft $Tof. Sifeiiivlir in tincm
1S71 In ^eibcIberQ flc^Qltencii ^otliAt; tiufincrljmn mai^it. brr bnim tinu-t bem Sittl
„Ter gießt ¥cp1i»4 .V<itri«" ileiwitfl 1672 ücrüffciillidjl iDOibcit. mfllnf CeiDrfdfiitl'
fltn uttb eine VDOftilnbißc Uebttfe^una Uieftr metl^cctQr» UrliiRbe ^abfn iraiftin in
tCE „Sriii^T- f- Afl- S^." 1873 unb 73 Dr. 0tT(^ uitb ^lof. eijenlo^r nnb
114
Sic alte geoscavfiifdjc Cinl^tttuiig beft Sanbel.
li^t X^eit bcr Seftfcitc Xi)ebeiie>, bec 'Ciftrift, in ivrft^em h'xt (grabet hn
ffömgirmcii, bie Xempet öoii IJi'ricIimebtiic^ iinb SDIcbinft^lwbH imb bns nuf
ber ©uboftfeite bec fcljtcrcH, iit fpatcr ^tofcm&crjcil bcm (&Dttc Xf|ol^ irab
feiner Qtcitoffiii 5iemflnuÄ gegrünbctc, ^fiite Cflfr^fl^dß'us „ba« «Itt S^Eog"
flfnftnnte ^eiUflt()Hm flcfcflcn finb, biffe ganjc ©cgcnb füljrt in ten ^nfd^rifltn
bic Ülanicn
o t
chaft
b. ti. „hie i^rem |>ccrB (beut SlniDn hti
Bvif.»
öftfiifien Theben) acßcnübciliegeiibc ®tätt(" imb
^
NCyg
lia-t'aoi
b. f), „ber ^In§ ber Giiiroitflinig", fo genannt ran^C :iod) ber ber Sf»
ftoltUHfl oornnge^cnbcit Cinrntdetiinfl ber ''JKnmicn, eine aSeidiäftigiing, toel^t
üorjugsmcifc in jenen 5)if1rilten cinft uorgcnommtn roorbcn, tuofelbfi bic
aii-ifc^licgtid) tiitt bcn ^Irbeiten bcr Xpbteiibeftdttung fi^ befajftnben, in ben
bctnuttjdj^nriedjifc^en ftciufarteu itolc^l^tcn pber ^aftoptiorcn genaitnicn
Heute i^ren SobiiHt Ratten, ^a^ btefed bie riditige Xeutuitg jeite^ 9tcimenJ,
Tdjeint mit aai einer 3"fc^rifl bc« üotberen XcmpeW uon IWebinct-^bn
Iietyutjngeljen, bie it^ „$»iftorifd)C 3ntrfitiften" II Xäf, riGc tjecöffenl liebt ^flbc
uab in bcr e* fi. '■) unb lO atfo Reifet: äa pu enti tef nat«r me» n«t*r mb
tm Bf-jj-tep t'aiii-sflii hü u-ä«>n nm . f t'et-ut äd-t'ain ern ran aa l*n „liefe*
ift bcr $(nt} brä gotttii^en iSaterä (befi in bcr 3nM)'>'ift Dor^ergcnannlcu
«mon=fflo), bc« eritcuger« allet Oötlet feil Urzeiten; weil fit rin«
Ivideln
^ V^ I I I f ammjiiy
iljte ©lieber bafctbfi, bcfl^alb
wirb flcnnnnt Stfillc ber Sinioidlung
mit Flamen biefer ^tat".*»
\}'^=^ ^& ]^ Ei£id Äi-fjun/
f^litfllid} rouibr bifft fi^vtißr, Qi>r, btftgtfi^rttfirne unb br^tt\iaUtnt
aSrt auf un4 gctoinrnrnrn ^fl)]l)xit»ioIIcti eon ^ii(^. Ixe iiiglPiftl^rn biitclbr fOt bat
Briti(6-9Riiiciim rmorlKii, jur Qro&tn gtciibf ber ^Ifgi^ploloflic im ^ai^r 137« eer«
6fftiitli4l, uiib jiuflr in einte $3te&(rgcibf ^^« Crigitiol*, bic, wie aßt watrx bcr üci
titng Don 9inf| bi»t)fi tpeTaitpolktrir fublitAtioßrii ^tr fcinti Cb^ut aiiDcitraittm
€(^d|K be« a3riIif^>3RtiKiim, lut^l« ja tuuiift^ni übti» läfat. Ve^iisIiC^ bcr Q)id|(
bitjel oon fltifninfl bi9 tn (iiibt ^Mät S-fx^icUifi »nb S^öa ^ti^ntbcxttn unb biir^-
Iveg vor^balic^ frliallcitcn ^ntitiritä iti noöt beinatl, bai bcrfrlbe bti 43V; Srntiin.
ifiitt bit toloitdle iMiigt von 4u<, Strtei i)oi.
") Dci btc TutimDone at>o<^c bei ffieginiing Slamic» bei Qltoftcn W^anbclnbe
Womaii Don <8. Sb(t4 „Uatba", auf bcn gu btirocücit icfr ft^on tintnal SHtnnibnl
na^tn, fpieli iumllttU in btin von btu JlColdjijIcn brtoobmeii Sirrlrl bei tPt^|)abt
Sbti« veilrgt, loenn i^ bi^ von i^m fltgcWiic ^rfi^mbung br4 von Iwe dgt)ptti<(fli
¥iinj<|ftii iuifldgtkfllrn %lcftcf ift^i otr^r^f, bat !lol(^l)lcnboif, in iMlt^ bte
ÄaRtft<to<^lci j)itm Qfjue^e bei Uaibn fi^ btgirbt, in btn nbiMt<4(M Z^rtl bn
fSffi^abt. 9ff3glid). baft atu^ boil ti einjelnc Sole^i)ttnbdufn grgtbcn; i^rni v^uft-
ri| ab» RiüHrn, na4 betn oben tiicdbntcn alldQ. ^lAmrn „€i<ebct Sinniictlunii"
IB fd)Ii(ten, bir AoI^Qten bi>(b nw^l in bem fäblit^cn Zbeilc bct 10e|lftabt, in
bei VcQcnb um Webinet^O'^bu »iib ^At'(|»mrblncb itifait ^abcn.
Sir Ditr geo6XAt>4if^t Eint^cilutig btt Caiibcl.
115
*
So otel D&cr bie un^ »oti kr nitcit Sleic^S^nuVtftabt am Öitlit^cii uiib
lDefl[i(bftt 6tT0iniifct erhalten gebliebenen Xciilmalcrßcntipen, bcncii loic eine
titoai eingeteilte iSefpteAiing g'''"'''^"" '"ibmcn ju muffen^ loeil bie in ben
Seiten hei alten JHeidjcä gegnuibete, unter ber $en((5fift bei ^ijlJDsi bie
3uf[ö^läitntte für bie legitimen ^^araoneti gciocfcnc unb mit Sctttclbung
ber 3tembeii bonii cilliiiä&Iirf) bie bcbciitenbftc stabt ber bninofigen ciöili;
litten ©elt geroorbcnc TOctropotiS bc« uietten oberögyptifdjm fflnucö, roic
feine nnbere Stnbt im Sliltljnlr, oietc StiljTfjiinberre ^inburd^ fo ben Sentrflr*
pnnlt ber rceit Über bie (Sicenjcn be^ eigenen Sonbeä fidj etflrtcfenbcn äHncfit
bei $^ai:aonenrci(4e^ gebitbct t)ftt unb tuic ba^et grabe für bie lljatcnreic^flen
@;70c[|en ber ägQptifdjen @ei(f)i(^lc [ie ali ^utSgangS: unb (SnbpKnlt ^aben.
€tne irtcbc Enminlung bor.^ügtid) gclungeiiev Üliifnatimen f[)eliaiii)d)et: '^cnf-
mäler finbet fidi, aiifiri bctii fdjpn mcl)Tinrfj ctlutibnlcn pljologtnij^ijtljcn Üllbum
boni 5Bct<. ©m. be 9toug& ouc^ in beni unter bem Xilct: 'Äegtjpten in Silb
unb Sort »on ©eorg (5bev3 dem ii 3 gegebenen ^rat^tiucrlf, sn beRcn $cr-
ftcHung bie ficröorrngenbltcn aßeifler ber ©cgcnwart i^re 53fiträge geliefert.
Bei ber fofoRalcn 2(ii-3beE)mtng ber altrn SReiil^s^ftuptflobt, bie mit i^ren
Xcmpel; nnb ^äitfcccumpleicn, mit it)ren Seen, ©orten unb 5e!bern wo^t
[o jiemtid) ba« gnnjc <}Jebiet beJ üierten &auci eingfiiommcn [jnbcn roirb,
nwr in ienem I)if^riftc !ein "i^lng me^r filr anbere Siiebcriaffuiigen.
<&i biirfle ba^er audi bie in (pälrömifc^er 3eit auf t^ebaitiit^cni @cbiet
unter bem Flamen 3)}fl]^imtanovoli^ ertoaEjute Stobt, in tuel<^er nat^ ber
Xotitia DigDitatiim eine tümifche ^cfn^iiug flotionirte, in bei' Sftnnjjeit
^ebcn« iwoljl nur eine Sorftflbt bev ffleribcnj auf beten 9!orboflfeite ge:
wefcn fein. 5n ben 5nfrf|riftcrt fülirt biejer SJorftabtbejirf ben 9Ianteii
— ^ ^^ lg ® Matu, loeldict fic^ wod^ bcutlicti er^nllcn \)at in bem
anibifd^en 3ifimcn fiiim^äj^abu ober aJUl^amub, mit welchem bie ftrutigen SJe^
wo^ncr jener ©cgenb ben ctiüa eine bfilbc beitlfcfte *oifilc norböftlidj »om
groöen .ffnrnnltcwipcl entfemtcn ^Inp beieidinen, loofetbft, ifolirt in bet
SBiiflc, bie Ucberrcftc bcä ^ierogtqpbifi^ „Miita" genannten 2empefs fiegcn, ber,
not^ bencrI)oIlenfii3"f^3"f'cn ju id)Itcöe«, unter Slmcnop^iß II. (18. S^qnaftie)
gegtünbct unb unter Setfios I. unb feinem Soljnc Stnrnff? IT. roic unter bet
^tolcmöer- unb ftatfer^errfdiQft reflonrirt niib mit ^Icubcinten berfefjcn tuorben.
3m Storben an ben befprut^cnen ©au anftufeenb, unb glcidj biefem on
twiben Slilufern fidi Ijiiijitticnb, fulgl mm aii
5. 6aa TnTr Hor.iit „itt ®au brr britrtn ^iiruSf)icrfirr".
So lunrbc biefrr (Hau mo^t gennnnt in SJüdfidji niif ben in bcmfctbcn
in boppelter ?Iuffii))ung ucre^rten .^orut^, ber in ber .fiauptflabt fioptoS,
ganj fo loie in $anopoEiS ali @enetaloc itljiip^aCEifi^ bargejleQt^ unter
11«
!tic alte BfOflTOf^ift^e Ctnt^eilung bc3 ScnbeS.
bem Slomcn „C^cm--^or, bct ^ert öon ttoploö", unb in ber einige ßiloj
metrr iüblid)» gelcjiencn 3tabt KckI ali ,.Hur-uer'' b. ^ „bcr alten
{H)Rt&" feinen Jhilt Iiatlc. $4ci (^i'ied)r[i unb tHdtncrn t)ie^ bcr (Siav
„ftoptiid", fo Dc>R t^nen genannt nad) bei' in beii ^nji^nitcn ben Stamcn
Jl j»^ O '^*'*>ti fßlirenben ^rootnjialftaiiVtftflbl, tvdrfx attägtiptift^e
53cneimun8 gvatifirt bann ju Sioptoi, unb im ÜJJunbe bor JUabet ^u
fiuft obet Aeft seroorben, luie beute bad in geringer (Entfernung von bn
6tatle br* alten flopto^ gelegene Xorf firfi ncunt. ^pintart^ ber tu Sejug
onf ©rfldrung flltnginjtifrfiev "Dianicn reid) ön tonubi'rtitl^cn CinföUen ift,
toin aüi bcm gric(^if(^ttt ''Borte xmnuv ben "äiamen Ijettciten, inbem et
..<!p U. ft Osir." G. u f«gt: .,5((* aber Sfis bic 9{fldjrit^t (dou bem
lobe ifjred (Maltcti Dficia) erbicit, f(I)nitt fie nn bcm Crte eine ibrer Hoden
ai unb [egte Sranerrieiber nn, roo bie StnbJ biä auf ben Itcutigcn Tag
floptp bei&t. "ilcifb ber 3)tcinnng ^Inbever bebeutet biejer Slame „^e>
lanbung" bcnn berauben bei^t xöntuv", '^ai Unsulüliige bicfcr 9Iomeiij-
Ijerlcitung liegt auj ber ^anb, bic griedjifdjt •Benennung fioplo« ift jliKifel:
\oi unt bie Uintuanbltmg tti »rotten artijvtife^en 3tabtiiAincn^ fiebti, imb
bicfen mödjic ic^ snfaramen bringen mit ber Surfet Kcb „firfi beugen,
umbiegen, (fcfe. ffiJiiibttng, SSicgung. gebogener 3lrm ic", in ^rroäguiig iie^cnb,
buft ber güttlicbe 3d)U^t)err von Uoptos, ber in feinet ^uffaffang aU Sbem-
^enetntor ben ^j^tnamcn: „ber ben Vrm $od)bebenbc" fä^rt, fteld ben
gebogenen "üvm etlfoben bargeflcQt Ipirb. J Von bicfer för ben
@ott \o (baratlcriftifdien ^Umbattung mag bie Stobt ben ^Jtamen: „%it bctf
Vrmbicgctiben" etbatlcit b^ben.
Xae alte Si[o)?tp^, nii^bt fici'<i" o» ^^^ *3tetle be^ bentigcn Rnft, fonbcra
mic eine Sleibe von Scbuttb&getn unb einige Ucberrefte altÄg^titifcbeT ^tauten
bemeifcn, clttw eine Ijalbe Stunbc mr^r na^ ber ffiflfte jn gelegen, ttiar
bie nni weiteften nodj Cfien t]in Liorgcit^fbenc £tabl Dbcrfigijptcn». Bn
bet äuBcrflen &ftlt(^en 9Iii£bicguH0 bcd €ttonie^ bntle fir tbren ^taff unb
fönnte fic bober mbglitber ffieijc oucb loegen bicfcr ifirer LMgr bei bcr
^riinbung ben 9Inincn „bie an ber Biegung ^telegene" empfflnQen
boben. ®(^on in ber bcm 3^^« ^'*W u. tSb^. üüronliegcnbcn ©pot^e brt
ollen 'äteicbe« fdjcint ftopioi eine bcfefligte 3labt gttueirn ju fein; bet ge>
legentlicbe SaWt 'Yemä o^rr Chet«tn. tnoburd) ein tion einer SKancr um*
gcbcncr befeftigtet ^Ia|j bfi\eirt)nct witb, fprii^l bofür, unb gewiß wirb eine
ft^ii^enbe ^ejeftigung ancf) ^biirfnig geiuefen fein fitr bie in ibren Wogö-
jtnen mit ben (oftbaren ^^robuftcn be« fernen Sübena unb Cftend angcrüHte
Glabt, um r&ubetif^c SinfüUe ber bie benai^bortr Süfie bnrd)jiebcnb(n
Vcbutncn „Heruschtt" — „sonbberoijbntr", mic bie 3nid)riften fie nennen,
abjuroebren. Xrr ber ägltptifiben ^btbeilung bei ^ritifb-Stafeum uorfirbenbr
Dr. 89txi4, bcffen UDr.^iiglidK 4>ublitalioncn bcr wettbuoUen rngltidien
4
/[ '^
fclÄutcrung ju öcn JJatßeßungcn auf einer XDarib aus öetn (Srabc öes
ptattt|otep in Saffam. {Xlad^ ttf\ms.)
»fr 3nliab« br* tfinibrt, 6rt „Bii*;t(t unS Hi|liict»drrf pub^otfp", trflrn jafjlrtidic Cittl iitt
ttim trbrn, ifl jmtimal abgtbilbrt in vollem (Dmtit, bir Kttrt am btn Qdli, Sloif unb Krulr in brn
l)l«liiii ^u frinm jagrn ßrlit „fein gtlitliiri äElrilfi 5oI>n Cbiitboltp"j bn, otmobi rr brtrit» ,^icl>tn
M* Ct^riclst^rf- i|l »ir fein Datrr, bO(t< als Kint> grjtiilinrl tft, niitft nnb mit bcr lanarn <0(fr, totld^
fe« (motrfe Jlbjeldicn twmtbmn Minbri bilbet. Prr Ddirt loänfdil ll(n alfo offenbar aU fpitlenben
TtMiirii im 3enfeits ju bubm. Cr tiilt it>m einen gefnngentn Oogrl Ijtn. Sei ber Zlarflrllnng linf& fhht
Im4 *ln Dienci bubintei.
Ser Oriftorbrnc „fd;aul Od;", tfic bir 3nfd)ctfttn brfagtn, „bk Opfrt an, vtJäri auf ben ]u (rlnrT
nvlin ITobnnng gcbäiigin 0rttn im lloiben unb füben t<«ib(i9rbiad)t rotiben". ^at I>aiflelinn9 flnb
«tta4t
tr d) t s
gi. t- Ktn9f,.iel<-.
g[. 2. befangene tbterc, baruntti 5>t>fi tömtn in ^(ilflgrn, bit noffi btm Biiiud> bei ägTP'lfi^n
^ri^*" librceinanber anilatt nebrnrinanber bargeftcUt finb: biibintet ^itgbtinnbe.
^1. ^ — '. fieinböifr, üttliloptn, Sinbcc <barunlri eine it<eif<^nbc Kub unb biineben fefi^rhunbene
lUHn), l?eflllgr[ (ju ben cinjelnen ffiattungen finb bie tiHmben i^üblrn 12)2(11), 121200, ttll<>' I^'''
■.(.■>. binjagHil?itfbenj. Doran geht mtifl ein boberet Setimiet, ber beffcr gtflcibet tf) als bie rinfad^n
4Mfni, unb feinem ßcrin bie ICbirre roifäbit.
Cinr».
gl. |. parreutftnir : ünfs bn Sumpf mtl tPuffripflanirn nnb einem KTOtobil. Binbec im ITafftc.
gl. 2. Hingffenen unb »pielt.
^1. 5. n^elnernle. Cinis bie Itdubenemtc, in ber Mitte nilib mit brn jft^en gefrlteil, red<t« ber
to||t Sri'i ber jinffiijfeil aus bcm jn'ummengrbrrHen Zud;, in bcm fiit: bit Xianben befinben, nusgepTr^i.
g[. 4- '>• 3agbfrenrn. Illan braii;tr, tcir linli nnrtn bcT f ovr auf ein als Coiffpfife auttjrfteilie»
BM flüijt. bas roi llngf) Koth lägt, roätiTcnb ber 3agri im f^inlcilialt bie Qanbt an in Ceine frflliAIi.
Sm gebirgige ([erroin ber ITäflc i]^ angtbtniet.
gl. 6. gnberritung ixin jiftftn. UufroDen i>on flrtihn aus papjtm. (Dpfnfpftfm.
31. 7. £*i*isbiiB. Pie 5*iffe iverbrn mit papirtntflricfrn amronnbrn.
g[. e. Vogelfang. Unht» nilrb ba* Ue^ jugejogcn, linft bie gtfangtiun Cl)in* tn brn Kojig gefttt.
gl. 9' jtfdrfang. Stbaufämpfe anf bcm ITafTer.
3)i( alle gcograff^iidi; EEint^tTÜiing beS Zaabti.
117
»itungeit für brii SoTtf(!^nlt tier ägoptift^fn «^cric^iing fo färbcrtic^
((f»e|en, ^at i» ^eT ^fitfd^r. f. üß. 3pt. 1871 »on einem inte reff (in toi
$iipTiriiöfroamcnt ffenntniß flcgebfn, in rocf<^ein un« bit meine? ©ifienä am
rceitefleii stirüdrcic^enbe Grioäftnimii bcr Stobt if optoi noriifgt. Sir crfafircn
nämlirfi ^icr, b«6 bereit-? unter her Scfiieninn bfS fiönifl^ (T^ufit (br*
ffirbauerÄ ber ßrftftten ^^pcamibe. IV, ^tjnttftie 4. ^Q^rtnuffiib u. (Xljr ■) &opto6
eine mit Xempctn gefc^miitflc Stnbt geiitejcn, benn ei heißt in ber belreffen«
ben «djittltoUc bcjüglidi itjn-c ^lutfiiibting tuöctlii^ olfo: „Kcfunbcn
_ roucbe biefe uoii $eiliinci Eionbeliibe Si^rift in einer ?ta^t, aU
■ man fani a\ii beni trogen 6aate be« ^empcfd von Jlcptod*),
IUP in gcfieimniftopüen 'itngcfegenfieiten biefer ©iJttiii ju t^un
»gehabt ^ottc ein jnt filnffc ber S^erficb cje^öreubcr liricfter
t^Ufeft XcmpeU. Sicf|C, t^nci} Snnb ranr in »{ic^tCit^et "llHntet'
^eit, botlj ber SMonb fd^ieit nuf bo« ©^riftftüd ring« nm bai-
felbe ^eium. 9)ioH brod)te e^ ali ttmai SBunberöoreii ju ber
KSßaiepät bcä Königs uon Ober* Biib UutCTÜaypten t£l)iifu". 3n
ben fpätcren ägniJtifdjen lejrten oOer gpoc^en gcfc^ietjl Ijäufifi ber Stobt
fioptorf Önuafimirifl. lempel- iinb 3tt)Etiin[diniten bcj ölten uiib neuen
Steit^ci belichten mi über bte Pon jener ®tabt nu^ burc^ bie Stifte
H füljcenben Strnfieit, ciuf beneii, Pon ben iierrfcfiern be^ uUcn SCcic^cÄ an bü
■ |uc ^aifcrjeil i)\mb, bie wit ben n(täfiPi)tifct)cn ?[rrf)itc?tcn luie Silblianern
fo geft^ä^te fflreecin^Bcrbc ber Stcinbrüd^e uon .^ammämät**,», w'k bie
foftbnten ©rjengniffe beg fernen Silben« iinb Cftenis in* 9iitt!)(i( trän«:
portirl ronrben , iinb nu« ben 3eri(^tcii ber ariec^ifttjcn »Hb römifi^en
©t!^riit[tencr nji^en lott, bafi itodj unter ber ^MDlcniiicr: niib flaifeiljfrrfdjnfl
ber ^'^nbrl Udo Äoploä ein blü&cnbet wax. Strabo nnb ^linins ermfilmen,
biife bie Stabt eine aut Slcfloptern iinb 5rc'"ben ßcinifd^te löepülfevung
■ gehabt unb btel tuttb beftätigt buc^ bai bei £cf)reibung bc!$ StabtnainenS
I
I
*) 89it(^ unb 9Jffl*pero mib fii^ iftucn fliiftfjttcfeenli an* ßbcrS. Icfcn nid)t
Kebti, tMibctn Tebmut. etflnj flbfltif^di Biuxjti, ftuß ciiif iiiiintliittic SinM biefeS
9Iflm(ii8 bi« je?! nirgcnöä nariiflemitiifii, ecaict»! ciitf gfiirtuf ^nifuitfl bfr Ijieratijtötn
8*id)fit, bofe bt* £t^!(ife mil folgenbfm h nitb b« 4<oflfl mit bcr Minfpracöe ti
kaperen. iM" Kobti j|ii kfcn. Cl" oD<n * jVi^"' flcnftii btc flCKiöbiilidic 9)nnHii«=
(c^ifibuuft uoK ftop.to«, löie fdioit 'iöiiigitl) ^ieiciif nitimertimn aemndn lj(il.
•■> lülier bie Slrinbrüctif boii .^amnmfit wolle man tinfc^di ücvüiifl „S0ricfc
aui 9[egl)pteit" £. :)0'j utib {ritte '3i<i\e von ftoitie tiac^ b» £ittitil}rtl(>iiikl. Qtne
eingrtienbe Sefpiec^nnfi btr S>cif«iirii(I)ri(Iftt in beti aluii Slciit&radjfn ton £iainamAI
^al WflSpeio b(f)oittifii in btr Ut^vue orietiUile etanu^riciun« 1H77. — Xie in Rolfle
Bwfjviiilitigen «utifnt^oltrt in bei jiuijditi] ■flfgiipicii nnb bnn 'Motlftn Wttn ftd» aii«-
btttlrnbtn Süflt gclci^ redfl juueild^tiatH $eiiil)te uon Dr. ftUttijiiicjer ju Qlrunbe
Icgctib, eintoirfl bcr Xtd;!» ber Unrba in fctHtm: „VEcgu^'c" <" 'i'ilb ucib 'ÜSoti" mil
bei i^iR eigenen äJIfifleijdjitfl iic bct Vert^ciliiiid bei poetifdieu Sttbrntönc wn jenem
Sfat^tuHg Dcibicneitben $}fl|ieiibtfiTttlc «in ia9 lanbfdjaflltd) SroElatltge niib Ijifioiiid)
3ntcirfi<inl( flef^tdl jitfammeniafjenbcf f^öneft Stmälbe.
118
!Cie alle scograp^ifdc Sint^eilitng \>ci £aii)>e4.
ni(^t feiten ^iiijugefüstc $}cftimmuug$jcid)eii be$ ^^fa^Ic4 |, tuobutt^ in bcii
SiifcffTifteii ein iu<^tdgt|ptiic^et obec ü(<iipicaenb bau Sienibcn tclup^ntci Ort
öeicit^iiet iwicb. Unter ben gtcinben oun ftoptoö ^aben itiii tuoljl bit bort
einft fe^^afl getucicite @enienibe Iet)tili]ct)cr ^lerttmft jii Dcrfteijeti. £i( lutxb
&eftaiiben Ijabeu juni l^eit uu-* bcii borf iPol)iit)nft geioorbtiifii ^eiru[(^ii bcr
Eicitacf)battcn Süfte, jum aitbem X^eil au« jcnrn p^önicifd)cn ^ctnMurn, bic
ff^oti friibjeilig miÄ lEjTcr Ur^cimatt) in ben Eönbetn jctifciti bc5 ÜHol^en
SKecrcii niif i[)rcn iindj rnößlit^fl au^gebeljnier .^iniibeliuerbiiibunfl fticbeiibcn
Unlfrnebmuiigeti bi^ aadi €bcrägtipteii gefoniiiien fein mögen, mo fie ü^
in bet burt am tocileften viaiii Cften üurgefrfjübencn, für ben 5Öet!e^i mÜ
ben ^afenplä^en \}ii 'ä)m\ uitb VIfrita trciincnbcn nnb uerbiiibcnben äRcereä
fo gönftig gcIegeiKti ^tabt iiiebetgclafjcn unb bafclbft a\i bic bti fernen
0\ttai füunbigfteR fe^r balb bit bDtiugdiucifc ben ^aurcM Umlauf <f) jwifdicn
Sie Hii Bapioi lllut». imibti an bni £hlntra<lKn dbh («DiaBiM. uA brm ^alniplaB StutM-ütmra
(fteflw) fiLI;TfnA( nülXnnMftc.
S(cg9pten unb idrer aftalifdien ^teiinatli SJermitlcInbrn gerDorben. tßicl)t
bic Sanbcitfje wn Suo; toar bie :lUilferbrücfe, auf lucldier bcr ältcfle Sen
Ec^t jiDifdien brii i» i^cec burd) Xcnfniäl« beglaubigien @ei(bid)lc brn
übrigen Hiilturtölfem bcS ?lltcrtfimns üoraiiflehcnbi'n UiIiItboIbclU(jI)ncrii imb
ben *-Si^Hfrfd)aftcn iti iljncn bcnnä^battcn '^tcUtt)eil(;3 ftal^finnben, fonbcni
biefer ölteftc löerle^r if) bor fi<^ gegansen im SfibP^en oon ^Icgupten, iu
Saube *pnn. 3n bieftm fiaitbc. auf weites aut^ bic ägt)plifrf|cit ©agtn
von bcr ^ctlunft b« (Völler ^inmeifcn, in bcm OJcbieie um ben «uffii
ooii «ben, wo, nur buvd» eine fC^mnle SRctreiige getrennt, bic onaliftftc
»nb (ifritani|(f)c Siü^t fi(^ faH bcrü^Tcn, bort, glaube ic^, b^ibcn mir bic
StcQc ju fnrfKii. an roetc^er bic ältcftcn Uebcrficbcinngeii nad) ^Ifrifa flott:
gc^bt; uon bort t>er bflrften einft ftufd) unb äflijiraim unb nof)! ou6
nod} ntanci^c i^rer Srübec, bic unter ben ^eufe in ^frita fcß^afteu SDUrr*
^äntmcii fid) ni(^l mc^r not^tvcifen laffcn, cingetoanbcrt fein. Tic nnlrr
ben Crtfd)aftr» CberägpptrnS bem 91otben HScerc am nädiftcn gelr^cnf
Stobt KoptD« toor i^älcr bann bcr '}fila\t, von »elftem au« bic ögoutifdicn
Ste <i[te gcograti^ifi^e Stnt^eKung bcfi £anticg.
119
Slit)ubler auf itctiifelben äScge, auf tDeld)em in Vcä^iftocifcfi» 3'it i^" ^or=
faxten ^criifievgeloiJinKn waxtn. mm nadi Iniiger 'iBaufe sunt n\ltn SÄal
tpicbec mit itirer a|iflti(^en Jpeimott) in Scrti^niiifl Iraleit. ^ie Stabt
fioptoi) luor t>oit 'btn ältefteit 3ci(eti bc« äflt)(}ti{i^cii dfcic^e^ nii i}'\& fixnab
ju bell %*lo[emäfrn mib riJinifcf)fn ffnifrrn fiit ba« obere fl9))plij(^e 2anb
bic Sintiiru<^*ftaliDU in bie Ö)"liid)c ^Biifte. ^tct lonr bcr Stu^aQiiS^P'in't itnn
Bietbetrctcncn, ucfptfmglic^ roo^I nur i«r ^crbeifc^nffimß bc6 in ben Selfcns
t^ftfem uon SHD^finn iif6rorf)ciicti ffli-flciii-S onjiclcgtcii, bod) fe^r bofb in weilcr
gebnib(r iBcititEtmiiiig bann ben ^aaTeitniidtauj^ jiuifi^ni bcr XifeiaH imb
ben ftiifteiilniibern bcS fflfltljcit iUJecre« Ottinittelnbcn Stta&e, ipelcfic bie
@eic^i(i)te Ql4 bfn nltcften, burd) frfiriftlic^e Urruubeii begloiibifltcn .^loiibflS--
iotc\ ju i'ft.^eicEiticn Ijal, tenn biö in^ 1. ^aljclaufenb wot iin)>ct:t 3citcecl|mirig
jutü(fge!|eiibc 3nfci)Tiften liegen itni oor, in bencn über bie ebenialige iBe'
niignng biel'e« Bege« berichtet roirb.
©eiügtirf) bcr Sänbcr 5|3"n unb Xd'nuiet, loefcfte ati 3«! btr öon
)ptiJ* Oll* nntctnoimncnen Ujpcbitioncn iDieberfjort tn ben 3nf(f|rifteic an:
gegeben lücrben, Ijot liirjlit^ 3JiarictU=iBeij*) ben STJa^wtei« jn fjifjTcn
gefuc^t, ba^ $itn bie attägi)pti|i^e ^en^nnuiiß filr bie @onialifüftc imb
to^nntet bie 91e|\ei^iiiing jür ein Sn^clreit^ im ac^ipcl, a\i beffen
(Scntrnm bie ^nfet SocoIotq gu betrachten, (^cgcnübec bicfrr ijlnnabme,
bif meine« SSiüeniä bis jt^t nur üoii Wenigen ^legyptu logen geliieilt luirb,
t>Dd} oiiBcrbnlb bcr VtcgliVtcilcflic bereit« aU ein gendicrtetf t^gebniä btr
gorfdjung grofie 3«itimniniig ge?unbcn ifat, filt)te icfj midi Mraiilaftt ^icr ju
bemerten, bo& mir lein ägwtifc^er tcft brfannt ift, bcr einer folcficu ffirliai
ning jener bcibcn geograp()if(6cn 99tÄcid]iniingen ^iir Unterftii^itng biencn föniUe,
fmbcni boS aui ben ims UDrliegeiibi-n önft^riflf" erfid)ttitlb, bafe unter bent
fianbc $iMi man fcinesfntlö nur boS dfrilanifc^e 5h'lftcn gebiet ber Bomali--
länber iinb rbcnfoiucnig unter Xn^uiter ein ^nfelreidi in bcm ber Somali--
lü^c 6enad)barten ülrt^iipel ucrjtnubtti Ijfibeit lann.**) ®o6 bo« erftcrc 2aitb
*) SIntietli „Deir rl Uliari", Seipsig 1877 unb „ha littet g^^rmpfaiqaM
de« v.v"^')«' de E&rnak", £!cip,^ifl 1876.
•") ®K üon SRarictle getTofffncii ^bfnliftchiliiflfn bct flitrogliipftifrfjcn 5;flm(n
in bfn ben Ssöfn bcftQnbelnbtr SöltcTliricn b« llnitmofiÄi^tü rnil JijftriHrti unb
Crt(dffltt(n bet fiomntifllfM iint 5(befftni(ii8 (rfjctitrn mir S"'n(ifl ^ei\t geroniii iinft \tl\fft
ibre ttiijig« UiutrfluUiinii, bie U(6fi(iiiftiiniininn be« laiillidjcn illougcä, innfi mc^rfai
in Sioßf flcftcüt roerbeti- i^ininfii bifjer "Jtnnini iiitififii mir. inciwt« ürntljtriis, ein«
gaiij anlnt ^{ni]m(tstfe iiinj(ii'cii iiiiB ton einiririen Id^l (i(^ mit 5öettimiiitbeit jaacit,
bflfe bit iu|d)ri|Uid)en 'älHßatifii iibcr i^tf ßnat mit ben oon ajlnrirttf ßfltofjdifn
Bt[timnmiißen |idi (ibfoliil nifftt in ISinlIrtnß brinofn 1o|kh. Xif an beti SBJdtibfn
he» Äarnoflcmpcl« finßcmctBdicn £tP(ic*Iiftfiii. biirt^ reelt^e nni bie ÖfönKii bet tpon
ben oUen tteg^tein eil« ttinrn iintenooTKn kliflcfjtften Jtifttifte iinbCnjdinftcn in bcm
Qkbieit ftuf(ft unb '?uri öbfrfttfert roetben, T« pummen ow* ein« ben Sücn^fen ber
9zitdttn unb hörnet um m(^T nU ein ^a^rtnnfenb Dovanllejietibcn (fpotfie, i^re
SIb(aüuiin iöDt, roa* bei ^näfimg brt hetanjHiitTVib'" 'tarnen bod) fe^r ja bctttbim,
in bie 3eil um etwa UOO o, 5t)t,
120
2)ie altt gcogtapfilC^t Slnl^tiliins Iti Donbcft.
betrifft, fo tpill id) tiier niic citDätjnen, lag Ik ^nidinflen tpicbtctiolt baS=
l'clbe oW an bfibtii Äiiftcii be* Ttttvti adcflcn be,-,eirf)ncn. »uelrfic iMngabe
ü6enof(^«tbcv SJeii'c (piuoljl »on SKiitiftte nW mictj ooii '^Kiigfd)*; ü6er=
fc^en motten ift. lliitcc ben bicSypfbitioii bccflütiigin aKofoto (^f(»e ®. 102)
not^ bfm Sonbf '$iin Dcfienbelitben ^nrflcHiingen im Xertaffentempfl oon
^öt-ef-ba^*cri finbtt fid) niirf) ba« ^f't bc^ ben gürftcu vvn ?!un unb feine
Segfeitung beflrflgrnbcn Afinplifi^en JÖPtfi^Afteij abgcbilbet iitib bie ienn» Vilbe
jur ffrläiJtCTung beigegebene Jnfdjvifi bcginnl mit ben SJorfcn; „Mufgen^tct
ifl hai ^cll fiic bcn Siüitig[i<!l)eti iHotfcttaftci unb Mi £t>[t>alcit, ivcic&c mit il;m
pnb, in bet tetroffenfötmig fic^ cr^ebeiibcn SliilI)nräIanbf(^fl**J (Cliei*
satit, beä auf betbcn Seiten bei äReece? oelegenen Saiibes IjSuii"
f J. ^ ^ ^ 1\ S '-')
vj'uD, t bi uift-ma. uat'-nr /, unb bic fluf bcn gitcften oon '^un
bezüglichen 3Sorte lauten: „IJlnhmjt beS Jüiften von 'i^uu mit feinen Spenben
9 '^r>\
oon beiben Seiten beJ TOeereÄ" V er m&tui uat' ur /. G« Reifet a\\o
tiic^i: „OK bem ©cfiabc" ober, im ^lurnl nu^flebrfirft, „on bcu Stuften".
loomtt aQen(oIId ein längeie-3 Üüftenscbii!! an einer Seile bee 'ä^erre« trältr
geneint fein tdnnen, funbein ei toiib beibe 9)tal bei; Xual gebraucht unb
ijon ben bcibcn Seiten beü SDlccreä getebet.**') 5?a4 OJebiet »on l^un m»fe
ftdj alfü nn ba ofcifanifi^eit loic ofialifc&en Ütifte Ijingciovicn tioben, bie*ftitil
oieQcic^t bic Somali (fiub er nnb no(^ einen 2tieit uon £iabe)<f) umfaffcnb,
brttbeu ou* ber aftilflnifdjen Seite ab« bic Xiflritte Sübarabtcn«, aber
^abramaut unb ^cmi-n unb tool^l nnc^ no^ tveitec ^inetit bU an bie ßtl^en
bcd pecfiftben ■äKecrbiiien* fitj^ erftrcdcnb.
*] Siuflfd) übecfett „(Seiiliidite be4 aÜIrn 9Irgt)ptrti(" bit SicDc. in iwlArr
b«ft Uoitb %un ali an bctbtn 3eitcii bei !D[ccit4 gcUgtii be^eit^net wiib, „am Qlc-
ftabc bei älleeied" iiitb Utacidtt; „l'oun «iir W lord de la gnuid« mvr".
•^ SJfl« ©Ott ,^„^. ^»^ , Aiiii AHtfd|Itrgli(^ auf "Btiinfft ju beaten. wie
:^T- VtAcidte niiO, t^ nad) bfii ^nf^Tihen bfi 'imit>rlI<iboratomH Riil)t julafflg. Si
be^eii^ntt aOgenifin bit bei ^rr^rlfuns eon ätäiidjeniHrten uitb Salbttitn, t»te aat^
beim Walen unb tit ber Sltrbicin MctDciibelfn iiaijcutf'ütie.
*") I)r. iltafpeco, bei in feine» (o U^nttdjtn ^nlrrprctcittoiun alläf^plif^re
7erte ti feilen otTfäumr, nuf bic jüc (fnlfdieibung ttiici fi^oebcnben Sroflt bejonbrrt
Wic^igen SieOtn onfmeiffnm ju maöttu, iibtiff|^i itt frititr: „I>e quel^De* nitiri-
[paiou« ilea t:|L;j|>tit-nA" tirltttlttit 'Jlb^anMuitd an bei bdrirffrnbrn SttOe tnwt: „tor
lei d«ux rivK*", f4en!l ab<c bieftr füi bie t^tpimiitiitig ber ^Offt bei l'Aiibrl ißan
ba<^ fo ivid)iif}cn VlngntY fdnt tpfitcit fttad^tuiig , loir rr fibet^upt ifiäiil fdlfomer
CBeift in bi(|fi Qoiivn Vlrbcil, roitiDoffl ei in bctjelben, ipttin i4 i^" ''(^i Mcftcljc,
bie nnn^i'n Coii äVatielie biirdiau« luOjx Ibeill, brntio^ niifienbt cnotltlKt. bat Ine
iuldinf liieren Vii^iibea übet bie Unfli t»on ^un unb ^n^nulei mit bei SSatielte fdien
Vitnabme niAt in tSinriang jn bitngen feien.
3)te alte Bcesrap^M^c Cint^tilung br* SnnbcS.
131
•
I
^'w Gäiibunfl bcr fünf coii bcr ^iJitigiit Wafata nii<4 ^i'^tin eiitftiibeten
^tffc frttib, loic wiebetiim mi« einer i»f(ftriftli<i^cn 9!otii mit bfiillic^ l)«;
"Ärjuflc&fti fAcint, nuj bct nfiotiit^tn ©citc flalt- (Jf wirb nomlifft in bcii
öflijptifi^n Tc|teii iiid)t gelten ein SJorl IT ^!^ .^^ am-nr ge6rnu(^t,
um bic roeftlic^c ober tettite Seite be5 ^iillhnU ;)ii ficjet(^ncti, rpcl^et
ftuebcud bann audi, ipcil nad) allägti^iltic^et iSorficQuiig ba^ verborsnie
Scidi brt ?H)gcirf|iebcneii im SJcften (jelcgen »uar, in fcen OnidjTiflcn juioeifeu
jnc iöeäeid)iiuu(5 jcite^ aeljcimiiiftuDUen mit bec im ^Ä'cftf« nicbcrgc^cnbca
Sonne in iÖe^ietjuna gefe^^ten Sieicfie'* (ingeloenbet wirb. Xie entgeciengefeljtt
8?ebeutnug van biefcnt ani-ur Ijot nun bai SBort """^ ,^5 ta-ur, e«
bcbeuUt ftctä bie ö)'tli(^c ober (inte 3eilf. 3ü treten beifpiel^itieife mit^
nutet bei ©ejei^nung bed ?lnf' unb ÜlicbergnngSpunftc» bcr Sonne jür
Ä «^ 'S ^ o e^
T c::^ "Cften, Unte Seile" unb ]( j^,;^ „Scften, rechte Seite"
bie beibeit ^n^sbriirfe la-ui- imb äm-ur ein. Sliif bie Ufer beit Slitel
angeiücnbct. l)o&cn biefe beibcn Sorte ganj biefelbe ^Jebcutimg, burdi äm-ar
wirb ftft* bic wefllic^c ober rechte, bnrd) U-ur bie öftlit^e ober linte
©eile be* Sttonieö bejetrffnei. 9Iicfit bcr SRünbicng, fonbcni beni Urfpnmg
feine* Stromes leljrtc ber n(te ?lcgppter bei Cricntlrumj itin ötefid)! ju.
fSx ^fltte alfo im 5Hödfn bcn yiurben imb bn^a roeftlic^e Ufer nior fomit
fiir lim bfls redete unb jur fliiifen Ing ifim bn* Öftlic^c Ufer, n>fif)rcnb
loir, bie wir bei 'sBeftimmung bcr recbicii unb Iturcn Seite eine^ Stromes
feiner 3)Iüitbunfl unä juwcnben, in Sejug auf btit 9Iil alfo gerabe iniigc:
te^ct bcffeit öjlli^ei» Ufer aU ba-i- rechte unb fein weftUÄcji nid bo^
linte bcieid)nen. ^loii ini)gc 511m Üßewcije büfür, bag bie bciben IBJotte
im-ui- unb ta-ur bie cngcgeticnc ^cbeiitnng ^fltttii. hier crWäbJtt fein, baß
einselneit 8(f}cifen, bie An ben Sänbcn ber l^rcibfapcQcn oon S^Jemplii«« unb
^^ebcn aii in ber am tueftlicdeu Stromufer gelegenen 'D^elropoli^ fonbenb
bargefteflt finb, bad Hommanbo be9 IXapitänS bcigefcfi rieben tfl mit ben
Jßorten
b. ft. „OTnn rufte für redjt« ffür bie ©efl^
ar l)«r äm-ur
feite)". 3ni !SoTauftet>enben ifabi idi bnrnuf onfmertfßui gemotzt, bog in
bcit bie Seee^pebttion ber Jiönigtn 9]iJa(aro bc^anbclnben ^nf<f)Ttftcn bad
2anb $un, weirfie* bcii ^\d jener te|pebilion war. iile jn beiben Seiten
beä SHeere^ gelegen (ingcgcben wirb, iinb mit Sejug niif biefe Jlngabc uers
tnctfe ii^ nun nuf bic mir in SSetreff ber oorliegenben ilrroge befonber» Wii^--
tig erfdicinenbc [leine tiienigl. ^eifdinft, incldic in bcin bie Sanbnng ber
öflUpiifc^c» (5UUIC barjlettenbe« 'iL'dMbgi-miilbe liintcr bem Segel be^ legten
€{^iffeä Qugebrai^t ift. Sit crfdbicii butd) fte ba« Sommanbo, welche« ber
Sapitdn U'i con 'iTJorben l}(raiifegelnben @efd)Wabcrd feinen 3Ratrofen bei
122
^it alte gtDgTdTi^if^' Slnt^iHnng hti Canbt«.
bct Soiibuiig ctt^ciltc, unti biefe^ Eommonbo, c# lautete: "'^^ \ '''^^ ^^
ar her ta-or
„9Han ruft« für liiifll (fwi- bic Dfifcite)". 3;cn ßonj bci*i«(bc &efag«i:
bcn furjcn Sommanbontf: ^adbcrb! f)i>rt i^eaie man botl auf bcn Sd^iffen,
roctm fie, wie einft tai föefdironbcr bcv itöiiigin SKoIara, auf fubroärt'Ä
gcnt^tetcr Sa^rt ber ijftlidien ßäfte i^ur äanbitnß ficti pivenben. 3n mcincc
^ublitntien bec '3(^iffebnritcaiiii(ten uou TiAr^cl^ba^'cri tgaltc i(^ in beut
jur Sitäulrruitg bcigrQcbcncii Xt^t bic Soiibung ber bi'l put jübU^cn
trabten iiiib tiieüciAl Ttud] loeitci ^inauj vorgebningeiien glottc an bte öfU
lidie ftüfle yerkflt, bo* (Gebiet »du ''IJiih be^cidiiicte ii^ aU bngjeiiigc, »o;
felbft einft bic ^böiiicier, bewoc fic am aiEiltelinecv ficft tiirbcrlifßcn, i^xtn
Bi^ <itl)ahi. unb itt meinci; Ucbecfeiuiiig tvagte id) c«, füt bte allägtiftifi^f
■BejeifJ^i'ung 'Sittia gcrobfA« beii ^üanicii *|Jiinier eintrftcn v' töfff" 3*6
fufifc nun Qitd) ^eute iiod) inld) nit^t betooficn, tton bicfcn meinen 9Imia^men
jurüd, zugeben, I^injiij^iifi^ni ^abc irf) nur, ba^ nad) ber in^^tstfdien burt^
3Ji 1 i c t le beiflebia<^Ic«, im SjM^crgeijctibe« befprudjencn ^nfdjrift ju fc^licfefn,
fid; auf beibcR Seilen be4 3?Ieetcä ba^ l^chiei w\\ ^{.'tm tjingejoflcn traben
innü- S^ fie^Örte ji?iie^ von bcn alteu Slei^iiptcnt fd)on in fo fiülier 3cit
ßctanntr imb befud)te ^anb ^un ju bent großen Qi^cbicle mn Xa^iiutcr,
unter tDeldicm bic Snfdniften gar fein beftinimtc^ J3anb Dccftel;cn, am oQcr^
ivcnigften ein ^nfflrc'd) in ber uon aSaritttc nngeniimmcntn ©egciib, fonbcrn
ßonÄ nllgtniein bic im Morbofteti, Cflen itiib i&nboflcn uon b« Xljebo»
gctegenen Iiifirifte. Sttion in ben ofotift^c« ®cbicten im Slorboftcn bc»
Xcitn begeanci uns lamitter. 3o nimmt ^(jntmofia III., nae^ einet 3«=
ft^rift in Stnrnal, nnf einem na6) 3t)rien in bn? l'anb ber oberen dlulcnu
grnd)tcten 3ngc feinen SSeg über Za=nuter Sbenfo werben einzelne an
niittctiigt)Dlifdjc Kaue Öftlid) anftoBciibc Sjiftrifte, bc^glciAcn bic Oiegcnb SRo--
:£>(inn „t^furte ber ^Jlodjbarfdjatt ", in lorldKr bic t^albmrg^ )ntifd)cn fioptc'^)^
unb ßofii>T angelegten €teinbrii^e oon tBei^en (^ammanukt) jld| befinben,
loie nodi uerfdiicbene ^Üftent^äler Cbcrägut>tend unb 9Iubien2 a\i jum
li^bitle üon ta-nnter gehörig in brn ^nfdjriftCH angegeben.
fim allen bieten inf^riftli^en ^Cngabcn, bie ii^ leitet no^ um be^
bentcnbes ocrraebren tonnte, ft^eint mir nnanfeditbar ^eroorjuge^e« , bafi
3^a-nutcr „baft (ItottCiftanb" (fo genannt, meil bie $(egt)))ter, in bunller
Qrinnennig an i^r kommen aui bem Cflen, bie ^etmal^ i^er äl&tler
borlfiin »erlegten) ganj oOgemein bcn Oftcn, forooljl ben ndtblirfien oU fübi
lid)eii, nnb ^£uu, einen Xt>eil Don ilftn, bie met)r im SQboften Aegijtiten«
auf ber afrilanift^u mie afiaiifd;en Seite gelegenm (Mebiele bejeic^nen (dQ.
Sür ben iBctIebr mit jenen Uänbeni bc<! fenicn Sitboftenä, an tvel^rm too^I
oud) idion friibjeilig ftd) 3nbicn mit bctbttltgt Ijaben ipirb, tvor bie obtT>
&di}t»tifdbc £tabt fioDtod einer ber tuit^tigften ^la^c. unb nid|t überrofdienb
taIfCT, tveim fie, bic 3ol)rtaufcnbc binbnrdj in Icbtfaftcr ^anbeUt^crbinbung
Xie alte geostif^iic^c Hiiil^eiluns bc> Uanbef. 123
mil jenen oii lofttjaccii ©rjfugniticn )d Teichen ©ebietfn ßeflnnbfn, noA in
ben ccfte« ^öljr^unbfrtcn nnferer ^'ieitri'i^itHng ju ben blii^cnbftf« Siöbten
iitt '^ji[ll)ale ^d^örte. Unter brv dtcfiifriiiifi bcS Xiocietiait iebod) luurK'
\tt aii ber .pfluplijcrb einer in Dberädiniteit flu^flcbtocljcncti ©mpiJrunß Don
bcn rijiiiifi^en Inippcn belagert unb Don t%unb au^ icx]ibxt. Sie niurbc
jtuar toicber neu anf^ebaut, i^n- $}cbciitung aber loar für immer ba^in; j\ui'
iieit be« ornbif^^en ©el^irf^t'öfdjmberä ÄIJitl(cbo (gefl. 133X) iwar bie
eiiift fü btbeiitfnbc fiißiibcl^ftQbt ?lciit)i)>li'n# nur iioi:^ ein Heiner ovnifelisier
3)ittr(tjlcden, bcfleljcnb au« lucnigen clenbcn :£>üttfn, bie aai nnb nu] ben
Snimmcm be;;^ alten Jtoptos erbant narcn. ^iefe Crtfi^oft tvurbe fpätci
von i^ren *^cwür)iicrn lüicbev uerlaTTen, inbem fie fidj m einem ttwa eine
Stunbe njciter njefttl(^ in« 9iiltt)a[ if'mdn gereßctien $fa^c anfiebcltcn, roo
nun nur not^ in bcnt ^eräbcvgenommenen Qlamen Suft ba? SlnbenTen an
bal berül)iin(e So^lo-ä ber nltcn ?Ie(H)ptcr fortlebt, 'äuif btc Uebetlicieninfl,
ouf lucldjc bie gcleliittcn nrabifdicii Öcfd)icl)töfd.jrcibcr nnb ÖJouflcnpljen (idj
ftii^cn. meift ber 8labt ft'ufl ein fef)i' \)oi)es "ilitev gu; ü)vt (^i-äiibung luttt)
anf llift, ben (Snfct be^* 33iivr, ipcldj« iwicberum ber Urcntcl be'3 Sloa^
njflr, iurficfflcftUirt. 3ii beni 92er(e beü Ö->1 b. i. M18 djr. äeilt. bcr-
ftorknen «Ibiil'^SIbbii« ?lljmcb bc« '?IIi e[=ealeaf(^anbt über bie
(iSeogvai>[ite nnb Öernioftnng dum Wegppten, vun roeliftem tür^Uc^ unfec
hDt^Dcrbicnter 93itftcnfelb im 2&. iSanbe ber ^Tb^onblung b. fö. @c(e£I»
j^afl ber 2iBiffeK)d}itften j^ti ^iitiingen juni erften SJ^aCe eine Donftonbige
llcbcrfe^ung Dcröfteiitlici]! bat, bort ^ciiil e^ in bem ^(bjc^nitl Ober bie
Kreil'e von Slegiiplcn beim Sreije Sfift unb cbSttfor (boß heutige Sutfar),
rceldjer ber IT. niiUr ben ilreiftn be$ Cbcdanbes el Vit>: /^^ift ^vat eine
alte 5lflbt auf bem öfttidjen Scftlanbe be* "iUt, fiiblii^ uon bem uprge:
nannten Stinik (ßaene^oliä bet @ricd|en unb 9Iünicr); [\e lottt erbaut uon
Äift ben ftiftim ben 9Jtivr ben 'Bei^ar ben ^cim ben 3lufi, einem ägnp-
tijd^cn Könige noc^ ber Sintflut^; fie ifl jcrftört unb iljrc Ucberrcftc ftnb
noÄ wortinnben, in i^ret 9iä^c würbe eine Heine Slabt erbaul. melrfie iftren
Wianien erf)iclt". — Sir werben fpäier noc^ eine 8tabt in 9)Iitte(ä^ciplen
fenncn lernen, bcrcn ÖSrüiibttiifl cbcnjaüa fluf itift ben Sniet bc* 'SÜlifr
SurficTflefü&rt wirb.
®er jmifi^eti ^Teflljplen unt ben fiönbcrw be5 fernen Sübcri$ betriebene
^ßnbei n>urbe auf afriEanifc^er Seite uenuitlett burt^ ^luei cou K'opto« aui'
gefrcnbe Strafen, ^ie eine berfelben, gientlic^ bireft nod) Cftcn tyn bie
SSQfte biti(^f(f)neibciib, fä[)cte nad) bem lool)! fi^un van ben atten ^egljvtern
auflelegleu, ti.>n beii &tu^)t\\ Seulu^^ßinieu „lotifter Jpaien"') tjeitte iUfft-t
„fleined SdiloB" genannten <^afeiipla9, Sine tvl^tige 'Station ouf biefem
*) Siefen iffleg, meierte feilte boS tttooti nßtbliditi gelegene itenne }um 9!uft>
nangtpunlt ftat, leoen bie fiaiaDonen mit !SequtmIid)teil in t— 5 Xaqtn gutüiT. 3(1>
tiabe itiR einmal in I. ein anbcTf« 9}lnl iit h 2aavn gemdit)! nnb ft^d^e i^n nai^ den
Dco Zag jiiructgelrglrn ßamrel^nnben auf tiroa ^3 beiufcfee äßeilen.
124
Xii( alle ßtofirap^ifu^e eint^ething btt SatibtS.
^ge itHireit bie ©rctn6rürfie m bem ^^ i ""^^ Jj '□^ „©ebirge öon"
ta en becheo
^cc^cn", fo genannt nadi btm )'(^on uiitcv beii $()ataoiten brS alten 9tcic^rii
bott geiOünneiieM, üoh ben (iflijptifi^en ^ilbtinucrn bcfoiibcc* geftöflttcn ©leine
Se^en, ein bunlclßriiner, fni't fcftiunräcr, migcmfin gartet 1>ioxii. ^et
anbcre bebeutenb toeitcce SBcg, nirfd]cr oor^ug^iucifc nnter beu '^^lolemäeni
in ©ebrnurf) mar, ffi^rie in füböftlitfter fflirfiiung nnth ber fernen ^tafenflabt
Sctenife. 5^cr nnj birftn bcibfn fiovto^ltrflRen bclricbenc {innbel ^örte
natif ber unter 3)ioctctiiin im 3- 2!t2 n. G^r. crfolßleti 3«f'örunfl ber
€tabt fetnc^lueft^ auf, fonbern na^m je^l nur einen anbern 9(uggang£;.<unft,
unb ymiv mar eä bie 10 üiiloin. fübli^ tow flopto^ (jekgene @tiibt &tii,
tDeld^e nun bie ^inbruf^äflattoti für bie bie i>ftlic^c äSiijilc burc^jie^enben
^onbelaforoüancn lüurbc. Xnjrttjin fiebcllc na* bcn ^leciditen be^ ®ef^i(^t«'
f^rci&cr« ^Ibiilfcbrt bie ßoufniannfc^aft uon Stopio* über uii& nudi unter
ber -tifrrfc^aft ber ?(rnbcr ronr btcfc teilte gtci* Sloütoö su einem clenben
Iiorfc tjernbQciiuitcnc ©inbt ein blüficnber 6i& beä SBelt^anbel«. „Xii auf
ber Dftfcitc be5 91ile« getegenc Stnbt SV««," faßt Hbnlfcba in feiner ©e«
ft^reibung ?tc(ii)Dtenä, „ift narf) ^ofiiit bie gröftte 3tftbt im Wtt^ole, 3«
iljr ift bie 9iicbct[flge be5 ^innbel-J pou ?lbeii. Sic SBaaren werben ju
It'offeu' an^gelaben, no fie na(^ 3 Zagereifen burd) bie äSüfte na6 &ai
tommen". &« mufi aui) tiefe Stabt, auf tpclt^c fpäter bie Sliit^ von
iiißptoi überging, fd)Dn im atlcn )Iegi)pten Doit ilVbcutung getucfcn fein; fie
toirb bötifig in ben Snfc&riften ernA^nt unb roar gegen bal l£nbc ber
*ßloIcmäcr^rrf{(iaft bie ^auptftabt eine« befonbercn öoiii 5. ®ou abgetrennten
antonomen ^iftriftcÄ. SSer fjeitigc ^lamt bicfer Stabt, hergenommen oon
it)rem Srfiu&patroii, bcin Älteren ^oruö, (nutete Ha. i. Hör, b. I|. „©ofanung
bc5 iiorua", bab« oon OJriec^en nnb SHömem burt^ ApnlHnnpoUti übortrogen,
mit bem 3uffl|>f imrva, jum Unterfe^icb oon Ö)ro6:?lpoflinopD(i« ((5bfu), bet
SRetropoIiä beä ü. oberägtjolifdjcii &aut^. S^ie profnnc Benennung, toeldie
ft(4 in bem 9tamen bcä t)eute an ber Stelle ber alten Slabl gelegenen Xorfed
ffä» nod» bentliift erbulten tfau louletc ^ In© Kosi ober ^^ Kes. 3n
legier €cl}reibung ift bie stptite Schleife bas ^termtnfltiuum ju beih Doron^
fteljenbcn 5Sortf Kt-s. 'X^ai ^ort ~*- *1 K«i bejcidinet in ben 3ui
f(!briftcn eine bcfonbeie llxt son 3)2»mtenbinben «ogl. Topt. KHC fuwriis in-
ToWi) unb bie« fj)!)rt midi auf bie $ermuttiung, ba| tjinrpon nieSeiC^t bie
©tnbl Uren Atomen frl)alten, fei e* nun, baft bie olten ©cmofinfr »" ftö*
ftd) in ber Sabrifation bicfer Sinbcn befouber« ^ervorgel^an ober baß man
biefclben mir uon bortticr auf bem fBcge Ui ^>anb(Id am beducmflen bejog.
Tic 'Slflbt Stüi, mrld)c nod) bem ^crfaQ uon fio^toj Piric ^otir^unbertr
^inburd) bcc ivit^tigftc Jgionbclfpla^ Cberögtiptcnd mar, ift grgcnmärtig, »o
Sie alJt 9eogccipI)ii4it ffint^eiliing beS fiaitbcS.
125
nun auä} bec €1^ her oberften ^roDinjiaItieE)ücbtn tid'C^ S^nne fi&etgcgangen,
citt Qons iinbcbciilünbeS Xox\\ inbcjlcn ,sii Sufoitg bc§ lö. ^afir^unbcctc war
fii^ä iio(^ bif blfi^fnbe ^auptftabt bcr firüfetcn obcrftgtipHft^cn itrouinj, bereit
&<biei [\ii) uoii i^lt^Tniiii bis Slffuati erftrcdtc, dlfo baiä ganje nicilc Xcrraiii
ju betbe» Seiten beij Stronte^ umfaßte, mtlc^cd im allfii ^egtjptcn ben erften
& oberen ©aucit iiißctlicilt mar. „Xiie H-'i^uuinj ßüv'ö" ln-'iftt et- in bfin
öotettvä^iiiten gttfainpljijcIjeH Sctfe iSaUdfi^niibis „ßrcujt ein bic ■'$ipin«5
34niim ouf beren ©übfcite, l)«t einen bcbeulenbe« Umfang mil weit a«*=
cinanber licQcnben "Sörfftn luib rcid)l bisi nod) llfioiin iS^i-neV bciti (Inb^
pnnllc üon Jlcfigplcn, auf bi-m üftlidifii imb rofftlic^i'n S'ft'flnbf- fii" ift Tcic^
an i^riic^tcn, bif ton bort n<i<!^ bcn itbriqcn (Scoirnbcn ujjn ^Ic^qptcn gcbrad^t
werben. Xer Si? bcr SJcrroaltmis ift bte Stobt M'üS im jjoeitcu ber ficbcn
Kltntate, eine bi-bciitcnbc Stabt nn) bem Öftlldieii 5cfllcinbc bfS 9til mit
prächtigen .t>äuicrK, jdjöutn ^^ot^nungcit, ^üljcu Schulen, jpectrcrgen unb
^äbein, fie ift tjon @ele^rtcii, Haiifleiiteu unb rcid)en £cuten bmo^nt, ])ai
$ütfe unb It^iJiie ©iirtfn, uwr tcibct fic an brücfcubcr C)i5e unb einer SDJengc
Storpionen, fo bo6 üicie ßeiite bei 9ia(ftt in bcn Strofeen mit Satteln umljer:
flfV". um fic ju tobten; faft cbcnfo jotilreicft fmb onrfi bic fliftifleu Sibft^feu".
9Idc^ ift fluf ber Dftfcite beä Strome« bic (jUicfifonö not^ bcr «d]H5gottE)eit
tncn
I
beS ®äuei genonntc Stobt ^ ;;;:j^ J^ ^ „bie Stobt mit bem
Pt>-a4^hp-tfC-Hor
See bcd ^ontö" jn erwähnen, bercn 9Zame ^d; noi^ in bem 5 ßilüm.
füblic^ «OB ffiu^ Uegenbeit l^ovje S^cn^nr erf)oUen ^ot.*) Grüben ouf
ber SJeftfcile (oflen bie Stobtc ^ ^ HU t| Ij ^ ^ ^^^cr ^ntbenplott"
-^ P.Abi
nnb k o I*iL-nuI)i „bie ©olbftnbt", crfleve rooljt bic in bcn Itiebunift^i
flti«t)ii(ficn fifinffontralten $ni5 unb *ßoi5 genonntc Cvlfc^nft ouf ber SSJejI-
feile bcö tuptifd)cn ffloucd unb Ic^jtere bie unter bem iRomen *|iQmpane
in bet Noiitiii Di^itatnm üCTjeitljHetc Stobt, in Sejng auf iDcra)e man
^eoi^tcn woüe bte ait^ bem gleichen aliögi^ptifi^en Stnbliuimen ^Jtubi, iiried)ii^
)mboi entftanbene oiobifd)« Orti^bcnennung Sombanc für eine im erfien
"obttftgqptifd^en l^ou ber 5>on(>lftobt ''Jtu&i gegenüber gelegene Crlj^att flleid^en
Siamen?, baa ttonlta Cmbo* ber f^ticdK« "nb iHomet, ipu alfu ouö bem
gricd)iidicn Omboi mit Pdcgcfe^tem äg^pliid^en aßofculinolartitcl ]> bie ora:
bifdie Crtabenennung iSombane entftonben, nififjrenb im ;». iJläu bicfer 9iame
ju bem ^ompane bcr Notiti.i Dignitatum nmgeronnbclt Rtorbcn. I)iefe leljlcrc
*) %ix SiSbletifle im StaniieStempeC noii 9II>l)b»B fbliit nadi Aoptod vsr bcr
^QUVlßabt bei folDL'tibeu fl. ttauc« nod) eine Sta^t auf unter bein '^tarnen lla-ei-ise
..^Aui M BH^tobne^', melibex Qllöovptifdie etabtname. feinem lauilidcn fJdange
uncb. rot« tbivia l)ejitg1i(f) t)CT üage bes betreff eeit)f 11 Ctiti mix bem atuai uiucrtialb
iteiiiie gcdgenen ^ox\t cl $afe^ )u veroleit^rn fein bütfie. ^€ic^e b. Hailc.)
126
X>it altr grogiaf^tfc^c Ctnt^ctlung btS £anbc9.
©tobt mm ijaUe ic^ Wr bie in bcr 15. ©ntire SiiDcnal» pno8f|nte, biifjn
uon btti SItif'tcfierti gac lu^t obci fnlfd) ernörtc @tabt Cmbt, roofrlbft e$.
nnd) bfc ßtjiiljliinß bf^ S^id)lcr-S, tci ciiiftn öon beii SlfWobucnt br? ffop>
titifdjen ®fliic5 gefeierten 5cf1c jii einer Slauferei mit ben feiiiblit^ gcfinntcti
bena(!)bntten Xent^citcii gcfrmmen fein foQ. ^aä mti)x aH 30 geo^
grnvljiWe ID^eilcn udii leiiltjrft eiitjernte Cmbi im l. obetägm'lifdjen &aa
(ottnlc bcr iJi^tcr u«i«ii3li(^ meinen, roeim cc bie ffiinioo^ner beiber Stäbte
aii ^loc^bflrn bescic^nct, inbcm er fic ®. 32 finitimos imb S- 30 ^-icinos
nennt, bin9<S"' P^St ber ganje oiis einer Serfdiicbeii^ett bc« ttudnä ^erpor:
gcflangene Streit, icie aud) bie an{;r(jebene ^age oorjitoUd^ auf bie in brr
€täbtelifte bes ^bt}boi)tempe[« vor Xnttqra, jmifc^en üf'us unb (iTitplD», auf«
geffi^tte Stabt 9lubt.*) ?nfo in biefer nidit toclt dou Xcntljra in bem btnaii-
borten 5. Oauc niif bcro lueftlic^cii ^Jiilujer cttun^ obortjalb uon StoptBi
(.3uiK<r moenia Copti^') gegenfibrr uon ffuä gelegenen Stabt glaube i<^
bad opn ^uuenal em^ä^ntc Cmbi erfenncn ju bürien.
k^d
,bcr
be« ^Uftft bcr «prnbrnbarbringiinB".
Unter ben bieten 9Iaintn, incldje bie ^nutpftabt bicfed @aucä in ben
3nftf|ciften fiibri, fmb bie beiben oni ((äuftgpen aoftretenbcn
„bie
Ao
Sfinlctiftabt", jum Unterfc^ieb öoii anbeten ebcnfo genonnteit ®t&bffR,
itiie 91n ä)Iuutu i^^ermont^t^ im 4. ^au) 'ilni (C(ttot)oIii»^S«ne im 3. ®aii)
iinb ?lnu (:cteliopolis im 13. iinterägijvtifrfien CMau), gcroöljnlittj in bem au*»
loutenben n mit bem n ber SJcIlenlinic *'i^^^^ gefdiricben, nnb nä(^fl bem bcr
ysFf ö 9^j <c=»
profane 9lamc ^^ q Ta-rir ober „„.^ ^'^ ^-% b. f). „bie Stabt
L'ft L>n ta-rir
bi» »on einer UmiPadung eingci<i|IofUnen ©ebictc»", tporou* ba*
gricc^tf^ Senttira nnb bie mobcntc 53cAcii^nung iJcnbera entflanbcn.**)
*] Sie bat flfflctifiber gtlegnie Su4, lo miig aiii;^ bie oon ^uoenal Ombi, in
bcT Xotitia Di^itHtnm $am;>aiic deTtnnntt Stobt ftufit ^ft ncftli^eii fivpttie} btt
tMtuptO*bt eine« scittorife f(I6f)ftAnt)ia<n 0iant9 geaefen lein unb jtDar riiiitinl fi^en
Hittei Slamfee 11., toie aui bet nrben bn *£iabtriifk im Zenipri von Hbnboi ein*
Setnci^cltrit Ql<iiili()e ^eroorgetit. in ber fie. bem fioptiirs ocTAnftebentt, a\i ■'> @hiit(aiqii>
dtitt CftrrdgQptrnfl aiifgtfä^tt »irt nnb )um gmeitnt Vtat brfir^nrt fit iine als ^uyk
ftalt finre bcf»nbertn [clbftflAnbiflen Siftrittr« in rinjelnrn ä)<iiiliflfn tet ¥tD(emAn;ieit
**) 0" bim flufjit^lmiflen ber Dielen 9Idinm. mit betten man bie €mbl unb t^rcn
ttn^tl mit befielt »ecji^ifbeiit iRdiime benannir, toiib gilrornllit^ ber einen 9(|rJ4'
nnnfi „An", bie, Brie bei anbcre gleiA (idufia vpitommenbe ?lanic „Ta>rir" »bn
tiit altt ztoQTapiji^^e eint^fiUina iti Zaniitt.
127
I
I
I
*
^
(Es ge^tt Mefc «toM jur 3a^I bcter, über bic lüir burt^ eine STiUe öpn
3nfdtriftcn gut imtemrfitct finb.
fficfleniibcr ber ()ciik bcn Mii^gangiS^Juuft füt bic iiarf) fiolf'^t (icffciiben
ÄäTOOOiien bilbcnbeit Srnbt föciinc, ftatitepoliiä „Stcuftobt" bei ®ric(^fn
unb SRötncrn genannt, ba, loo ber "Hit, nnd) feiner am TOeitefteii oftwättÄ
genommenen ?ln'?btcfiiinfl, bic im S'optitifi^cii &nu rinflciriilnfifne ^iä)-
tunfl roicbet »erläßt mrb mm in einem \a)t regten Sßinlcl nad) fficften
ju umroenbet, ragt auf bent ni'eftitdien 8tiomu[er, eltoa eine Slunbe von
benifetben entfernt, ani ben Sdjutttiügelii uetfaUencr S)laueru eines oer--
loüenen ficpUnborfea, iumitteii cinei^ öon 3Eorb-Cft nod) äüb Sfft fii^ liiw^
}tc^enben Stuinenfelbed ba^ Xad) cinc«^ uorgüglid) erfioUrnen altägti)jti{i^en
2«m(jcl^ ÖfrtJOC- 5^if bilblic^cn ^Sarflfniingeii niib 3"("^tiilfn, niil bcncn
becjelbe an (einen 3"i'tii- ""b 9Iuftemuixnbcn in reirf)fter Siillc gejdjmiidt
ifi, rrroeifen i^n ala bo« '^rooinsiälfieilifltfium be« J^enttjriff^en Oaiies, «r*
riitUi einft üon bcffcn iPetüo^ncrit 511 S^rcn eintS Q^ötttrfreifcs, on beffen
©pi|jc ^ier Qu?naE}m^roeife eine tociblidje (ÄDttljfit ftonb: „ßat^ov, bie
^rrin Don Xenbern, bie \)e^n gi)hiid)e SJIuttec bei& 9ta unb beffcit Zodfin
„Tantftrir" foiua^I jüt Bie Slabt loie i&r ben Iciiiptl gebmii^t loitb, gclegeiHlif^
notf) eilt S»l<>6 beigefügt. £0 bettpielärarite iti betii an tiiict SotnOottsanb angc:
ttad^ltK lanfltii ^crjeid)iiiS oon 137 'Jlcincn („•poiiuclHUbe D. 53(nli." Xflf. V— Vll),
tDofelbfl bie Flamen loi — 100 tolgenbe 8nfat|e frabcii: 3]r. lOl ,.Äq es nu t", b. t).
„bie eiabt An 6fr Gtöllin *nitt", ins „Au cn ptah'* „tie Stti be» ßiJjltt« $IoV.
103 An en ta uutei" „bie Sin Ict (MMtin (b- i, ^öal^ot)", 101 Ä» "-h li*.ep.t
tea „bie Kn bicjcS QJniicft". %on cinftn bicfti SJnmrii Kint. tnib itvai mn bein
i KM*/tA "^ ä Cl o
unltt 103 MiIfleTÜIirlfn: | q '^'^" " _^ I O O -^n "^■" t" ""*er (oK
nd^ äliaiiettei Üliino^m«^ bic (;nc(^t{cf)C $4ejetd)nniig ITeiilqra ^ctgtleitet fein, iui
Um man bem An nodj ben Üoijpt. Sentiiiinalailitel ta vocßctefrt. 9ll1o aui einem
alläflDPl. ^'otte, iüc[(fie8 ctwn .,T in ««ti ta nuter" gclaulet, befien jroeite H?aI1tc
aber nur ein btm (ijtentlidien ^^Jinmeit ?)n gaii^ aiiBtialimSiKÜe n^leDOiElid) cinmcl
twißegebcner Siifob ift. foU bic flticc^iirt)« ijlriientmiig Ieiili)ta cntftanbeti fein. —
®*fl(n bitje äbkilimii iAcint mir nun nnmenllid) b« Umftanb jii ipredien, bofe b(r
betrejienbf 9iiiine niifeer itt jenft Sotriboilifte, \o uiet mit bftaiiiii, mn nodi jreti
obei brrimnl im Tempel tM^rfnintitl, nä^ienb bet giir %jri(t)nnn(i bei «labt itnb i^icft
ttmptt^ in ^fnbria toie anbertt>öild ^liiijici i)ebraiid]te 9Iamr nu bcti Sßötibrii brS
fliofefn IJ^tnbtralcmptld, nii bcn nodj flcbcnbcn Itjoren bec jetilötltn UBifafjiiiiBSmflUCT,
nrie in ben betten tlcinen '^cmtirliT Dicic l)unbftl SDcilc ;;ii Ie|en ifl, unb aufacrbeni
fcbrinl ti niti a»A\ bejüglitfi b<f4 Initlltdien filnnfled iveninet gefHdit f,a {ein, *)n# tinrin
5==*^ ^= ^
allüg. 'Wömcn ^w^ o o Ta-n-tft-Fir, mi) ftbweiinnft brt finotrn <c::> r,
«pflS im 'Mfflii'pliit^fn ja fo ^äiifig gefi^tefjl, bnnji nlfjj Tantari gcfprorfj«!, bie
gtift^ifc^e {)cict(t)Rnng Zentl)ra ^er.;u(tttfn Die axii einem 9!amen, bec etrüo T.an
«n ta nuter gelanttt b^&en moft. Ö^j bade bsl}n aiid^ ^ciile nai) ]t\l an bet iStib
„Oonuit ti. ScBbeia" S. .1 »an mir aiifgefiellteit '■JlamfiiiljeTlciliin'g bei gTiccf|i[(&cn
ientwrn aai bem oben aiigjcfnbrkn proffincii 3tiibi nnb lern;«!« amen, von rotlrtjtm
td) £. 4 bet cmiA^ntrn flb^aiiQluna eine dietQc beitiljien^niect^eT Sf^tiftvorinnien
Begeben l)abe.
128
$ic altr geogiap^ift^e SiRt^cilimg bc< i*anbtl.
jugfeid), bie im Sit^tgtanj flra^lrnbr Otebicteriii bed SSeltencaumcd, bei betrn
^nblicf bic &öUer iaad^itn uiib bic (^üttiniien iit Slnbctung fit^ neigen, bir
^crrin ber £icbe iinb allct: ?rreube iinb Sttfl, bie ba cqüOt unauägirieijt
^linimel unb f5xt>c ntil i^rtrn 'ÜBüljlt^atcit", toie Dvn i(ir in ben 3»=
Triften beS !{ei3t;ieI<S ti ^ei^t. <£:$ t»ar biefe Oötliit, ivtnn oud)
bcii 'Jirtincii „^erriii üon Ü&fiibcrfl" füftrciib unb in jener "Stabt eine
befonber* fjo^c SUcrefjntug flcniffeenb, bodi iiic^t in bcr SScifc wie bie
^Jtett unb iBaft in Said inib tHultafti« ober niie bct ^'o^ u"^ Simon
in 3JlciiH)f)iä unb TI)cb?n eini; [(lericll lulnfifirtf, foubent nllflcmein >HTd»
qant, Slegv^tcn ucrel^rlc (Mottbeit, bie ^iitni cinc'? J^uUe^, beficii Uigebantc
im iDeilc[te» Sinne bie Sluffafiung beS iueili(id)en ^ringitieS gtgeuäbet bem
männlti^en ^4-'rin$i;}e bi^i burd^ jid) [t'lbfl enlftnnbcn iinb uon ßmijtfrit ^rr
e;ciftirenb gcbactilcn (Mottlicit loar. ^kniiglcid^ beim Xicnfte bcr ®0tliii
^attioi: in bcr iüngiten (fpodie altägu)}(ifdier l^otled^cecc^tung, unb \\vav bo
fc^on iwefcnllirf) uermifcftt mit griediüdjcn ^b(cn, immer nic&i: in tcii iöcrbct
fltunb tritt i^re ^hifinfiiing nl^ yi)>l)>obile ober, »iericic^t rid)tigfr gefagl, aü
bie Ißcnn* bev i}>äteicii gricd3ifE^=rÖmi|d)tii 3fil. "I* bte ÖJftttin be« ßitb^
reije» unb finnlidier :^uft, ber man in bactiani lieber 9(u-3(ielnifenl}cil, in un-
gcjngelli'r ^iugeliura an Eiift unb Siebe bientc unb bie gleid^ ben SPIufeii
bei @c)nn(i unb Tcinj unb bei bem ftfongc ber syct^cr vr''i''>'i^**^*}. bie
aiit „bie fc^ijugefiiitigc £icrrin bec l'iebe, be^ (^fangetj unb 2an^c^, bei-
{^ceuben: uub ^ciurauft^C'd" in beii Snidiriftcu ber ^ttflemäei^it iptebei^oli
beäeidmet luirb, i\ad) altögiiplifdicr ilfptftcBunci lunr )ic bie ßtofje Statur:
flüttin. mi* iolcbc mar \i( «Uerbtug* auifi üiftliii &er Siebe, bn* tKiftl icncr
Sitbe im tveitefteu Umfange Iti Sottet, in uett^cm '\a aud) bie allgri((f|i>
fAc ?(p^Pbitf flcfnftt loitb, nl* bic (Uöltin bttienifien Siebe, mit ber bcr ^immtl
bie Snulter @rbe liebt unb bie fi(^ geftnltetibe €d}5ptung burt^bringt unb
Don ber teuer mäi^lige, in aDcm orgairift^en £ebcn fid] funb gebenbr
ileURunfl^trieb aii^gcljl. — 2Bie ber 9Iame Noliuu.t b. if. „bos 8(1", wel(tieB
bie CMtni^ifiii bee (Sbnum uon l£i>nc Iriijit, »bcr wie bcr ber SnlHft^cn
®Dtliu ^üt „'bai Sctciibe", \v Dcrrnl^ aud) I>et Stmne {^atbor bciitlid^
bie (oamogonif^e SSntjcf, bcnn \^\ Ha. t. hör bebeutrt hi ivfinliArr
tlebcrfc^nng SBo^nung be<5 |>Drit«s, iBe^aufnug Qtotte? b. b bic 29clt, in
welcher bie iBottEieii rootjnt, ber uucnbltt^e ^eltcnrAum, in iveldjcm bie jcu:
genbr unb gcbäcenbc, aUed fdtaffenbe, bclcbenbc unb er1)altenbe (SiilttSlraH (U^
Wirtiam er^igt. ^n i^rem SdioPHc bem ^ellenrouui, trägt fie ben
&»tt 9tii, ba« l>ei^t fcmc^tDcg« bcii Sunuciigutt, fonbtrn, mic bcr Dlamc
*} „Bit b(* scfRlllen tte^et«", l|
crzi o Ä
a O 0> lallet (tBCT hon bcn
("C - tecbii
Warnen >ct Stabt. n<\ifin i»VI bei sritdjililKn Veneiiimitfl Kn*9afv soXk ^
0ninbc liest.
Sit alte geograp^ifi^e Sintficilung bti i^anbct.
139
j rü „faierp"' 6efagt, bic roirfcnbc ficft nll tljatig bcwciTcnbc
^
^
©l^ftpfungäfrafl, loelifif jiicrft in bem faic ©ctt crUnic^tciibcn, crronrnicn;
ben Ulli" fcclebciiben VJi(^te flt^ fiiitbtiicbt itnb roiebcrum biefe« Sitzte« ^tt-
mitlleriii ift fie bniin, bn^er nl4 bi'4 (jrficen ®oitfS »HJiittcr iinb f'i^öH'
gcfic^tiße Tochter jualeif^ in ben Siif^riflen bei ^enbcMlcmpfls gcfeit-rl.
3m $iimmcl tpit auf ©rbeii unb unter bcr ©rbe bni fo fic i()ren Siy, i)!
ef»-it)o ba« Si^l tuie bitr Sinftcrrii^, iitd)t bte Ui 'Zi)p\)ou. mcldjc bad Sii^t
Derbrangt, fonberu bU IJimteElicit niid bet bo« Sid»t entficljt. ^cit ewigen
©cdjfel oou Sc6ctt unb lob, ba? iinuiiteibrorficiu- ajfrgclieit uitb loiebct
junt i,'t'beii Srftel)cn ftent fie bor; fte ift bic uoüfommenc .^tnvmonie be«
SSeltäU*, bic luicbcr Dctciniflt, lon* 5t)p&cii flclöfl unb gcttcintt tjot unb von
ifjT fotiunt oflcäi Sdji>itc!, Öiitle unb Sfiftrc, beffcn Ijarmontfc^c ^Jrreiniflung
fie rtpcnffittirt. Sic ift enblii^, unb in bicfcr itircv ffigcnfrfiaft mit be--
funberer iBorlieOe in ben bec fpäCecen (Spoij^e onfte^üccuben Xr{tfn in
fdjTOiuiflüiiUcn ^iiiiniitn gefeiert ,,Mc giiäbigc lÖef^üljeriu Wx Juanen, bic
{|i^lt[idje ajiuttfv, bcrcn mächtiger '^i)ü^ beii SUtittteiii auf Srbeu jur Sfitc
fte^t, bie in Siftönficit ftTnt)I«nÖc ©üttin bc* Miebreiäc«,, bie Ijulbooa«
©penbcrin öUcr Srcube unb Üiift, bie ben Rrei^tauf lUftAt in ben iterirn
bcr ?Kcni(f(tn unb i->immel unb Gr&c erfüllt utii iL)rcn Sobll^ntcii". iieillcn
ntr juiammen, nai bie taufenb unb obertttuieub ^ufrfirifteu br« 'Zlenbera^
tempeld balb in eiu.^tneit riinrahertftifdjfn 9Iaincudbe,Kt<^nun{|tn, balb in
längerer Xorfegung über bn* SiJirfcn unb Sdinffcn bitfcr iSölliu berittten,
fo win ci mir fii)einen, ali ob man tyn auf eine (^ätltn auÜ^ aÜei hai
übeitragcn, \o(ii fonft nur beni 3otle eignet, nl^ üb bie Zeiiltjrilen, uad) einer
»ou i^ier '!L*ncfkri(^aft .iurct^t gcteglen 'Jlnffuffung in ifttet Sdiu^göltin
0at^or nid)t^ ctubcre« ali bie eine grolle Sottbcit '^(cgtiptenä et:
bltdt bfltten, ivie fie ali ^miMt ober $tat), aU (£biiuni, 'Sia über ^otäi,
unb lufi* fonft notfi füc Flamen füftreub, in btit üerf<^icbrncn ßlouen wrs
e^rl njucbe, 5;ie weite, uitcrgriiubrirfie Slatuc in il|rec ®inf)cil unb unenb:
litten Sielffeit unb bie mon timigleit tjcr in bcrfelben roirCenbe unb f(^affrnbe,
erl^allenbc unb leilenbe, unb biefe^ ibi' 3Birfen in nianutgfnd^fU'L- SBeift
teruiibcubc fti'flft, bni lünv, mit einem feltfniiicn Jncinniibergreifcn uon
ätoiii?itieVdmu^, 'i)ip[t)tt)e'[dniud unb ^^nnt^cldniu!^, bic groge Ü^i'tlljcit bcr alten
Veg9)>ter, glct^uicl unter luefdiem l^tamcu unb unter loelt^en in (Eiu^I^ctten
bon eiuanber abweic^enbe» ßuttu«formen man in ben uerfdiiebenrn &au«tt
it)r bienic.
®ie in 'Stieben unb anberen ^auptftäbten ^Ccgoptenj ronr and) in
Icntl)Ta bcr naljc^n 3i.m_"i 3Heter in ber Üängc unb cbenfo oicl in bcr S3reite
nteffenbe Xeniticlbejivl von einer bcnfelben ncid) aDtn vier Seiten abf'C^üc:
J3enben, ani ungebrannten 3<<^9cli aufgeführten Uinfaffungdmaucr umgeben,
teren Stiditung man bei einer forgfiiltigcn ^urd)inufterung b<^ 9tninenfelbe#
no(^ ring^beriim in einer ununtevbrocbciicn illeilie von Si^ulltingcln beudic^
»erfolgen lann. 3wei '« biefe Umfaffung^nianer eiiigcloffcne, aüi Srtnbfteiii
9te «(te Qt06t<tV^i}äiC Qinlf)cilung tti Üaaiti.
131
aufgeführte imö mit bilblt(!|i;n XorftfUmigcB unb 3iifrfn:ifteit nii« ber Sfoifet»
(cit ßeff^müdlc 2ifovt, bie nodf 1;eutt; tuotiterl^Altcn an ihv^n ^la^e ftc^en,
jü^rlcn in iciicn öciirf. in iticldinn, fo sit-mlid) bic Witte bcäfclbcii bilkiib,
hai gup^e jpat^ovljeiliatljum fic:^ crljebt, bem iur Seile ni«ii nocf) einen
[leinen ber Of>^ gelueiEiten Zcmpel unb ba$ feiten bei ber £>(iiiptfnltu$^Alte
ber SJüiiiüägollEKit fel)l(nbe „(^cbuviiJljaui bi-sl .^oruä" anflelegt ^atte. —
SaljrfdieiiUtc^ Würben bfv 'Icnti)titifdj*n "'^Jriefterftbaft, itodjbeiu bct liLHebcr-'
dufbau bca grogen :fmt^orteraj>ei« jum 9Ibfd|lii6 gelomnieii TOor, eom (aifcr-
licben ^ßrSfcTten*) bie SWiltel oerfngt, um bic tiocfi fcf)fcnbeii SOüitrtutvii, btit
peri|tt)lfrt .^of iinb ben bonfelben ntidj öpch ntifc^ücBcnbcii $i)(oti tjinsujti-
fitgen. 3Han !|alf fidj a^o baburc^, bo| man lüO ÜHeter öon ber S'otit
bes ßroftea XempcI'S entfernt, genau beut ^t^Dtlote bi'r S^^ont gegenüber, ein
jiüftr bell Ijoiijriiflfiibe« 1*i)Iotien nnberer lempet nidjl gleidjlomniciibeäi, boc^
intmec()in im^oianles lljoi eriidilcte, an loelctjcd bnnn bie ben gaitjen
Zcin)>clbejiit cinfdiliegcnbe Umfaffungäinauci; man nubaute. in bic aüdf npd)
av.\ ber Sübfeile, bem Ileinen ^fi^tcntpcl gegcniibrr. ein jl»eiteiS Ü^or ein«
geloffen würbe. Ter ituiidjen bem uorbcrcn SEjcre uitb ber Sront bc*
^cntpetij lieaenbe 9?(iuin iinißte ben in anbcren XcinpfIflHiogen geiüö^nlicti
00» bebedten (£ülounabcu umgebenen il^orfiof crfet^en.
5n ^ilnlidjt anf bie bnitlit^e ?lnlngc in ber ?rnprbn»ug ber oerfc^icbencn
dtäumc, luie in ^tftüQ niif ben Sti(, in wcldjem ber t^efammtbau rcie bnä
arditteflcuifdK' Xelnil auäflefii^rt i[t, tiaben iwir in bem grofecn .0«tl)ortcm?el
uon 2enbeva fafl 3tnuni für 'iHQiiin unb Sanb fiir ©nnb eine, notiirlii^
bem :pfllbürluüc Dn8f(>n6lc tto()ic h<i ^otnsiem^jvU Wi\ Gbfu, unb bei
Etil bicfei Icfttemi nnterfi^eibel firfi inicbcr in feiner bnulidjen "älnorbnHng
in (einem wjcfcntlidjcn i^nnltc wn ben "iempelgebäubcn ber dltecfu $tiU
Ob an(% in i^icm ncueftcn SBiebetdnf bnu bic Xcmtiel wn ©bfn unb ^Tenbera
üüS ber Ißtotetiuier- unb fi^niferjeit ftaramen, fo finb fic bD(f| Icine*wegd aU
©(böpfnngcn einer »on gricrfjiftficm iinb römifd)eni Cinfliifi ftnrt nmgemnn--
belten agiiptifdien ?lrt^ilt'Itiir jii betcadjtcn, fi>nbern wir ^abcn in i^ncn,
mie (iiid^ bic über bie ^cfd]i<^te i^reö SSaue^s bcri^tcnben ^nfdirifttn bie^
bcfnnbcn, ganj unb gor im altöflyptifi^cn Stile niifgcfiibrte XcmpeUjittifer,
bei beren Grbaiiung man fufi ftrcug on bie bamal* nod) Oüiljanbciitii Öninb^
tiffe ber früljercn ^Inlßge [)ie(t iinb ebenfo bei bev Sfusfubrung brfl IKeu*
baneS bie ob iljrcr foliben Sügung »telfacö nodj fle[)cn gebliebenen allen
SRonern ipiebet mit venuenbetc. 2Bie bte'f gfinj ebenfo in ben tcmpetn »on
X^ben, *pitlIoe, tfbfu, tt^ne unb nnbcren Crten ber gaff ift, fo ^abcu mir
ondt in bem flroßen Xienberalcmpel aVi i'crberffen Waum ben ^tipoftijlen
SaflJ, eine impofante geräumige ^aUe, beren 5)ede »on 24 miit^tigcn Säulen
*< ^Bti ben Tdmif^en fiaifcrn finb Jtugupiift. ZibtiinSiSlaubtuA unb
91eio an ben flngntmAntien bti 7empel4 in 'jlbDinlion vor bcc voller unb antwrcn
WÖiteni bai<i(fteat ^a^rf carinii cti itt aUo unter "iltto tei 'Neubau ,)um Slbft^Iug
gttDmitieit-
132
Sic alte geoguap^itc^e Sint^citung kc« &anbc4.
Bttiaöcn Wirb. 1ie\e finb in 4 Weiften ^ii je 6 Säulen in bct gtont mib
(u 4 iiodi bct "liefe angeorbnet iinb üoii ihnen ftehen bie r. oprberen, bie
bem ^ofraum swgfWirfeit, nirfit ooüftcinbiö f"i, fonbcni (inb burd) ^loifdjen^
räume, bie noheju bie linl6c .ftötic ber SüHlcn fja&cn, mit etnonbcr Mrbanbni,
lelbflüerftäiiMirf) mit 9(ii5iiaE)nic ber bribcn SWilrclfäuftn, &ei bcnen bie
^roift^enmnnb ruegcii bee in beit Siml fiil;^^■n^f^ ^äiiptportnlci' fprtfoUrn
muijtc. Sämmtlidje -'4 ©äulcit bicje« fiaolr;- ^aten aU ftopiwl einen pict-
gcfic^tigen ^roitenfopf, ben nat!^ ben 4 ^limnicUgegniben au^t'tfiaucnben flvDf
ber Wetlin J^oitjcr yorflcUcnb, bcnn von einem Ijtrcibljflngtnben %üäi ein-
gcra^mlf^ @eiiä)t iti futinblid) ntiibem '^liiebnitf itnlcrtialb btr 4 Seilen
iti in Sorm einer fletncii QtHa batübei geftcUten ^nfiat^cS vom ^otien
©änlenfctjafte Jiernieberf&ciiit. öö ift aud) biefcfli arcftiteflunifdie Xctoil
'^1
i.-i
itii^t ein erft in (pöter 3'»' eingefiKjrteÄ, fonbem !ommt nur in bet jftngcren
SpodK be« ftgQptift^n Icmptlftifj ffänfiger cor aU bei ben Rauten älteren
Tfltums Seine n\te Senrenbung fällt flcwift ff^on in Tcdjl friilje 3«».
iebenfaUd Irilt ti uni htttUi im ^erraffentempel ber RiJnigin äDtalata in
^T-'el-bal}'eri entgegen. (.SRan looQe einfetten bie bei S^efpredinug biefr^
^empcld beigegebcne flbbilbung, niif ipclc^er man ttntct ben l^ernmliegenbcn
Hrümmecn, vom Unl^ in bct (idc, ein feiere» trerabjrjturjtc^ $)al^or(apit&l
bemtrlen »tib.J fln biefen 'ilfÄuIigcn SonI*) ft^lie^en ftA i^ns in btr<
*) t)n ^Qtiofliile iSaal bei Xieiiberainnveli, beRcn %tdt in i^iet gsajen flitl<
bttinuiifl mit aflionomÜdftn XdtfteQnnsen flrfdimflill ti). lü^lc btn Flamen f=i q Nut,
I» t|. ..ba ttimmrUiaum". Si ttrar fuc bit jntn Itittfcl t>il(icTiil>« ^uKfmrnflc bn»
^ici; voi Innern '^oitdle pcijammctle f" ft4 »»b von (dncm "iatbt aui nuttt Up
bal Siiliuthlb bei Q>i)llin ^Btlioi gti^St- ^o fiag man sel(jtnili4 ben Womes
$tr alle grograp^ijcbc tfiitll)tilitns bti iiaabti.
133
I
I
9
fclbcn IBeifc, tuie mir bie« Seim Temptt ooii Sbfu (©. 43) ju [ouflfliire«
Rotten, bic iRniiine fce5 tlrnfcIoS on, bic tyn niis bvci aufeiiianbfr füfflcnbcn
ajiiltclläten (0, <■ mii) H bcö &cifli'(jeliencn ©tmibrine^» inib 12 "Jicbenf
flemfit^etn bcfteticit IXVIII, XIX. XX, XVII, XV! uiib Xlf ^iic fiinicn
unb XXI, XXII. XXni, XIII, XiV iinfa XV jui fflci^lcn uoii bcm in bie
SäU Qtntretcjibcu). ^^om t)iiitccilcn ^iDJclDe fetale I! ciitö ßclciiigl maii in
bic Säume bej Seto«, üoii bcneii bie SKitte ba-s SniKtiHiiiiiim A billet, in
laclrfieiit aU i« bcm SUfcrljciliflftfit tuV 'IciiHJflbQiifci!, vcvianljit in einem
ucrfdjloiTetif" loftOnviiu Sdjrcinc, ba« ^auptrtum^hilö bc* ^ciliQtljum« auf«
gefteCIt roor, eine Statiif ber ^atf)or ober, luie nieljrerc IiaTfleCungcn unb
Snidniftcn o* iuaI)tf(^ciTi(iii mn(^eii, ber ani (S)nlb (lefertiiite iinb mit ndeirtei
Sbelfti'ineti oei-äicrte üietgcfit^tigc Slupf ber ©öttiii. ^mc\ liingönge k tinb
I ffl^reii rechts unb linrs Dom flQcr^eiligrtcii iit einen ba-5felbe (luf bret
Seiten um((I^Iii'6enben (loiribur a, uon meldiem ani man beii 3"'"" i"
ben II ringä iirii "bai Siinctiipnmni A ficlj gnippiiirnben Seitengcniädjetii
^at. Ütußetbem lionicn xin^i ^erum im 3""cni bcc jum X^cil tio^l ge^
läRenfu 1cm|jclmfliicr lutc im ©outecroin geheime tSottibDre anßelcflt, bic
t>M5ng*njci|e \n( 'JdiibciDnIjviuiri bt-j iuevtl)WolIi.'ii Xcmvelgiitctf grtitttl in i)abtn
fdjcinen. 3ii bic erftewu gclßnflt ninn biitd) eine nur luenige Sufi Eircile
Ccffnung, bie bnlb am unteren, balb dtn obeten 9)onbc bct einen ober anbereii
bic(rS Saflit?, rcirtj tofltfimi ^in fcic ä^crco^ncr bti ®<ine« an Un ftoijni ^rfteii iijrrir
fflffl na^mi'n, jiir Sfjcidinuiifl bc$ ßoiiAcn Tfinpfls iiiiD ber £taM ftlbft gcfarjucfit
Ijabeii. iD^t; ficfi bieS Dütt bcti SrnTprln von (iC>fii, Cinc inib anberen ncn^iunien lüfer.
^(b bin QCncigl, Qicfcn allagtmliiJjeii 'JiniiKii dJut in bfin mobmirn Cit^namcn ähtta
itiiebcr ijii errniiirn, brn ein nm iioibßfllic^fn ^Itnitte brr jHiiincitftätte tion Xfnctira
gelegene« Zotf Iiöqi. t£titc Cflliri» '^oiflabt Don Smbcrn, btc ftiiiter nl^ rtiu fri^'itc
Äänbtge 3latt unb jroar nI3 ^c.^iilätjntipi^abt eine« bcionbrteic oam tctitt)rt|(tien @(tii
abgfticitnien aulonoineri ^iftrittee (inftriu ldqI. bic &eibenl£&fuliftcit ber ODiibeii^ciuplt
ffflun ttbgetceniuen fliiicnoincn lifhriltc 8t ec. Icj. LXV 29 unb LXXXVl 30), Jü^rte
ben Flamen Clmti ober Xiitcr-ohuli, b. ^, „Slobl bcc 9?i(bftm(öeluna" ober „bet
flfttilit^ru inicbermct;teluns", fo Kcnattni in ^cl^t ber nni^ brm '^DlqllfuS l]iti ftatl.
gi^dbien briiien Sdjlattit tu bem emgen ätöitiTtciegc bes .{lotus ^^eflen bm Inp^oEi.
tfitie „Iempcl=0»f4'" ' Jaf- '^'l' *m mit »cröffcniiidiie ^«itbnft «iiä Cbfii nennt
dl« $IaU beä Brtnen Siitfliiin"»'"^"!« b" (Möltcr nnd) ben t^elbm SdiIo<^ten bei
Apoliinopolir« iiiii-jriui iiub cnirm Ctk (iiMicfj Don ^tjcbcn bie Slabl: ,,Xiilt?r-<'hati
hi ah An ,.bic Stfttlc ber gölllid)(n ^Itebanieectunfl im C\ten ■oon JcrbCM". Gin
^otii« mit bfiti ^einnnieti „riani lniii", b. I) ,,b(r bi'ri yforbcn iinb Sllbni SJei'
einigenbe" njtib nl« .'^irir bititf Xijinlt^d ßcnaimt. Ifj )<iimt fi^ bnft Üttibenten ein
Sieii'n .t>«rn«bifti[iti fil)altfii jii Ijnbcn in btm dtrinirn äl'fbcl £ior .Mi &tb\t(it Ici
^ni*", rcie bie fKnliiifii S3<u'0l}iier um >>oii boi Slftd ber Itbufrtirn SPcrgletle .ireiirfifii
^Btt iRioftiioli^ iianai unb i^ciibeta lunnen. ^JioA) crnjÄtiut bie GliibMifte im
StamfeStemiirl w» ^lli:)bo4 eine Slobt brff leiiipciiifdjend^oue^^om^n? 'Jtebu: rimiff^en
Senbeta imb Diospoli-« i^aria. liicQeictit Ijabeii wir in birfirm StnbinAmen, iDflriiei
foiift in ben ^nfc^nfttii nii^l uoitoiiimt, nur eine (Uiberc Vesrif^nniifi fürbad jo ^ung
genannte Niiterchati, ratld)« nait) 2 ©bfuer Siftcn (cf. *cc IH 2a\. fis. ••9 inib
Taf- s«, aoi t»ic Cf.iirtlboiiptf'^b' ei«e* jetltotiic üoxn a &a\\ cligfircmiten outonomen
Xiprifte« »ar
Tic aftt gcirgtap^tf(&r Cini^eiliins bef £anbe{.
gimmeripanb anttcbrac^t tfi unb bic. tu» oii« ^tm Slulptuicnfditnuci b<t
©anbffärfifn ^enMtfl«f)t, für ijfwpfjiilid) biircft eine bctDcglirfjc £ifinpiatlc Der;
fd)Iofjen mar. ^n bcn uerid^ittirnen ^dumtit int Sgiilcrrain ]ui)Xt bn <Shu
gang oom ^qpoftql K aüi, an bcn bcilicn Sfitcnt^ürcn recht« imb liiif« unb
üon ben OicmÄdiein VIII, Xtll mib XTV nu^. 3n biffc untt'rirbifd)«! firnpteo
fleiflt moii auf tt^malcn Sreppen Ijiiiab, jh brneti bcr ^ugins f^chem cbeiu
foQ«) burd) eine kKcf^iebbaie Steinplatte be^ ^ugbabcnd forgfälHg Dctf^lofien
wax. *-Bom niitlleien ^lojclü'^fciali; (' aud gelangt man bitri!^ bic Seiten^
tliiiren m unb 17 iiadj Xiitdifdjuntnng ciucii fdjmaleit iöonaiime* in bic
beiben owf b« rechten unb liitfen ©eitf b«ä ScmptltfoufeS anflfleglen über=
brctifit 7rcpp(n[)(incn, in bcnen linf^d eine grabe cmpoifteigrnbe , xeibti rinc
mehrere ^talt im vcdjten Eintel uinbirgcnbe %rt von Scnbrittrppc juin
Taift brS Xentpelts empoi'füljtt. ?(n bei Sübnicftrdt bei auf bem beigegcbeurn
SSilbe f([|lcnbm binleren .^älfic bcä '2ad}ti ift ein Mtinec, nad) aQrn biet
@eilcn pfiencr nnb unbebrdler $tio«E cngcbiat^l, befUn I- ^atliDifapildl'
läuten gani; in becfclbcn ffieite lüie bie bet «orbettn Weibe be« vnwftoW
bnc4 i^toiidKnitfanbe in ib^cr nnteren .^Efte mit einanbcr t<erbnnbeti finb,
nuc bot tnan an btn ben beiben Steppen jitgetetirten Seiten bie mitilrmi
3wt((^enRidKbe fteitirlaiTen für ben Xurdigang bei an bem groben 9]euiaftrd=
fc(le ouf ber 3iiblreppc empor- unb auf bet 9Iorbttfppe liinabfleigenben SffI«
}uge^. Vlugcrbem fiiib oiif bem Tac^e rorilei ncic^ vom \)'\n, oberlmlb bcr
^ie ftite ito^taptfi^^i ßini^tilunfl be» Üanbc«.
135
I
^
^
"^roittoeTönmc, nat^ rcrfjtä unt (inf* je btei in einonb« ßc^enbc S^nia
ongetetit, bic fp«ieU frtii gehet miii Quollen Ofiri*fcici'lidifciten gewibmct )vaun
unb iit ber SDÜtte bct Sliicfivatib be« j£n)pofti)(Ä Ijnite iiirtii eine gteitvcppf
ange&rarfil. ai'i wcldjtc noefe bcn ?Jcrid)tcii bcr Snf'^fiften bie gtoßf SKfU--
jalirsptoäcffion ^er.*l>rtt•l'le^)d)(1ft von ber initttcreii ^pidltform au* jiim 5>a^c
bt? :^t)pofli)I^ empor fließ, luojplfrft bnitii nngcftc^fö ber unten üor bcm Xcmpel
oecfammellen SJoI tönten gc, ber ja ber ©ntritl in bie Sniienraiime beä ^cilig^
l^um« bet(agt war, bic feicrÜi^e Gercmonic i>e^ „Sliilliyjeigcn« ber
©öttiii" jur Wu^tül^runfl fant. (iCic bcibcn Xljüten jü bm Dfiri4jimmeni
ud)l^ unb linF'ä, n^te bie iioc^ evE)atteneii Stufen ber gucitreppe, fmb auf
ber bcigegcbcncti ^(nilbung be^ !£cinpe(ba(^e^ ju fet»cnJ
SÜif in ben ^"nEi'tiiniti*". fo ift miii) ber an ben Mnfecntottnben bc3
33enberatempeli> angettarfite S!i;[ptitTC»fc^imirf, äfjiiHdj beit nnfctc ^imnier:
tdpcten abfcfiriegcnben Üßorten, oSni inie nuten biirtfi cinf nm bde ganjie
Xcmpelfletöube fi* hinjic^enbc Sartbiufd)rt|t cingcfaRt. ®erabc bicfc Wanbi
infdjrifien »tnb niiu uun einer fioitj bcjonbercn SBidjtigfeit, tnbem tie «nc
lucj gejafilc fumniarijche ^c)d)ieibnitg bev bttrc^enbcn ^ßnuiuerfeS geben, in
roel(t)er foioobl ftu" ben Öeioninitbau ali ani) iüi bic bei Steifjc iiui^ mit
titamen auTgeführten Säle, öimnier unb üorribote bie genauen JKafet mit'
gctt)eill tticrben. 3d) uertiiitt^etc, ba& in becfclben ÜBcifc tuie in (Sbfi: aaäf
iiitr in ^enbern eine foldje *öauiit((ötitl am nuteten Dianbc ber Stuften:
mauern angebradyt fei« iwuibe, nub baji fic in ber If)ot uor^iubcn mat,
bflDon ^aitc icf) nii(f| bereit« im ^cii}xc 1S6^ tiE>cr.^eugt burcfi eine '•Jlai^i
Iprabung an ber Stelle, an roelc^er ber bie Snouern nerbrtlenbe Schutt am
TOenigfien ^oA Ing. (?■* ftciub mir jebod) bnmaU^ iitcl)t mc^r fo uiel Seit
jur ÜBcrfügnng, um etite ui>i:aii-^fict)tlid) nirt^rfrc ^}]%onnte bcanfprn(t)enbe 9Iu^:
^rabung Dorneljnie» laffcn \\i (önnen; erft auf meiner (e^lcn ägijpl. dteifc
im 3obte IX'ö gelang e4 mit, bic uiel Slrbeit ciforbcvubc Sortfiöaniing
bcc ben Xempcl rtng^nm einjd^Uc^enben, an ber einen ^angfeitc bxi jum
Dbeccn &efim'3 ^inanrcidienbcn 3ct)uttmafieit glüdlit^ ,^u ticiucrrfteUigen, \oH%
iit nnnmetjr an ben ?[«ftenmaiicrn bn* fiopiren ber biv ba^in verbecft gc;
wefenen '5^fltfteUlln9cn iinb liicrogl. 0"fAi'iftf", wü!^t bencn fi^t audj eine
flrif{^ifd)f SJfitiinic^nft befanb, in Singriff nehmen lonnte. lieber bie fe^r
n)ertr)DoUen (^gebniffe bicfer Ülu^gtabnng fiabc idi in ber „B^itfi^r. f. äg.
©pc", SKotjfieft l.-'"»;, furi beridjtet nnb out^ brreitö einen Xbeil bti neu
flcivonnenen Watericl^ in einer befonberen Vlrbeit uetöjfenllit^t unb eingefienb
befprodjcn, bariinler au^ bte am untern ÜHanbc bed Xempcll^aufe^ unb
^Qpoftnl^ eingebrachte gtoße Sanin)d)rift. 3nr geuaueren Orientiruug über
bie bnrd) ben beigegebenen @runbrtß ucranfdiaulit^te (^röfte ber bcrj^iebenen
91äumr be« "SeuberatempeU möge liier nod) bie Angabe ber SD^n^ $lfl(
fiuben, role biefelben in jener intereffanten ©aninfrfirift oermerd finb. ^empcf»
tfüui unb .^*tpyoflt)( finb, roic in anbcrcn löauinlcftriften, fo aue^ hier ali
i^ti bo'pnbcrt (^ebäube be^aubeft unb lucrbcn für itai 2)cnbei:atcmpel^auj,
136
$tc alit fico^t<t\)fii\<bt Sinl^ctlnafi bc« Sak&cI.
alfo lai Oel'ätibe mit Slii^fc^IuB Ui ^X}po\tiil^, 113 (Sllcn aI4 SÜngritiHaB
nupi'firbcii, boS iiiib, Mc alläg. 5Uc ju 0,ö25 SOlflcr gcrei&itcr, ')S,f<o m,
ol4 iörcitc bcr JJttidrounb 67 Vj GlUn, cljo ;ir.,i»75 lu. unJ) aU ^o\x ä.H'/»
CUen —1 12,250 m. — S^ns auf bcm ©runbriß mit A bfjciAiicte @iiitclifft>
mum UM in bi-n ^iifdirifte» bic ■üiimcn: „bcr cicljetmiiiftuoUc Äaiim,
©enind) bcr ^iflt&ur, Stätte bcv (Möltin unb GScniaA hex if^ncfru-
hatte". =S;tefc tcljti'rc Söejcit^innig ift fiftgcnümmcii öon b« fjitt an btn
©Snbni nbgcbilbetfii imb in 5!.MrHid)feit in jenem Soum einft oufflfftrnt
(icuiffriien, Don ben 'trieftet» bei bcn Sfftpro.^ciffitineit umhfTflflraßenen Ijeili»
gen Snrfe Tea-nefm. b. ^. „bie bic .t»crTlirf)fcitf n ttdBfnbe", in
bfTcn WliUc bcr ba^ jiftiCIuJbilb bcr |)aiE)OT cinfdiliegriibe, fofibarc &ä)ina
firfl feefnnb- Stl^aHofec bicfc^atiiumeciüctben anncnrbcn'Jl' ^GHen (1 1,2)^7 m.)
3tefc nnb 10';. (£Ucn (,5,'rl'J in.) ll^teilc. Scjiiglid) be« b<td Sonctüitmum
on| biet Seiten tiuigebenben (Sotvibord a „ecbiu." b. f). „ber (^ong",
in ben 3nfd)riften gcnonnl. loirb gefügt, bo6 bie bciben SJnngiciien beeiclbra
28';, eilen (U,T<i m.j ionii ntib 4',. Qüai ( 2,1H7 m.) breit fifib. SJon ben
in biefeit QomboT rinmfmbenbrn (Bemä(^crn, mti^e rinfl^ um hai Savc^
tiffimum ^crum fid> grii|)pircn, roirb ber tiinlere OTtttcIraiim I angegeben jn
6 ttOen (4,20 m.) im Cimbtcil iinb vca ben nnf feiner reeljten lieiie gelfgenm
$immrni ^r. TI «nb III wirb flciogt, bnß fie mit ben bcibcn gcgcnfibcr
liegenbrn VIll unb IX fotrci>onbirpu unb baft H birfelben IHa^t UaU nie
VIII, itänilicb 6 SQen (3,l.i m.) iSreite nnb B (iarn (-1,20 m.) Xicfe, niälftmb
in gleid) IX »<%'/,„ eilen li,.)!:) m.l lief unb 8 Söen (1,20 m.) breit.
®an5 gfetd}c 3)ta^e lucrbcii bann ipieber oitgegcben für bie bier ^immer
ber reiften S ort iborf eile JV, V, vr unb VII, nönilirfi k'/,',,o Sücn (4,5U m.^
2i«fe unb .i't'n öUcn (2,7Ik m.) 5Jreilc nnb cbenfo roerben ali gleid»
ftrc6 (lejtidjnet bic bcibeii 3'tnmer ber liutcn Sorribotfeite X unb XI aU
^'y»'«. *Söf" i-».öl5 ni.") lief unb S gUen (2,625 m.) breit. — 5ür bca
Dor bem Samtiffimuni gelegenen fiintcrften $rofe(o«faaI D, roeldtei- mir im
abfntempel „ber in ber aniiie lirgenbr" I}cigl, ift aU 3Ka& nrnterfl
„26 ä« 10 eilen", nlfü i;J,fi.J m. Sreile imb .'">,2J m. Xicfe, für ben milu
leren '■ßroferoäfaol C, ber aud) I)ier, tuie in öbfu, bcn 9(amen „ber Cufrv:
tifdifaal" füllet, 2U Üücn <13,ü6 m.,i breite unb 10 gUcn {b,iü in.) Zttfr
unb Don bem ic(6«iäuligcn t^crberftcn ^rofclo^iaal D. „bcr Baal bc*
(Srfd)ctntnd bcr {>att)or" genannt, luirb gciagl, bag er 26 Sllen (l^.GA m.)
in Cuabrrtt meffc Seine 6 SeitengemaAec, je 3 auf einer Seite, loeibrn
En ber ^uinfd)nft roicber al« gleiii gros bejeic^net nnb jwar aU ii',,
Sden |5,9A m.) tief unb 6 düen (3,412 m.> breit. Xfr nad^ oorn offrnc,
bn« baf}inler liegenbe 7etnpelhnn8 bcbnitenb lUrnogenbc bpfJoHpEe ®aat tnil
feinen 24 ^ailjcrtapiiftlfAulen, ber, mir in (rbfu unb anberen Trmpcl]i,
„ber Dprberc Saal", oiex andf, notb bcn nn feiner £c(tc angebradtlfa
oftroncmifdien Xorfielliingen „ber gioßr ^limmcUfaal" l)eipt, wirb in
feinen Ximcnfionen, nad; brn Slu^eniDänbcn grmeffen, angegeben nnb bic
2)1( alle giofirap^ifi^c Sint^cilnng br« ßantiee.
IST
I
I
I
I
feise ÜtKalc bet)anbc[n(c @lcQc Ux '^ntiini^tift fagt: „feine breite nai^
*Öcrcd)iiiinö uon Süöcn iiod) Siovtcn an (ifllcn hi*^, i.|2,706 m.),
feine ^iefc in tüatijüalic^Fcit uoii Cflen naäf heften an CElleii
4HVt (25-*60 m.) unb fcinc ^ö^e Dom obetcn SRonbc bifl jur ©oft»
ftii ®t(eit .SifV^ ri7,w> mj". — 9Kan luoöc Inennit ücrglciAen bcn S. 43
gegebenen örimbrife be« ©bfiitctnpels imö tiio bnfclbft ocrmcrdcn 9)tn6e.
3&a^ mtn bto ©cfi^ic^te bei' (Irbniniiig bei iCetiberntempelS betrifft,
fo erfnliren wir biir^ bie liilblicfien 3>ttrflcnanflcii unb 3iij(ftriften bcc'felben:
I. "Saß uitl)t, wie frülier aQgemcin nngcnommeit n'ptbtii, bn^ lentyri-
tifc^e ^4-'^<'Vii^><ilfli^itisttj>»>i h^ ^(^'^ jiingftcn, funbern im @egentl)eil gu beit
ötteftcit lempet Deuten im 91ilt^ül getiövl. baft feine uif^irfiiiglidic JliUfigc
in bie ftüljcften Reiten beö Bßlfptifd)cu Steidiecf jnvucfflctjl, ba iindiipri^lii^
fd)oii imtct ^icimeci^'iJljtup« (IV. ©ijn. um 3000 &. U^r.) mib iiorf)
unter ^menetnfj« (XII. ^vi». 3. S^^f^. "o. G&r.) auf eben bemfelben <plü^c
her Icnnjel ber Ilenberflgöltin cjriftirt fjat .*) SSetc^em ber .ttonige bcfl alten
*} Kit 14 bii Hiriiin SHüdtctii au3 91uEiien im 3. 18C1 juni ciflcn S>1a[e einen
Mngenn ftulent^ali im Scmvcl unii Xtiibcra iial^ni, lamm inii bir für btc ßei'c^tdfte
btcH Zcnipctge&SiilieS ^o iDidnigcn ^n^iiften ju @li:[id)l. iDcldii,' bajiltift in einem
in ge^fimrii Comboie brn Sdimutt bcr sitc 3l>äll^c bilbeii uiib bte bid baliin itvd)
»on ÜRieiiiaiibfm bemcttt niotöcn ratm'ii. Stlbfl i^v. "SHaxinit iinb ber SJicpmie b«
9lDUßi:-, laiidit Tiirj doi mir tu Teiibeia fi<fi aiiigcl)ä[iL'ii fallen, waxen bei iljicr
Suntmu^enuig bct uerftfiiebeiicii Xeiifrrlröume 3Hf>jaiD nietet in jenen llociiboi ge
lommert. ^ni fuloenbeit ^a^re biodjle td) bmui luid} ben dpii mir qenDtnntcneii
Jlopicn in einer „^rtiaiiliinbe ber XemvcUnUgcii dcii Teitbera" bctilelten
tleincn ^rbvit btc bi'tirifi'iibeii ^lOdfiifien inil eiiiti Iiitjen ä.V]>ccdiuE[|:| bei '^egtivlU'
logie jur Jtcnnlnig. (£in iDei[eve£>. mir für bie ä()t)pti|d)cii «Uibicn befonbciä wichtig
t't^etnetibrs ^taleiiol haue id) r&cnfallS nsAt mäbienb iiieiittS bniiinligen nictiimDiial'
liijen Slufenthii lieft im I«nbcTii1i'inpc( flcförnmeli. nub tiudi ijißtrr, \a oft c3 mir mir
seTfltiiint raat. länatre Dbrr IiIitjctc 3et> bcil jti Dtttceileit . o^Tfiliimte iifi niemals,
hai friitiet Stiiiief'amnieUc ni5gli(b|i jii etnäni^eti. So rollten bcnn im Vmtfe ber
Qai]Te nttine Xeiibi-Tkifot>ien ju rinrr rti^t ftatlfic^tn 3amnihtii{] nngcnndfieii. bie.
roenii nu(^ nod] itid}i gunj, \o boifi jtint drohen 7t)e<> bereil« von mir ueTi.'>fTaitU(^i
worben in bet ,,3fiM''"f. f, ög. Spr.", tn bem isßiS mit Slriigfffc iii!(immcn t)fraiifi
Bejebsnen „Kec d. Mon." ©b in Inf. 18—29. r>7— 84 iinb 89, »l-iuy Uec, IV
Tnf. 1—27, .10-51 unb "1—17. I8«r. in „«■«[cnüer ^nfc^r." Jof. 4lr-GT imb
73— tia, i8i;7 in „lempeh^nfdjr," Ab. I Jieiiban I7 lof, ^iol . I8W in ...'gtiftou.
3liirffr.' iÖÖ, 11 jflf. ;!rj '1^-35 •'. a«» nnb ßl — .'■"■' unb not^ brSfelben ^a^vti in
„JHcfilltiHe einer nrdjäolog. ffijp." 85b. T Tcif, 17-63 iinb bann iii lob. 11
„^IjolOßr. Sleiiillnle" bie laf 31 -r.7. — Tiefen 5)eiiberiipiibiifalionen dah
1866 — fto folgte bnitn lH7t>— 80 bat eben fo (:^(tn nueaefwncte nl^ mit gröfttfr Sotß=
falt ftHlflcnrbeilete „sona Ii-b anspice« di^ .S. A. loinRil- Pacha" nnb unter Üliu
niirtung Dan $${iffnri, Senerin. $rit(]jc^, 33eibcnbA(^ iiitb aiibiTcn Don
TOarieite Wcii ^rratiflflegebEnf SUerl übet itenbcra. Xn* in bemfcIbcn jur SJiit-
l^lunfl Örbrd!t)itc ift, — roat diiffdüenbfr Seile bct .^crr Sttfiitfer DoIlflÄnbifl »et
gejten b^t in bem ^cmort ober fon^ n:ie in bein {ßerte )u riRidbnen - nur siim
^^eil gftiij neu: etroa bie iijäl\tt ber in bcn i Sänbcn flcgebeiitn itcnbetainidjtifirn
l»or bereiW in ben üorflentinnten. ^cirn 9)tariette Icine^roegS nntelanni gebli*benen
$til)[i(rttioitcji gebend)! inorctn nnb (lelj&rtc jrfjon (cit acrnnmfr 3*'' 3" bcni bon ber
ikeflltptoloigle ttitl beiiiiften 9Iibeit«iRaterinl.
^J
133
%it atie geogropQifc^c (£init)eiliins tieft ädtibtl^.
91eic^e<^ t>tefc älteftc ^(ulagc be« teiitutilif^eii -tKiligÜ^umä unb ivüdftm bir
SJdllcnbiiHn brjftllji'it ,iii,^u|direibcn, baritbec ftat fic^ bi^ ic^t aiii ben O"
fttirifieit nod) iiicf)t<! steter« teflftcClCH feinen, bod) glaube i^ iiit^t jn irren,
nenn iäf anmifmi. bog S^öiü;! ^t]iop« bei bicfcm öUeftcit SSntt in i^nvox-
tflfieiiber SSeifc bet^rttiflt ficrocfcn, jo, ein ©einnmc bea genannten ^«rft^evÄ
unb ein paar otif ibtt bc.^iiglict}« XiarftcQungcn ft^einen toir anyibeuten, bog
tt ti gcinefen, loeldjn hai Don fdticii QorfafireR begonnene Wttt jur SoO>
rnbuiig gebracht, ^n tehtirm jnnetlen 3cf)ilbnaiiien nämUc^ finbel i'itf) anftatt
bct bcinfelbcn DuranflcftiUttn, fonyt iiblit^i'n iütiiciniinsg „Sc^n ber Sonne"
gelegentlid) bev Sttt^bnid: „^ot)n bei in Seiibcca gebictcnben ^attjor"
iinb ^i)cti)t jcttfamct Seife ift nitllcn unter ben nue auf ^tolftnäer uub
vümifcbc ftaiftr bejuglicbcn TnrftcHiingrii in bem jiinflftcn aienbau be^ SempcU
inrlircie 9KaIe bct üor bcr .^ali)or Inienbe fiünig '^öti)|)ö obgfbitbel. aifo
einen ^ervfrf)«, ber um «letir benn *iOOO Oa^cf oorbcc regiert t)atle, lüätilu
man baniaf* au» bcr langen 9icif|C bcr ^J^araonen aui, um itfn neben ben
lüniglii^en iSaufierten bcr ^toleniätr: unb il'ai{rr,^cit in 4'>nl^ig><iig for ber
(Göttin jLtolIiur bnrjuftellen. ^^icvp Itinn man bo<!^ mo^I nnr nrranla^
Jootbcn fein, lucil eben bie Uebecliefcruitg iljni bie S?oDeiibiing br« äUciten
iBaUfü ober bocfi wcnigften^ eine ganj befonbcri [jeruorrogenbc 'Öelljeiligung
an benifelben iu)d)ritb. '•Hai ben bie &e\6}i'iiic ici Scnbcrabancö be^on^
bediben 3i'it^ciften cr(at;ren wir bann:
2. XaH fliif Änptbnnng bt« fiönig^ Ibnlmofi« IIl. (XVlIi. "Zm.
um IGCK) 0. Ctir.l nad) einem on« bcr ,Seit bes %'qramibcnerbönere ßb"f"
(IV. %\}n. um 3U00 ö. C^r.) ftamracnbcn 93anplane eine SSicbcrljerfifQiMtg
ini crfien, im SJanfc ber gafjrljnnbcrtc in i'cvfnll geral^enen TcnbcrnbcineÄ
öorgfnoninien iworbcn. „SJer Söan, {»imü „(yvünbung, JBflM" bann nHdj„^QHJ
plan bejci(^nrnb) ber grpge Don ^cnbcro," ^ci^t ti in einer ^imiber
bcTi(^tenbcn ^nf^^rifl br« 2tmpt\i, „ifl eine ^icbcrl)crftcllunfl (su-man
„9{euma{^ung") be^ äßonuinentcd, vcTauftaltcl von SänJg X^ut^
mofi^ III. DOtfi bem flufgcfunbcncn in einer alten Urtunbe aai b«c
Seit i>ti flönigd U^ufu", unb an anbcctr Stelle: „t^cfiinbcn lourbe
ber ipoHpIan i^sf-nti"*, ber grofec won ^enber«, in einer alten Ur:
fuube, ge,\ei(^nct nnf eine präparirte 2I|ier()nut $ur ^tit bcr
Sd)o(u-^iot; er mürbe onfgefunben im Onnern einer SWautr b<#
fÖniflIid)en $a(afted jur 3ett bei ftünig« Mnmert>i^top4" (bie
Seit bcr €t^afu;:^i>r b. I). „ber 91(id)fDlger be$ fionie" beAeidfnei in ben
Ögyplijt^n Snfdjiiften bie prÄftiftorift^c 3e'l'*) S3on beionbercnt^ntercfTe
iH bann nod; bie Snvä^nnng einer oon ftunig 2I)utniofid IM. angeorbneirn
Scfifcier, aii toelc^er bie 3-^ticflrrfc^ott ber tcntpritifAcn $Kttlfi>r fi(^ aQidf^
*j 9Iuf bie in ben ^lagmtnlcn bei bn&linucn luttntc fiLmit]«papnni» r>4 fintrn^e
StioAl^nntia ber „St^ndi {ide" unb bie ilintn jugeliljriebeni: SltgimtiigSbäu». mrlctfc
an tKt brlnffriitifit Slcllr hti $api)ni4 termerll i[t. bat j|uet|l ¥ii>f. Uaull) aufmcriidst
gniiddil in icinrm „IRiinciffo uub bei ^iiiinei S(lnfgfipiipl}rufl" filäudK» 1^A&-
Sir aUe grogratf^üc^r ftinl^eilutifl (et Sanbcl-
139
I
lif^ einmal mit bcm ftuttu^ttilbe bcr 6!dttin in @bfu ein/iufinbtn f)attc:
,,9m tcfteii la^t bti britten SommermoiiQleä^," ^cifit c4 in btt
bciipRenbtn ^"idjnfl. ..iolf erfffieiitcii tiefe ®ötti«, bte ^icirin üon
Senbera, im i^tifiitenipct, itiib lofiin flattf iitbct bie gabrt on i[)rein
4o^CRScfic,fDl[bar{i(bta(^ttoerbi:Rci]i()roBrsC9fcr(in9liiibctnunb
l^efEdgrl unb allfrlci guten iinb retncn ^iiigrn im Warnen bicffr
'©Öltin, rocnn \ie eintritt iti iljte iöarfe, „Örbftc ber Cic6e" ifi
ber 9lAme berfelbrn, biir<!^ bie $ropbelen unb ^o^e $riefterid)oft
ber {)atl)OT^ ber $ccrin uoii Tcnbcra. Xie ^biüiäft ^Cßleitune
foll \'xi) vor biefcr @^<iii befinbeit, uitb inbeni ber ^tietogrammat
mit bct Sd)iiftroIU cbcnfalU biejcr Göttin uocoiifd)Teitct, )o(l
Diaii il)c uecanttaltrn alle« ba^ con Siönig X^utmofi^ III. für bie
Iffittftägige tüef<bancr ^BDro^ft^Tic^'n^- •3u feinem bicibcnben 9ln--
bcnlen l)Ol er ti onftcorbnei für feine ßbitlic^c 9Jiutter, bie
^errin Don ^cnbera, bae liüQt beä 91a, bie $erriii aüer Qk&titt".
Ißon bicfer natf» Qbfn Q<^rid)leten 3eftfal)cl ber tentqritifdjrn ^attjut ift an^t
fon^ no4 in bcn ^nft^iften bes XcmpeT^ nieljrfad) bie IRrbc an^ Jioar,
Im0 <l}efaglc grgenfcitig bcfiÄtigenb, iiicbt blo^ iti ben dtäumrii bes Sciibera:
\iftli, fpnbern aud) in benen (Ebfud. Sind; bort Icfrn tvir, bog noä} )nr
'ftfliem&cr^eit gan^ fo. wie um me^r al$ ein ^alirtaujcnb üoxhet ri von
Sijntmv^ii angcotbnet looibcn, bie ^tiicfierfdiaft bec ^ntt)or mit bcnt ^ilbc
iTTT <^ttin aUjäl^rlii^ |tir beffimtiitcn Seit im 'Zcmpel U* ^onid t)i>K C^bfu
A «infanb. Sir ctfatittii nlfo avi biefcii 3nf(btiflcn, baft bereit* um
GOO ». Qtfi. unter ber ruftm- unb fllanjooBen ^errft^afi ber ^^utmofi*:
linie eine „Steunicdjnng", tote ee beiüt, be« in ißerfall {^crat^eneH allen
Xenberatrmpel« Dorgenommen ivorben unb jloar, inbem niim ftd) bei birfem
9an ciiiee^ uralten ^^lane^ bebiente, bcffen CriDinalobfaffiiuo in bie pt&--
biflorifdir Qät ber foyenannlcn Si^afu = ^ox berieft wirb. ^Bpr biefem
t^lanf weibtn '2 f&icmplaTt cnväEint, bai untet '^(riDi]^ aufgefunbene, auf
Pergament gt^eidjnetc Cri[)inal, bcffen Vlbfaffuntf bie Ueberliefcrung in titu
}ftälii)ttfj\\A)t 3eit fctift, unb eine au^ ber jjcit bcä ^^vamtbenctbauer^ Sljufu
bcrrüfirenbe ßo;iic. X\t\e it^ttvc foll i\vn\Q xiinimoUi ill., loic in
ber einen C^nft^rift gefagt wirb, bei bcni uon iljm öccunfta Helen iReubnu ju
9tunbe gelegt ^nben. Unter locldKm ^errfdKr biefcr jroeite 9ten&ßu jitr
SoQenbiing gdommen, baräbcr I)al fic^ a\ti bcn xim jugänglit^ geniucbcne»
3nfd)riFten bii je^jt nii^til Stireres emitUeln laffeu, hoä^ maä)i eine ü^nlti^c
Ziitftenun>i R)ic bie vorerliwibnte bti ftänigä $bii))>d eä tealiifdjeinlid), bafi
bic Urbetltctcrung bcn fti^uig 9lmcnot*l)i« Hl. mm l^*^M^ b. (£^c.) ali bcn
SoUrnber biefr« fttociteu $ane« betraditete unb oud bcn Snf^rifUn auf mehreren
aufgefunbcncu steinen, bie bcm t)ur)?tplemäifd)en ^cm(jelbau ongcljprm, gc^t
^cruor, bo6 ut>di unter 9tanifci5 II. unb III. ([c|}tiTer um 1200 u. (J^r.)
ic Vti'ffdimUdHng mit 'Brniptnren an einzelnen föanbflddKn oorgenommcn
140
t}it alte gtoflraiitjiidie dinitictlung bift !>anbe9.
«lud) barüfcer, iwcnn tcr 3. 9}cit6au bc« ittalUn Tempel*, f& wie
wir iliii tieiilc cor mi* ^flbcii, ine Sabril fictreten, lüfet firf) nic^t« ¥cTlimnt>
tc« foflen, tod^ ba ciuictne Siniptcn im Souterrain unter ^lotemftu* X
Sot«r II. Httt) ^totemait« XI. Sücjrnnbcr T. mit Slulpniren ge^dfmücft
iDPrben, iitnö tebntinfi.j mit feen '^aunrbcitcn tiefer [cptcn iHcftflnrfliion Ui
Jcmpelä id)Dn eine flute ^:U uorl)cr bcflonnen luorbeii fein. Äu« ber fflcitie
ber rümifcbcn jtaif», iinlcr bencn bann biefer le^tc 9teubati ipcitcr (lefü^ri
roorben, irerben unv in bcnt Dotbtvftcn soale uitb oti bnt fluücnniänbeii
iti 1imptl\)aü)ti genannt: ^luguftui», libcriiie', Saiiü-^oligula,
Gloubiu* iinb "üiero unb ba i<x^ im Xcnbcratcmpel beu ^!cn erff^ttibf
oorbere Iticc burrft bic on bcmiclben ongebraditeit JnfÄriüen Rc^ üli ein
89oii am bcn feilen bc* ^omilian nnb Irajan an*lticiit, fo frgifbt
Tid) -na^ ien tn|(^rift(id|cii 3f"f*»"fffn ein Scitfoui" »on mc^r bcnn 200
3at)ren ber ?inuar6citcn an biefem jüngflcn ©tcberanfbon be« Xcrapcl«, iiÄnu
lld| oon 117 0- (Ifjr rßtolcmiiiij X.J biö 98 n. (Ihr. (Zraiaii'. ^i'^wnioIU
aber mafien bie Snuarbetirn fc^un ft^r oict fiQ^ec bcgoinicti l^abcii, bn bcctitl
117 D. Sljr. ttn^elnc firnplcii im ȟiitecraiu mit Sfnlplnren oorfcljtn
luurben finb. Üic (Mcfdiidiit beä^ XempelbouciJ von ÜE>enbcro in
feinen Dcrft^icbcnen Stabitn, uon bcr ctften Srünbung bii jur
^ollrnbiing 'bti legten SJiebetaufbaue«, erfitecfi jid) alfo über
einen 3(itrauin üou ntel]r benn 30UO ^atjreit, beginnenb im
1. ^affctanfcnb t>. ili\x. unb enbcnb im i. SA^r^uitbert unftreT
jleitrcdinmtfl.*!
Xie rOnüfdie @cialtun(|, wtiäic nod) ber Xotitia Dign. im 5. nnb ß. Ooii
in bcn bvet Stäbten (Üovto, ^lampaiir unb Icnl^ra in (^arnifon lag,
ifl aui bcr flacte b. a. 'äcq. III, — VIII. &au bei ben bettcffenbcn 9)amcn ucr-
merft.
*).3b aSrjUfl anf die Olefi^iifitc bcr (hrCxtmma tieft XentifTiitcmpclft, bic Unozi-
tiung nnb ebmuiltgt Vtflimiimno fetnti dtaiime, b\t in tenidticn 3<>^t^Dt<bCTte bini
bitnb bcr ;Ca'ffcr iinb üjrcin (äölterlTeifi ocfcttrltn giftr imb Aic im Stumni &rr
Könislit^en Sau^rrTTtt bort cinp jnr ^ll^|lt^^m|l srlommenen l8rlinbnng»> nn& {ttn-
irribung^armontni. bte an ben nocf^ ^tr^tnbcn Ültaurnt ju iDnirotlttnben Wage br*
0lefommll>ouei nie bei tjnjclneii Zueile beffilten. tiabe tilj bte au9 ben von mir flrfiim-
mrllfn 3nicf}tirirn gtiooirnrnen Sitiiiliate vrröffentlii^t iti: „6augffc^i(^ie be«
7tBberaiem|)(ls unb tlefdiTclLnind brr eiitgelnen ^Deife beft Vaumrrltl"
£t»bbiirg 1877. 74*1 Ififeln ^ol. bilbl XarftennRi^en iinb ^nftbrifien mtl Uebrr-
frfnng nnb SrlJttiierungen. — 3<b erlaube mir au\ birfef ^erl I)irr ju nermtiien.
bd eine gleirfie. m^fllitbfi gfötilna' »"b überfi(l)llid) ßefa^ie 3>ii'^'"<n("fiftl>ing be* füi
ba& i^erftimbnit; i(t TenbctalcmDds nit^tigen unb junt siüi^tcii Z\tt\l antb QAni
nencH, von mit rrfi Outd) i^Tttleaiing bcr Sngrnmaiiern grtsonnenen SRnieiiaM, fii^
niiflciib 100 anbei» finbci.
%ic aiti geogtap^ifc^e Ctnt^eiliiKS bcS fiatibei.
141
I
Xir 7. ®ou rffm: Scchcm
„Der l^iiii Üb ^at^oi-^ftnnnd Stetem".
Tic ^flthur von ^cnbeia luib in ^Jtmpti Don Ihcben ipaa'n bi(
€^uygottI)eiten biefci^ 0>aiic^, biil]ti tdii Biftvnm Uz ^'xiiyot, ein bei
i^rtii geflcii fletiniirfit« Slnppcviin'truiiifnl, jum 'iJlomo^'Sfirfn'n moii roätittc
Kitb Ha-sechem „$i(iu-? be« SiftniiiiiS 3ed)cni" ober Pn-Htttbor „SSo^iiung
b« ^ot^or" (?lpl5robitDpD[Uj bie ^aiiplftobt hti ®nuc« nnnnte, neben Pa-
amon-api b. Ij. „^ouS beö Simon bon t^ebcn". Sliis bicfcnt le^tewn
9iftinfn fling bic (iricrfiifdic Öe,\eicl)iuinfi Sio«pnIi-J E)cri>Dr, mit bem diifofK
parufl, jum lliilerftl^itb woit ÖrD&biDJpoEi« (Xtjebcii) iinb nod) i^r roiirte
bn ©au in bcn 9tied)iicb=rümiid)eii ijiften aU jitJcUct Siioäpoliie^ otifflcfiLfjtt.
Tien ^iciiiicii bcr .Itatl^ot uiib beii be^ n}ebniuid)i:ti ''Jlmoii, aU becci)
8Bot)nftfttlc bic Slabt buvd) bic kibeu üorgüiionnlcn 9iamen bejeic^uei luurbe,
((^fint man im 9 «uotjn ticken löcrtetir bei 9Iennuii(i bee älabtnamtn* fort;
gcloficn BU fiobm, fo CHinonb bie profane SBc^eiifeiiiinfl ü © Ha „bie
©oliiiflältc" welcher *)lamc bei bcn fpfitcrcn fioptcit jii gOT geworben iinb
rid) in bem nvobiit^cn Crtöiiomcn 6ou obci .^ou btutlidj etlioUeii bot,
bcn ßegeuimirtifl eilt am locfttirfien 6trt>niiifcc eliwa 30 Äilom. untctljQlb
Xenbeta jelcgcnf« 35orf fiitjrt- ÜJfe^i'erc Sc^iittftiigel iinb bie Ueliervi'flc
eine« iCcmpef« niM ^toleniäerAeit, in flerinfler Sntferimiifl hinter isic\tm
S^orfe, bc3fid)ncn iin^S btc Slatlc btr oitcn ©nii^auptflnbt, für luel^e, wie
ebenfo für boö \u ibt gcftbiige Wdcrgebiet, luit in ben !3nfd)nitcn jumcitcn
aii^ benjelbrn üEamen gcbrnudjt finben, melden man ^ur iÖcjcict)iinnfl bcr,
wie es fd)eint, in ''^lolemaet^eit ber SBemnltung be-? 7. &awi ^ugettjcilt
gcwejciien grofien Ccijc tlhargel) anwenbcte, nämlich Kuncm „bic 3i3ein«
gortcnftnbt". Cb bicjen ^■Beiname« man ifir gegflicn lücgtn be« im ölten
«cg^pten bovl gepTlcgten ©einboiic* ober wegen be« (eb^oficii SJctlcljr«. btu
fic mit ber unter ibccr SJcrwaltutig fleficnbcn bnrd) ^Bcinlultm- oii^fle,\cit^-
nclen Cafe Ktucm (fi^arge^; iintertiiclt, ober ob iimgcletjrt brr 9famc ber
©tabt ber Öltcrc nnb bie Dafc erft nad^ i^r benannt worben, vieUcii^t weil
in frütieren ^c'xxtn eine neberficbchtnfl von ii)r «11* in boa Cafengcbkt ftath
gefunbett, barübcr babcn wir bis jept aui ben iniS .;iigänglld) gcwi^tbencn
3nf(i|riften [einen Ktiifd)Iiifi gewinnen tijnnen, au't^ in ben uon IBrugfi^
aU (Scgebni^ feinet: Steile nad) bec Dafe iV^arge^ uer off ent listen Zeiten
finbcl fi(^ teine 9toti^ hierüber. ®oii bcn oti« oQen ^Xticileu be^ gro^n
tdmifc^en dlcic^cs genommenen 'Xrnppen, wclc^« noi^ bem @rnnbfa^c bed
Tömifd^cn EMtreidie«, ein SJolf biird) bafl anbete im ^aum \ü fallen, in
B6 ölarnifoncn über bn* üon bem Praefeclus augustali? perwaltete ^egijpten
Drrtficilt waren, ftanben in ^io^pDlis paruo, wie in bet Knt Digo.
142
Sic alte ocoäTA;i^i{d}t SiRl^ciliiitg bcA UtinbeB.
angeßcttcn mirb: t'ohor» spfftiina Fr&iiu»ruin iiiib Equites SagitUrii Indl-
geDM. @ani in bei *}läi}t boit ^ou Ittgt eine gro^e palmeiiretc^c dlilinftlp
„^efiret-eUgarb" „bic Snfel bet SScftJL'ite" ^cutc arndiiiit; fic ift bic
alte lobciine, auj lucrc^er im 3aL)cc 36C ii. tS[)r. bcr ^citiflt "iJJod^otniuÄ
«in ftlofter gcgvrmbet l)obeii foH. 5" bfn loptifc^cii SScrseit^ttint» wirb Pe
unter bcm 9ißmni T^ßnnHce pbct 'l^ißeiuieC! nufgctii^rt, eine fop'
tifc^e ^uft^^Kng bed n(ttn 9iamrn-}, inbem man an tai oltögi^ttftfic '&art ta-
bennii b. b iM^ ^^^ Cfirii^DogeU Stennit" b. t. bev $^0ni£, bas griec^i{(^r
SBort iv'jaof „3"?cl" onI)ing. 'Kiit^ in bct Stäbtelifte bi^ SRnmic*t«in|wl*
VDii ^IbQbD« iDirb tjiiUer ^ioäfiiolit» parto bie ^J3a beitnit „^o^nung b^
Seniiu" gcnaiinic @taM aufgeführt. Xtn R'ult br^ '^pgeU ^ßennu int
7. obcrägpptifctieu 0)au bezeugt aud^ ein SSanbgetnälbe, mtld)ti StiigTÄ
in einem ©tobe in bet 9iiifie von ^ou (tiiffflub, 3^n bemfclbeii ctblidt man
ben Sarg be4 CPtri*, »eben welchem eine lornaTi*fe nbgcfiilbet ifl, in be«n
^loeigen bc4 (5lDt(c* ^rilifler SBogef, bcr 5Bciniu=^bönij: niftct. Siodt Wirt
in bcii 3n»t^Tiftrn niic in btn loptifd^cu unb gric^ifrfia.dmif<^cn Släbtcuer»
jcidjiiiffcn, q19 in ber ^iadjbatfdjnft uon ^io^poli^ poroa nm roeftlit^n unb
dfllic^cn Slroniufec gelegen iiub tfjciliä j^tim 7, tl^etU jum 9. obcr^gptijditn
OJo», bem ^nopolile^ gctiövig, eine 3ln,jaJ]I uon Stfibfen crttt8I)nt, beten Flamen
fi(^ jum 2i)ei\ noc^ in b<!iitigen OTttfunmcn ccl]altcn ^abcn, ivobun^ il)te
fiage fic& mit jiemli^er iSid)«lKit beflimmcn läpt, wie Bamh'ut auf bcr
^cftfcitc, on bec Stelle be« ncKi) fjeute gong efaeiifo genonntcn Xorfe*
€flin^üt, etwa lO ßilomet« unterhalb Satfrfjül. tönii cuf bcr Cftfeite
b<* Strome*, in ber UlufciTtonberfoIge Don Suben nac^ Worben, bie unler
bem *Romfn ^!)boon ccinntjntc Stnbt, wobt an bcr Stelle be* tjci'te gou
genannten Xorfej, oieöeidii ibentifff) nül ber griediifrf) Sodo« unb in ben
I)ierofllv!]l)tft^en Qufilbriftfn Atel» genannten Stobt, Ijierouf bic in bet
8t&bte[itte bti 'ilhi)'boiSitmvtii titiitcr ^a-bcnnu (Xabeitne) unter bem 9lamtn
Pa-l'«t'a „$)au5 be* Äopfc's" aufgcfntjrte Stabl, in bcr wir jweifello* bie
in ben foptif^en Serjeidjniiien als n2CUX (pc^odj) „virus o.imi H*a"
cermerfte CTtf(4aft Ijabeu. SleirfifaH« am öftlie^en €tTomufer, rtnn
h Silometet unteit;alb ^oa, in brr ©rgenb uon Dafr:SctAb, [oq
wo^I bie in griec^ifc^-Toinifc^er ^^it unlec bem 9tnmen S^cnobo^ttoa
„«^änfeftoU" erWäljnle Crlf^aft, totldft ^totemäU'?, Stepbanu^ bon ^}aiQ
unb tai Ittncrunuiii Antunini aU gegenüber con T^io^^pDli^ä parva gelegen
iinb ,\uw $aHopi?(tlt{c^e» i^au geljorig bcjeidtnen unb wofclbft nat^ bcr
Not dign. bie AU Ncpinnia in (Släiiiilon flanb. 3n bet 9tä^e pob
Cafr^ Seiab, etwa eine ©tnnbe botou entfernt, befinben fi^ ntebrere 3etf«t'
grfiber, bie jn ben noA nu* ben 3«''"' bc« ölien Meiere« (VI I^il)
finntnienben 9rabc4bauten Cber&gnplend geboren, ^n ba^ QJebiet Mcfrd
Qhuti ftl^gt on im 'Seflen
Xit etile gci>atat>^if(l)e ttim^tiluitg ht* Sanbti.
143
Ut S. <»m ^ Äbf
,hn 9aii bc« ||tl|tiinnl^DD[Icn 0|iri»rr[iqajcntä{|(f|nt> f(bl".
^TrflbÄt^ft-mfltifrtnE b. ^. „bie Krflba b« ajcgrobtiien", öiefeii '9Iomeit,
in iD<Ic^em ft$ bie Srinnening an brn in bcr .{lauptftabt ix:^ >^. (&ü\iti
bt^vaUncn C^nii bfiunlirt ;^ii Ijobeti f(^pint, Irüifit fjcute ein am linfcn 9IiI;
nfer, ctroa jiuei Stuiibcn uon bcr Drt^t^aft löelinnc lanbeiniuartÄ, nm
ftuBfrftcrt 3Janbf einer meiien fruttjlbarcii Ekne gelegenes Ziorf, in beffcn
9lfl^c fit^ bie ^erclidien Uckrrcfle f,\ve\tt "Jcinpel befinbcn, niclrfic tct einft
fp gitfeiertcn CfitiiJgrQbftQbt Jlblibo«, bein otlöfll^^^Jtiid)l'll Octi>iol<"'nr "ii*
gc^Öilen. 3n ben i^nen grläitftgcren Släbteiiamen 'ätbubos Deciu<anbeltfn
bie &x\edten bcn attäe^ptiidicn lltiimcn T o Jl Ab-tu, für bcn gelegcnt^
lt(^ in ber S^rcibung bie für bie (Srftärung bicfeS Sorled Icljrreit^e
lOariantc ^ q Ab-tu aiiftrilt, b. t). „bie £>labt naäi bereu %)crg ntaii
Verlangen triigl", eine paffcnbc iöcicic^nung jür jenen '^la^. lODfelbft
in bcr im an^togcnben Gebirge Angtlegtcii ^tetropoliä hau berüljmlefte aUcc
Cfiri^gräber |t<^ bcfctiib. Sie in Dergon|\encii ^otir^iinbertcn bcr froiitme
S^vift tili« fernen 2oitbcn äitm ((eiligen (^tabe narf) 5'rnffllcm pilgerte unb
Rod> [jeiitc bie ftrcnggUinbigen $[nl)ängct bcr i-'eljre bee Wobommeb nin^
SSttUa sieben, fo wcinbcrten bie niten flcgqpt« iint^ iil[)i)boii, um bort an
ber ®tnbft5tle it)te$ DfiriS jii beic«, unb tnufcnbe uon aRumien bcr oot:
nehmen ^Icgnpter, jelb|t aii'i ben fern Don ?[bt)büiS gelegenen !Eiftritten bc'j
unteren nnb oberen Üoiibe«, Iie& man no^ jenem lUofec [jin itjrc '2obien=
moafaT)tt ousfüljrcii, \n cd nun, nm in ber 'üo.^t bes ^o^Pcrebrten ^ottrS
beftatlct ju nerbcn, ober um bort, oor ber Seiie^img im eigenen tieimot^^
litten ®oue, an geticiUgter Sliittc bie 91*ciftc für bie bcporfte^enbc ■ffion=
bemng jum ^errn ber UnlCETOCft jit entpföugen.
Xic njiebcrtnvttc Srinfibniinfl ber Stflbt ?lbi)bD* in faft aflcn auf
S9cgrdbniöccretnonien bejügtif^cu Testen, wie bcr in fo oiclen Crabinft^riffen
ait^gcbrücfte 5Sunfrfi, bnS ben iBerftDtbenen ti oergönnt fein möge, ft^ mit
jener ©tnbt jii uercinigeit nnb bie iiicf)rfo{^ in gricdjifc^-bcmoHfdicn '■JJnporni:
urfunben befprocfieneii 'i^efiimmungen über ben Zrnnf^port von 3Rumien
udcti 9CbDbue, beftäligen btc Stii^ttgleit U^ l'Iutarcli'fc^en ^udfpru^c^, ben
mir in feiner ^Jlbt^anblung über ^\ii unb £'[mi^ Qapitel 30 Icfen, wo ti
^eifll: „3>t '^Ibvbod laffcn fic^ Por^igi^iueifc bie reichen unb ange--
fe^encn 9(cß0pler becrbigeu, roeil fie eine (J^rc barein feigen,
bicfelbe (Brobftätte wie ber Jiörpet bcj Dfiri« jin ^nbcn".
S3on ben betben Xempetn, roc(<lf|e aii Ueberreftc ber einft fo gefeierten
Opriaftöbt ereilen gcbÜfben, ifl bcr bei iteitcm ftr6B«c ber am Sübcnbc
144
Sie alle Qcogiaii^lfi^e Cini^citung bct Uaiibrf
?|f
pisasiaa ciaiiDBa
» i h h is -ii h h it - ' i i ,
l)eÄ altrn Stntitflebirtcä aclegtnc.
<Sx ift ci» von SDnig Sct^oS 1.
(in. aRanctl)oii. Xijnoflie) nit bei
©Icttc cincf* älteren in löerfnll ge;
tdl^enen ^cili{itf)iinid neu aufge-
führter "iBnn, irclc&em fein ©o^it
iinb Ölflcftfotger 9lamiea II., mib
jiDar itnin grüßten X^eit not^ in
ben Seiten feiner Witreflentfeftnft,
jwei ©Dt^öfe unb einen rectjlen
&citcnf[üc|el I|inju|uglc. Xiet auf
bcr ^Jtoebfcite hc§ Sliiinenfclbeä
gelegene lltinccc Xcm);e( ifl ganj
itnb gar ktnter ber Slegierung beS
«liengcnannlen 91a mfc^ eebaul
tsotbcn. <&* g<t|i)ti ber gro^e
?Ibi)boiS(cfflpel, gleirfi bem Setfjo^^
tempel von Onrna unb bcnt '31a:
meffeuin auf ber ^e^ctte Don
7^cben, ju jener Sifafie uonXcnifiel:
bauten, bic loir 3. £*ii bei ißes
fprec^tfltg ber !XEiebani)(^en Xcitf-
mälcr aU ^cntnonien bcjrtfi^nrtcn,
b, ^. ali ^itigl^iimer, bic fpcticll
bcni ttnbtnren an btefen nnb jentn
gödlith uerebrteH ^wrrft^cr geweift
nnreu. Qi nnterfc^eibet fic^ ba<
bur(4 feinen @(ulptnicnf(t)mu[t von feltener SoDenbung an^rjiric^nctt San*
Verl, tvett^ed SrtlioS (. fid) aU 9Kn»noni»m in 9lbi}bo!' rrridilrn licB unb
bo* in ben ^n'^^^nlen ben 'iKamen „;£iQua be«'^Sct&o«" füljrt, in bcr
Vnorbnung feiner ^nnenräume ivefcutlti:^ bon ber bei ben übrigen ägüplifd)»
i
VnnMt Mfl MkMUBKll (ii tftMf
Sic alte gtozrapiii\dti Itiiil^citung 1)e» Sanbf«
14&
ZemtKlii beliebkct Slnlnoc. Wir tinbeii ^ier aI3 ein Uiiitum allägqptifcfieT
3l«m(«[atd)ilcttiir eiiit'n ÖHrAtucfl mit ERücIfidjl aitf ein fiebcntlicilige« ®anc:
iufliium onflcicgicn lööii, unb lucint oiid) einige tu \päkt 3cti »utfleniMip
mciK ?tiiliaiikii itnt" 5U'»betiiitgeii in 6cn ucridjietteiicn Sälfii inib i^ötfii
bicfe ftete {Rfidficfihta^nic \üdi\ mtl)x fo Ted)t bciitlic^ hervortreten lafi'eii,
tci einer tiäfiercn %>rii(niifl unb Siinbcrimg bt-5 bem iitiprünalif^cn ©nii
fpälec ^insiigffüateii wirb man )if fitt* crtenne«.
fltoci ntt^fiitmiftf iBocI)i>ie, bcrcn iiacfy uoni löie (ciliuäit« (ie ciiifaficiibc
SÄflucrn fteiilc DoUitonbig \n Ttiimniern liegen, würben niif S^ffcfil bcä
fiönific' ^JittmfcS II. tum tüfluluerfc feiiccö ^atcc4 uocgiirQt iinb cbcnfo in
bem swritrti i>o} uor ben Singanoen jum Ußrbcrftcii Sciat, cntfi^iedjenb beffen
bcibcic Säuknrcifictt ^u je 12 Siiiilcn, l:^ niäd)tigc mit Sliilptnren <i\c--
fc^mflcflc ''IJieitcr niijgtridjlet 5;ie an bcn ©anbilädjcn bev 12 *ß|eilcr finge;
Drfl^teit 93ilb(r nfigcn fninmtlid) ben fiitnig 9?ainfe4II,, wie fi oon je einer
ber im Xcntpcl nerflyrtcn PloItt)citen bei feinem Sintritt in iftr .t*eiligtl;nin
in (Smpfang gcnontmeii lolrb. (3ielje bie bei|tef|rnb gegebene '^Jlufnahme
bicicr $ieilcrrcit]c.j 3ti)dj luiirbe unter bein genannten JCicrrirfjer an ber gtont
bcä uorberflen Soales eine mit bcr gonjcii baiilit^cn 'ilnlcigc bcä itliijum
@et^DSl)eiligt[)uniä biircijau^ nid^t nbereinftiminenbe Slbänbcrnng getroffen,
iH) meine bic ^eimancrung von 5 ^l-^i'ttRkMi, nnb ^war luiirben Den ben
7 ßingängen ibic iiviprüugli^ in SHiicffidjt auf bic 7 Släumc bf* Sanc;
tnariums angelegt waten, ganj ebenfo »ic «iidj au ber fRüdnwnb bc* !)«;
berfreti Sflnicv 7 eingangc in ben swciten SonI ffi^ren) bic btei beim
Qintritt linlä uom äJitttelportal nnb bie beiben erften redil-ä öun bcmfellicii
jjagemauert. S9eioHber3 ftörttib !»ifcbrt i^l «od», bo6 man ftdj bei biefer
bauli^ien iSeränbcrung niAl einmal beSfclbcn SKutcrial'^ bebten! Ijat. ^\c
cingeff^obenen Äaltftctnbfi^de (teilen, bn^ 9[uge nnangcneltnt beritl)i'enb, gieü
ab Don bem (aanbftein, aiti welkem ba8 anfto^enbc CJemiiuer jufammrn-
gefügt i^. 91idjt iingefdjicft \)at man bic Slüdfeitf biefor SJermaiicningen
5» Otift^cn an'jgearbcilet nnb babnrdt wicber einige Harmonie nitt ben gefle»-
ubec befinblit^en portalen f,\\m jweiten (sn<ile bewirft.
3ii bem streiten ©oale, beffen Xcitc con 36 ©änlcu, sn je l'J in beciRfibe,
getragen wirb, ftebt bic [)intere 3äulenrcif|e (f. 3. 147) fd}pn anf bem iiin etwa
«inen Rnft Iiülieren yütean, wctdtcv bic folgenben Siätimc Ijobcn; ti bietet
ai\o bicfer I)inletc Ilicti bw Snale^ gewiffermaöen eine rtmae trijöljte 33wr*
^nUe be<l anHotienbcn aui 7 (^CTiiii^ein befle^cnbrn 3anctifpniunii>, uon benen
iebe« einer btionbcien Öutttjcit gcweiljt wor. I'ie niilticve GcUa geliörtc
Slinmon, beut fdniljgottc ber tl?nigl. tKcfibeii^ ZlytUix, bie btei lintc^ ucn
i(|t bcfinbtidjcn ^aüen TOaren bcr Xria«: Cfirid, 3fi* luib ^loriij geweift,
unb itrac bem erflcren bic nnf bem ©nnihrific mit t« bejei^nete. wäl)renb
F ber 3)1« nnb K bem iwrne ocbi>tten, uon ben brei recftt« von bec mitt:
Inen Seüa gelegenen .^wOen geijöcte I bem Hor-ew-achu b. ^. „bem ^»oni*
in ber aidjtregiün", loel^er *)inme oon ben ®rte(^en bnrd> ?lrma^i* wicber^
tiaaiidcit. KtitricB. 10
Sie oEtc Qcogiati^iit^' Stut^f ihitig bei Saatt».
147
«egebfii loirb, J roar bfm Ptnh itiib K b« geheiligten ^c^oh bcä fiörnftS
fdbft geiDci^l. SBic bteiev in ben nnbeicn ü ^ntleii je einem bet eben
genoniitcn &i>tUr jchie .tiulbiüiiug bocbringenb nigflilbi'l ift, fa erbiüeii
nix nicrlroürbtflci: Sicifc ^ict Tiiifl-öiim oit bcii ^Kiiibcii „beii Sotjn bei 6i)iuif,
ben Gerrit uon Cfacr-- uiib Unletäg^plen fiönig ©etljoS" in 'Mboratioii oor
feiner eifletieii göttlidien 'ißci-füu. 3)if («ieii '9of)ncH Awifcficii bcn },\i ö Säulen
in bet Xi«fc iiiib 1-' iti bft ©Kite gcorbneten Säule nn-i den bcr faeiben
Snie fuhren bcn bicielben 5)ur(i)((^tfilcnbcn in je eine bcr 7 gellen "bei
Sanctiffimiime' nnb jtrar ;ie(nngt man .^niiff^cn bcv beim Sinltitl liuFcn
€citfnro(tnb iinb ber etftcn SÄiifcnrei()e nnd) ber liefe ju in bie .^Kide bcS
fiönig^, jjmiff^en bet '2. itnb :i. ,^um (Vemadjc tc6 ^la^, jraifc^m bee 4. unb
5. s» bem br^ ^rmadit-:«, jivtid)eti brr 0. iiiib 7. j^utn ^»tpn&^eiligtt)nin,
bonn ||iuifd}en bcr h. unb 'J., bcr 1 (>. unb 1 1 . unb fc^Iicßlii!^ bcc 1 2. Süulenrcilje
unb re(f)ien ^ciieiitvnnb iit bie $aQen bc^^ Cfiri>3, bec 3fi'^ iinb beS ^oxui.
SlUc XncftcUungeii nnb 3"id)vifteH. lutldje bcn iplicfen bei alfü bie beiben
«ölt ^mc^f^teiteiibcn ähv 3ied}tcii unb hinten bcgegiuii, bcäietieii fi^ in
fincc [eben oott biefeii 7 ^a^ncit immer (iu«fd)IieB[i<^ auf biejentfle <^ott^eit,
na<i) bcren (TcKa bin bcr SBeg fü^it- 9Jorf) ift in ftrcftiiclloiiiirfict tiinfirfit
jii beiiierfen, bnö bie Snitlen ber beiben 'SÖIc niia Snnbfteiti, bie Wanern
bcr Sailen aber jÄmmtUc^ aui jenein, f{lr bie ^Tulphirarbciten fo uorjflg:
lief) ficf) cigncnben feiufömigen Agiiplifdien ßalffleiu [jergefleflt fittt», ferner,
Vi'
148
Sic alle gcograp^ti^^t Qiitl^eilitng bct Sanbet.
bag bie 12 Säulf« in brnt ctroad ct^fl&tcii Hinteren tlftiie U:i iwittn Sßofrt
itJt^t bie fonft rib[i(t)t unb au(^ bei beit fifirigen Säiilcn liier genä^lte Somt
brd ^ftan^rnfil^aftcä ,Kifl(i< »nb bann niicf) nii^tatt br^^ ^^•flan.vcnfntJiinl^ eine
einfail^c borifi^e 3)crfplotte ^abc» (ninii jctjc bie beigeßcbcne i'lbbilbniig birfrr
Säuteiicetlrc an} 9. H7), nnb drjüglif^ bcr 7 ^nQen bcd Sonctiiartuin'j
muß ctWiiliitt Hjerbcii, boü bicfi: »icfit, luic bic^ fonft gcipöfmlid) ber ?:aÜ
ift, mit tjotiiOHtol fliiigeU'9ten iliUUten iibetbccft fiiib, ioiibctii flciwölbte 5;«Icn
%aUn, bie in ber Ifötife ^frgrftclll finb, bog man on^ bcn jut Sebedung
Sic pfMIMfu ^lOcii im 6d1|i>!i i
DccwciibelfR fliif bie Sante geflcQttn Oiiabtrn bucd^ bc<{)cnt^rmi|icii ?lu»<
ft^iiitt an il^rcn ^itncnfeitrn bie SBoibintg demontitii bat. (£» tainn olfe
biete nur audgcfdjnittcncu (^ciuplbc gan^ tbetifD auf ben tfcilcnlvcinben, tpic
jebe onbeve burd) GiwrboKcn bfTQeficUic Xede. ^ie tintcnponb bietet
g(iui,Ubifn .^aOcn tft in iroeni einer aus -2 i^fügeln beftebenben ^lenblbün
ou*ßC«rbcttrt, mir mir eine foldje jninctfl in bcn Öröbern, ben »erborflene»
ffinftana j^n betn mit bem %*eften in $eMef)iin{i (icfet^teii ^enfeils anbeutenb,
on bec nfl(^ ffieften flcrid)trien Sonb ongrbrnÄt fitiben. 9iur bie Smfiuonb
ber C(tri«f)iine ^t eine loirllicbc li^iiv ificbc bic ^a^c H bcff @}runbnfftf
auf €. 14-1), burt^ neldje man in ben notti Gintec ben Souctuarieii ongetegteit
9au einiritt, befirf)enb a\ii einem uon 10 3änlca yetvageiien SNitieltoat, an
3>te alte gto;)ta)>^ifC^c Qint^etliing itü üanh<9.
149
beit fi^ aitf bex cinrn Seile tin Don 4 bauten gcftü^ter 9Jaiim mit H Keinen
gefldi iiitb onf ber anbcKn Seite 3 cknfolc^c ®cinnd)ct oitfi$[ie&i-n, Ijiutcv
bcnen lief) tiod) ciii iii feinet ^iefe unb '^i'citc \o jiemltt^ bei ©röfic bec
ionctuorien enl)>i:c(ftcnber 3iaiim bcfiiibet, ipcirfier in feiner SJreite genau btc
Sluflbt^iiuiig ber 3 uorÜfflenbeH fi'auiniaii ^at. Xicfer ijtnterc I^cif be j frönen
Sett|i«Vi''3l^""'* f '«9* ^fii'ci^ ä"™ groficn t^eit fjeiile ootlfiönbifl in Xriiinmern.
^fl6 man, um bic ffümnninilntiün mit bett liintt'r ben Sflntliiarieii
fliiSelegfcTi lUdunen t)i'rviflctleti, nidjl nn btr fliütfjonnb ber mittleren ^inlle
(Uj bic iBetbinbnugtftt)üv oiigebrad)!, rcie nadj bct baulii^en Einlage brf
^empeU man boc^ eiluarteu ntüBte, fonbcrn in ha4 fcitll^e €an(tuorinui
bed C\ixii (ü) jene lijüt ucilegte, bicfer Uiufliiiib lit^t ucniuttljtii, t>aiß
jene grljetmiiiBDoUe dreier, bie fpecicQ bcm £]ixii gegcüeii iiiib, tuie aii.^ii-
iieöiiren. mit einem "i^efnclöe feiner ®rnbrt(ittc üerbimben geroefcti, lool)! in
feinem ^nnftiffimiiin liei^onncn Iiobeii luirb. SSoii f|ifv au^ loirb innn bnnn
bucdj bic crntäljntc 3:^iir in bic fiintcc ttm Sflnttnnvium gelegenen Sirtnme
iinb von biefen au$ fdittegü^ jum (^rabninfc ha (Sottet fic^ begeben i^oben.
Xürlhiu j,u flclfiiifieii, mirb bec nid)t nii^ bcr Siilf4 inende, fonbcrn nur ani
ben in bic €[itii5ini)ftciien t£iiigciueil]1en ^^iitainniengcje^lc t^eftjug feiiien
^*eg n>citer fürtgefegt ^abcn, inbem er ein ^orlol paffirte, mel(^c^ nn ber
^citte verfaUcitcn Iiiitttreit 'Xenificlmauei angebmd^t gcluefen, ^iefc ttuit mir
ocrninttjcto 'StHfcinaiibeiiolgc bcr "Jlbtibcnifdieit CfiriiiicicrÜrfireiten fiit)it iRi(^
fluf btc ireilcrc '■5erninll)itng, baß bnii bcriitjnite, bis ie?il iiorf) ii'i^t luicbcv
oiifgefimbeue Cfiri^grab von 9(bQbo«, üdii luelf^em und bic iigtiptifd)en
Snfi^riffcn, wie fpnterc Scffriftftcncr ecaä^ten, loic iiiTgeiib rco onber^ auf
bcm flu^ßcbc^ulen lHuiuenfcIbc bc« nltcn Stnbtiicbiete« ,\u fnt^en Ijnben niv
auf bcm ^'üfteaterrain in (traber 9li(^iung I)inler bcni großen 3ctl}0äte)iipc(,
meDei(!^t flcun» in bcr Ä;re bct Cfiri^tello. ficibct bin xii) nie bei einem
ODn meinen it^cfudicii bcr VIlii)bD\^ftiittc in bcr L'nge flciücjcu, bort eine ja
nur bnrC^ bcbcutenbc ^uv^grabungcu lirfolg ucrfprci^eHbc ^Jlad^forfifiung naif
jenem öitflbmal üni^cHe» jn loitnen.*)
*> 3n f'Infni „f'ict urop-" mattii Cruftlc^ niif eine im t'oiibte (iiiybcmalirte
Statue ctni« M7nieI)Ricn tntfiiiiitCTS fiufmcrffai», bir ernf auf bie Criiidbaiilcn ooit
Vb^fcvc tcjii{)Itrf)c Onic^iift tränt, in bec flefagt tutcb, ba\i in ütbobDd tai (-iciltgltiiint
lief im ©fften Tcftöir1.^I^l'rt löoileft, 6. i. Cfiii», »on einet Sicflclmaufr iinigtbcii at-
nefen mb bn^ ton ftrf) bffimben ^abc eine tnonolit^c (Btiiniifaprlle bf^ ^iantend
Z 'A. Mk-hi-h b. Ij, „Gnbjiicl fftr SBiIliPucn". «a4 biefei Q)rnmt=
ecllfl nu«, b« (iiUutbtt in bcin Cfiti»äiiniii« G bc* großen £ei^o*lfmpeIfl. cbtc, WoB
mir Wfliiiidjeiiilidjtt, in beni norfp nirfjl niifflefunbciicn ©rabmal bcS CftriS ciiifBcfteBl
ßCRiefeM, Ijutte man bann bcr gaiiMn *JIe!t5;>oiil Don Slbubo« bcn SJnmcn A!k-M<
ob(t Ttt-ilk->M-h „ba« i>ani b(« UnbjifH für aHitlioncn" (icflckn, wie fit nniölii'HC
Wtal in ben ^n|tt)nftni genannt tpieb- Sejilflliffi bitftl bie 9ll!i)brnif(^e 9IcIto|>oIi«
tcftri^ttenben ^Naiiick} bat $rpf. Uaut^ ..^cilliftr. f. iSq. £pc.", IStai 18t!6, naäiQt-
Diefen, tag in ciiitin übet bie Vtifcjfung iti Citiitiaific^ in ^nbQboA Ijntibclnbeii ^c^bcHcr
150
Sie alte ^to^tüpifii^t Siitl^ttlutig beft Sanhtt.
S)ic ''2[u^fd)mtlcfiiiig ber leibcii gco^cii Säiileiif&lr beS @et^i>dtcm)»Ii mit
bitblidicn ^SatftcIUingcn uiib Oitf'^)'^>f'cii ftaiiunl junt giogcn 2^eil fif)on aui
bcc Slnmfe-^seit, bic Slulpluccn in beii saiictuatien unb in bcn ^intct ben:
iclDcii aiigclc()lcit illäiittitii jtbod] cüljreti fämmtli^ aui» bec 3cit bcr ScI^oS:
ti-aicviittfi der. ©ic Ccflcii butrfjWfl ■5<^itflin6 ab Don ber tjo^en SÄeifU'rltfiait,
mit brr nioii iit icner (Epo^e bcr Siuiifliifumg bcii SKeiftcI in fiiljrcn verftnnb
itnb fin^clrc öoit itmcn [inb xrnn einer mn^r^aft übcrroldjcnbcii Sd^ftuljeit.
S!ti}fie in '&{S\i^ auf biefe ^futpiurcn t)icr ^i^^ta^ fixbrn bati intf (Beroic^t
faQeitbe llrtticil bc-5 uetbicitfiDoIlcii JhniftardjäolDgtii Dr. iSavl ^riebcTit^S,
(Dcilaiib ^rofeüor on bct SictUnec UiÜDcrfität unb !Birectpr nin ^Inlinuariuin
bcr Hijnifllidjcn aRi^i'pn, Wclrficc {id| m (einen „STimft iiiib ilebcii" bctitcltm
>Keit\'b riefe 11 aüä iMrieäienlnnb, beut Crteiit utib ^talicit über ben Btlhai-
tcuipel üüii ?(bi)bo* nlfp aiiöfptit^l*); „G« i[t ein gcoftartiger ÖinbrucT.
wen» mftti in biefc Sätilciiffile mil bcn ^Woffen (rfimcrfr, (leionltiflcr Sänieii
eintritt, ötrflj,ie nnb Sc^lftitli)eit bnvf innn freilid) nic^t criutirte«, nber ertift
unb wie für bie SmigTeit gcbmit ftctjt ?IOeö ba. Unb bic ©futphircn,
wenigftcn-? bic einiger Siinbc, finb fnfl itod) bebcnlenber aU bie 9tr(^itcftnr,
jie finb hnd SdjIJiifte, maS idj bi^ jcfet üon ößiH'lifdjer SfulVlur ßcfe^n, —
(Singelne j^&pfc uon SRänitern luie grauen finb mit fo großer ^firtb^it unb
\ä) tnü^te fagen, fcrIeuuuUcr 'Sdibntjcit, be{)anbelt, ba^ nmn einen ^audji
gticdjif^cr ^bealitöt ju fpiiten uermcinf. 3dj niar beim 'flnblid birfcr
SfiilplUTcn Qteic^ Don üonib«cti" über^endl, bnft bitc &ur 3c<> be« iliinig^,
bcr biffen 3:empel erbauen liefe, ein ^i>^c^)unft bcr öflii^Jtifrfien finnft aiisM
iif()men fct, nnb i^ f)abc ntidi bis iejjt, no(f)bcni it^ nun fc^on l:^elpfn unb
Kuberes gefe!)cn, nidtt fletänfdjt. — 3in a(tcn 3Jcii^ ib. i. in bcr, um eine
niiibc 3n^( nniiiflcben, ctroa bcin Soljrc 2000 o. ttl)r. uoranliegcnbeii Sppt^e)
finbcn ivir foiui^bf bei ben 3latiien, als i» bcii 9Icücfd, nomit bie Sfinbe
b« ©rnbcr bebedl (inb, ein gan,^ eiitfi^iebcMci imb ctujeitige« Streben nat^
^eben unb ^nbivibnolität uocberric^enb, iuät)rcnb ,^u SInfang be« neuen
9{et(^cd, aii ^Icgtiplen in feiner ftunft unb Jlnltui neu auflebte unb glän.^enbe
Röntge ^nttc, gönn crnberc diiditungen bccfolgt ivtirben.
*Ni^t ba$ i!lnbivibueUe, fonbcrn boi^ Clbcalc, nidjt bcr Än^brud Don
Sieben, fonbcrn uon ©cele unb ömpfiiibunci lunv bas, loonat^ matt jcftt
fircbtc, nnb in bicfet SBciic^nng ftef)<n bie fflelief^^ üon SIbqbofl obrnan. Xif
btlinfliten $A)>Qni3 bad olräfl JESoil rilk-h'Oi im ffitird^iftben Xc^c buci^ älxa/ iBtebrf
gcg«b(ii, toit ein atibticr |iii bir 'ületiopolit flc&iaitdjtcT '9Iaine Tes-lt«h, b. I^. „tlnf>
(icft(t|ung fär Williorn", driitificl tti luarai QcmoTbtn.
*) Sir ciltnn btefc StrSe ant bei '^til]anblmif| ciiicj^ iiif^t fpe^icO ouf betn 9f
bitte bei IteooDloIofiie (I|ilii|i flfiwjenen ßtele^ilen l^icr DorpsOiveilr bei^dlb, nei!
$tot. tieiebritd)« vor fcinfr OßtiptifitirR Sicife gut gtv^rn ^a\il bct .mit wrji(l)l'
litbem yiit)ff[))ii(frK atit bic SDIeiflctwcrtc ägiiplifctterftiinft bltdeiibcnflrdjaoloseu flcb^ite.
jebiKl) bunt iteiiiililifinatjint ber Afluptij<t)fii XenlniAlci an Crt iinb SUÜt, btnüdUOt
il)tct ^(rllifd)Jt>niifl . Iifie tx frltft tinmnt [i<t) bicfc* Siiftbrucft^ ßtflCH micb bfbirnir,
ant einem <&tn[ti« ein Vaiilii« gewoibrn.
$te Alte geoQiap^ift^e Slnt^cihiitg bei Haniti.
löl
>
&ip^ ifahtn iiid)t bie inbiuibuellcn ÜBclonbei^cilcti einei« ^orträtd, foubcrn
tex ndififtc ^locdC loar, jßttt, feiiiQcfd^iüileiiL' iiiib fteleiil>c[(c ^öpic baiju-
fUlUn. Unt toiS Slclicf ift flnnj tuiiiibcrupH bcljanbcll, )(t|C fein imb floc^.
föcrabe in ^l&tjbod, uiib jtunr in brniftlbtti !Xeiiip(l, lauit man am kfKn
bic ©c^önf)«il biefcv aicliefo iviltbigen, ttn bei* crftc Sniilenfnol gftnj mit
Kcliefa riiiCT Ipötcreii Qdi (ber unmitlclljar baraiti lolgcnbcn SlamKacpocftc)
6ebe<ft \% bic aiiffancnb wn \ti\cn abflec^en. Si fc^etnt nncrbinfl^, fonieit
i(^ 6i5 jfljt ftfde, tieft 9}[utl)e ber nfi9pti^rf)rn iJJIafiif oon fcljr turj« ^niter
gclueien ä» jcui
Cin tB[i(f auf beu C^nmbiiB bcS gTugcii ^tnjbDf-tcnipL'U fagl iin«, bag
bei uif)>tiiiifilic^t- Sau mir nuf bic im ^^^Dilji-r^^cl^enbcn bcf^rod)nitii diäiinic
faerccSmet geiuefcn, 3^er on bfu SübDftffilc aiigcljäiistc Slügelf be[ini Qx-
bauung man unter bei gemcinfanicn ^Kcgierung be^ Set^oö uub StamfeS
begonnen unb imtee bcr ''KUcinbeurfibaft bcä leiteten abgcfdilo^Kn, ift ein
in bcr Stnfagc {eiiiei: iRiiunte mit bem onftüficuben groftcn ^empct in gnr
(einer ^drinonte ftcftcnbes Öebaiibc, iinb ci fc^eint fftft, n[^ ob bie ttlt-
äflpptifdien 'älrdittcÜcH felbft nn bicfcm fo locnig ftÜiJoQ angehängten öauiuerl
feine bcjünberi' 5ti^"be gefjnbt, ba ein nid)t inibebeiilcnbcr X^eil bc^felben,
ber nnter iRnrnfe-s luc^t snm Slbfc^Iuft gvfummcn, <iud) Don ber fpfitercii 3^1
iinuDUenbct getafirn morbcn. X)ie S^etbinbung bcS Seitenflügels niil bcni
^aujjttempet ift ^crgeflcUt burc^ iWei Z\)i\xt\\ bc:ä SßoIcS D, \>on bencn bie
eine in jenen bemcrfen!*n)ci'll)eii Stanm iiiliit (e* ift bcr in bem beij^cg ebenen
®ruHbri6 mit X bcüeicftnetc Öang), in ipeldjcm an ber einen SÖonb bic
wßftnnbigftc aüer bii- je^j,! flufgefnnbcnen MönigÄÜften «ngeniciSett ift, eine
IjiflorifÄe Urliinbe crften Slnnges, niif bie lüir im Serlaufe bicfe« iBerfed
miebcrtiüU '■^m^ ,\" ncbmi'n ^nben werben.**)
3« rorbiDcfttirfier Mitf)tung »on bem grofjen SeHjBStemiJcI, nur um
thoa 200 9DletcT Don bemfclben entfernt, lommm »ir jn bem ^roeiltn,
■) %ir}U)iIid) iti oben übet bie Sdj&ulxit ber iSliilpluteti bfS SfltjoÄlcmpcl*
Qkftflten rvoüt mmt einen ^iid veit]n\ auf tci^ glfid)fi)n& nii6 bei !Bc\t)ßieifaii)c
{lommenbe '-ililb i>dii eitici fäan'b bti l^annttcmpHi , &ßrftrOr!ib beti ucn ber £ilb>
göttin 'ilt:^cb ^um Stfion tei 'Hmoii ((c1fll)Tiai ftbiiig €(!it)0^ I. Siede S. B7.
••) ?Iuf meiner iw fccn vfol?"« imC2— 6j ginn yrocde bei Sniöiiiin* bfr Agitipri-
fj^rn 2)enfmiiIeT AtiSjicfü^tten Sieife fugte es ber ;^uji(ia, bng iif) im $erbfit isa« bei
irtrinfT ajüdldjT am Ceti Wtbitteii it9 alkii iTlclIjwpcnrcic^cä bcr Crfle woc, Wfiftiec
bic bui<4 DiTtilcoiinti i(i eliieit Seiteitflüftcl^ im Eelljo^empel von %\)i)i<oi iomaM
ebtn jti ta^t fiflümiiifnc JlöniflÄlifte bcinertte, iiiib irurbe Önnii im 'iWoiifmber bc«i!
iclbfn C^dVö fiiK Mouic ^ctifltw^ tpon mir »fröffnnüdjl in ber coit ÜcvU^'ß "bit
flirten „ilfit(ibtift fiir nfl. Sprndjc', 5foctmljcrt)'fft l«fi4. ^n« ift ber einfinde Il)nt<
beflanb, im tiirr ii0i(btti<tl4 j^ii iDiifintiieii id} miib btwo^tn filljle. lutil öbtr beitfelbrit
feiner ßeit t>oii fTaii;^iifij(1)eii ;!eiliin{i<-n imb 3'iifc^rifltn ein uoii brt S^afft^eit |el}r
flbwctdicirtct Wertcfit ei^tiitkt toutben, um midi ^ifie« inilben 9lit5bni(fes jit bcbiruen
in %r,yiji mtf jene uns ber L'iifl ßetir<jkctrti VtnjdiiilbiounQeti, bJe (in olljii bieiifteifrigec
^Kljrer br» ^txTu *üiarittic i« WD^Igemeiiiiet ?i&fi(^t, i>oiif übtxawi «nßffi^irft |U
bcflcn ^i^mli^ung ecfimbrn f|(tll(.
152
Sie alle gtoatav^ttd)^ (fiiitfictliiKg bei SontirS.
6ci toeitcm lIcincreB 9[biibo*tcmpe(, bcit Kninf» II. {ic^ ^i« iicbeu brm
OTcmnoniiim fcinc-5 Ißateis, bem Cfiri'-' i" t^^reii uiib fid) ;,iim blfibrttbfn
3ltibcii!cn, t)crftcllcn titB, in ©CßcnKnirl eine in betlofltii*njfrtl)et ^ctirum-
Bicrunn botifuenlii' 9iiiiiii.'. Suft ffiinimtidjc 'Moiieni imb 'CftUrt ftnb hÜ
fliif lOftiiße 5»ft über bct "il^flfiä nbgrtmgcn, bie ^löde btrfclfani finb, nat^'
bein bcv Xcniyd iit ^ecfaU ocratt)cn, im l^aiijc bcr ?al)r[)unbcrte jii luer
tü(i6 luctcfacu üiibeni SJauleii wrmeitbft luotbeii. ?ln bcn hiev uiib ta
nod) (teilen gebliebenen, mit TflvftfUiiiigeu unb 3nf(^riften ßctt^miidtfrt
SBaiibc« cmpotcn bcn 'ScJcfiaKer, uub snmol ben fammdiibcn 3orfd)cr, bif
ßielen oon bcn Stcgiiptcii bnrdisicljenbfn Xourtftm uorgfutimmcncn ^rrftfiim
niftiinncri iirb Si'jnbdnitfltti, tuic \o\d)e, aUcrcn inib iicneren XatHin!s>, friber
an faft aOcn XcntmnleTftättcn br-j Sliltljole-; m\\- begegnen, flcrnbe l)icr ein
ganj befonber« in bie Sinken falktt. 3<^ ergreife bie ^legeii^cit, in btejcni
ja für einen rocitcn Seicriveisi bcftintmten 2Berte, einen burcl) bcn ?lnblicf bcr
in ?lbi)boe io (tnrf ju Xcifle iretcnben TfatiniilcrDetfliimmclung ((cryovge rufe neu
WubntHj an.iufiil)rcn, bcit id) In eincni ./Jiilffltjtt bi* ^n ben jiocilen Srttörcilten"
beliteiien *i»ud)e bed &va\tn 'ßrotcidjCfien tefe, loofclbfl es bejögli^ jene*
nniwiirbiaen Sctrflgcna ber moberneit Sleifeubcn alfo Ijcilt: „9[oci( ju Oegiiin
iiniercd 5ßfi'''[)"i'*ei'*^ bot biefer Xeiripcl mniidje ÜlierftDrirbigleit, bie feiibem
bet barbflrifAen Sammcliünt!) cnropäifdier Xodriilcn jnm Cpfer ftcfntlen ift.
Selber snigen nUc ajionunicnic Slcgliptcn^ nnb ?iubicnS oon bicicin Sonbaliänm«,
bei' id)on niand)r^ Stürf oltciter ©cfc^idilc t'ir immer ju Wrabc pelrogen hat
Ütöpfc jinb aiu« bru ^ax>rcücfd ^crauj^gcmct^elt, MÖnig«ringe ober einzelne Säorie
nit^ 5nfd)r((tcn nusgcbto^en ~ eine geringe &r«ibe fiiv ben UntPiffcnben, bem
iebcr (Inf ber (Jvbe liegenbe «tein ben fllcit^cn Tifnfl gclciftet ^ntle, unb ein
üietleic^i unccietlid)cr *^erlia)t (ür bie 53i(ien(d)afl, bcr gcrabc in bicfcm SSortc
btr Sf^Iüffel ium ©erftänbniß einer loie^ligen Ontd^rifffteDc gegeben fein
lonnlc. - - ipci biefer OJelcfienbcit fei autf) bcrjenigcn flcbadjt, benen bie 9lahtr
bie bittet uerfagt Ijnt, i^ren ^Jlanicn oiif eine nnbcre ^Ixt nnftcrblii^ j^u
nia^oif aU babur(^, bo^ fie bcnfclbcii irgenbiuo einmeißeln. Otinen mdgc
enipfp^icn {ein, boi^ \u biefett jlpeifelljaftcn Sedjfeln auf si^t ber ^ai)-
tuelt (ein auberef SJtaterial jn pcrlucnbcn ole baejenige, toclt^ri^ bie S<lfnt
tyn iilKraU in fo reidjrm SRa^e barbieten, nic^t aber eine ^ierpgbjtibriu
Iflfct ober bcn Selb eine* ffoloRe* mit SSiefenbucftflßben ju befnbcln. Stic
ffirtuiicbigen ^cnfniolc, ivetdic ben Stürmen oon 3al)tlf>iifc»ben getrost uub
bie jiltcftc ökfc^ic^lc beroadri fiaben, foUlcn an bcr ^nfÜäniRg unfcre« ^atfx^
Ijunberis einen Rt^ern Sdjirm finben". — fSi mnB rinft bcr 9lonifc*tenMwt
DDn flb^boxS aaäf feinen Xrümmem gn fd)Iief}riiy bem {iriidjtigeii Set^ce-
lempel aM ein burdjaue rbenbürliger ^au jnr Seile geflonben l)aben, jo,
in 9Itl(liid)l ani t>ai ,mi leiner Jt'critcDung in ein,telnen Zljcilcn bcdfelben
iridflid} t>«:n)cnbele loflbnrc €leinmateciä1, luie ftlobuftcr unb i;<erf(l)iebcne
O^rantliertcn, an glänjenbct 9tu«ftaltnng jenen (ogar noc^ ubertronen babcn.
*£ejuglid) bcr «tult^tiirarbeitcn jcbod), bie, tvic bereite bcmerlt, gcrabc im
Sic all« B(vfli'()pt)if(t|e Ciiil^i-tlKng tti Sanbc«.
153
erflcren ^otipcl 311 tini fd)öiincn in gan^ STcgitpIcii .^ä^Ien uub nk foldjc
in (einci: fpiilcrcn @pod]c ägifplifi^i'r S'unflübuitg uou flloidjcr ^^oUenbutig
roirttt fiuößciii^rt luorbcn, t>a jfigt ber "i^ilbet; uub 3uidjiiftcnfd)mwcf, loci:
(E|ec an bcii nod) ftel^i'n (gebliebenen !:^.'än^clI iti Stamic^^tcinvet:^ nn^ enl^
gcgeiitritt, iiit ^ctglcifb mit beti a^teifjelavbcitt'ri "btt 8c|[)i>;f)rit (inen fo
(olontiUn ?lbfwn^, bflft f« (lecabcin rat(iHll)n{t cvfc^einl, luic in siüei ^0 1111=
mittelbar auf einanbicr folgcitben Gpodicn pIiJtj[i(ft ein fo in bic Jluflcn fpvins
flcnb« Üierfoli her iiiinft (inlrclcn foiintc. iSierfen wir einen 'i^tirf auf
bm ®Tiint"i-iiJ bcS Ijeiite Itiber aU Sninc balicflcnbcn 9lain[c*tcmpfl*; fo
ifigt i'id) UHtf, bag wir ^ieu iiic^t, nie bieS bei Tiiand)eiii aiibern äQi)|itii(^eii
Icmpel bcr 3aü ift, einen bnre^ fpülcte ©infc^iebungcn uub Stnbantcn mx-
Ifarmonifc^en, fctibcrn in bcr !i9noibnung fcinci' SiAumc unb bereit Qlrö^en^
»cr^ältniijc burt^lpeg td)ön ftimmetciji^ ge^nlteuetE @qu üor ani fjabrn. l^otan
ein periftt(Icc Spriiüf, eiitgefafet auf feinen oiev Seiten von Pfeifern mit
angelegtcit CliriiffigHrcn, ganj dljnltd) bencn btö iJljebcintfdjtn 9tflmef(enm:S,
bann jtoei auf einanbct fo(genbc, oon \t a ^feitem ßffliit,lc 3älc niib M'te&t
ein brcitfieintie* Satictnarium, iinb neben biefcm unb bcii beiben 9Kittelfälen
JUT 5Rcditcn unb Üinfen eine 3lei[)C ungemein iijrametrifrfj flcurbnetci' Seiten;
xfiume mit tfjrcn ßingänßcn jum ?(»ei[ im (»riflijlen ^of, jnm T^rtt von
bcn 9Riltel)äU'n au^- — 18i* nuf ein, nod) a»i ben ^t\tt» bcr 12. X^noftic
^crrü^reubc^ ^vrtol iiiib ciiijelnc SäuUnircftc piotDbori|d)cn Stilen, au\^t'
fiinben üon ^ean SJlariette bei beu Jiodiflrnbungcn in bcm „Hum e' Snh
tAn" genannten Sc^nttlingel, ift l^cute bcn ben Xcin|>elgebauben. tnclcfjc aufter
ben bciben iiu it^i^vber^ielicnbcn beivrodjencn, cinft bic dltc Cfiriöflabt Äietleu,
nic^lä me^r üorfjanbcn. ^n ftljnitrfjcr SJcifc, luie luir bei beui iRanifeätempet
cbct bei ben Hinteren Mäuincn bc* großen lempclis oon ÜKebinet^tiflbi» bic«
fc^en liinnen, mir norf» coflfinnbifler, ^ot ntan bic 9Äauent bev älteflcit
91bpbo4lieiIt9tf)ümer (tbgetragcn unb bie olfo getupnncnen i8(Ötfc b« bcr §ct--
ftcDung neuer iigi)ptifrijcr Xcmpcl ober niDberuct WebSnbc aÜ bcouerac^
Soiiraattrial ocrmertl]et.*)
*) Xie 9iltfu[iaie ber unter ber l'ciiniig uon SJtaiitite^Srif aaj bei Kuincn:
Mite von niiiibi)^ Detaiiftnltcleii ?(ii^gial)itiincii finb con bciti (^cnnmittn 0elef|ileil
im 3. I9ä9 in i'iiicm uinfangTcidien '^^cilc ticrinKuHidit rcuibi-tt, bclilell: „Abydoe.
Uc8crii)tioii <lt\i l'oi)illi-:- L-x^uuUW sur rfui^litotiiiiuiit ilo cutU villi). OuTrugo
|iubli(! »OWK li;« iiii«jiii;ic iIl- S. A. Ivinuil-Puchu. KliötliTL' iV t.gypiß". ßl f^a
ttxtdXt inib 59 lit^DgrAp^irlc Znfrln, i3rluatton#plÜnr, Iniipelgrunbiiffc. tiilMit^c
$Atftr[Iin<t|)rii unb ^iififiriflen mit ciltiii lern bcm ?rirt: Hne SIrbril, bic ol" eine tirc
Btogacligfifn ^cifliingcn auf btm «Mr&ieie btc dgiiuiiFcfifM JUkiHiunieioifcljung bt^idjtict
netbtn batf. ÜDIan iß Um €ttibiiim biefcS SBcrrc?, mit bei nicht mtiibei (iiiigc
jcu^Rde». ein uaat 3a^rc i>dter von ällatirtte Dcicffenllii^lrti locc^irnp^iidlEn
Unicrindiiitigcu übier bie irinpel&ejtife von itatniil, tu ^o^cin <&xabt übrtrafdil. tvic
bct inneilfalb bei engcicit Ofcenjcn ?[cgtiv[?iiS [i(il jo QToßei tlJDTHdfl ju 'iäe^v gcbcnbc
Vctfaf^ti in feinen bte '^ladibaigtbiele älrgufilCHi behanbeinben Untcrfucliungcn 3beii'
lifielninflin »on Ctis- nnb lipiifincimeit trfff(n tonntr. roie er fic in frinct 'iBeatbei»
inng brt Z^uimofiJüifien bpjriflliifr bn ^änbci Jiuft^ »nb $un gegeben I)ot, in
154
Zit Qlte geo3cnv4i!4e Sint^ciliing iei Sanbei.
Kelter äT^ TlbQbD-?, boi) niemals jju j^fett^cr iBcbeiitiinji cmpocgclDRinirn,
ttwr btc 111 bct fflidjlimg nndj bem *}l\k ^in, cliun ]0 ftiloincter uoti 'HrobiU:
ct^SWaMiiitet) eiitfcirnt gctffltnc ^rooinüiof^ouptflflbt "^^ I o Tani, iofC<6c
bif lleticvticfenmg nl* .^''fiiitflttj bc« crflcn ngijptifc^cH fffliiifl« OTeiiffl bcäetd)ti:t
uiib nadj ber nodi in beii flrict^ifcit^rüniifi^cn Giften bct t*. DbcräflOptifd^r
@aii aU ber ^tfiiiittfc^c nuioeiilljrt rotrb. ^iif ifiicc Ur&cclicfrrung , bag
fluj XiMii, bet Htalten .^iniilJlitQbt bC'S i*. obcriifli)plifd(en @ouc§, bec oIS
löegrünbec beg oßiiptifdjeii flönigtljiimtf bettadjtcte IHjorap facrüücgcflangcn^
bcm man btc glüdlic^ uoDbroc^tc lütjite X^at i^ufd^iieb, au« allrtt Un Ilciiictt
uiib ^roficn cgiiPtifdiieri SlaaKn, bk &or ifint wn uimb^äitgig rcgincnbcn
Öaiifurilcit Dctionlti-t ivHibcn, ein ciniige« möd)tigc* Ötcic^ ge^affen j^u
^ateii, baö lum iinler einem Dbtrl)oiipt flflub, bcni in ättfiiivtji« ctftbirenbcn
fiönig oon Ober» unb Uitlcrnflijptrii; «Hf jener Ucbcr(icKrunci, brtß an* bet
©tabt Xeni bcr ocu bcn Jlcgiiptcrn nt« it)r erfter Wöiiifl flcfcierie $elb
SReneit ^eroorgenana^'ti, betulit roo^I aiid) bfr nodj mitrr bcn ^HTTfc^cTn
ber 10. tS^niinftie übli(t}c ilUaui^, ald eine bcjonbcrc ?Iu4,^eidjnuns "^ ^')^^
beut Jitönig^triuifc ueripaiible Sürbciilrägec beä SlcidjcS bni Xitel: „^^riit^
boii Sctii" }u PtLiei^eit, ti^ic eine ätjnti^e Oaiiflbcjcigung ppu <sciten be$
gnöbigcn ^3ljQtai> in bet ^crleibung bec bciben Xitel „'ijjrin^ usii fiuft^"
(■Äet^iopieti) UHb „^rinj oon ^iec^eb" (litleit[)t)irt) oovUcgt. (Sie^e hai
beim 3. obctäa^pti)<l)cn ©au ©. »»o tiicriibcr ©efdiitc.) ^ut ä«t, aU Vegiiplcn
eine öoii taiferli(§en *$rdfe(ten ivetmdlictc ^^rooinj taat, genoß bic Statt
Xent eine« befonberen ffluf<$ megen iljrcT oHigcjeid^ncten ^utpnTiötbercien,
bie in beii awi jener 3^*^ finniincnbeit flnufciTten l)nii{igft enofif^nt merben.
^n beni moberiien Citvirnnicn d Xiitetj, n>elct;cu ein in bcr oben Annegebenctt
(Sntfrnnnig tiDn 9[bt)bo£ uniucil 3}crbid gelegenC'S Xiorf fü^rt, ff^cint fiü^ bcr
alt&g^ptij(^c Stabliininc Xciit erhallen ^u l^aben, nnb biirfte aI)o in jener
@egenb nioI;I, nnb nidit roie einige aimcljnicii, bei bcni „St'um-t- SuUAn"
genannten Sdmtlljügcl bc^ ^lbtibeniid)cn Xiiiinmerfelbe^ bcr $(a^ }u jucken
fein, auf lueltftem cinft bif nitcre .tionplflobt be* k. ®au« grftonbcn. SSie
pe fpälec Dpn bem oufblii^enbcn 51fat)botf in bcn $tinterflrnnb (icbrängl mirbr,
fo niugte nac!)t)ci- loicber ^.nbiibo^ ben \o longc bcl)auplrten Si^orvang an bie
fel)r Diel n5rblid)ei', nod) etiun -20 ttilouietcr nuterijalb ®irgf^ Qcfegenc
Stttbl t— r - i 11 o NtBclii abtreten, bercn Sage nn* biirdi bie mobemc
Gvtfc^aft äRcnfc^iet) (e^cidjnel toirb, in nietdiem 91amrn fii^ offenbat bet
dltAgpptifd)e erf;a(tcn tKit ^lebtn 9Iefd)i flieg fpäter bic 6labt nudi €i
ivtl4l|«i Vtftimmiiiiflnt nnb j^ufanimcnftcnimgen allaguptifi^ri 9Inmrn bti 17. ^a%t'
Ijuu&rtld V. Qt)t. um inobfin tibcfiviiijt^en öftre eoii (Hric^rii itiib ^tömrin ntvflbrflei
Ctti uiib i'ätibrmnmrn rtnc icifienfc^lllK^r ^bat int« uoilicfll. \vU fit wn eltic&rt
»iiiiiilKii »uf brm Ql«t)irte bei allen (»cogiap1}ie \ni\m no4 wn ttinriti ?oi{c^t ge>
Inftd ntoiboi.
^i< Alle groacdtp^tj^c Sini&eilnnß bei} £n»bc<.
155
ober Siti (©i)t^ ) iiiib wii» bcm üorgcfc^ten OTosIiiIiiialartilcI p $f i, Ipplifi^
ncoi, )tic(rf)cr testeten ©(^reifiuitfl itiott beim wicber, Weil ^pUcx bie Stabt
»on einem bfr ^totcmäcv bcfonbec« bfwriugt loorben, nod) ben äufa^
IjJlulmi* gab, in üDÜcr Si^reibanii n[)o . 4i y^s > n i 1' rr»
l's i f t u I m i »
„^fi beS ^ti)[c]n(iiis" loulcnb. Sdjlie&tiift lirß man bcn ciflnitlit^cn
Stablnßmeii gtitii ^i^rt uiib lumiilc (ic iiitc nud) nntit bcin Si'fn&e ""b fo ciil;
{Irtiib bec f;>älci' allgcitiEiii gebriiiid^lic^c ^Jlcinic 'ißtolcmaiä, bcii Itiic btt
Strabo unb 't^lintiid bem älteren, be-^glcidien Ixt ^lolcmaii«, h)ie im
Ilineraiium Antonlui uiib ttiif bcit ©aumütijcii bcr tiaifcvjcil {inbcti, toit
ebcitfo iii bcii bcmotifit-fii-ifs^ifc^cit jiciiitififteit geiy&tinlid] für t-n r.Hi*j „in
ber Stnbt ^fi" bfä bcmotifc^cn Ifjteö in bcr gricf^ift^en Ucßerfctjung: tv
UtQltftaTdi cintritl.'*)
3m S. Dberäiiuptifdieii Qiait \}aben mir bie Ic(jte XcnfmSCtrftättc, au
iDfli^tr bcm bo* 31iUljal oo» Silben iiarfj 3lprbfii Siirt^iDtinberiibeii nod)
^emtictgebdubc aii^ aüagi)))ti|d)cr ^eil begegnen, "ihn :flbi)bi># ab, beit Btrom
I)inunlci bu^ jur 3)hinbnng bc^felben in? Sl^ittelmcer, finbeii wir an tciiicii
Ufern in reinem ber &aiK, luebec in ajiitlclngijpicn nücfi in irgcnb einem
3)iftritU ber J>fttii^nt Scltab^lilc ein on^ ber ^j^ljarauuciioeit ert)alti-n geblie:
•i Tßfi bie Gtnbt ..^U\d}i'-. mit ,/J3|i bcä ^ilolnnSii«" oict ^lolrmal«
genannt, in tpater ;lrit tiren ftü^cii ?lii(titiwiiiig flriiommcn ftoEien miife, firfit oiic^
bardiift ^{rnoc, bn^ \it eine ^i-'it I'^nfj bie vniipLftabt tiiKi bt|i?RbcrcR, UDtn ^^ini-
litdirn Öiu nbgei rannten aiitoiioiiKii SiOiilici flrirtlcii (Dgl. Rtr. in, Tai uc, 33). —
'Mi« einer con brn Dlniiien be$ firotobif^, nicitljr} iai l)tilige Itiiei be4. luic in Dielen
ÜgQf'H'^^ ^litblcn, fo mnf) tjier Derelitieii fflolleltScliiit mar (ficl)e€. SS beiOnibo<),
wirb angcfb^il:
Sui
ba^ei niir eine son ben bem Sclmf'
tulte cTflebcneit Stätten bei $ellii Sa-3el>Rl „^o^uung beff Sebat" oud)
I 4 _fl 1 1 '''^*' „SSobnuRfl be» ftroIobiU " Benannt finben, nnb
T^ S n i
geroiü iiiit iHedjl leitet nnjct tinibisifttr 'S.'eflitibtci niif btm (Jlebiele bec ntingDptiidiEii
QJeoflMpIttc in feinem .JUcl. Rcopr", £ Söl. unb „^'Jeilid;!. t- Öfl^ Sv»-". Ifii9,
$. 10, bcn ^Eanuit tce oben befpcix^tnen mitteIägDl)tif>dien Stabt $fi;i dor bielcr
iÖenennuna i)e3 ctbaltiprobilea Ijtt.
••/ Xein *)lflnu'n bcJ am iJlile ge(«flentn Xotic3 $eliane, IfOn »elijieni aui mm
v\i\\Ud) bie !£'nnljcniiig und; beit Siuinen uon ?ll)VbD8 untetiiimml, liefit ein flU=
tiidtcr Crläiiamc ''Cuttiue 311 Wniiibc. btx im Hopjiicftcn in bei «direibiina
HOTp^JIK i>oitrauf;i iitib nO^VßjJ-flC uiuluUiaii.-] vutlifßt. — ^if i-'ngr bec
Slabt S;iui-hiit, löcli^c tili f\ro^iap^i\üi(x 3ejt ISbjna Itpc. lil, ßfl, 32) aU ii&upu
flabC eiiiefl brfoubcien, jeiliueite |tlbFift(tnbißeit i}bfiägi))ilif(6en ICijiriCted aitffüliel, iDtib
un9 bcflintmt bnecfi bai nod) l)eute (i^nj ^e»|cl(lfl:l ^Ji<inieii liiljtcnbe !£'ot| €anil)ut,
cIlVA la Silom. jtiblid) Dvti ?t1;libi;d nitft A Silotti. vom 9}iliifei InnbeinlcJirtft gelegen.
(Sie^e bie betncßebene sweilf Jtnite über Win IH— VIII.J
156
$ie alte gtograflfift^c Gtntifrilang bti iattbth.
Icnci tcmpr[gebäiibe. €d]uttl)ügc[ tiiib TriimmerftättfR iit SKcnge, eilte
9lri[)c ijon 'il^iiratnittcn unb \i\tx unb bn auf bctii ^clfeti gtl)i)l)Ile ober otft
Steiboiitcn fiiifficfüljrtc ©rÖticr Dfäeid)neu iiii-3 Beim Xiircf)H)iittbci-n ber übrigen
&aat bie $Iä(jc, an beiicit tiicr biefc, bort jene bebciilcnbe Slnbt fut 91Itcrf
acftonben, bo^ ooit beii bcru^mtcit 2cin|wlit oDcn, toeld^ie irinft einem aJicitiy^iÄ
ober Sofa, ciiietn JyirliPVoli* ober SJubnftiÄ, einem laiiiÄ pbcr %<'
liiTiunt ttiib toic foiift fic flcfteificit, },nt 3i«bc flcrcit^leti, ba ift ^eulc aud^
nirf)t ein eiiiiiger mcl)r «orlifliibcn. ©eil a[\o nur in ben erften 8 ®auen
ber ffiblid)cii Sanbc^fidlflc in mcftr ober toeniger ßiit et^altcnem ^'lu^onbc
nod) nItcißijiJtifdfc Icmpcf «ortinnben |inb, bie, ani ben i)crfd)iebeitffeii ß^iot^ni
ber (illäöiipiift^cti .Oerrfdjtift ftammctib, m iljveit ©ftnbeii, oiif («ranit, StalU
ober Saitbfieiit gcfdjricfacit, jfnc ftciiiertieii UrtunbcTi wnS filterticfent, bie
Ijciitc itnffre oo in d)Hi tiefte Cuetie jur ^crftclluiia einer attäßüpHirficn S^ronai
logic mib Wef^jtfttc bübi-ii, bc^ljolb Ijnbeit mir im ^^Pianftcljcnben bitf«
Sanbestdeilc aub i^te Xciitmälerftältcii einer fo rinQe^citbcn ^tfpict^ung
untcri^Oflcn. — 3« ^JliW|id)t ouf bcit iu beni torlicflcnben Scrfc einer oHge*
Tttfiiicii ®efd)i(file bem Vlbfdjnitt ber ©eidiicbtc bc« oltcit «cgiUJlen« ^«9«=
meiicncn SJiium werben tuii: nnß int golneitben baroiif &c[<^ränfeit ntü^fti,
bie ötittgcn @aue bec Steige nn^ cufpi führen, bie 3Iamen if^rcr ^anptfldbtc
jii nennen nnb. roo cd nadiioeiäbnv, bie IJJIäljc, an bcntn fie einp geftonbcu,
an,^ii()ebrn, babei anf biejenic^cn *l>iinf[c aiijincrl[ain tnodjenb, an beneit, nrnit
Btid; feine ?cmpe[nelnü]bc, wot)I ober @rSber iinb anbete Scn^tttng ticci
bienenbe Tcnfmälcrrefle )id) befinbcn.*) G« ergebe« bie bie ßfi'fltflp^ifcöf
(Sinl^eilunfi beS ^'anbi->^ bebanbelnben 3auliftcn, welche, fid) grgcnfcilig ergän-
(enb, Qit bcn iSJauben ber 2cmpti uon $t)iln. (Sbfii, Zlicben, ^eabcra unb
9IbDbo§ mi erhallen geblieben**), ^ür Cbcr-- tittb SÄiltcIÖg^plcn nod) fol»
genbc 14 &aae, beren (Gebiet balb on bem rechten, btilb am liufcn Slrcm>
Hier, ba(b aber andf .^u ticiben @eitcn be^ Stromei» fid) ^injie^t.
•> lifjtingf". wel^f fit^ üba bie Ctijtbniife brr I^orttfninfi (inj bem Wrtirte bce
mtostaptfit bc» altfR JKrgtiften» cingctjciibet )u im)crrtd)ien tDAm'i^cn, iiein>eiiai mir
auf iat tärjlidf cifc^ititmc ([TO^t fflrrf: ,^ictit>tinnit« gt^ographique ilc l'niicj«uw
Kgjptc". nelilic« beti nainmllit^ itin ixe STinriteTiing iinfrrrr fftimtnifle Auf bem
Ck&Hle bft nitüoiitiliidifii Otcogroptitr )o t)Q(^rcI^tfn1ril ^. Srnfiiifi ,^1111 SetfalVt 1)a>-
*•! SorjHg^wcifc «cii flrnflfrtj, Stf. b( iHrug*^ un& Xümic^fn jlnb bbie
gcodrop6i{cl](u tcirte cn IfniDfituänbe ntroHttitlicIit raorb». i^rugfi^, „tttoeMpl^ti
bt« olltn 9lrgi}t>lrRf" nnb „biet. g^o^.". bt 9touge, „Tnacrifitiona et noticea rce.
jk lOilfnu'* unb 3)ümi(4en, „Hec II) unb IV".
Sic alte QiOitApfi\\<S}t Sint^tiliing bc« Sanbcl.
157
^
I
Irr fl, ®au 3i vC^fui"
,,^cT &an Dt« Otottre CC^em"
ip ono pol i teil bcr ®rictf)fn unli JRömcr.
33« Bon bcit ^Ecfltlptern G^era T Vzi genannti:, b. t[. „ber gtfieimnir^
DdDc", in feiner Sliiifafiinig alä (Generator gicidi bcin „CEpcnt'C'i't, bciii (>ctrii
Don 5(ot)lod" itl)i)tl)(iUijcI) bairoepclltc ^diu^gott bicfce OiflueS, ^Cl1l talb bic
SloIIc bii ?[nti3iit balb bie bc:ä Jpytu^ jiigcttjcilt tuitb, ipurbe tipn bcn ©liedjtii
Wegen feinet ^ItibilbuHn in ^^riapifd)ct (Äeftiilt 1 bcnii'nu ucrglidjcn. Ua^er
finbcn nii btc ^auptflabt bes (^auei^, lucldif in ben 3nfc^njtcit | "^ ^
Pa Cbem
„Woftnimg be-s Öiotlcä Glicin" genannt luiib, ober aaäi Chent-Cbom „bic
©tabi iti iDflc^cv bcr (^ott Utiem fic^ tiefinbel", oon bcii (Öriedjctt bolb bnrd)
UfbcrKSung ici cinljcnmfdKn 'ißniiicn* mit ?5rtiiopolU, 6alb bitrc^ (Srcici^
finnig bet altAgt)piifd}cn9lii«(pi-tid)e mitCJbc"'>"i* o''" ö^emmo, TOic.'gicrübot
nnb Siobnr ^ic nennen, lüicbcrgcgebcn. itie Stahl lag, niic bfld gtinse
ÖJrbiet i^re* ÖJaiieä, am iiftfidKn Stroniiifev nnb ^nt fid) in bcni niobeTneii
9I(imeii ber rtiüa 1-* nilometci; imlerfialb bc^ Bnrtjcr liffproi^eneii Orle^
9ncnid|ic(;4Jti>ti:nimÄ) gelegenen Stnbt ?ld]inim bet Qltflgl)plifi^c9Eamc61)cni
bentlid; ei^alttii. Xie (^leid^flellung bcr ucn bcn ^.negiipteiii in biejem O^aiic
unter bem StouicnC^^etii Derclivien (^oitljeil mit bein gried}iid)en '^an einerfcitf
bann roicbet bie 3bentiruinmg bicfcr ögHPtifdjen t«pttbeit mit btm 4>err#,
*(Jct|eiU, [etjitcie mct(cid}t ficruoröenifcn bnrdj ben 33änöracn peh^rer
b. ^. „b« SJovanfliirmenbr", lüic bcv ßlott: Cbem guten ]ior-necIit neb
Apn ur aßhafi „G[)cm, bct StÖnig, ber ftorfc ;giaruÄ, ber ^crr uon Slpn
(ein anbeier 9!fline bcr Sinti ^^anopolir) ber fc^r geronltigc" in feiner
^uifdljung a\i ber beti Set Xiipbou bctiimpienbc nab übevluitibenbc ^oxüi
genannt loirb, bic^^ tiat bie munbrrlidiftcn fabeln bei ben über Steg^ptcn
beri^lcnben gricdiifdieu nnb v&iiiiid)en Sd)ri{l[te[lcrn erjeugl. (3ie[)e ^tvo-
bwl tl in, S^iobor I IS, itJhitard), ,, lieber 3fiä nnb Djiriä" i-l u. o. m.)
®« mar bct •^anopolitifdie (Üotl (l^cm, wie ber Xl)C&flni|d)c ?tinon ober
bcr *DIempt)itiirf)c ^^tai}, wie bcr CfjHum von (Sfcpftantiuc nnb (Sine ober ber
9ttnm in ^''et'DpoIi'J ""!> iv'e foi'Ü intnrer bic eine gvofee ©Pti^cir ^leatfptcn«
in ben utrfi^iebenen Otsuen man nannte, au(^ iolarer i)lQtHr*J, nnb aU foldjee
•) 3Hit tiem Woito: „Nomina, nomina" ^ot lüt^litl^ 6« flflfljrtc ftoiiicrüali«
bfi Sj^1}ptif4cK 9ll>il|(ilun9 hti iicMxt X^aul ^irrirl uiitrr btm Xiltl: „Kasai
■ ar la mytbologie ^t(y)^t)<'tine" eine MlihaHbltin^ ccröfiemlid)!, in rcildjcr er,
mit iieler Venueiiung ouf btfifliiacnbf 3nidjrift Hellen, btcaiidjinfn mit bisher ueiiretcne
ifte
£ic altr geoflrapf|lfcftc (Sint^eilung bet SnabtI.
führte er bann Ijicr weUa <£i}tm nod) bdi Stamcn S^u, b. ^. bcr „Scudjf:
UnH", krn oW ©enoffin fciitc Stöivcfter, bic ©öttin 5cfnut $nr gtitc
Sdifi^t brgrünbet, bufa ein eorjugämcifr in Ui Scie^tuiia btr Soiinf juin HuSbriuf
rommcnbec *[Roiiot()tidmu& [id] cild (SniiiMntjc bot ciltä^nvtift^CR OJDlk^t)cr«I)ntnA
nti«iticije litt!) ta% in 'J^cjug auf tifld t}i)(I)flc Hjtrcljriiiigdnii^idi htt alten 'ilc^upttt,
R)it immer (titd) j|ii Elt^f(4tf^c^tll ^eitni tiiib nii bcii 9CT^d)kCcitni tt'uliufrftatlrn man
(« bcnciiinlc, öie folure 'ÜJoliir bcSfelbcii fiel* sii ftlcnncn fti. — Soii ftaiij br-
fonbtrcm ^"'"fflf 'ft '*• bafe ßiit^ aiif bem QJcbirtc b(6 tlnjjil^di ?llKrtbiimi bic
gorj^utin jn ciiirni faft )i,[fid)tii (finfliniii j^daiinl ift, iiibfni man bic flnfm^t gt'
roomien, bäjj ein (il)iili(^ft in bcr äicrr^ttlitfl bfr 3oniu Aum flii'Sbriict (pdI'
inciiber *ioiii)i^ci*miiB, iDic roir iljn in itx nitiiftüptifdini äicliflioii jii fonftnUKti
^nbtn, oiic^ bft ©rirdifti inib Siönirnt (ii^ tili WriinblnQC i^crc WotttlHjcrftjruiifl
^cinutftrllf Tiiib nIS folrfic (iiirii ntiOtrlciin baren (£itif)ii& tittc^ ottf bnC Altcrc
ttljit[iciitt]iim (iiiißcübl fitibf. ^itbciii id) in Bciiig Ijicraiif iiut^ nni bit von einrr
Slulotilül btt IlAtri{(l)fK Tvui^i'fl'iiiifl gci»i>iniritcii Stcjiiltnlc ^il^r, OcimtiK iäf aitf bic
bo» ^. 'üüffcii im „Wl)cin. aHujciim f. ¥t|il. 5t. 5. XXVIll unb XXIX" ttciöRcnl'
lichten Slbi)iiiibltiii|irti übet Xttiitxloricntttiiiig, in bcKii crficr ci S. &SZ l)in|l:
„VUrn aiitifcn SJcligiiDiicn licQt riti bnlb ftartcr, fialb fc^wdifirT derDotltdcubcr, f)icT
bimlcC i^ca^titrr, bort t\ax ftii0gflpiod}riirt ;^Uji jiiiit $[uitottici<mtiS (u Q^unbt.
Tic« i(l — um bne oicl niißbroiKlile !>ifr sulTCffcnbc ®lci<^Bi6 »üit bcm Xduwctr
b« ciifllildifii ^äJiatinc 41' »etrociiötit — 6ct totV Irabfii. TOtldjcir fic^ bMtii§ bcn
Otflflcflülltli'u, iiQiiiciiörcid;ni, luibcrJljrut^ÖüiJlIni ®i>ilrrl|inimc[ bc» nilttt^UBt« ditl'
bnre^iiv^t. Ü* lüitiitc iiii^t onlietÄ ieia. Ta« iiit»iiilrrl( flttlii^e ^douftlicia lehnt
eintr Sid^f^ii tjö^cuc *iiief)tc mil iioiiiflCiiScr 'JJiHliiociibtarfit ab. Sie logüeV Äc«'
fcflufRj jiiljrt bcn "i^diiilKt^niiia bicjclbcu 'Sär^c. Xie Siotiit ^öitg» cin^illii:^ in M
jtiianimcn uiiD luenii i^cc Slcti^ccitiiQCii a1? tfttijcltocicn QebacE)t uitb Uff
c^it isecbcti. \o initg boä) htt (Hcift btc|([bcn einer Ijöbccn allgciutinen
VStaÜH iiiitecotbitcu". (Sie^i: tai a. 129 am £d)Iii6 ineincc fluöcinonbcrfftung
Ober ba« ©den bct tu 33(iibera oeceljrkn Wöttin ^atftor (Bc(ofilc.) .,7;tz feiner «b-
flidfiion idl]iac ttolt«s<ift flicht bieic ttaOtSu 'J^tadjt in einci' ßretfbiiic» lontreieii
STJc^ciiiiing. Ü^tlc^e bi« fein miigtr, barübci nat ani (fibenbciDp^nein feine fBa^I
fleloncK- $ic Sointf, wc[cf)C mit intern Wiifgöng uiib Untetflaiig Xoq unb 9l0(lil
tieiint, mit ib"m Umlauf bie C1«l|ir^jttleit fdieibcl, fic, bie Cuellc Von aQrm ^t(t|t
unb Vcbtii, Qctvil^rle ber Stiub^cil bei: SdKer bie ^ocftcflunn einci l)Ö(^ften Scfeit^
Xicf ilU allec ^'ß^ift^rinlii^feit uad) lüi bcn cicfeimmtcit Umfßtto bei Wntfdtlieil,
meiere ^flitlfarbc fic aiidr iroQcn mng, )rbtnfnllj> fiic brciieniaen Xtjeil, oon toeldlcm
»it l)ifi Ijanbcln. Xtt UKiileidiciibc gütjc^ung tiriiißt c* ^ii iimiict ficiflcnbcr fllat'
tieit, Wie bic ^liit^pc« OSötter bct »etftlji ebenen Stämme in nö^etcr iBc,(icf|inifl ah biffrt
SiatitiFidfl ^cIkI: li?ie bei' ^ian^Cin^all ber ßrijf^en iitib \emitii(f)(it Vti)tboIOf|i( auf
ftflarei (yriiuMJflf rii^I. SH«n borf ietfrtutiKn, bafi b«# Webet, ItKldjtJ nn bic nnf^
ße^enbc €oRnc ßctidilet iPttb, berjeniflc 9(.ilud ifl. tvcUtjec ullen Vüifctn »nfttrc 9tatr
glfit^ flelAiifitl. niii liiiHitcii {id} bctiaiitflft [|al Kitb bomil andj bic dlttlte nnb
ntiliiiintiti^ic Rotra bnrftellt, bttrc^ mcli^e bcT 'SRenltf) feiner ^t)Rung itnb Vrntiiunfl
0oltc« f(ii«btii(t OrrlicV» b<)>" ititb S. TiST; „^{i[ bem -Xriii)>elbau Warb btr tut'
fd/etbenbc Stfiiilt getiraii, istldjrc con bem ttnflATCK ciii^eitlid) eiefdrbteit 9tq[uT'
V«ntVi<nnil An bem Ipitftcte» menfetjUd) gcbacfitcci 1!olnlt|tifmuft ^inübalcitetc- )Ibcr
bfftx brr biinicti beriDiticnben ^ieltjeit uickIiI bit (fiiilKÜ br« @Dilrib<»>u^lfeini ib»
\vitj<4ofl oellrnD unb Milcif}! bcijelbcn einen inofi üctjrii ^luebrud, ben wir nüd) itlH
burd) 5Kaf) unb iialfl an ben Xitluimern bei anlifcn nultu^ftötteii gu ioiiftatiicn im
Sinnbe flnb. Xte Ztreologie faßt bic CKi^ttri auf al4 tteu^iinflcn ber SEflifede b. b
bn £onnt, beut Vuge br6 ^euf, nie bie ^Qtntn }o tccffcnb ftc b<iMnnten".
Sic alle ßtogtav^iit^c Si»i^«tlti»g bti £anb<«.
159
ftanb mil ^clu Beinamen J^ -.^^ Ei-pä „bic f^rbfürflin", mi^i liicIAcm
SloTiwit mit SSorfctimg ici ägnvtifrficn SewininQCflrtifft* feie tjlncdjf» eine
tSiJtlin 2:tip^U ficmat^t ()alH'n. ^ic3 crjcfjcn wir rcc^t fccullic^ aai
etiHc unter bcit Xi-ümmern uoii ^oitopoli^ aiifflffunbencn grict^iftfie« Qiu
fdirift, in icx eriWÖ^nt roicb ein jr<tOör«'nj; Tfitq^tdo; xol Tlavos Oitäv (uyC'
mav „SBotflc^er ber Xrip^iS iinb bii- '^an, bcr |c!)c grufie« (Sölter".
Ün^, wie ich im SÖDTTjerflCftciibcn f®, 55 u. 127 — 129) alö SBermutlimig
au^Qcfprac^ni, biv ^cipoliiti-r ber uctjc^iebciKii (Soue in i^rer ^tec bicfcn bort
icneu fliaiiieii jüljrenben Stimiö^gotltieit borfi ivolit imm« nur bie eine große
(MiXitjeit 'illfpplcn'S eiblictl ^flten mpflcii, bafiir fdjeitit mir beifpicUiüciie aiic^
bei- Umftanb 511 ^pred)«it, bnB bie IJ^nnopoliteu i()rni til»cm, bcn Tic l>clb
mit btm Äiiion unb bolb micbet mit bem Jioniä obrr 8t« ibeiilifidrtcii,
itidjt Moft fll* bie in bem fciid)£cnben (Hf|Hrii bc« Xiiflc«, ionbcni aitd) nlfl
bie im 3inc()l er^eUcnbcn ISJunbe fid) DÜdiborenbe (%lil]eil onffofeteii. 7ik4
flc^t IjeroDr niiJ bem Flomen ,^ | '^ ^4 / ,,@tnl>t bf* feurigen
Uli •tu kii'pe«
iÖuUeii", milcr njcfd)ei)t bie ^fiuplftabt be« P. CSfliifö gelegentlich oiifiiefüljrt
roirb. S)arc& ba* bei bicfer ^iomeiisfcörcibung bem ?lbiectiuiim [lea „Öeifi,
brcnticnb", l)iei- Em HbertTagenm Siitn „^iljig, feurig", itori) imc^gefegte ^c*
ftimtnungi^jtidKn bei 3)ic»nbfid)el ') luitb beutlic^ aiigej^cigt, ba^ bie t>orAn'
ftct)cnbc öiriippc Ka-p«ü ein aui ben fflfoiib ^cjuti boCicnbec ^(iiWriitf fein
muß. *Mh{^ f)tcr (yiit rciebcr SSrußfcf) snerft bie rid)tigc 5;eutnng jür ben
(0 [etlfamcii Stnbtmunen gcfiinben, inbet« er nftdigeiuicfeit, baß fid) bie alten
SIegljptcr gelegeaflict) be« 'iluäbnides ^^ '4
Ka -pe»
Sejeic^mitig be^^ siiiuMjnienben 3JIonbc-S bebicnten, rcö^ceiib \ie ben ab =
„ber feurige ©ulle" juc
iic^ineitben 9Koub mit einem
>i\b
J^„
oerfdinilteBcn Stiere"
oerglidieii, Wk ^ie^ auü einer ßuf ben SOloni bejüglidicn ^ntctjriit bcä TEjcbo^
ntft^en (IfiunTulempcI« rec^t llur bcrwrgeljt. 3tt bicjcr oon S)rng(d)
„Kec. I. taf, 3H ücrüffcutlidjten iinb „Itevue ►■gyptoloRique" 3onu«r£)efl lHÖt>,
@. 28 t)cfprod)cnen ^nidiiift roirb von bcin (eine töcfloli trneuernben / iß
lib
toubflütt" gejagt: ^^
ler atcbiot
»JIT
krh.
J55J
K&b
r k& ■ pM ein
^ ^ „SBenii er fic^ y«;
pn
160
7ie a[te geosrapfiifi^e Siiiltiritung be4 fiaii^ct.
jüiigt, ift tr ein feiirigct S9ulU, in (einem 9lllfv ein tjcvf^nitlencr
SHet". ffifnn nun atfo "^ -^^^^ B ©.„Cliom-Ha, b<t ^eti oon
Chem rfi neh ap
SIp" (rnbcrer 'JJnme fili: ^iiopoTi*) in einer Jicnbeiain^dfcift bejn(^nfl wirb
old „^crouC-lrctciib oii beni aKmotiatlidicn Sefle bei ciftcn i£x--
(djeiiiung bcS £D2onb[rd)ted, um tinjuiietimett feinen ^lot) aU
fcuvifler SBiille (Ka-i^'*«/'- t>. ^., um feine ©irffomleit fll3 junctunenticr
SlZonb on^ultetcii, unb luenn feine Stobt ^anopolis ben iöctnamen „Stobt
bce fentigen S9ii([cn" b. f). „bed innel)mciibn! 3)tonbc4" fiiljrtc, fo Qe^t
baraiiä l)crDUT, boß bic IHi-tußliiicr be« ^onopolilift^eri (Meinet bem oon
iljnen (Elieni genonnten Scrc^rung^iocfcn, »eitlem pe at-j ^linon^ÖlcrtCTOtor
nnb ebcnfo ali bem bic Si'ii>be alnuebrenbtii -^i^iuä n>ic btm im &lani
bei- Sunnc ft(^ oifenbnrenbcn iRn itiit 'äiiibeiinig barbiadjten, aiiiib oU bcr
bod STIonblic^t );>enbenbcn (^ottl}cit Ijiiilbigten.
Wecciu* ^»idiiifloii au* bem flUeu Sicidje, alfc aus bcv nod) bem 3a^rc
2000 1). S^r. ooraiiliegeiiben 3"'. 'ft»" i^ci^ 3lobl (Slieinmi« iinb tti in
i^rcm X«mi>ct öcrcfKten &ottti ffirwÄftnung nnb bis. ;(um 5. So^rft. ö. <J^.
inng in bcr Stobt G^nnini-^ fiii bem 3d]u^gotte bc? Oloncd gemeinte»
4)eiligt^iim nüdj in rootjlctlialtencm ,'inftflnbc ßeroefrn icin, benn ^erobot,
bec in jener 3cii StegQplrn bereifte, tpric^t fi^ br)ügli^ biefr« Tempeto,
bcn er für civi bem :^ixoi ^Perfeui- crvi[I)tciea ^^cilifitfjiim crflärl, I! 1)1
oljo Due: „tSlfcnimiä ober, eine groBe Slobl bc>> Iltcbifdjen fi'reifeiä, Itrgt
na^e bei !Reapoli<S (irin anbercr ^lame für Aainepolid „^cuftubt" bod
Vtiltge ßenne. gecienüber bon ^enbero) iinb in bitfer <Stobt (Qt^mmif)
bffinbet fid) ein uieredigc* .ttciüfltljnra be« %*ctfenf, beö ©o£)ne* ber Xan«?;
ring« nm bfl'^frCbc ftcljcn iiotmb&uine, nnb bic ^ortjnDe bee ^ciligl^uin« ift
bon Stein, fef)i: groß, unb borin flehen jroei groBf ©ilbfäuleii t>on €teiit-
3» bieffr Uiiigr(n,\Hng fie^t ber Xempel nnb in itjm ein »Üb bc* ^ßerfeu».
Unb bie QI)enimilcn bort fogeu, ^cifcnS luerbe oft in i^rtm Sonbc unb oft
inncrl|oIb itjxti ^leiligl^umu gefeljen; äud) finbe fiil; ein Sc^nfiritftulj* i tioii
feinem Sußf, in ber OJröfic uon jnjci (Jtlen; nnb fo oft biefer gtjeben turrbc,
toninie Segen über gauj ^cg^ptcn. Xai fagcn fie; nai ftc ober bem $«
fen« $tcaenif((]e4 i>fronftolten, ifl, bau )ic i^m ein Mampffpicl in aUrn
fioRipforten feiern, tuo.^u [x( aU greife ^icli, Slänlcl unb .^^äale anffleQcn".
^0« (licr von ^icrobot eriuiStmtf iiotnptfvifl "0. iw« »tö bernnitbe, lein
oabcre« tdi ba« bem (Motte (£^em t>on ßoplo^ unb ^onopoli« in feiner
*) HBat bcn liier erloiSIinlen €diiifiif<%<'^ Iielhlft, wa welc^eBi nadi ^relwt«
^cciAt bie m;(minil(n il|ni cijöfiltcR, lo bütflc eicileidil bic &iiuplil4c Softe Bon bei
lllPtliPBf ^niil . aat b« man ein %ant Sanbaleu gcfeitigl, biei'n Qrjilituns ja 0niiibc
licflen, »Dtai aitA ttt llmflnnb ipcid)!, bag snobc in immUltlbarci 9)ad|bdtf(taTt
eon Vonwoli^ jene botbariidic fiDCcbur mit bfin txip^vn tJorgcBonunen looibcn fctn
fön. €iebc b«^ bei bei {lonvtftabt Ixfi niirMtd) onflp^nbai 10. 9tnct tiirrübtt
«rf«ele-
^it aitt grogTAs^iftfir eint^eilung bti üanhtt.
IGl
I
QigcRi^ofl ali XUhtiWmUt bei grcwten ju ö^ccn gefcitrl« Scfl öeS
©tongcnltfttcvn-j, 6ei luelc^em an einem i'ov bciti Silic be-? ÖJoltc-s ßfieiii
o«f gerichteten ^Dl,^fifrüft von Sliibicnt, Ülfioteu mit iHeiDofincni hex an-
(irenienbcn Stifte bte Gcremonie bea (Mecftfllleltcrnä niiagefiifia imirbc.
hieben Ulinfl- iinb Sininpffpicft» mnnt^crlei ?Irf, ntie fie un-3 roiebcr^olt in b«i
Tarftflliiiiflen fefilidicr iöeftebeiitjeiteii rii bcii Sifanbcn bei- Xciiipcl jinb (Srnb:
fd^elltMi in l'eben unb (Tceiibe am Heben (itt]mcubeii ^Silbern uor^efiilirt luL'rben
iinb TOubei, iüic .ftcrtfbiH in iöe^ug auf ItiaitüpoIiÄ bericiUei, '■ßkl), ^miti
unb ^(iute a\i ^jjrcife ati'^geftellt gctuefen, bei mag eben an bi-n ju li^tiicn bt9
tSdem-Hian in ftcpto^ unb Itniiupoli;* gefeierten geftcn jence bon Sceiiibeii
Qiiifgefii^rtc ^iiviifpiel bc5 iStnnfienllctlcvnö eine [leroLirragenbc Wolle gcfpieU
tjnbcK. Slu ben Sfinben ber Tempel uoii Xeiibcra nnb öbfii, toie aiibenuflrt^,
finbcn iDiv inefjtfftc^ biefe, iebcömol bcin (Sott? ßV^ fii^'f"*"' Geivnionic
a^gcbilbct. Slii^ ni)C^ unter ber ^JJtoleniäer- nnb Sniferfietv;
fl^ft muß ein Xenipcl be» Gt)em in G(jemini-5 cfiflivt ffaben,
bo eine 8"cc^iftf|e ^iifdjrift and bem tu. ^afjxt bc^ ^nbrian
ober eine ein beut ^'C'l'flt')""' *•<■* ¥"" '*"" Sttemmii itorfle-
iiommenc 3teftouralion tencfctet; jn fclbft nod) ncidj bcc %ftt^
ergreifun;; ^legtipten^ burd; bie Vtialei muffen, ben ^ccit^ten ber arnbifc^en
®d)ciflfteUer "Jlbulfeba nnb (^bvifi (lemäfi, in 9ld)mim, luie ntiti bie ettibt
genannt luitrbe, »on bcm ölten Icmpel bc« Gf)em nidit nnbcbentenbt SReflc
tjorhunben flcmtfen fein, ffbrifi tjffct in feinen ffleiirfilfn befonber« ficrooi-
bie große 'Joucrt)afli(iti'it be3 inmitten bon l'ld)inim gelegenen 93irbe (bie
oröbifd]C ^öcieirfjnnug für leinpelgtbäuhc, cntfinnben au5 bfm nltSgtipHfdjen
Bopor ober mit SlbTOerfung bc^ finalen r Koi>i, bemotifd) Li-pi, füptifc^
epne tcmiilwm, mit SJorfc^iwng bei iifli)ptifd)en ffltnsfniinotartifefs |i)
unb tü^iiit nn bemfetbcn bie Qrofie S^Ünlicit feinci' bi(bli(^cn Scirftellungeii
unb3iifdjvifteii. ;'tnbev6egeni'0ftrt ift wn ben lempclgebciiiben b« alten iil^eau
ftobt nid)tÄ rocilcr cr^oiten al* einige Wenige gaiij niibebentcnbc Irfimmcr,
bie, ein gntc« Stütf oon ben heutigen .?i(hifeni ber Stabt 3l<^inim enlfenit,
in niJrbfi^et SHidjIiutg uiui ber Stobt, jerftrcut nmljerflegcn.
3n bcm novböfllid) benadjbarten Söfiftengebirge, nnttteit b« Xiorfc«
^nuiift^e beftnben fid) metirEre Selfciigriibcr, bic offenbar ber liUcIropoIt*
uon (ItKnnnt« ange^urtcni aiic^ eine bent C^olle tiljem geiueitjte t^el^ßruitc
finbet fic^ bort mit 3n|d)riften unb SncftcUnngcn, bic fid) auf Iljutmafi« MI.
(18. 3Kanelbi)niid)e ^i)iiaftic) nnb ben ab iUegitiin bttrac^teteit Aünig fli
unb bfffen ö^eniafilin lli (um 1500 b. ü^r. l bcj^ic^cn.
ßiiin ^'aHopolitiid)cn Qlnu muß oucti bic in ber Xotitia dijruitatuin
fnblii!^ DDn ^antipoti^ gefeilte Stabt l^omn gcf)i)rt ^aben, in tcelrfi» ai*-
xdmifc^c ^efafinng bic AU prima Hiberoi-um angegeben loirb.
9llml4<ii. Kf^aitKn.
11
162
Xic eile QtoQtapTji\(l)t Stntt)etluiig be9 Snnbcft.
tn 10. Cim 3 ..r.if"
„$rr etau bc8 @öltinneii(rfplcr6 Itot".
iMpdrobilopontcfi b(r ©rict^tn unb Mömcr.
TU iifluvtftnbl bietet ®a«c^ loflr öl ^ © T"''" ..*•'« S"*** *>"
SflHbflle"*), Oll* luclc^cm nltä(inpti(rf|«i fllamcii, tev im fioptifc^oi jn ^.Tßw
(letuorbcit, bann bic mobetnc nriil<t)d)e %Cieiä)niing 3tfu cniftjubcn, iDclcbtti
ein 20 ftilom. untcrliall) SUicitlt^ic Ci^tgleino'i«!, gegenüber von "Jldjinim,
ttiua 8 ßtloin. laitbtiniuärtf, an\ ber (iiilen Si-iie be^^ Sttcmed sfl^äfifÄ
Dorf tiitict. 3« 3litctfid)t auf bie in bicfer Stobt bcfonberö WKfittc ^Ptttn
;Ciatl)or, ujclcfie bic ^ricc^m mit il)ccv ?Ipörübi(c ibenlificirttn, Wutbc
'Jtp^robttog.^olid von xtfxxtn bie StAM ^etatifi, mit locldicm dfomtii fic
nifftrfrc beitiidudc bcr.t>a(t)Dr Iie^onberfl ergebene 6tdble 'Mcgtjptfn« bdegten.**)
iieitnicifc wax bnö Ölcbiet biefeä föaue>? in ,\njei ^älfttn ßet^eilt, oon
beiicn bie auf ber Cfifeite be$ StrumeS gelegene grögete ^iilite, i» tt»[cf}CT
aitd) bie. bo^ fofibare IDiaterial für '^(rdiitellen cmb '^^itb^mier liefernben
©tciiibnid)c brt bcnndj borten arobiidjni äSüftc in^ Ijin snin 3Jvoiiv ^otpljqrile4
ge^örlcn, bcn '-Borrong bor bec S.tefl)cile geloünnen ju Ijaben l'^icint- "Bicfe
befüuberÄ Ijöufig in ben beuten ber "iptoleiitflcr^ iinb Haifericit (rtoäfjnteit
öitUt^cn Xi|tri(ic fuljctcii bt» iiijc^iciTHidjcn 9ißmen:
11
i Fpi „Hcfi» uiittr. iii"
„<9au bcr tribrn Qfütter".
So fuiiinte man biefc« öe&ict, weil nntft bcni SRtjt^u« einer oon ben
llSmpfen jmiff^en ben beiben n«^ bcfcljbenbcn ÄiStlcrn ^onia unb Set in intet
*) nie bei fo birlm Wau^aiipifldbltit fle^l auc^ bec Home bei (iduplftabt bc«
10. <SaiicS lolcbcT im 3uiii"i<i">t)ang mit bcm (iDiu>niBllju9. 9Ia(^bem Sci>Ti)PtBQ
auf b(in j^ftlti^n fficbittc bicfti OaiirS unnttt bei €l<ibl Tu-ka (VntdopoliS' von
^na* übrnsunbcti tvoctcn, \otl nadi brt Sagt man i^m bie l^avi nbgriogrn unb nn
Vooc €aiib<]Ien botiius arfcrtigt ^abcn. Xif über btcfr fitiiamr Snnmibuiig btt
Zi^^onS^ant berit^inibe 3nf(bnft be« Srnbfroirmrrlfi fagt:
I p 4 ^„ .;>rü äcj n -^ == f ß
meaelc «"n Dehn« Anrt- f pm feb-ti
„%le{*airlbe«9leiibtii(Xin>^onjR)titbcDeiarbeilttjti(in(mciinbatenpaiit^,
**i dinui 15 Shlom. fdblld) Don 3(fii (V(plKfibilotiDli») bcicidintt ein am StaiSft
ttt nit(te (i(ti auSbieilntbtd XTümnirifrlb, in b<c "Jldlic bc3 na^ b^m !£>li.vii<1]e €tiiu>
l^iiK iKiite S^^T c<(etiubi gtimnnte» ülolleibotfc«, bie £tätie von Vltl^tibi«.
m\itt €inbt kd^I glcidiftins tiot^ ^ii bcm weftlidrcn Qkbiete be» i». tfaiir« gtl)4n
troben tctcb.
Sic Hilf geogrAt>^M4f (Einil)ri(iiitg bti Srtnhti.
IGd
ntttljrileR, inbtiii id) mit^ in tin 3l>icbecga&e becfcl&cit bcn ^Jend^ligungtn
onff^Itcße, mrlc^c Stugfd} bejüglirt) eiitigec I)ietog[i)pI|tid)pi S^xd^en }u bei;
9latiillc'id)cii J^ppic gegeben \}al:
eher A u
lälllpfcitb
m*.
M.
täDpoIiif). Scicitb
{ QitiA.
er libeimäUigeitb
bui^
mittel^ 6i^kubcr.
lUi. ti
Sciriib fi'
b«i8lflbiS(§ct'
__ «,.« >:j^
B^-chencD
SUcberlDcrien
I I
i'a. t. F
inSortfd)(rpptin(i i^n
fl^'.'^T«
iiit. r an. II
ciitnitcfelitb i[)ti, icictib fic
1 Jr I ö ^ ^
or ])H-mt r>ii lii'c))-nnlcrDi
nadi ^au« beceinivitfluRs wn islabt bed ^üiic« b«c
Reiben Söttet.
tVoBfri fl«K( »im Hiildvpiilll)
An.
fewnb
a
uit.
ciniridclnb
O c-3
«m-rlifii
I
\
f «m-rlifii itii )in - uit
ibn im Simern b<» Kaufes bct Cinntidtuiig.
(£e^trred bcr allägt}piif<^e 9tame fiii: bi( 9(itläD^i)litJf(^e Sei<!^etif)allt, in
welker bic öinbflliflmininfl iinb Ummidlmig mit bcii fflliimicitbinbcit vot
ßcnomracit iciirbf.j Sei bi-r Wriippc „achabnitj-uni-i" t)fltic ic^ mir ertaubt
rtn t ,;\it rrgänfirii, inbcm id) neticiflt bin in bcm olfo componirtcii Sorte
bir aItägi;plMd}e S9rjeid}ininß fiiT Sd)[cnbcr jii erbtidcn, »örtlich „2toi
ttti Stctitcö" (bic jrocitc SIrl brr im fllterl^um orbiäut^Itd) (ictuefcnrn
S(!6(cuber, bie ©tflbfrfilcubcr), ogl. bo3 Söptt iM ^ J ^^^, im
ffopti^e^cn OfeSobT ('srliflioO bacul«« unb UD än^r. njctcic* «lil ?(6=
nctfung bcj finalen r im flpptijt^en in ctilie Upis erhalten ift. ^ill man
btcfe iSorrectui rinc« cin^eläneitett i iii(^t cielien laHen. bann loürbcn mit bct
bfUfffcnbeniMcrcfitin'detiflTUppc rtiwfl bie Uebcr(fV"'ni\ ,.9Hfbf rtoftfr n biirdj
^d^nitl cincÄ 5lciiif«" jn geben ^nbeii nnb fünntc man ba üerfiitöt fein
an eine twn jenen präf)iftDrifd|cit Strtnmaffcn flegtfplenä ju benlen, nielt^e in
Mucficr 8"' fin bf lieblet Iliemn bcr niilljtopologifrficii ^orfdjung geworben finb.
ICI
$tr alte geDgta|ii)tfd}r (Sint^eiliing iti £anbe<.
tiucc^ 0$ric(^rii w\^ Ülömer ii&cimtiltc(t(n «^abclgcidtidilcti feiten ganj iiii&
gar öu« b« ßiifl i^crtciifcH, foiibcrn e* licm iftittit feftr oft itflenb ciiw
lornimpirlc fifii);iti)!f)e Hcbctlicfcniufi ä" ©ttnibe unb ioi ifl (iiidj ^ier bcr
J^üW- ^oxai luir, luns liuber uns iibn chicit bfi ÄntäopDlis ftoEt-
e^abtcii Stompf be^ $n>rii* flehen ben 1i)pf(üu berichtet, inbcm er II 21 fidj
"nITo äitBi'tt: „^fi« nber, bi-« CjiriS Sdjiucfifr iiiib OJciHobliit tftdjlt be»
ÜKorb (ihcM Waticii Cfiri>Sj; mit ^lilfe iljrcS Süljucs .'poru5 löbtde fic ben
39^1)011 unb leirc föcitDiirn intb iDiicbe Si'Öiiigiii uun ^CQifptcn. ^te St^ladjt
fiel om Ufer bc3 Sluiieü üut, in bet SÜilic eine* Torfcö, ivcldbc« jcfel
■Miildu^ä beifil; eä liegt ßCflcn 'ÜUnbicii .vu iitib l)"! feinen 9)flmcn ertialtc»
boti bcm buc(f) .lierfuleö iiberiüiinbcneii ?lntäii^, bct ein 8c'tflfitp)fe be*
Dfiri« luflr". licfev ^etictjt be-J Xiobor ifl ineineö (5toct|lcn* aai tum i^m
jugcridiifietteii ($rjäl)Eiinfi flcfleiffen, bcr eine Stelle aüi ber an htn föAnben
bed I£bfi:teiiipcl4 iitiff niifbciu()l)rteti Sefdjrcibuicg bei ^orusfamfifc o*tet)e Sbfii
©. 42 imb 48) jii Wcunbc liegt unb äiuar eine Stelle ani ber au bcr
Cftiimiier ßiigcbva(f|tcii türi^eieii ^iebattipn, in ber c9 Ijeint, bn^ einer Dort
brii .viDnu^Iämvfeii (^cijeii bcn imiiiiei; luiebci: aiijlcbcnben f^einb ^pp^oii ]talt>
gejunbcn f)nt3e i» bcm i)itliri]en Öebicte bc* 10. obetögppliidieii ÜJniie^, 100=
felbfl b^irc^ einen ^uif »lit bcr Sc^letiber .*poru'$ bcn iXtipbon gefällt Ijabc
in bcr 9i8f|C bec 6tnbt.— ^^ q Sehet'*), taie neljeii TiikB „Stnbt
bce ^vl;cn ^nßcä" itnb Nu 1icg|) nulei-. ui „Stabt bcd (^ueS bcr bciben
tS^iiltcr" btc von bcn Civied^crt ^ntäopDliS gctaiiftc ^lauptftabt unfere^} Öft=
lidjen 3!iflri(tC!S geiinimt lüutbc. ^^ wtU bicfe fiii bie Stitcipretotiou brt
Xiobor luti^tige StcCIe bcv (Sbfitinfebnft tu itircm uoQeit Sortlaulc ^cr
*) ;3nb(t$l0lttnä«iURbffatfn|tit Ottfi^tvinbei bnOaurur^anjanf brnStjirit.
■^
\
ff» 10. «au pauiiit bann brt ^ifltifl, ""T v ?<hf^f ober ^T * Schpf ul'
Bri^iiriicB, mti brr ^aiicftabt finläapoli« <Tuka< (litt bet Cftieite tinb bcr Alteren
isidbl Tl'Iiu (^Itp^iubitppolts Qiif bcr SE?r(tfciie. neben lorldirr in nnignt giften, iinb
^raat au« bet ftnifetjcil, ali eine btittc fiAiiciftabt no^ bic iiiilcttjalb Tt-lm i^tiu-
SptjrobilDpolilie&tnfall« auf l>rtS>eftTdtc gelegene Slabt U _fl.^ .-. o BA-HP>int«ii
aiiftttit, bie im Ottnerarluni 9Iiitoiiiiit untre bem 9lAmeR ^if opt# au1fl<|iil}rl loirb.
7>n (Van Svbi't', bcfteii eine ^'lauplftabl Sehet', ntid) Tuka geHannl, btr bftllf^
9lniÄoBo[t# iPar, fdjrint al\o in ftinem ttKfilie^n 2>iflrift an £irfle ber mm
nt>biQbtiopDli4 Otfn'i [pliet {lifopis ali ^.luviftabt grliRbt 31t bolxti- ^n
flllAgiit)ii[(f)rn 'äJumcn „Hn-sebotcp" m&tbt man in bei U(lHr{t1i>ung bntfb ..^aiift
brr ^ufiiebenftcItURB" tviebeigelMn tbnnen.
3)ie alte QcoQxnplii^^t Stnl^tilun^ bei ^anbcS.
1C5
mtMfieifri!, inticm idj mi^ in bcr aiMcbcrgabc berfvlben bcn fflerit^tigimgciT
anfd)lie6f, roeldjc lötiinfd) bcflöglid) einigte (jicruglijpljiidjcr 3"djfu jii in
SUauilCc'fc^cu Sl'o;yic Hfgcbcn Ijat:
ilii. r ctivr A u L-
f näufl.
(9fntSopori»). ©fictib er iltierwältigcnb
mü.
cn
4a Bcliitbu(l)*j|iiei'
mitlcfft S<^Ieiiber.
@eiciib
I I
^
bei 3tabtSd)i't'
^licbetiuctfen
t
I
I
uit.
etiitDt(fe(iib
I
f au. n
iljn, fcicnb pe
fa. t. f
in 5orlf4Ieppini(i i^n
H jir
o
I -ZT I O
i!i {)K-uit »Ml licuii-uuterui
lind) ^touJbcrCStniuirfftmd ooit Sinbl be? ©aucS ber
beiben @ultec,
CHii»t» Samt uon tlnl3ppOlit>
n m I Jl I o
f f'iu-pli (fii Uli |<a • iiit
ilin im 3niictit bts ^aiifeft ber Giittnidlimg.
fÖr^itcrcS ber ottnflijpllfdjf Sinnie für bic SlntaüpoIili)d)c SeidjenljflUt, in
iDCldjer bie Siiibalißniiruti^i utib Unitvitfliitig mit bcn ^tiiutenbinbcit vox-
ßfitomnicii ipiivbr.) ""^u kr Wiiippe „sclia.bii(tj-iiiifi'' tjnbe ict( mir erlaubt
ein t 5« cr9än:>eii, iiibcm itfi (ie"fiflt bin in bcm alfo cpiiiponirlcn ©orte
btt ottÄgijptiftfie i&cj;eirf)!iiin(i ffir SAIcitbcr 511 ablitJcn, iciVtlidj „Storf
bc4 Slei«c4" (bic f,witt ?(rt ber Int ^Jlltci'ltium gtliräucblicf) (\ctücjCHCu
fcicnb
eintoirfrlnb
©d)ICHbCT, bic Stabfd^tciibcr), OfiL baö Sorl
eclmlitit
im
ffpptifi^cn ^eSctJT (sflhcl>ot) hacwlus imb cz äner, rcc[{^ff mit ?[b;
tocrfurui be^ finalen r im Woplifi^tn iu wne lapi.-^ erhalten ifl, SEJiÜ mfln
bicfe (Eorrrctiit eine^ auSgcIaffcncn t mdft gelten [afjen, bann Würben lotr ber
betrefffnbcii^'^icrDfiUipljenBruppc ehun bic Ucberictuiiig „'Jücbcriyerfen biirdj
@(^nttt eiiu'ä gIcineS" 5U gebe» Ijaben nnb füniite niou ba üerfitc^t icin
an eine tipn jenen )}rQ^i)totif(f|eii Sicintuaffcii 'i(cgt;ptend ju bcnfcn, loelc^e in
BCBCflcr Qtit ein beliebtes Itjema ber anlijropoloflifrfien Sorjdjnng gfworben finb.
166 ^it itttt grcarAp^ijt^f SniUftihtitg hti Sanbe«.
$cc t)ie €t(ibt Tuku i;^nlAopolt3) unb btt }u il)r getffitigen ^ifirifte
&cfd}ii()eiibe ^''i^vuö f^etnl i)iei- nid)l iinln bcni i^m iDiifl eigenen Stinte
beä SpcrbCK, i'onbcrn imltr bfm ein« [d)tci(ciibcii fiötwn Dcre^rt iporbcn
5U fein, bec bcn 9£omiii Ar-hus ober Mau-ims „bcv mit bnrdjbo^tcnfccni
^liit lim [id} fdiatifnbe ^ijtoc" füEirte.*) @o Wirb er 5. S. in einer ^n-
fc^itift bw Üicnbcratcmfcl fleiiauni:
\
1
ilr-hcH MJ bnift ncit^ir ä neb echH'
„Är^efl (fiöwc bHt(^bDl)mibcn SBIirfcal, @oI)n bcr (Möttin Saft, ®oit,
grogcr, ^err be« CKaneS S(^ct' (Slntäopolitr«)". SH^ fotdiet fi^tnt es
*) 311 bcr 'ilfUoHoniie tiiti turr Wibc», Sliiljcfl ob« 30UhI|c9 flcncimlc i'öwc
0I8 Sctlünbign itt iitic^ ^cln VUcgratibiiiiitdicii nfllctitici im Slonnl Spipbt jivdlc
$älftc liniert Sniii) cuttcctenticn dJiljdiiticIIc niif. Xat)» rtulidi n)ir j. 16. an (cii
^nilprl» tioii ^'Mlir tin>> Trnbcrn, tvcicn ^luti^iiiväiibc Aiitffaiittjtil Ditt S(u[|ititicil
gcft^mürft lourbc», nlinlic^ bcti Mc ^^cficiigofitii iiiijciti ^oiiic PinRiiirnttiCKlMn l^tcr-
finiiitn, ttngä um bn« InnpcHidii^ nn jctct brr SnncintidHiilfiÖJTiniitgcn bnS fiti6 bn
lUfauct [](Il1lt&tRtcn^t %'urbcit^ttl timi aiij eititi ^onjolf rulieii&cit Hbtotii aiigcbiadit,
Awijdicn ^e{1c[l ^nucu bic bettcffciibc *£}ctiKi0ii(jöiiiii(iig fid» befinbft. Xic an ^en
€riicn tti (ioniolcii luic iiiiialgnll) iinici SvtunifigureH cinfiemei&clicn ^ni(l>iifien
fcinn butdiweg bcn 'itc^ci al£ bcn tai 'SiaiiVc ba UebcijdjrctDitiiiiRg (gnaiiHüliicnticn
0oU obrr fie pmjni ibn uEJ^ t>cn rti bni 24 Siinibcn bcü Zogcd tinti bei SRndit von
tlcflvptrii mit ipcji<[I Wm TcmDcl . an mcldjcnt icin Vil% aTi(|et<Tod]t ift. aUti Un\ttÜ
a&ive^ieitben ^dt^tci uiib ^cfctfügn. ^it VUti>^ii!iofiniiiittrii ^tvijditii bcn Zapnt bn
£ön>cnFi!iUTcn tcncfpoutiiicn iiiil bei Obcijlfidie brr tni ^niipclfiau^ atif bei iintntR
^tciittonn ftbabcdcnbeii Stciitballcn, fic morlittn luiä nljo bei ^tlicicbiuns brx Sitfitn'
nünbc bc^ Itinpcl«. um tcic uicl nod) bic lOiniinii fit^ iitrr iciicti Xbeil bcr ^liitl'
fot« ct^fbrii, iDOldbf) iii bei tiitilrni ^toibmcflrcfc, f^cdcitiibct bati fln^gangt bei uim
1Z)ai4 [ä^ieiibcn ombc cnivotflctgcn&ftt Xtrjitictitiallc. \\d) iiai fvcAttO für btc 9In0'
fü^Tung fiit.^Inct: mil bei ?!eiiiaE)iäf'<et urtbunbcncii QrrtniotitL-n bcfutnmtc Semlirtdictt
be^nbcl. "SSit au0 tcu bei Tenbcca li. £. VJl) beigrgtbcnni bciben Vlufii^ni iti
TetOftlbatSxi unb bo riiittltrcii Xbcilrd bc: Ijiii:eim 9Iii|eiini(inb mil ben boct angv*
bia4teu USlvenfigiiifit tiiuliilicfi. tonnicn nlto aitüb Mc au| bcni Xntbe bt* ZcnfKl*
^ufeft »vidcuumtitciicu vi:i(ftfiltd]>tii ^onbliindtti von ouficu btc iiiigenbO btoboi^rt
iBCibcii, bA nucli »Olli bic ;}ii\(fivaiib iti iai ^rmptlbau) übi'itantnben {)i)po&i)IA unb
ouf bdi anbcifii bu't cciitii eine tvtii übte inoiinfbo&t ^Knnei bic flul beut X>o4c
befiublidirn Ißccfptien ben ^Itden ber Vlu^eiilvelt eiiliog. „It^trlogr. ätelullatr",
laj. 6ä -i* fidbe icb eint Seilen-, ¥ort>tr unb Unieraufitbt nou einem bti ttsflnt
Milflufiljiiurn br# Smbrrakmprl« VfTJffciulidii unb .,$i[)or. Qnidii", Vb. II Zttf.
Sftb bic atiA bcn feilen bc4 ?l»guflii» unb Zibeiiut benübKnbfii Ctnjdinfien,
nclific dB ein^etiien Tempeln in $l|iUe, Xbeben nnb Xcnbccn anticbintbi finb,
unb unter brnen bie btiben unut f nnb £ ßeQ(briini iniofern bcfffnbm VraAtung
veibicncn, meil in bctitribe» mit llaini SSoitcii gefagt tvlrb. bafi bn« Spipbüeit
{^ct>-tipti im Vtpn.il Gpipl)! (4 mar, an tpcldKm man beiinal^ bni Vqiinn bei 9Itl'
ifÄivfUe fcitiif. SRil bieten ^(nflalien flebl in DoDeai Sintlang eine am bei Vtu(|iiftnl<
|Ä pamnienbe Tloliji. bie fitlt in bein gtct^cn dcogiaplfiidicn 7e3[ic nn bni ^iift<n*
ItllAtn bre Senbrtatcmptll in bei bcm l^nlDpoÜlifi^ Jtanal gcivibtncltii SJcjptei^unfl
finbel. <£if^ ba« 6. 18i ^ierbbtc Otelaale.
Sie alte ato(jTat)^if(^< Cini^cUung bcd Sflnbc^
107
aai) bif €d)ii^gDtt{}cit bec in ^raber d{t<^liing etma 2& beulfc^e STtcÜcn
&)tltcl) Don ^äntdopplid gelegenen, Dan bcii fpätcteii ^to^raflym al& Viani'
^orp^Vritcä iiiib fflloit^^ Glflubiaiiiiä btiftdjiiclcn SBiifteiigcbiirfl^Jbiflrittc
acrocjcii ju fein, bie oon beit Ijeuliflcn iBelDol)netii jeiifr (^)«g,enb ffl'cbel--
3)0(1)411 unb &\btl-^aUxt\) gcnoiinl locibcH unb bic, iidc^ ini'dui (Hieben
SlngoSeit ju idjUcfecn, in ploleiurtifdj-vömifcfjev 3e't «"ter bcr Sierl&aUuiig
be* ^liitäopDlitifdjfii Öflucs gcftaiibeit ju ^aben fc^cincit, iii ä^nlic^ev SÖcifc
toie bie Stein facud^loloiiicn wn Sfdje" i;pi"ini'i"'ft f. ©. 117—124) bein
fi'optitejs jui^dlfeiÜ raarett. ^iifclbft finb neben ben von SGßillinfon,
Sicpfiiiö iiiib (inbern in ben bfibcu gcnantiten ©ebirgen conftatiricn oltcn
$orp^))t' nnb (McaHitilcinbriid)cn aiid) bic ^^riimmcvcinesiintfr-^iftbriiin
fTndjteten tetapeU niifgefniibcn njotben, bcr, feljr pnffenb für jene ißerfli
iDcrlftnlion, bem aiiä bev liefe bcr ©ibc rcidjcii Segen fpricßen laRtiibeit
UoterweH^gottc iic[ioi-'2crfl|.n^ geiueitit mar. iÖe,4iigIid) bct am t^'cbcl;
Satire^ aufgefmibencn. @i;iinitbTiid)C fagt Uepfiu? in feinen „Briefen
an« Slcgypten" ®. 311: „"iia^ gcofier SKrifec nnb uielcm Suifttn fanbcii loir
bic Wcfle bct a(tcii "Krbcitevfolonie luieber diif, bic bier einen fdiiJnen, idjtPari
unb weilen C*knnit gcbrorticu f)a(tc" nnb cbenbofelbfl <B. 3ül bcmerlt ci- in
©elrcjj bcT oltCH '^orp^i^rbrü^e om ®'ebe(>Xo4an: „Söit fönben fünf
bii fe{^* IBrüd)*' rebcn cinnnbcr, ^clt (ir&Dtcti ctWfl 10 ©AriM inS de-
oierte". — ^(s Sdjinjficrrit bicfer fernei! Webitg-jbiftrii'te finbc if^ iniii bcn
im ^nlQOpDlttijdjcn &an unter bent obigen Beinamen älr-^es ucre^rten
£>orii3 angegeben. So j. ^- in bem bie bcitadibaclcn !Siftriclc beS ^lil^
t\}aU bcfpcet^tnbtn ^xv^itn geogtöpliif^cu Xejrte be? ttbfutcmpel-i, bcn i^,
„©cogr. 3nft^r." äJb. 11 Zal Oö— 70 üeröffcnllid)! &abc. Sie auf ben
in Webe ftcbenbcn OSebinjäbirtrici bejüalicfie Siefle bicfe^ ^cEte* Xflf. 07
Vix. \} gicbt jeneiu, fem tiom 9IiUI)aI. nbt^cfonbcrt iu bcr tSiifte gelegenen
©ebirg^tcrtain bcn pctffenbcn 9Iamcn q^ Sehet b.ft. mit iflciiidni^tigung
bei bcterminircnbcn ^SddjeiW bf* 'Sücrfled Cs:3 „bad ftbflcfd)iiittene, bai
ofagefonbcrtf ©cbitgslonb", imb ftigl bmin, ben nörblidje« unb fiiblidien
^^i( bcÄfelben jitfammtnfnffenb: „bö§ bicfer genmltige iöcrg bc#
^otpliqrgefteiu« (tn «*) en beliat,**)j nnb ber Dftbfrg ber grofic
•) 5« ber lex fpülcii öflliölif^en «c^tiflcpoifte cincnen tictipciibuna )>cx Sfitnt'
QlW'iitxi-- ^tifiiin Wirt Miioetlcii für baö fotift gcbriiiidjlicbc .'incbtu ■>-^-, mit b<r
Sluätptodic Ä iiiib bft Sföt-utunfi ,.fitüfi" bai in oliei 8cil mrbct bicfc Wii4It»ifld»c
noi^ bieW ^cbiuluun Imbctibc Scidn'it c^v* occipeitbel, iinö \o finbcn mit and) biet
bai ju b<m 4S!i)rlc Cif:3 tu „Säcrn' jeljiirciibf abjtltiuHiJi „ßrofe" mit tüfc bieH
3et(brnt aii^Arbuictt. ti9 fcnnmt bicfe ^temienbuiio bcS Icytcnn äe<4eii^ in bcr^cbcn^
limfl groft flrTfibf iiicljt Ijüwfig cot, tucb ifl fu mir in tili »aar Oiiiibrtftcn nui '^Ifilat
nnb im SciibrtalcmDcI bfnc^tici, uiib icb glatibr niibE m irint, rocnti idi bief bei
&ia»vi [O^ bic^uj^i't)rad)et.u-ü unb Me U(betie|}una „bei flioficVeTg" iuettt)ti(e.
**J Ser bieii'Bl^P^itd} bebst obet bebaiti genannte Stein toirb, fp t>ici mir
1G8
7tc ultc Qtoitap^i^Oie Siiit^cilunG t>c6 £aiib(S.
beS 6^ra»itgcflctii£ (tu beuhu ä.t ent iniiU juiTi ^c&ule bcc bctbcn
®5ttcr gehöre" (IctjitcK iPcjcidiiutng ipor, tpic hn '^pt^ctflcbciibcn 3, 1C2
bcfprDdfcii iDorbcn, tinec üo» fccn ^Junten bei am i>ftlid)cii Stromufct
gelesenen 'JlitlaotJpIüifdjen (»ebietc^;. iöcärifllid) ici itntm ©fiftcniifbirfl»»
bil'tricte üorfuljcnbdi 'ä(f|iHjgoltC'3 ficiBt <^ bann weiter in bcr ^njt^rift:
entek llor nuter m- „^u, o $oru« ^toßct Äott" .... Mau nv pchu-ti
em ärik enÄi'-hcs pctecli kahea.u en mar eher liS.t.k etn-chcnC
men en behaiti „Süiue, überons [tarier, inbem ^u grflaltfl btfi otd
WrsfieS (ß&iDC biit(^bot)tenben ^liiJc^), flicljeu bic SCtttilopcii bcr tBüfie
("^ iBBr'j} bor Xir inmitten bec (yebirflfltanbfdiaft ber ^$üt|jl»i)r9tgeKl)".
dcliiiuit, iiiilti bicjcin ?lQriu[i in iin Xe^tL':! bc« alten Sjcidji'^ tiud) nt^l tttiiätitil.
^ic älltfirn ¥riDu(|<tii;i bei ^roiidicit bei» 'Jltltbnle unb bcm ßiabÜilien äntnbiircR ftttf
(lufbe(lßc^^cll Süiirte, in tvcli^cx bct detrcffcnbr £liiit gciDuiniiMi touibr, nrareit bic In
beit ^nic^iMlcit JlcruBchii QrnniiRlnt, 511111 ^Jialti bei Ainii itel)i>imbcit Slfiinmc.
bof Qetfit «emtlen, unt) boi"^" ifii^ 'hi^i uMv ko\)\ bit aiif bmi Semiltidieii bctübrt'
gcniMimtciic türjciditmng butiut. vol. (>)e{etiiud' ^i^itciEiud) '^r? ..iinüt^lcr äRatmpr,
niaimurÜEiiiEiiljcr Slciit (ctlua SiUibofler) LXX «^npayd/r^c. itn&djlei Smotagb". —
^ai bit von (^citniiid atiigeivcodietic '-lietmultiuiig „ctma JCEobaftct" betiiffi. fo 1^
^n btnifiltn. baft 'JElabafler untti bi'c im $>ft)räiFclifri buliai ßctiannlrn Sleittset
(eincSfallS tetflniibcii ipcrben lanii, iiiib in i*elteif ber in bcr Wibetftbftlepung bfi
LXXgmdlillni riebet tta^unt) t<rmei:Il fcl^r lidjitg ft^uii Sitii'i, .,ViI>!. ^Nralnibricrbtid)"
6. 60, „bafi ber utin bi'n Qiricfticn efiäpuydoi gennnule ßbi-Ificin tanttl gewig iiifbl
gmitint fein (t)iiiie. iuntein loci;! eine Kil stßrcii 3}{in'iiiDT6". - (Ein IjMjFl intet
eflonte*, nodi bei BtarbeitMna twrrenbc* Ififtrin, bie pcii brn allen Slegwttni fp'
lannien tinb v\)n ifjntn uttnieri^rii'n cinlteintifd^cn wir im^Jottirlrn €ltlnioTlen. onf
bsf nbee ^iei nitbt niitfCflaitocii iveibcn tnini.
*;i ^ii tfabtn btfc'M 3. ra bei Vctpicdguiig b<4 alldßvpiü^en Slabtnanieiil
„'"^a-mtx", bcm luii ben mobctnen Cii^niiRien „Rum <l mtxtti" (tegenfibci fieQin,
barnuf anftnertjam gcmnc&t. bafi bini Silbrnirit^ni *c3l tncr, iveiin i4 biiiib ben
Crrg C=Q obri beTQiQ» Zerroin v-r^ beterntiniri rairb. bnnn bic SrbrHtunfl
„Ocrglanb, 2}üfte, äSü^engrbitße, SJüfirnnieg" ^ufie^e. Xie bicr rnod^ntcn
Bot bcnt fliljcA flie^enbcn 'JlnltlDpcii bei &'üflc finb ein nriin ii^önti Stieg fiir ba«
Sutieffcnbc bielee Z^tulung, »ric cbenio bafiir iptic^t, nenn in beii Zepcn bie 91rbc
iß Qon bcn üOcigCR, Steinen. €teinbr)idien, Vergwerlen. 3Inubl^iercit,
Üdnen bt4 mit btm !Jiamtn mev brjeidinettn Oebiete^, wie j. V, in ber Den ^fif'
Iii]}l4uf bc^anbclnbcn Stele (taU V I. iii ba Vitbüration von <lto(entf((ef). vo in
bei 9(nttbc an beit $oru4 ci ^tiil: „$allc Su fecn wn mie jcben Sftmrn in bct
SBtlllc \A^ I C2d/* bic Arolobite ade im Sitome li • 1
maau oob hi mer
cmshu-u ttffb
1 fiff^j^i
^ ft^nvi,/ unb aOtft flec^nbt Okiiiflnn in leinat 3dflitpfivintcl», rnaAc ^
V »tue
n* mit ivle kleine beinei Okbirgefle^enb unb n^ic Ißpfldttibcn an bei SlioEie' Xic
Uebetfekuus bet {kitd 0oleni[cl)ei , allt V6ii?cn nuf bem feRcn l'anbe" i|t ni^t
griiibefu f(it|<b. obei auA ntcbt gninu bic ^(beulung befl belicjfcnbcn 1foilc4 grbn^-
^ie aljo gt[d;ttrbrnc QJtuvfc, in ber iingesrbciicn ^ifc bttriminin. Iial iivetfcllpl fM*
Mc Vtbfniuii0 Qßflc, Vrrggfgenb, ^ikhciileerain. Stlifamec fi0fifc tA grabe
^ie aUt oroflinif^iit^c ßint^ctluiig bei» Snntic«.
169
«ut^ in einet bec Öüiocninic^rittcn bei ^tnUxattmpcÜ , bit td» im ajorIjcr=
ge^oiiieii £. lUG ccii)iit)nt [jrtfee, wirb bcö ölottc« i?trljeij in ieinft Scjic^imfl
iu l)cn 9Siifli'i'!l(6it'flfti bl^^ ?[iitkiopoIitiTd)en GSnuo^ gebod):, inbem et. WflL
„|)ift. 0»id)i^" tl ^flf- ^^'' in L 'j ter Siifcfinit neiionnt mirb: „bcc ftair:
armifie (ben Icab-ti) bfÄ StnlftDporitiftften (^elöbifttiltc« " iiiib L 14 „bcc
«cIjcrrfAer ber aöüftc (-^ [ | .^ r-^J 'btr ficit bcg e^cbitgtg".
link cti mcr
3h ä^nli^er ffljcife lyic ()ier bcr ^Ir^e-S, wirb iin Sloptittö ber Cticin, n(«
©rf|U&t)err bei- Stcinbnirfitolimi«: uon ^nmomot, „SÖfbcrrff^cr bcr SBiiftc"
grnnnnl iitib cbenfo hei&t bic .iSotlun- ol* 5Bcf(tiitifviu bcr uon bcn Slrfimjtftn
nuf bff iSinrtilialbinffl <\cflrünbetcii SJnfliiirvffoloiiifti, bereit 9Iii^bciiic auf
einet biird) bie ?lnitiopDliti)<^c ©iiftc fölircnbcrt Sfrflßc in* ^idljnl tnm,
Ati.t liak m^r „SVönJgin, bic b« gebietet über bic SÜBüftc" («ßl. „lern*
p(['3Hfc^T." ir 2al XXVni L la in bell in ber Sc^atjratiimcr bed
IBriiberotcmpelsj niigcbniAtcii 5[nf4l"fJcn).
I
j
^cr 9Idinc bcü oni C'ftufcr gelegenen 9lHt5o|)o[itc« *~T * ^^
ifl ntcinecsSraditen« Hid)t T'et ju [efen, lole flnacnommen wirb, fonbern Sehet'
(x seil unb I t ). "Da« 2Son scliel" ober, mm ixti i' verboppelt
toitb, sehe t'ef (iftt bte Öebeuliiiig „nbfdjnciben, fibtreniien". Xie
öteubcjci Coming rciirbe nlfo etran bcliigcii! „ber obfleFd)iiittciie, abge*
fonbertf ^iftriti" ober, tun-; ebenfflll-S i^nläifig „ber bcr Slbfc^iHeibiing",
fo mfüeidit genannt mit lBcjie1)nn(; luiebcc auf bcn nac^ bcin 3}tt}tI)UÄ Ijier
ftoltgcl)ttbtcn .?>Dni-3f(im|]t, in iücl(^ein Setilijp^on üoit bcn Scinigcn nbs
grf(i|nitten tuorbeti. '•MU biefein 9tanirn ma^ nu6) wpI)1 in 3"l'ii"i"c><^on{i
itrl)cii bte bn^ielbe befagenbe ^lencnnnng be-? uorerioaljntcn ^ebirg^biftrifteä
Sobflt. bcr ber ^crtuallimg be^ ^]ttäu;>oIili[(^en ^one^ Sehet' uiitccfteQt
gettefen ,^u fein t(^eint. Xafe ber Sterne jener '-berggcgenb tnit bcni ßitbercn
bifft ^ebeutnng beft SoiteS „invr" bei bm l>i4^ciigcn gtoginvtliTc^cn Uinnfiidiimitm
\o tttenJQ bcTitdfidjligt luDitien . ba^ ntrtn brifrlbrn itiiiiimfi fogor btr biicCt i-ulfltai'ii<
flefcQtr ^cbtiiiuag gug(ti)eill l)'»!. 3i'1&[t unfec bcS @egi-$ (o tutibtger Qljubit {tiug^clj
%at iwvd) bte iiJiciitbcrildridjiiguiiij bcr nngesebeiien S^cbciiinno [id) bi'ifvicljiccijr in
ftinnt einge^cnbcn Unlecfndiiingcn über beii ii>. Dbrrdgt)pH|iI)en 0au, bei QcIrscnlUi^
b«i 'iiamtn -=> r-"^ fil^it, ju bet ffliif^en Slnno^mt oerleiten Iflffen, au(
btefem &ai\ cintn (Hau beft See« )u modert, nidl|rnTb berftlbe im Qi^edent^l fo
it^t bet ®an ber SBJiifie pnr cxcellcnct- toor unb itoax. wie nn« einer SJri^e oon
Snic^iiflcn iiad|luri»Iic^, btxtili tu bcn griteii br« nlttn iHridK«. ^tr iDCrbcii im
9olflenb(n nod^ <9tlr(trit^ril ^ahtn baTOuf jiinldjiilprtimen.
170
Sie alte geogtap^iic^c Sinlbciliins bti SanbcS-
t fl gcfdiTieben lottb, topfur cinmat bai Silbcnscii^en -^^^^ ta cintrttt
fp Rtdft von 0^etoi4)t, ba bie bctccfft-nbcn ^iifd^iiftcn Ut $lo[mäcr$eit oit:
(leljörcn, in bfr nwii bcn ftreiigeti Uiitcrft^tcb ^loifi^rn t f unb (j t
ni<!^t mcljc itii» ^icli. äSeil jene bai \ü.x ^iih^aun iiiib ^rdjitcflcn fv
laflbiore 3Jfoteiiol licfcnibeii ©tcinfcrüdjc bcä cs:^ Scbet gcnonnlen ®t:
birgebifliitles am ^ioni!:'iliorvl?tiriti:ä uttb !0!Dn$ <£(atibianue juin
3lnlät>pi>litii(f)cii &au Qtl)öv\^ Atif|f{clicn iiiucboii, icolil bt\H}Alb »nb locil,
wie \d) im Sotgeiibni iiot^mcifen metbe, buidj fei» föebict niit^ bie bcn iBcrffbr
mit ben SBngtPfrfcn bcv Sitifli^nlbinftt ücrmittclnbc Sirafec (littß, finben
h>it in ben ä'Urft'if**" if tlönf'S bicf«" ®aii <il3 bcii bfr foftboten 3tfine
>cfn' ^5o;^fjV niifflfiill)Tl iinb Q\i bcii f"i"ptncftT(iiiten bfr in brr SBßfte üfc-
boiTdrncii S^d^ic Orj['id]iict, mai lelttcn Sinn ^nEicii ivötb«. mrnn man biffe$
&pitt)clüii oriiQn'5 auj beit fieiui>()it[id)ni föairfitin hei 9tiiläoppIi^ bejie^rn
WQÜte. bcc in goiii 1Diittclßs\t)ptcii jii^ fiitbft. (siitc Füld>c Spbprcifung bc^
&auti latitt fid) iiut: auf toftbaie Steiitfoiteii bcjic^cii, bec 'Üld, luic fic auf
bcT but(^ fein ©cbiet ffil^tcnbcn ©tiaye aiii bcn feinen iffiüftcnbiftnftcn
nac& ?Iisiäopü(ii tantcii nnb von \)'\<x au4 iinn ben «tiibtcn Ui unteren
Hnb obfrrn Si<inU4 übermittelt njurbcn. B» jintiet fiel), um nur ein paar
flicrauj be^ilgtirfie ^eifpiete ju geben, an ben SSänben ägqptifdKr 2rntpel
ui(I)t feiten ber fenidlirfje i9niil)crr abiiftiitbct, luic er irgcnb einer (Sotlbeil
ein OH einer Helle befeiiiglctf Cbcli-Menpaor ober ^tuei SJlonnmemc von ber
Sorni 1 roti^t. SicfeS ^ilb, in ber $ierogIi)|>I|enfd)rift txcmeubel, tritt
in bell ^Infdjriflen tjäufig ali Sil bciis eitern nn mit ber ^ebeutung Säule
auf, bie bur^ Hi mitunter no(f) Iiinjugefügte ^etermtuatib einer &iaU
ober einciS €nu(envaArc4 i^.ii gcfKfteTt ift, boc^ biefc $ebeutnng funn in
beni betreff cnbcu Seiliealt, ivic aui brr XnrfteQnitß [jervor^ngctKn fdjeint.
hai 3<'>i^c>i ^"Ijü iiic^l ^aben, ^icr foQen bie beiben abgcbilbcten Stn^ftguTrH
bt?d) IDO^I btc alfo gcflaltetcn ^toiiumcnte felbft ourflcllen, bie, irgeiib tint
ftimboliirfie ^beutunti (labenb, ber S^önig beni («olle ^mr-cm^adju (^Irinotfei*!
loeibt. @ie, bie ber Ui^otl^etl uon bcm äsQplijfficn .^xcifdier al? ein (uflbarcf
föd^gcft^enl b«rgebra<^i mürben, wirb man gewIB iiif^t mi bcm s<n>ölin>
tid^n &fi Äntäopoliä fic^ finbenben ÄoIIftein, fonbem an« einem eblcrcn
SJioteriat Ifcrgefiellt !inben, nnb menn nun, roic bie'8 reitberljolt brr SoU tfi,
jene fleinrn a\i S3ei^gcf diente bargrbra(1}trn Cficli^ren; nnb ffn-|Miarc dttf
9IntäDpciIitt|4lcn Steinen gefertigt ßuiiegrben roecben, |o bnrf mein mo1;1 bor'
aus fditir^, baft bjcfer 8lein nidjt ein bei TlntäDpuII^ gerouuuener, fcnbern
uut buri^ Slnläopulotlfc^e 3.^ermittelung clngeftlfirtcr geiuefen, (Si brfinbet
fi(^ beifpirlflmeife bie 'S^nrftcQung eines foldicit SSci^ealled an ben %^Ionrn
2}ie alte gcogra^i^iff^c Sintl|ciluiig btS Sanbc4.
171
t>cd GttfutemVetä imt> iti t>er bem iBtIbe jur (Srlautetiitig bcigcgcbciicii ^ii-
fdjtift ijcifit c* iit 'Sfäiig oiif bcit bei* mit cinanb« Vfibmibcne flitpaor on
ein» Sttne ^aUenUn ^Why.
lunnii tot-iii-f eher rhomt en Hor-em ftcliH )it
St ytrcrft all? feine bciben ^atibc f)altenl> ba« Örj für ©ott Strmai^iä bei
e.äbä metiDU «u cli^poc. f. a »u
?(nTftetIiiHg b« 331pmimcnlc*, TOcti^M, cc Itot gemnd)! eS; er ift
si refl-Bobt "i I hi # Ahn dn, u ein ik t. u nutei'. n
bei So^n bcj ^^tfll} bei ^(inftcllimg bi^j Tlntuar« nus Stein, ^eiligem,
tDll
glctd)lDic
Scliot'ßf
von Ütnläopoli^.
^n bec üotbcrflen «on bcn bciben ©cfirttjffliiiiiictn hti iJenbevnlcmptl*
(91r. ■-•! be3 8. f<0 gegebenen Ijinitibriffes), bort luirb in bcr bot ©iHlptnren-
fii^ninrf bet ^'tnibflncf)fn cinfnfTcnbfr nnteccn "fflnnöinfdjtift, bie ich „^ciiipcV^
Snft^r." n Inf. '2H ucii)ffemlid)t bnbf, bcc Slontc unb bic 'Ü^cflimmiing
biefe5 fflfliiinM orgcgebeii, wobei autfj bei bort cingcbrntiitcn tofibdrcii Gr-
jieugnifte bcs Silinetnlrei^^ Srmätjnting ciefc^iclfl, igeld}e, mic c-3 in bct; ^ii>
fd^rift Itei&t: tiit-eon er cbcnt.r cm nijfr.« en litiir-ti pa-hat „Qufi
gcftcUt luorcii in ieiuciii Omieru in i^cer 3rf|Önt)eit 511 bi'iben «Seiten bcr
S^afeliiniHicr" imb „ücviucnbct njncbcn bei ben Cpfcrn iiad) bct ffcilißcii
9?orid)tiM niic jur ficrftellunji allerlei "itvbcitcn", luotil nur flle^'nratnren an
bell attv fblen WetaUen gcfcrliüteti itnb mit loftbnrcn Steinen ücrsiertcn
^eiligen ^(^tcitien, ^Smtileten niib fonjii(tetn IcniprlgerÄI^, bie man in bet
im minieren StDcfntcrf gelesenen ^empellDcriflntt (Pa-unl b. b. loörtlii^
„^tiHJ ber Sobrilation" ) au^fü^rcn ließ. (Siciji' „99flugefd)id)te bcö
ICeuberflteinpcU" bn* ßiulcitunfl 3. unb Zejf S. 2t fiber biefcn
Zempcironm (Meiogte.) ^n jener SRiiiibinfdjrifl bcr uorbctften Xenbernfdin^fi
*) Zer 9}ame „re* iobt.f-' t. I|. ,,t>er in fei"» Sübmauer" ifi ein Vciiidine
M 9otlr4 $tal} in iOIetnii^i», ^ttgcnommcit von it^en im tüblit^eit 2iabitl]tile oc
Irgenem Zcmpcl- Sei betn Ulrmac^ii ein :&>ett?!tcld)cnl bortiingcnbc König iciiEt 1|iri
ali {t(T|)cUrr br-i wa Htm borge!) cai^ttit Sinpaatrd mit dm^olc«), bem 3i»b>ie
brft $t()t) ccrgltdfcn, bot bie altäfiuptiic^cn ÜCrdiJttlti-n unb Silb^ancc al5 i^reu
eiflen Scljtmtift« bcitdcftiettit.
172
Sic üUt gtogrAp^iftbe Sititf|Cilung bei Sdiitie«.
tamtncr [)tiBt ti nun in bec itai^ (infe laiiicii^tn ^älftc: „(Er (bft fföiiig)
^at ^crgcftcHt bic Sc^oblAmmcc (pa-liat) für bie (^olbene (b. i. ^al^ot)
als ein tioOfomitmf'j ®ctf für bie Cfreigffit, firfdimiiifl ticit er fte Ttiit ciTirr
9Ä(ii9C «Oll SRiitcrciUcn (»-t.» m-.u), mit bai lumibciboren ffirjcugnifie»
bcr @cbic3e, um ^u orrtomcnltTen mit i^iten (cliakcr am sen) in brm
Icinpet ber fflölrin bei nflcrlfi ?lrl)eitcn fom kat ncl).«)", «ßl)rcnb an?
bcr rfd)tcii Seile ti ^tifit: „^r (bcr ftihtig) ^nt flit*geri"iftet fle (bie 3(^nQ)
tammcr) mit tpitbnren SOtineralien (em s.t.u schtpe.u), mit allem bem
$erbeigetiiad)tcn am bem ^ittäoVolitii(beii (S^ebirge (em änou.u
nob.u HU Scbet>l), lim Sil fobricitfli mit ilincn («r Srk am een) in
bem (tflbtiffltioiiÄrflunic (pa-nub) bei allerki ülrbcitrn". Unler ber biet
cvioiifiiiten oii bic 'Jeiibctnfcfjfi^fammd aii* bem ^ItitÄottolitiftftcii (V^fb^r9e
nbßcliefeclcti ?(iu-&cnte lanii uumiji\lid) bcv bort (ifwutincne Salfftcin gfuieint
fein, 6iii bvittr^ SÖeiipicI fiitiictjme i<^ einer Sniib bee Gbfiitempcli, on
welcher ^lönig ^totcmäus IX-, Suergetcd U. abgcbilbet if), ber ®6ttin
^ot^or bie ?lrfiqptt'ii bi'iiodjbarteii ÖJcbirgvbifttifto mit if)rc» Gr^euflniffcn
Sufrt^ceEib, für weldie JpulbiftiiiTii bic @i)tlin bem aa \k I}crAiitrttenbcn llfinig
mit folflcnbcn Sorten bautt (tifli. Rec. IV Xof. 65): A w T T '^ |
ufr. ui n«n cbu. v
O C^
en bon.k
' I 1 t Ä Cii3
bil tieb.u m m«u.t ta-a
C=3
I
• a<
nek M.-het*oL* bi f» n«k choi
1 W^^^^f
% I ( -^z:^ 1 1 I ß " " ITT
sCTi.ii ii«li.u her n - *ch\ em iiel' i, ii vn kx-iiul«r. k
„Ucberau^ ftf|dn ftitb btefe $crrli<^triten X>eitiCT Wajcftät, alle
bic ttiunberbrtrc SIu*6cute bf« ©ebirged. ^cft fc&eitft Xir bcn
JlnlÄopotitifctjcn OJebirßSbiftritt im Strinßen Dir all fein S^cfi^»
l^um uiib bic SiJufleiibeioolincr (t)ci-.u-Bcli& „bic auf bem Saiibe^j
(otlen fein in UHtermflrfiflleit üot Seiner {{ebeiligteu ^erfon*'
iinb ebenbafrlbft in ber tleiitcn Onftf^rifi ju ben ^(i&en ber äOttin bort
^eigl ed:
I I
-T^ I t
e Ä
«
tU'a luek liik-u M-faetVt' Anor.u uLu er flo.ti.<ben choft rn b<ia.lc
»34 f<^entc ^ir bie luuiiberbare ^»«bcuU \>ti 9fnl&opoIitif<!^cii
$ie alte geograp^tit^c Stnt^ciliing bei Sanier.
173
P
^
^iftrittc*, bflä; bort gciüoniifiie ©eftcin, um ju madjeit in 5vcutc
erfllänjcnb bflÄ ?tutli& Seiner ffltojeftöt".
i'iir fonutcit licrcita bei bcr S3ejprec^im!i bct üorljfvgi'tienbcn CWnuc oii5
infd)rtjilitf)en Sliiaabeii iiiel)rcve jenct nlttti !ltcrtcl}rk-fttfl!ien loiiflatireii, bic,
Doii einjcincn ©nuljauptftflbtiiii üU't. toefiwcirt* ntidf bcn Dafcn b«t libljfdjen
aJüftc fiit)ttcn imb acf bct entncfleiiflcfcljlcu nrnbifcticn Seite bw üMltljntf*
tiitt beit 8lciiibriid)tn unb sBcigiufilcn b<t üftlicljoii 23iiftciibi)lrittr u»ic ycr=
fdlifbencii ^iifcriptci&cn bf« aTcitifffteii OTccrbiifciiä bcn i^erfc^r uccmiltclfc».
©i«f)c 3. 35, .-Sf) itnb -10, iI7— U^, 123 iiiib l-ll, Sind) ^ier im 9Uu
täPpoliHfdjfit @nu fönncii wir luicbcv eine jcnci nticii Scrtetjröfiraftcn, iiiib
jnjar eint bcr am lueilrnf" nndj Cftcii hin fi* crflrMcnberi, nat^iucifcn.
©OB bcr Tti-kft obei- Scliof genannten Stabi iVlutüOpuliö), bcm Ijculigcn
Sau^ehTtbir, nii>Jflcljfnb, jüljrte jic ou] einem etma 25 bcalfc^ic "iSkikn
langen ^Miilcniuegc in Üftlif^ct 3Jiii)tunti ^u ben tu bcm ^cbicg>:<bifU'iItc
@d)ct nnt aJton^^ictpl^Vviie^ unb 'iD2Dn^-(£tAiibi(iitud bciiublidjen ^ctCjiDerfen.
iltoii ^ier ciu^ giiifi nun bcv Scfl rceiiev ofitorirM nnA btr nur iiod) wenige
3KeiU'n enlfernlen SiWfn'Mliifti; an einen ieiicr flcraiB irffun im nttcu 'Jlr^uptcn
sorljdnben geiDefcneit ^afciiplälje, bic a(d bic {'väfeii uon S]h)o£>-^ti[inoC
(fflfi?inbii'3(^Qrl') 27* -22' unb ba-s elioas nörblit^er ßcleacnc ICreixiniira
promonlorinm (in-j flncdiijdjiriJmifiijEC '^t\t nn-5 bcfonwl finb, Xovt fepti-n
bie ägtiptijc^en 3(I)iffc nuj bcm Ijter nui' rtlva '> bcutld^e aßcilen breiten
9Rrtrbu)"en üicv unb an ber jenfeitigen SKccreüffifle ging ci bam Joieber ju
Sanbc wtlurtiti, bis» tfin sn beii »nif bcr ©Inoibalbinfel in beu Sclientbalfm
Ooit 85Jabi SDiafltjaira mib Serbnt el = if|itbem oon ben alten 'äfeiiypUrn
nat^ infc^ri^llic^en Sfi'a'üfff" fctretts in ben ältc[ien ^t\tti\. hei alten ffleidif^
(4. 3aljr^. V. (Jfir.) «ngctcgtcn iinb <ini*gebciiteti'n '^crgiocrfen. in bnitn bfi3
in ben 5"fd)>''it'-'n f" i)""fiEl cnnnlintc grime *Ditneral ©lafet nenionuc«
tDutbe, iuelt^cs in ber tllAffififation ber altügtiptifcfien SJIinrralDgcn Sm<tT(igb,
Scrqlf, 9JinInri)it mib Sfnpfergriln sn urnfnüfu fdjeint. 2)06 grobe «ora
Wnlnovolitift^cii Öaiie on-^ ein bcfüuber-i lcbl)a(icv ü^erfcljr mit bcr (igijptifArn
StolDnie ber 3inni[|Qlbin{cl untcri)alteu luorbcn, ba& mau bic ^JluSleutc bcr
bortiscn '-Perfliucile auf bcm eben nnficbeuteten "SJegc nadj Wntäopoliö (dionte
«tib üon bort mi* fic bann nnd) üSnnftft unb ©cborj an bie üerf{^iebencn
ÖrtH^flnpIflrtbtc bcrfcnbfte, bie-« glcinbc i<^ am fclflmbcr Svroögitnfl f^licßcn
ju bürfcn. ^ftd ifterglanb, aus roeld)em au^fdilicglid) bn# SOhneral äJtaftf
fant, wirb in ben ^nft^riftcn enlroeber und) feinem ^JrobMtte genonnl t«-
miifek „bn-5 i*anb bc-; Wnfft" ober gons oHgcmcin nflrfj bcr ^immcIcfiKSenb
bejeic^net tubeclia „baiS Wetiirgc beS Cftena", inörtli^ „bn* Spnnengcbnrtäj
gebirge" ober, Itiie H am ^äungftru erwähnt wirb unb weld;e-} bt>r in brr
fpälmn 3cit attgeaiein ßebciiuilölidjc eigentlid)c üanbc^name geroefen iu fein
1) 9t((^t m omDtt^V'n "><> bcm 9]ti)oft^ormee iti Sttaio. 3>a i|l ber jätM
liü^er flcWfl«« ^fl1«t 2cii»o9-.fiiinen ((foflrii) flrmcint.
174
Z^ie atlc Qrogiafitifdic eintl^elliiiig be« Sünbc«.
ft^eint: r- r ^- ) .!^ 11 i cci] Ro-scliBi-ta. ©o in vofiptt St^rcibung
gegeben, oießeidit aut^ Loschata ou^gefptct^eu, ba im fUtägm^tift^en bie
beiben l'aiite <=» r unb .s» 1 nodj nti^t raie bei uns jroei ooit cin^
aiibtt fcl>ori gefpnbcrtc ^aule lonicB, fonbcr flonj bcÜcblo mit einanbcr cer-
tQuf(f]t niiitbcn, roic audb in bicfcm ^iaiiicii, iDcld^ec cbcnfo pft x -^^ J
liOöcIiet flffdiricbru wirb. (£« liegt in biefcnt Steinten eine SBorttomvontlflit
DOC, toic (ie fid) nrabe bei ©eiieMtiuHjtfn von ffiiiftenscbirgübiftviftni niel)C;
\ad^ fiiibet, bo^ ©ort -==> I ro „3J?UHb, Ccffnung, Ilpr, ©d|Iu(§t" mit etRem
fttficMba: »ou UieiUngb«» «uf »n EiilAlbiltiliiU.
Zl( am nrlfiR ugAiMu »tMafuIrl |rt«l Mn Xfi'« 6abuf* (t. I«. in »er Mattlnt»« «mc i»««««,
ttllPtrArnt tnn r. BIntii Hr L WndtanttdKB XtuDlc 4. Sotrt o. Q^i > alt VcnUftlR bn 9(miif*n
Sufüfee ofrfeljen, \o j. )B. bic bcr Stobt Sifeit^oia ((Khftab. ©iffc«
®. :.9) beiMrijbartc ©flfic Ko-ho „7^or be* Öebirgattwle«", fnttpretftcnb
ber arobifi^eii $}eneiinung ^ab-el^g'cbel, ebcnfo bie ^'anbenge Anifd^en
Rofitod uiib äeiitvd'Stinen (fton^c) Ko-h.iD „^fDite ber 9Ifld)bt)rf(baft"
eine irbi p<i|Tenbc ^Bejett^nnng für icnc Okgenb, ivcl^e in ber 71}at eine ben
VBcg ^itr i^filidKit ^tä^barfebafl i^fficiibc ^furlc Cbcri^gtivlend war, biiedi
tDeI4)C btelt Sa^djunbetlc lang bcr O'^tiVlWtfeln: mil Arabien nnb 3iibirn
ging, o&<t Tu-ri»-Aii „ba« ©ebirflc Ui bttiltn ^lienlboTeii". tveli^
Kamen bic gegrn&bet oon OTcmp^ift fleleßfiic Steinbrnf^gescnb iil^tlc, bte
rlnfl ba4 3K(itmaI ^um ^on bct großen "^Dramibcn geliefert unb aue
ioe((f)ein nlt>tptifdfen 'Flamen Tn-ro-iu bic Ijlnn^en eine ägilptiiAc 3tabt
4
4
Str alle Qeoqxapi)\\iift Ginl^ciliiiis iei Sanbti.
175
%toia gcuiflc^t, öcr fic (ine ^cüöirei-imö gcfongcitec ^roifliwr angtbiiijtct, bie
htm SWfiicIoiiö wa<i) 9fciii)pteii flcfofflt iinb bort .Minirfgf&ficbrn fein foQteii.
3n bcT ficutificn flval)iirf)en tSi-nciinnng lurn, luclrfie jene ©cgcnö flirrt,
()at fid) bcr iiltägiiptiidje '^ame itod) bcutlidi cr^nttcn iinb cbeiifo rote üor
fiitiftAufcnb 3i^i^cii bte $l)arAoiicnrefitieiiA SnL'inpIji^, licjieljt midi Ijtiitc
no<^ aus ben borli^ni Steinbrüchen bic bcnoc^bnrle .^tauptflabt bt^ ägijplifc^n
'i'v'i
I'
.. 1
-^V-*^^
I
Slcirfics DDräiiiVJtoeiic i^c ^Bciitmatetint 3ii ijcni 5I(imcii bc« Stnoilifdi*«
SfrglQnbcö Ko-echct borf man üiencic^t bem echct bei* niif bft ^^
beiitttng,J(^ntiben, IjerdH^idjneibeii, boljven" UDrtoinmcnbc SEJcrt sehet
gegenüber [teilen. Xit\t'i 'äßJort Ijeiiiu^jit'ljciib rofirbc innn beni ^iamen Ito-
scüpt pliüü bic Ucberfe&HHfl „S^Iit^i bei iinn«*fd;ncibenö, Xl)Dr bM
®tcinbrud)<^" iuettfieiten lünncn. :;j;it Se^ug auf ben alfo genannten, «I^
.'^elmntti^lonb b« iUtiiwrrtl* SDifliet lejcldineten '-berBiDcrl&biflrift bcr Sinni'
bülbiiiffl f)ciHt e4 mm in bcr an bcr ii»)lonfiifi;oiU bCi* (Sb|utcntpdö an:
gcbtöc^teii ^nft^nft, iueld)e bie bem Kiltfinlc benntfeborlen lüic mit bemietben
im 2Jcrfel)c getucfcncn ferner gelegenen 53iftri(tc beljanbetl, folgenbevinflötn:
Ä ^ -"^ ^ ■• c^ ^ "- .% '^ "^ ^ ' ^ SeS
da^mk ro-Dchct ober niafbk uAfek nltiLft.k cm telm'
176
Sie alte gcpgtap^ifi^c Sinl^cilung bc3 Sanbcd.
\
l: Ä= - : iS 1 ^ - s - H A Bt
Ht.f cliooleich, k nii Schet'el' hcter nn*r er ni, t. k k*)
„Sr (bcr fiSnig) filfitt sii Xir (.fioriis uon (Jbfu) bas ©crglonb 9{ofi$et
mit bcm 9Ktnerat Wofcf. e« ftraf|(t 33cin Mntli^j tri ffinem St«-
bitcf. X)ii frciift Sic^ ilbcr t>aa ^Ttiläovolitifc^e ätcitriit, meldfcd
(ic Ijulbißcnb borbtiiigcn in Xciii .tiauS". — Xic Iji« bei bcm
Siniiitifct)CK Betglnnbe ffliift^nt nnb bcm uon iljin barflcbradilcii SRincral
aRoffl ]iä) fiiibiMibc (itluiiliiiultD bc3 9IntilüpLiIiti)d)C)t ÜScbicirs tonn fidj boä)
tDDt)I uuc bavfluf bcjictjcii, bnfi biir^ iciieä ^cbicl ber Seg jü^tle, auf
Ivel&eni boö tWiiifrol 3Jiüit! Uün bec Sinaihfllbitiid iind) Slcgviptert gebTütöt
toiitbe. 'äliid) wn ciiicin weiter nijrblid), im Cfleii bf? ui, ®«iif# gclcflcnen
SBcrgiucrlbifltittc oiift fcfietnt eine Sßfrfc^TSf(ra6c biirt^ bic Süfle nnc^ einem
brr Burertuötjuteii $af(iip(ät»^ fti'fiibrt jh ()nt)fn, niif n)cld)'fr bic Ausbeute
face @inaiiifd;cii Scrgiocrfc nacf) ^^cgvpteii bcförbcrt Jooibcu, beim id) finbc
in ben ben 16. ®ntt bcljonbeliibeii legten aU bie öon i^ni bflrgebrot^ie
©penbe meliccrc HHoIc tai Siimitift^e TOiiicröI 9Raft*I nngcgetc«, niil
beffen Smpott fic^ al)o bcr bclTcffcnbc &an befcßt Ijabeii mu\\. 'üJlrliv a(j
bom Xeha auA, unb in beii älteftcn 3c>leu UtcUci^t aui^jf^licfilic^, fi^cint
man in HlUttcI- uub Cticui^tjptcn mit bcr ©inftibnlbinfd >cic mit bcii afta:
lifcbcn ©c&iftcii im fernen Silben im 5Jcrtcljr flcmefeu jn fein,
91o(f) ift beim lü. Giou jii bcmerfcn, ba^ in feinem äfi[i<l^en Qfttitetr,
ni^t meit Don ?lntäopo(i»f entfernt, bic in bcr Xot Iiignitatum unter
bcm ^tarnen Sniitf)co^ iiufgcfül}ite StabI gelegen ffahtn miifi, in locltfrec
eine (So^ortc ri)mti(^cr St^ilbbürgcr bic „CoborB scutata ciriitm Rom»-
norum" nlä lycfa^nng niigcgcbcn wirb.
"Hn bn* lucfllit^i; C^ebiet bcö 10. i^mtS gtenji im 3iotbeu:
*> Sit 3Ht4nftitilr ein »rr '7cin)>cln>anb ifl vrilJtal. 3(6 gebe ticfdlK naA
tnciiwi im 3' l*^M grnonimcntn tXo^ie, tvcläic bic von 3- ^e fficu^ü „iD^crii»-
iioiw el notice* rt-c. ii Fiirou ToniH I PI. X. 12 mit(irtf|fillf meljilaib bf
ri(f]li|]l. ^intci bmi ?Iamcn br4 i'anbcft fie^t briitltcti vbcitialb Ui i^oileA nafok
ba9 Gittrcnjtii^tn cIut, biiitet txm ^weiten inftfck finb von btnt Telrnnitiatt&nai
nml) t>ie ttflcii treiben Riigtltticn ^i crtcnnt», b(i bcm Vetliiim tek« iß noc^ ftdillMT
bcr voibcit Hk'iI bn 9K<i)ita\>aii k mib unter bcm Siamcit Scbet'el' (Klntilopffli*)
Ötl)! ntcbt bei Xb>)it1ügtl -=xt foiibiTn bo» imtri btin Qiaimiuiicn aHftcbKulbte Sonett-
ßrrflfl *~'f mit bcm locpclitl* bannilcr.
Sie alte tcffgTapEiift^e Qint^etltiag bcS ^anbcS.
177
Xet 11. @aii ^ „Set"
„2itt ®itu br» Sct£X9pf|0n"
mit itft iiftiiptflabt Mt=i ^^ ft o Schashotep, bereu 3hmt \ii) in
bem be? etiort 10 .ftilom. obcr^olb Siiit gcJcgene« ^jorf« Stautet «=
galten !)at. Son i^ten tcrapcfgcboiiben ift nitftt bic gcrinafle Spur mc^r
Bor^aubfn, roebcr im lorfc fclbft itoc^ in brffen Umgeflenb tjobe ic^ irgeiib--
mi^c tcnhiiÄIcrtcftc riitbcrfen löniien*), boiii naiftrociätinr ift i{)xe Slelro^
poli-;, iinb jiDcr bei bcm am fRntibc bcr lui'fllidjfii Siifd* gelegenen S>or|c
SHtfa, mo|eIbi> i^ aiij einem upn @iut aiiiS iiiiternommtncti Wn^^fliigc bic
intern @U)Ic nad; nocEi autü bcm alten ^{eidie ftaiuinciibi-n ^t^i^i^ifteii me^rerei;
(j^räber tovi^tc, in beiien miebertiPlt (l^iium, ber 3d)u^gDtt bicfed (Sauci!,
ali „^ecc Don '8(^adtic>tep" unb bie l^rabt^gütlcr Ofirid nnb ^nubid
oU in „©cf)aöE)ötc|j lücilcnb" ftluörint lycrbeit.**) iöon ben bcibcn
^Büclcn, aui beneu bicfct Stnbtuamc iufammeugefc^l ifl, ^al bn* crftetc
wie lürjlic^ *Dla5pero in einer feinet le^vreidje« 5lbfjftnb(uii(ien ("bgl. „Ko-
majis et i>0t-8ies dii [lapyrus Harris X. 200" p. 24— L'8) überjcugcilb noi^^
gcTOiefen, bic Ccbcnlung: „fiir ctroad anecriefcn, beftimmt [ein, ScflimmiiTig,
fiooB, ®tt)idf(il". Xiefr SBrbcHtnng bei SBortcS lächn Ijeranvcftcnb loitrbe
bcr a(tiigt)ptif(^e Sinbtnnmc a(^a^];iolcp ctma bejagt tiabcn „%if @tabt
bereu £001 ein dlütflidic^S". ^ic ^riedieu fitl^rtcn biejcn @au iii^t in
einer llcbctjc^ung be^ alten 'üJantetid auf, fotibern fii- gaben iiim einen neuen
Kamen, inbcm fic itjn „ben tjDt^gcIcgcnen" — .^«pielitcö — nnnnten.
^aäf ben Stcinbrüt&en ju fd^licgcn, loeldje ftcEt in Stenge unb uon fDluffoler
9tu^bet)ming in bem Wcbirgc nniueil ber allen ©cnbeu cun 9ilfo fi'iben,
«mß bcr iUitlitcin bcö :ütil'iflitii'd)cn i^anc* ein wn ben aUaflyplift^en
9Ir<l)itcticn befonber« gefctio^tcr sBfluflcin gcTOcfcn fein.
5u ben älteren Siflen, mic j. S. in bcncn beS ©rtOo^-tcmpeU öfl«
^bi)bo$ ffcißt bee &an md)t, mie obenftc^ienb, font>ern er fitbrt ben 91anicn
*^i 9tti(^ bic (iraHit^r lUtictltcliMunii bejctiäftiflt fid) mit bicfci «tnbt. Qalca:
fc^onbi, bcr gffleii Gnlc bcS 11. ^ix])tl). übet Slefinplrn t*ncb, inat ooii tE)r:
„@i$ulrb ifl tini nllf €tnbt, nclt^c nuc ^ni iit§ ^djnbb&l ben '^[bini. cine^
ttsnptifdjrn König} n^d) bcr Sintiliilb, eibaiit louibe; fie ift jc^t i^crftiict unb an ibrti
StcDe ritt Unnei Xuif rcndilrt, »>rlit>cf brii Sinmcn brion^Tt b(it nnb je^t jhi %ro>
oin^ Cjiut grl)i)rt"-
**) in einem „Hcilfc^r. f. oß. «91." 19TC von mir negvbcntn Sentit nu4 'Sbeben
üb(i iai in Sitil, Xtnbtia nnb 71)c&i'" ttngcinmini'Itc ÖttFdiiiftcnmatcrial muß ci an
b(i Stelle @. S6, n^Dlelb^l btz (^idbei bd ^ifu (Enuäbniittg tjcic^icbi. aiiflatt „9te(TOtioli4
^m tHntiSoVDlitijdicn Wi-iutJ" l^eigen „bei C>i)p|tliti:4".
178
Ste atti geoQiiip^if^c Chil^rtliins it9 Canbeft.
V
Uan „®du bc^ Sanalcfl", fo benannt Woi)\ tot^tn tti fein
®tbiet io sicmti(f| in lier SWittc non Sübcii ita(f) 9?orbc» bui;<%i(öncibfiibcn,
6i< f)in jum bfrü^tnten SDIorisfcc int ^ajtim gclettelni groEicn ftaiiolrit,
heften befonbcrf SBnfferfütlc ii) in jioci fltoflrapdifc^ni Siftcn Gbfu* iml>
Xenbera* crroüljnt finbe, unb jnior in bcn 7f]rtfn, bif bem nörblidi oii
uiifcrcii 11. &aü anftpfienben 13., bem Si)fofo[iteS uub bem weitcv nstbi
tofirtS gelegenen 19. 6}au, bem O^orini^ited geroibnttt [mt. fßon bem
bod bebtet bc!i testeten f&auts burdjjlrijmcnbcn lijeiU bed Ronalcd ipirb
geiaflt, bau 6ier fein SSafier eine Siejc uph :J0 ogijptifcijen ölUn,
iai finb ehoa Ifi'/x Steter, geliabt ^abe. Xicfer bt$ ^tn jum Sojunt fi{^
ccftteäeiibc, bcni ^Jl'ik ^ataUü laufcnbc S»oupt(ßitoI, iDcIiftcr fliif feinem Saufe
blä jur (finmünbimg in bcn JUIocisfce btiid) mctivrif aii^ bem 91il äb9t>
leitete Scitcnlanälc flcfpeift itmrbc, fjiftiTt (i^ttcnroärtig nod» unb ffi^rt bo*
anfetfn ll. Wnii burtfiftiröcnbc Stiirf bc«fctbfn Ijeiitc bcn ?lnmen „Stanal
Don So^oß'", nad) bi;m gegenüber ron ?[(^mini gelegenen lorfe ©oljafl',
»DBfelbfl gegenmärlifl bic crfte aJnffcreinfüljrKng in biefcn langen Ännal
ftottfinbel. ^ie beranöe^ft folgenbe ifl bei Terut c' Sf^ertf, ,==> i H ^
Toruta ber ^nfdinften, Don no ob ber Sanol bann ben tarnen 3of<1>^d*
tanal fti^rt.
Vuf ber Cftfeitc ItS- Strome^ gelegen iinb füblidi mit feinem @kbtete
an hai i)ftli(^e Ui 10. &anti anftogenb, folgt nat^ bcn monumentoleu
Elften nun oU
der Vi. ®au 3 "Tulicr-
„Sier ®au beti Si^langenbergeC.
Xet Olftme bicfe« i^awc wirb nac^ bem Vorgänge oon SSrnflf(6 ge^
■ipöt)nli(^ Tu.f gelefen unb buvift „fein SScrg" iibcrtrogcn, «ber loeflCB
SetgV glätte ber 3lamc btefe S^cbeutiing, bann tniiTbe geioig itgcnb einmal
bic in jenem äktgc refibirenb gcborfjte ©Dttbeit genannt fein. 34 fift«
alfo bai Kb^ r nidjt ali bad ^^lonomen jii bem Durftelienbrn tu, fonbern
al3 ba« tbeograp^ifd)e ^ndfcn für Schlange unb Icfe bcn ®aunamni
besp tu hcf, bem ic^ bte Uebcrfe^ung .,&au bcd 83eigrA ber St^Tangc"
Bfbc. «li feine ^uptitabt fül^ien bie Eiflen onf ^ I ^ ■—* ]^ b. 1). „bic
6tabl bcd iSferbcrd", fo genannt nadf bem aU Scfau^gott bicfer ©labt in
Cpesbergeflali oeietjttcr .(lorus, ber aui^ birr roirber mir in @bfii r'A|)olli-
BopoUs magtuLj unb anberen Släbtcn, in benen er einen befonberen RuU
botle, als ber rK<i"i(6c Uebcrminber bfv^ Iijp^on gefeiert würbe unb
eb<Bfo, »ie in bei füblicf) benat^barten Stobt Tiika (,$(nläo))oUi>), würbe
tiit alte geffscat)^i[(^( Siitt^ellung ttci SanbcA.
179
I
*
au^ §icr mieber doii ©riec^cti unb Slömcnt mit &fm 9ltef(u 9[ntäud
ibcntipcirt, unb bcr (Hau öoit i^nen at« ber nörblirfie Mntftopolitc« 6e=
^cirfirft. ^ic auf iljn bfiiftgtiifti'n (SaiiTnüitjctt ber ffatfctäcit icigcn einen
mi» bem Siegt^Icflitä flfFcl)tfi"cftf" iU-li'ncr, bcr in ber rcrfjten ^anb eine
fian^e, auf ber linTen einen Sperber ^iclt. <&i lann bic in ben ^nf(^riflcn
„€tabl beä Specbere" getiounte ^auptftabt be^ 12. (^auts luo^I (aiini
eine anbete fein ali bie in tTeiier Ucbeiicijiinfl beS QUtäglidjen Slaraciis im
itiaorar. Antojiini aii[gefit[)tlc „Stabt ber ^abi(!^te" Hieracon,
hfetc^e fl(« ßm Öfllidjeii 3tilnfer, niJrbUd) upn "Äntüopuliii gelegen, wcrjcidi:
net ftc^t. Sfucö bic Not. di(fa. fü^tt nu berfclben Stetlc ein ^ieracon
au^, in iDffe^er bie Cobors prima Lysitnoorum flattoititte, iDit^ienb
in bec ]xa^\i fiib(i(ftfii ©ßtnifon 3fiii, bie iwif^en ^ierocon tinb bem
ooreriDft^nlcn 3JÜutfieo5 lag, bic Ala »juarta Briloaum aU ^cfatjnng
onflegefcen roirb. 93on Xendnälern ber Stobt ^icracoit ift nic^tö erteilten
geblieben, nbrc in ben fübiucftl. uom Torfe et ÜRatmär im SBiiftengebirge
0'ebel Sclui fi^ finbcnben ^clfengräbeni, beten 3nfi^riften bi« in bic
6. aBonct^onifcIjc X'i)noftie iurörfge^en, bürflen lulr einen 2^eil bcr SWto;
poli^ \}C\\ ipieracon uor unä I^aben, unb in ber 92äl)e ber roobl autff bem
12. @an nod) juget^eilt gelDCfenen @tabt ^a^nnb ober tßa-nnlj, loeldje
gIetd|faU'3 fc^on iti ^nfdirifteu bei* ältcftcn ffteidiC!? emiÜIinf tpjtb i'tt)ie j. 9J.
in bct groBcn 3"f(6tift*J be^ Unna, eines Ijo^cn Stonti'bienctö unter föönig
Tß^iopg), in bcr 9U^c jener Stobt, beren 8age una biird) bo« unweit bct
Cttfd^flft Xaftabiije (iegenbe Xorf Sbniib**) Bcftimmt hilrb, bort t)flbcn
wir bie ucrlaffenen srammeni ber oltcn Sllnbaflerfteiiibnir^e oan $a:nnb,
über beten ?Iu3beu(e nitebcT^oIl bereilä in bcn beii aiteften ffipod^en ber ägi)p>
tif^cn ®cf(!)i^tL' ciitse^ötcnben legten gerebet lüirb. Einige fflilDmelcr nßrblii^
Don biefen Sltobafterbrildjcn, naljc bem Sorfc Söeni^TOu^iimnicb, finb
im älebirge loiebet dn paar Seifciigräber eifjalteu, bic, niic bic fiiblit^en im
®'cbct €elui, g(eid)faQf am bem alten {Reiche flninmen.
Xic beibcn folgcnben ®mc, bcren im ^Jtorbeu jufanimcnfto^fnbed Ge-
biet ftd) roiebet btübcn nm rocftlic^cn Siromufct t|injicl)t, ^abeu ol* ge;
meinfame* 3!onn>«jei(^eH bns SJilb bca oon bcn Megqptern Wtf genonnlcn
Sßaiiinc«, nnb laerben bnrt^ ben Sufofe chont b. ^. „bet uorbece" nnb
peha b. it- „ber ftintcte" ^liftinlt unterf(I)icben. SKon fjat, luenn in geos
gtöp^ififien lejrtcn äiuei Olebietf olfo oon einonbcr unterft^teben njcrben,
unter bem oorbercn immer ben füblii^cn unb unter bem Hinteren imnicv
bm nOrt)fi(f|en 'Siftrih ju oerftetjen. (Srfletec ^ier:
•■i üe klreif^iibe SlüIIe bitfcr Jnfi^nfl foflt in lÖejug aü\ Unna: „3(ft würbe
aulflcfi^itft oon Sc lUtaKflät naii) bei (Kfotiib von $fl niib um ju holtn eine Üitia^
liondlafrl Do» TllnbaflcE dttd bei (^eotnD cou :{>a>nnb". 'iluHcr bem ^Ülobafln
mäfftn bic Slcinbt:&d)e bajclbfl axiO) tinen, ^ffonCcc^ im alltit '•HtiOi j^ii Statuen Der*
ninibticn iott)tu Smitbftein gtltefeit l)abeii. wie aui bei T^ottiotqjftirobf^nlt pon
1Bcxt4c l^iuocgelit.
**) 9a6 TDcf Sbniib wirb von ben Siabem ani^ 99annb genannt.
180
$ie alte geogiatitlMi^c iftttt^eilung Iti Sanit9.
btr 13. Waii -4 „Aif-rl.enl«
/,bcr Mlfbaumdau, bcr osrbrrt"
^attc jiir inaiiptftabt 5^ ^ 1 1 _ff o Saint») ©ine 91cilK «on
ScIfrngrJfbrrii ^ol)t't StaotJbiennr bc» nltni 3teid)t-:-, jiiniEtft (oI(I)cr, brnrn bte
9icrn>a[tuug be^ 1.1. oberi^i^. ^aiicd anucrttaut gcipcjcn**), finbcn toir im
9iocbcn ber beim II. &aü bciptod}ciicn {laupt^abt Scbasfaotep, unb
Umai in bem nur um ctlpa 10 Uiloiii. von bei'iel(>cit cntfi^tnlrn ®rbirgc,
mü^ti \id} am dlaiibc het tucfllic^cii ^üfu in utiiiüttelbarci- 'Släift bei
geflcnloüttig grö§tcn oberiigtiptifdjrn Sinb ©iiit obct Dfliut cti)cbL***)
ffiir liflbcn cilfs) a\i^ bicr luicbcr eine foii jfueii 4'>i»"*'lf<i"i^tf" ^U-g^plcnä,
bercn cilicr Sfnmc (it^ SiitjttdiiKubc Ijinburi^ er^nltni l)<it. "Jic in bicfei
©tobt unb ifircm &m bcitnibcn iicxei)tte ©(^iitjgoit^cit war 9(nu&t$, ber,
iuei( Fein EKÜifted 2E)ier ber Söjalat, gfiDöt)n(i(f) aii folc^cr ober nid ^ÜRonn
mit ScbiiEdlfüpf bacgcftcIU luitrbr. Hiiei bic iScrflnlafliing, rorvi^alb (BrtrcE|en
unb Stönicr ber €tabt ben 9tanicn Si^copoliä gaben unb iljrrn &aa ab
im ixfiopoUic^ auifüfircii. ^n ber Not. dign. loirb eine ,.CiineuB tqui-
tum Blauroruiii'' genannte Znippc aU ri<mij(^c '-licia^ung bcc Stobt
2t)co ocr^cic^nd.
Xit ^äufcrgruppc am £)afcnt>lR|}c in Siul ffi^rt t^cutc bcn Slameii
el iißmrn ober t\ ?lmva, Ic&kten 'itamtn Qcbcn $roIci(b, (icugliQ
unb dnbnc unb üud^ mir luurbc er fu cjeuannt. @lci(f)uic( nun, ob {jamra
ober ^mto, fv ft^eint fid) ^icr ber iirnltc 91nme bc« ^wtenpIa^cÄ bet
©tobt erhallen ju ftobcii. 3(lb fllnube, bafe bic betrcffcnbe Ortffbeicicbitung
5urüä3ufüt|Ten tfl auf ba^ altäg. SBorl
iQ«n
•J tie Slfll« Saiui. Ö. I}- „bie im JHfitfcn grfdjüplf, toai auf i(|ta
9lfl(t1<iie im €übeii unb fi3f{tcit Hiirtfi bat nnmlttelbar ^int» il)i ftd) tt^ebcnbc Vr
bitfle (iffdjlHjt geflcn &i( uoii bei SBfi|äf ^tt wt^tnUn ^tißcn Stnbt «nb ^t bif|ti
llmftdiib t)it(Icid)t bei SlaM it)icit "Jfcimni gfgrbeit.
•• ' »Jfl* Mii bell ifiöti 511m großrii If»ct! (rijic jctflöii«! 3nf(^rificn ^CI €iiu>
Aiäker noOi a^nUtn stbltebcn, ifl am Dpnfiätibtgptn »eriffetilliiljl von Waitcitei
%tt4 tu jctiicii: „ModueuvuIs ilivers, recin^illiti en f^pt« vt ea Niitic. Utivrag«
gioblie aoa» leit auHjiicea de S. A. lHiunil>I*acha" unb Von bitjrn &illlgiAt>f(bliflTll
ifl )Hni ciftmuial von 0). 1iO{a«ptro fücjli[}| rinr t<onft<^Hbifl( nitl Ifbrttitbfn Mn'
mrrlMiiQffl i»i[c^ntc llcbcifc^iiitg gegeben Wotitn in ben „Trunenctions of tli«
loci^ty of tiblical arcbavology" V«! VlI I'aH 1. London 18S0. Sihlb^
e. e— SB.
***) 5)w lKnli(ftr ifafle bct 6labt Sinl, tftre ßeiunbt «oft. ibie naiebi^en
^flber unti blßtjeiibrn SMicten netbeii iton ben arabifdicn QlcDQCfltilKn ^etd brlpB&nl
brTOOTßf^ioWn unb in ben übcTfcbnKuglidirien ^obpiciiiingCR »geben fiib bte arabif^n^
^4t>T. nenn fic otif &iut )u rttKR tommen. ~
4
4
^
4
Sie allt gcpgTapfjtfi^c Stnl^etlung bti SanbeS.
181
im JiVuiJliftlifn eMpto (pinro) portus, iuoynii5 bonu bie nvotifcftc SJciicnä
luinii ,'iSnnirfi otcr "Umta grinorhcn.
5n bcr bic ölniic Cbcr- iinb Untcröflijplcus bc()<inbelnbcii großen Snidjrift,
mtidfc bei bec Sccilcfluiifi ber 'Jlnücninflitcni be? ^cnbi'tntcnipcl« nm unteren
Kaiibe ber bciben Öaiiflffiti'u s^ Tflijc f»im ffifV ^i'nbcrti 3. )35\ bort wirb in
brc bcm £i) to p oti t i f dl e n I4n II (^ciuibincten ^t^i'iprcdiiing bci^Aj^lic^ feines ß'aiialS
(ie)03t:„bfl6 er f^ f"[fe( J '^^. i*) am erftfii bcöOTonats CEpipl^i".
^iejc ?rngnbc, WfläK ftct) nur nitf ein fcftej 3fitir br^ictien fonn, ift in*
Tonern uun bcianbcrem SBeitLjc, weit aU'S ber(flbni mit Sid)crl)i'it Ijcruotßefjt,
b<i6 jur 8cit beS ?rußnftn§, unter beffcn igicrrft^oft jener (ieDflrap[)ii(fte
le^t am ^cnberatempcl eintiemciüeil lüurbcn, in ■ülcfliipten bcv Staienber
cincö jeftcn Siljre^ in föcbraud) jiciwcieii, in loelilKi" bfr löffliiin bcv
fleigeiiben 3tHi in ben vj}rle|}ten ber 13»ägt)ptii(^cii Üipuatc, in ben
iUIonat Gpip^i QefnOen Tein muß. 3ii ^ejng qü\ bic an^ jener 3eit Iku;
nüjriinbcit, getabe im 'Stnberatenipel fo ga^ln-ic^ ixä) ^iihtt\tiai "JUigaben
über bie im Snufc beS Jflljreö bafclbfl flefcicvten 5e(le ift obige Ulotiä bon
llödjftcr 53i(^tij\(eit, iiibcm borniiS, bofi für Un fte15 um biefelbe ^eit,
Anleite .Cirtlftc nnfctc* ^v""', cintretcnbcn 'Beginn ber ^Htf^iucllc ber
5Konat (fpipt)i nnb jluar ber erftc Sog bo-jfclben angegeben ift, wir be:
flimnien lönnen, wcld)er ^nljreijeit nnb tooldjen OToiiAlcn iinb Xonon iinferc«
«nienber« bic öieEeii niie ber 'älnguftii'Jicit im :3?c3ibcrüiempel fid» finbenben
tSrflbfttcn culfpret^en. i)te[)mc!t loir on, bo^ bamplä ber SIIcjonbrinifrf|e
ilaicubcr fdjDii im Öebrniit^ loor, baim i-nlfpriÄt ber I. ffipip^i ber
'soninitvluciibc am 21.22. 3uni bi:- (Tregor, rtolenbcr. 'Jtodj tuill id) bc;
merfen, baft biefe nnö für bie 3eit bc^ KufliiflU':* ben gpiplii nl^ etften
5Biaf)ecmünal be5cicf)nenbe Eingabe i.i »pUcni Öinflnng ftelit mit ben Sic:
fiittaten, ^u benen ^ruitfd) mib Stiet in it)ren cingcbeiibcii Unlerfudiuiigt'n
über ben altäg. Jialenber gcldtiiit [iiib. (Sieljc bie bicfc« ^bciu« bc^aii^
belnbcn nciteften IJIrbeitfn üon ^rngfd) „Xrci Scflldlenbct" S. V nnb S.
Atel „Xo9 Sonnen; unb SinuÄfn^r ber IRomcffiben unb ba« 3ol)r be«
^uliuä Gcifftr", wie bic in bem leljten .ftcftc be^; bei SSieroeg «fdjeinenben
^arifer 3i«cucil üüh Üieblein gegebene ^IbljonbUing: „Les ri-citß do
recoltd da-tim dacs l'ancicnne K^pte" unb bicrniit iodHc mnn oergleiAeit
bic ben SJJDiint Gpipfii al4 i^egimi ber 5iiIftfirorÜe bc^ci^iienben äbitie«:
infi^iriflcn oun ^enbcra uub "-^liWä, raclt^c id) „^ijtoiijc^c i^nft^riften"
16b. II. %ül 35 li bert>ffe»tli(^t ^abc.
^CT SJloiiflt (Spipbi ftfteint übrigen« bcreil^ in betn Sotcnbcr, hjcldicr
Bot ber (5infii[)ntng lei ?(Iej(inbriiiif(ften im ©ebrnnc^ luor, ber SKwitut
ber eiiitretenbeii Slilfrfiroelle gcniefen ju fein, ^ierfilr [cfteint mir eine
in ben 3 oon fflrugfrfi ucröffentürfiteit, ou« ber ^lolemäerjcit flammenbcn
Seftfölcitberti beiS «äbfuiempcl-J fiir ben l. Öpip&i üerjeidjncle Seftfcier i^ii
fpretftcn, bie meine* Srndjten« awf bn« für 9(egt)plen frenbige Sreigniö be*
182
t)it atte aeoßxa|ibiS*6< (Einttieilutie bei äcinbct.
fleigenben SRil« Sejtig Ijot. Xof. 111 L 20 b« bette ff enbeii ftälcnbcr« ^eifit
M: „9Äonat (Jpip^i, Xag 1 V i i ^.01/ ^* i"*^'' entmannt Set
_ O
(?i)pI}on} am lug« biefem (o^ ^^ e. ciCD ^**
D«t {f) ut Set
man nimmt T^iicn IjJfiiilluä unb feine Coben Oon i^m y^^^ Li
ein hun pea
crtut
i=^
^*
^^ ^ ; "^ ?),bobcifoUftnflcnbetSBDr«
mat's . t. f her ia. u. f ki.f
fielet be* ©ci'flnßc«, ipcli^er, eä ifl feine ^arfe in fcinci ^onb,
ou«fiil)teiibba§Sd)Iaflen (bcr$»arfe)»oricl^rift*mä6i9"\ q " ^i^
he* pe mar
!i r; M! V r; ° r, ? - ■ i- ■^).
hfa coli au tif beo . t co tot . f ar pe uk enU
^(f| glaube nit^t, bag gegen biejc genau wdctlic^e Ucbetfc^ung irgenb ein
einroanb erhoben wetben loiin. ?Jie ?Iii*fptn(^c be« 8<i(!^tn* i^^. rocltiM
polifp^on in fein [dieint (»ah, nee unb secliHt) ifl jraar fragltt^, oieOeit^t
ift cjr ^iec Dot ^u lefcn*, in Senbeto fcinb idi einmal in einem offenbar
oniterirenben 5ej(f «f^ o HD P ^ ^=: ___ ■ >>^ ^j„,,
net (?) ut nebu em neMp
mannt ift ber Ölenbe f^yp^on) bntt^ Slbtrennung", in meldet Stefle
bei bcn einzelnen 31ioc)en nl^ anfängst) udiftak bet Sant n boniintrt. iBie
bcin ob« Qut^ fein maß, jebeniaU^ fvci<^t ba« bern 3tit*i''" "0*0 nQ<^9efett(
3;ettrininati&, bas fflleffer N>-, , tote bte im Rplgenbcn naftei bcfdiriebene
^iniibltiiiQ filr bie uon mit bem lESortc gegebene Deutung, ^ic Utbertragung
üon SScugfd^ „üB^rtnunbung" ift irvat nid)t nnricbtig, giebt aber, roic mir
f(f|rtnt, ben beabfitfitigtcn Sinn ni^t genau mieber, ebenfo ift bie Don
IHtrugfd; fragtic^ gelaffene (^Jtiippe ''^ gcroiß hos jfU lefen unb burtft
fingen gu öbetttngen. Tat ffii Ci i^ Ijier rooljt bad auSloulenbe b ||S
bem wranfte^enben SiHien^eirfjeR i"it bec fln^fpiadie hvn. £4j( ben ^eiligen
Zcnipclfängec bejetd]nenbc Soit tpitb in ^totemärrjett fcIjT fiänfig mit
$itfe bicfed 3ei(^enS geft^ricbnt (ugl. Xüm. „ftoT.^^ufd^i." 31 L 1
1
^— &
, , , nutor heB.ii „bie ©angei be« (Hotte«")- — Hin 1. Spi|>l|t
olfo murbr an bem Set'Xt)pt)on, nia[)rf(^inii<^ an einer Stotue bcAfrlbrn
au0 SSfld^ (ogl. %am. 9tcr IV Xa[ 32 T. 31, too ti ^cigl: 6e|> sft t'et
hi tut en Set cm menli toachor harn en ut'a en nt er kbt'
„Siermal gu fpxei^rn fiber rinr Sialui be4 €rl oni rol^cm
X'ie alte etOEtTa(i^it(^t (Sint^cilunB btS tfanbcS.
183
SSa<!^* am ta^e bfr ©c^ifffafirt her ©onnfuntcrflflng^tiflrfc nadt
Wbybo«^') in j^mboli^ec §onb(itng bie ©ntmaiiminfl Borgcnomtncti, roo:
turf^ iDofi'E aui^gcbriidl roctbcu foKtc, beiß ber böfe Set-I^^Dii, b«
Kcpräfeiitatil b« bem ''Jüttfial gefä^clit^en SSüftc, ber Scinb be« C*fin*i9HI,
biird) bic tuicbec fingtttetcne Mnfdjiüellmig bcä Strome« niinmc^r im|<^äb;
Ii(^ gfiiicid]t fei.
^cr im ^{cnrben anfto^enbe
14. I9au -r vAtf-pphn"
«,&er ftlfbaumgou, in f)intecr"
I)atte iut .^fluptffdbl ^ © Kesi.*) 3» tljr ^abeii lüir äiücifello« bic
UOll bc:i ÖJfOftirophen nffl urbs ad geptenü-. Lycopoli» ober »irbs ThebaVdi«
infr. ermähnte Stobt Eiifac, hexen Vlamt firf» in bem eima *_*0 fiiloni.
untcrfiaCb SUfonfaliit uitb .'jO Slilom. norbraörtfi Bon (Siut (C^copolis) gfi
legeneu Cctfdjcift el Ouftielf ftf)alten l)at. 3)ic Not. dign. fü^tt fie unter
bcm Flamen t£ufaj auf old (damifun ber Legio Becnnda Flikvia Con-
Htantia Tliebanoruni. 9tld @t^u|}gi)ttin btcfef @auc$ ttiitb in bcu ^r\'
fc^rifteii bie ^alf)oc bejeidinet, bcS^alb finben luiv ntS einen ni^iblicficn
^tiEtTobitoppliteä neben bem füblic^en, bcifen ^aupti'tabt 'Ap^robitopolid
(3tfuj luat, biefcn (^an in griei^ifctiet Seit cvraäljnt. SJejilglidj ber als
©(^n^göttin tjoii Hefi genonnteii ^aiijox finbet bie ^lolij bei Stelinn, „bofe
man in b« ©tobt CSufä bie 8}enu«iUranifl inib ii)te fiu^ verfl)rt
^ofwr" tnfofern bnrd» bie ög. tlinf'ftnften ifirr 93e[tntigung, nlö bie SQcnufl-
Urania in ber %ttat feine anbert aU bic bcn Beinamen neh pet „."^errin
bcfl $»immeU" fü^renbc $)al^ijT unb tl|rc ifu^ boS biefcr ÖJöttin ge^ei:
ligtc T^icr ift. ^n ben jiic SBcrrooItung anfgeftcllten ^räfefturliftcn bct
späten ßricdjifdi^römiiclien S^\t fnQt biijcc &aii a\i felbflftäiibig ücrmaflcter
Siftrifl gonj torl, fein @)ebiet tuiib an bcii füblid^ bcnacljbßrten Sticopulitc^
unb ben nötblicl) angrenjenben .^ccntppclited v^erl^eilt. ^Uä 14. &au tritt
in bcii ^JßrQfeTtutliflcti ber fpöteren Slaijcricit für itin ein ber ?lntinoile*,
luie ber Seograp^ ^tolemäu^ (ß. ^a^rf). n. GS^ftr.) i^n nennt, bcffcn
ftuliec bciti ^etmopolite« (l&. ^au) jugetljcill gen»e(enc^* ©cbiet auf ber
Oflieitc befl> Stromes tag, bo« unter ^obrian fl(s ein befonberer, mit
röniifc^en (Jinrirfitungen Berfc^ener <Saii obgejroeigt würbe, natl)bem ber ge^
nannte Äoifet nn Stelle einet in lücrfon gernttjenen Sltcreu ©tabt, unb
") ttx *ßflmt „fl*ii" b. l). „Slabt bct SEll^li(1tbitl^f■' cö« ber „SiniDtde^
Innfl" ift moftJ in ©CAW^ni'fl M' Eirinoen mit öfin bort neben bei ^ol^or Dcre^rlfn
Sdfu^goit ^tnubid, locl^er in ben bie CfiriMobtrnftiet bctjnnAeinbni t^aifirdungot
fietvDl}nlicI> als bcricnißc aufgefüllt ift, ber fiwcicU bei (£iiil>aljanurtmg unb (Siu)
EPtcIduttfl b(8 Cfitiö Borfttljt
184
Xie a[ic 9ro0ravl^ii(6t C^tul^ctlung tieft Sanbc«.
jltiflr «u«nft§m«TOci)C nii^t in oß^ptift^rni fonbctn rflmif^em ®tQl, jum 9In*
licnfcn an fernen bofelbft im 3til ctttintfcnen üietiting ■Jlntiiiou^ eine neue
Gtabr gegtiinbft, bie nstcE) bciiifflbcn bcn ytcimcn SIrtlinpDU»oIi4 crtjiell,
ftrlcfifntlic:^ auc^ nn^ i^rcm (ilriinbfi: ^pabriaiiopolis ober not^ bnn bort
befinblidjcn CcoTcI bef frentblänbtfi^cii @otteS SSei- Scfautinopolid ge:
itaitiit tuuibe. XU Sliiineii biejfr ii>niifd)eit Stabt ^cgijpicnd liegen gegen-
über CDU ^(tdimtinc-it ib- ^'te ^ermut^tiliii, ^atii^tft. b. 1&. &aüt4} unb
)n>ar btd|t am öftltf^en @ttomuffi, in ber Stäbe bef Xoift^ ^c^cd) )(b5be^.
Snbeiieti irficiiit fic^, loie nuicr io bcmn^vter 'ißjflbfinbfv nuf bfm Gebiete
brt ngijpc. Ideographie Jjj. 'Brugia borauf aufmcvlfom geuiarfit ^at, in
btm aiamen be« cliua« nörb[id}er gelegene« Torfen St^c^ ttmaije einer
oon ben alten 9lamtn Ux Stabt be* itniinoiifl erhallen ^u {|nbcn, tteld^et
in ben .'£iicrogli)v()en unter ber Sdörcibiing ,- kii © TimaT*) niiftritt
b. (). „bic Stobt — bie Scftiing". "iladi btn beu ?tntiiiou« feicrnbeii
3n[(^riflen nuf betii ^^arbcrinifttifn Cbeligtcn Uüws war bieS bcr öon
^^obrian urTunbli^ feitgeic^te ^lauic jciter 3t<tbl. Sie un4 b'xH melbcnbe
Stelle ie-i rtoijdien Cbeli^Icn lautet:
• 110 icw
nechil> - nt 'nrnsi ec nm. f
„Sie »nrbc officiell genannt limaT mit ifirem Kamen".
(Sintt oon ben ^nuen niebec mit bem (Gebiet an briben StTomiifem
tiKtx bcr folgeube
15. €foii
.,rn".
Xdi^ a\i ^ttiici^en biefe« ®aucd getoäbltc $ilb bed ^afcii ban' ^irt
letntffaQ^ al4 ibccgrap^ifi^e? ^«leic^eK mit ber ^^cbeiitimg ,^afc" aufgefaßt
nccbcn, fonberti ci icptäirntirt clii^ wn ben in ber {'>ierogIi)|it)enic^riit ütt^
twnbflcn SilbenjctdKn, bie rein ptjpnetifrficr Slntiir finb imb mit bem ®ilbe,
totlil}ti gu ilfrcr St^rett^iing ucrrceitbet niirb, abfnlut nid)!« ju lljitn tinbciL
Tod 3n(fKii I^atte ben ^autiuettt] im, unb }o mug c5 au(^ in unfern
geogrApIiifd^en ^^e.^eidjnuiig nti-jgefpri)d;en worbrn {ein, mic ani bem bei
S<^reibungbc^(MQunaniem5 julprilrit noäi tjinjugetiigten oii^Iautenben w.^ (o)
^cborge^t. 3i2cibec finbrt [vij in beii gccgcap^if^u Zeiten hai SBort nie>
*] Senn nii(b in bem ^tmicB bc« Ipcilrr ii6ibltift gclegeatn Crtr4 Si^rft
Timant fidi btr oltäg dlomc TiniLT ti^iilirn gii ^bcn 1(brtttt, |o lag bie StiiM
bri Knlinoui bod) ifbenfoD» iüblic^cT ?tir Vlub >viib »n^ bejfidinrt buid) bie
Xninenflöltr ntfitnübti von flicfjmuiicn vVrnnpvclifl. 3ic ifl bie von ben ata'
Itifdicn fdniitfttUcTii unln bem Alainen flufinn ttict)i!n(b ntoäbnir '3labt, um bet
QalcafdioiiDt grfl lil8 ittgi: ..'Aiilind tft eine alle in XtÜmmern Itrgrnbe 8le*^
am eftlidKa Ufei be» '91il, eMlIt^munein groenftbet".
2!lr alte ßcograp^ifc^e Sinti) eilttng bet äavhti.
185
male mit einem nacbgefr^tcn $cfHntmaiig'^jcid)rn grlt^ric&eii uiib ift IjaIjci'
jtfttDfr feftjuftcUfn, Iük^ cfl biet betcHtc» foU. Uiigtiticin ^äujig begegnet
un^ i>ai ffiJovt „Uli" in bcn ^eyteii in bcr iBebeutung von „üüiicn", wmcift
bann mit Um aii SJeftimniwngijjeicften nud) ^in^ngciügten SBilbe ciiieä Zlfüt-
,^5ji r-r
flüfld*, fllfü gc^c^Tifbcn
^{^ g(i3i[E>c, bag btefc Sebeutunf) wir
I
^icr AH roritileii f)n£";ii i" SRödruilt nuf bie Önnfc^n^flotl^cit Sfjot „bcn $cn-n
bct Cltjcmunii", b. Ij. ,,ber ?ld)t" nnb bicfe s SßJcffn [iitb bic ftöfd)-- niib
fdjiangcnfüvfig bncgciteUtcit 8 uinnfanglidren @öttcr, bie, ]u 4 paaren
geotbnet, iit jenem &aü tfnen befunberr» Slult baftfn, nnb an bereit 6pi^c
ftcftenb ber ®ott üliot fu Iraujig abgcbilbet »wirb. 2öiv Ijatlcn bann in bcr
Scnenuung ,.Un", loenn loic it|c bie Ueberfet^iing „<£rilffnet" jitl^eileii,
eine biird)«!!« Ijoffcnbe 5Bcjeid)Ttunfi inr bcn in ©emciufiiQil mit bem i^otte
%tal) &bcT an SleHc bciS HJlnf) bcii ijcrioiitficlrten 4 Urelcmeitten über
4 UrIvÄftcn üövflfViibfn 1l»ol, tüL\',u td) nod) bemerlen moiftte, bofe ber
93ftme ^laf) in roijrlfidifr UeberfeBiinfi nanu ba^fetbe befngt. Sowof)! iii
Scjug ouf bie »ielfnt^ berbütgtc Sebcutung bcfi SSortcs „""". "lö anc^ in
Slfirffidit auf bcn bcm 15. obcTfigiiptifdjcn Wau eigenen S?wlt bc5 Öottcd
3:^01 a[-3 Sorftk'fjcc ber jn 1 ''l^aaren (leorbneten ij-^erfoniTirolionen elemen:
lorct ifitüftc iDilrbe bcntnoc^ S^Sf" ^'c Ueberfcljung bf4 Wannamcu^ r,D^n"
iun^ ,.®nn beö GröffncTä" nitfetä eiujuroenben jein. ?lud) bie upn bcm
tOT^ttind ^icrljer beilegte eifte (;^ifd)einung be^ &ottci Xtjct nnb bag bcr
6>au in geogro(jliifd)en Xcxteji bev fpütcceii 3eit utitunt« heaii-ba b. Ij.
„®au be^ ?lnf(inii*" gfnatint iwivb, fpridjl bnfilr, ^ic jür bic .tiüupl:^
ftobt bicfe$ &üuci in ben ^nft^riften am (}äufigftcn auftretenbe 'iBcÄCii^K
I I :-^ I I
nuitg (nntet i | o I f Climun b. ^. „bic ^tdjtftrtbl". (^n bev $tüleniäei;=
seit treten fnr bic 8 Stritte berldiicbenc Sdiriftlmtiautcn auf, btnen aber
immer bic '?[uis)t)rad)f chmiin nnb bic ©ebcutmig « susut^cilcn ip.) ®ei
bcn S'opien Ijciftt ^ "itftt toie im 3nttigi)ptifdien rliitnin fonbeiu »■■liuionti,
meieret Uebcrgaitci be* oli in 8i-h onc^ fonft wl\a^ oorfommt, i^m ftop:
tifdien Ofnovn nnb UjUIUf oeto, baf|cr ouc& bie altflglJl'tiffilf ^'(^tft«bt
Chmun »on bcn Kopien ufjULOTll geiionnl luitb, jnwcilen npc^ mit bcm
Sufa^^c B al|u „bic beibcn Scbminin" unb biefc ciii^ bem altägpt)tif(4cn
^linutn ent)ttinbeiie [optifdie '-öcjeid^imng Ijat jid) bentUdj crtjaUen in bem
mobernen ücabi(c^cn tarnen 'Sffdimun^^n, nscldjct unter ^linjHno^fflc eine»
anlantcnben a bic ntabifdie iimU Sonn beö alidgiipiifdicn Clfjmun nnb
toptifdicn Sd»monn micbergicbt. 3?adi einem crnbifdicn Oicogrnpljcn rtiljrt
bic 3JcncnnuHfl fflfdimnncit „bic boppclle SÜt^lftnbt'' baroit Ijer. lucil bt«
Sinbt flu« jnjci van eiuoiibcT gctrcnnicn .^filften bcflnnb !EicfeIbrn roarert
oiellcidit burd; bcn groticn &anal uon ciiianbcr gefdfitbeii ober c« be^nnb
neben bcr laubciniuiirtS gclcflciic« -^ntiptftabt nnd) eine befonbcre ^afenj^abl.
186
Sic alle geogta|)^i|<$c Cinr^cilunQ be» Sanbel.
^as Xiorf 9tfd)inunpn, in bc[ien Siä^c jitti bie Xtßmmcr bcr oltttt ■J1<^1-
^abt befinbcn, liegt fluf bcr Seftfcitt tsc« 6h;omc«, beti Wuiiicn tn>n StntiTie?
gegenüber, clroa lO fiilom. non Viti 3)orfe ^at)nbn)C UinbcinroärW. Sladi
bem auj bcii Xcnlmälcni geiuiJ^nlidi oU O&i* "b'c ibisfoppg flbflcbilbetcti
%itot, ncldiet bic St^ii^gott^eit bts (Mnucd »ar, ^ie| bie «Stobt autb
I fc^ o l*a-T"Mti „ffijüljmma bc^ZIjot", bol^t wir bti ®rit(I)cii un&
Mömcrn, bie ben ögtHiti^dieK Xljut i^rcm ^crmed ober 3Hcc!ur vetgliÄcn*),
r:
^
b^i'Ixl lunt.
Du in NC StUiMnD auArCtaAR «tttKlmltl irt|t bm tttfamirtoilltniB SBntniitni (ImnotVa IT.) <M
frütn i«mlll( In nbaiatian vcx bcr Ettfi1f[rn tttttnibni Conitrii^dl«
bic Stabt :^erniopoli2 obcc oppidum M«rcurii genannt finbcn, beim
Öeograp^en "ütotemäu» mit bcm ßufaljc „bic große", jum Untarfd)itb
üon ber bcnfelben 9ioincn fiiljtcnbfn ^«uytftnbt be« IS. imicrafl9pttf<(Krt
Äaiicd, mldit, wit bic bei 15. obcvagyptüfftcn @nucs, flreii^foaÄ ben i^ot
SU ibtem «Sc^u^flotte l)otte. Swt SSogcl ^tii* «"t» ber ^«nbilopfoffc roaren
bic beiH Qtotte !^ljot f)eiligcn ^^icrc, barou» rrtlürt fid) baf Uorlomintn
ber oitlrn Obis^ unb Kffeiimuinieii in bcn ^Öl^Ien br? ^ccatopolid (9lf4lnu^t^n^
*) Ucbrt bie t>on bcn VcBnplcni
i\:i
Tebnti genannte 64a|p
i. '^
gtmiKii b(* ©rtmopolilii(^n ©aiirf, bcfltn Ijriliflet IB(>(I<I bec 3bi» JJ* »M, ^t
1>[. 9f. Victitbmanit eint fcbi I(l|rrri{t)t nb^aneiiinfl t>ei&ürntlt4t : ,.(iCTinr«>
Zritmcflifto«, nadi äsupttj^m, gtttibifiijfn tmb oricMtaUldirn Udwtlitfeniitgca'*.
£fit>it]| 187&. ^. (fngctinann.
Xic alte gcoQiflp^itdic Sint^eilung iti üaabt^.
187
P
btmäjtatitn ffiüftenßcbirgcfl uo« liiitf. *) Sit« tpeiWic^f ©eiiolfin ftonb,
gan^ ebcnfo toie im in. &a\\ XlntetästiptcM, bcnt 3f|0l jut Seite eine brn
Seinnmcn Nciiemaut fiiljrciitic 3fis = .^ntljoT. S!af ift bic Man ben Örififfcn
JVVfttfj-oO; genannte (S&ttin, in löfjiifl auf nrcld)e, in Iflifniner S(mii)d)iiii9
bet 3fi5namen mit benen ber fiönigin ßon ^\)hloi, bei ber nat^ bem OTt)tf|ii«
^{iS bcii Satg i^ixS getöblcteii Valien Ofirtl aiiffanb, ^hitnrdi in feiner
®^rift über ^\\i unb Cjiris Sfnp. 15 fogt: ,,^cr SConie be» ftönigä
foQ SJtallaitbro^ fein*, bic RÖnigirt nennen einige ^fldite, nnbcce SacfiS
(b. i. ber oltci(ii}plifd)e Warne Aisüs b. Ij. „'Sic bct lummt, fic ifl gtofi",
lufltf)«! Beinamen bie 3ii*-.^otf|oc im 13. »utcrägqplifdicn ®nu, bcm ^tlio-
poIitM, fflijrle), no^ anbete Slcmanouö, iDoa im i^etlenifdjen etroa bcr
?rtf|fHe flleirfifonmt" nnb in ffinp. 3 fogt er in S9cjHg niif bic Oenoffin be^
tiiot im 15, obctiifli)ptifcI)eit &([\i: „Sinißc ncniini fie (bie ©Ötlin 3ft*)
eine ^o^tec bc* .ficrmc» (Xt|ot,i, anbete bcs ^iroinct^cu« nnb EjoUen bicfcn
fflr bcn (frfinbcv bct ffiJeiÄ^eil nnb !Bocfi(^l, jenen für bcn ffldter bcr
S^rnd); unb Zoiiliinft; banim heifjt in Sietmupoli!? bie crfle SDinfc snRleidj
^yii unb !2)itaiof9nc" (b. i. lutcbetmn bie Im-Neliemjlut iSlemanouf),
nnlcEie au^er Slc^einüut in bcn ben ^cmtopclitiitfieii ^a Cbexäggptend
be^onbelnbcn geoaco^ibiictien lei'ten roicber^flt grobeju Mri „®öttin ber &e-
tet^tigfcit" genannt tuitb).
53riiben am öfttic^cii Sttomiifcr Beljövte juin jftermopo(ilif(§en @on boi föc^
biet be^ fpdler einen befonbcren fclbflftdnbisen &aü biibenbcn ?lntinoitcd unb
cbcnfo bß^ Setrain, ouf roc^cin fid] bos meile ^tünimerfelb mit bcn ißuincn
ientt merhuürbiften Stnbt befinbet, bie ftönig 9Imcnopl)iÄ IV.**) (i8. Itt)n.J
im X^flle wn ?Imntiia an bem '•JSInlje einer alleren 8tobt grönbete. ^ex
niöditigcn ^ricflerfc&oft be-j ^Imon liUjn entgfgentrftenb, (iitjrlc birfcr ägi»p:
tifc^e ^crrji^ei: bOiS Söagnife ouä, in einer bnrd]greifenben Ihngepoltung bcr
bi3f>er flcitcitbcn ^4JriepcrIc[|te ben jo compUcirlen äfl»ptifd)eu ©öltecbicnft
aitj bie alteinige lOerel^rung ber Sonnen fc^eibe jn befi^ränlen,
Seinen 9Zamcn Aiiiculiotci> „3ufiiebenticit be^ ^mon" aufgebciib unb fid)
foitan „Chu-ea-äten" b. ^. „Ubglanj ber €onnenfd)eiE)c" ncnnenb, Verlief
et bie aUefitwriibige ©lÄtte ber ^monÄWrel^rung unb (itbritc an« Tljelien,
ttx ^efiben^ feinet fünigtitl^en ä^otfa^ren, in bie wn i^tn im 2i}Qit bpn
•) Hn ein« ^WroflnS br« ffl'efiel Iiine Itefi bft fflefonnoiarfönifl ftmeno*
p^ift IV., rote tnibcn an mttjrrirn ^imTien br» jfinrr 3tefitifTij( brnndjlmrlfii nftlit^cn
0(biigti, eine Xa\tl aabiitt^tn. tcclt^c i^ti mit ffinet (VnRiKir in ((nitetmtg t>rr
^aljleniDeifcnbm Sonncniiftfibe ieigt. (Sicljc t\t beifleljftiB grßftfuc SlbliilöHTiB.)
^er fjeute Sunt gcnflniitf Crt Ijiefi 6« ben »ilnMhot Inni», !■« dcnl^itrtfrf £laM
glti^cii ^JlADietiS lau im "J^ella. auf t)rT Cfifeitc t>c« Jonitifcficti i)ttf(innr&, ^enie 3an
<! Ijnfl'ei: genaiint
Xic Ut\m nönig Mtftetlcnbrn ftiltirr seigrn benfrlben Don einer guiij abtionnm
lieibcfrgefldll iiiil» in öfi cigcnt^ümUrtjtit floptbilbiing einen biircfiau* UMögijpiifrfjcn
7o9u« ^um ^iidbtuft biinoenb. ^lan bttn^it bie beigegebene %&I)i[bung and einem
mxabt PO» '^eliChVlmarna.
188
S)ie alte ^ti>Qrapi)i\dn Ciatfittlung bt« SaiibcJ.
Slninriifl flegrilubcte Stabt liibfT, bet tr ben Shimen e r^ '^ H ö'
Ächa-en-jten ,.^aüi bti ^liif- utib Sitctcrgfliig« bcr ©onncnfdicibe" 906,
3n geiitigec iSittjetituiig bi^it beni alten StabUjcbicte bcftnbet fic^ in bem
(üböftlitft beitnc^bartfit l^ebirgc, in jiüci ölnippcii gcjonbfri, (ine Sri^ oon
g«Jf«iiaröbern mit fttö^tcnldcils n&A gut crtiatteucn bilb(ict]cn Xflrfietliinflcn
■.'^\
Km
!l
it
I^T
vn-n=ii
J/^'
7
'^>> *iV %
kl— ^
ItftBcDung out nacn 0iabc !■ Zcl<tl-flniarna.
inilrli" BXk IMim tn fenttlrnttn €oii<w HuiCt TaTtilngung «OH C((*t1|pnbni («tbl|Rik
unb ^nfdiriftcn , bir, weil lämmtUi^ ^crsrftcQt jut 3r>t ho-i nniritißeffi^rini
Sonnenbienf)r<$, ipejentlit^ abiuct^cit opn bctn, nta^ mir anbcrio&rt^ ol«
S(I)mu(t an ben ^^änbcn bct nltögtiiiiifdien t^cablammctu pR^cn.
^(10 t)PH Sc^jiu^ l}(rau«(icQebene gro^c XeufmÖIcmdT, in tnddinn
bie dicfuiiate jentc \at bic ^luflUicmig bc^ liiiQiittifdKn 'JlUettl^um^ fo erfolg:
Ki(6 ßcnwfcnfn fffpfbition üccöfftntlK^t finb, bic im ^altxt 1K4*.* tjon Ä&nij
Stifbtic^ ffiilljelm IV. oon ^rciifecn naift ^fegijplcn entirnbct motben,
btefc« unter allen bi«^cri()eii '$nt>ltt<ittoncn do^piifdiec Xenltnältr umfangt
reii^ftc iinb in^atinic&fte IBcrt gtrbt nn« in Ubtl}. II 191. 93—111, twn
^it alte aci)gT<i))^M(^e Stntljctlung b<t Vaiib^ft.
189
bcr £iaiib bti SHcifterl in bft figt})?li)(^en 3^(f)ii)i>iß <&crTii ^eibenbod) aai--
ffi'fritftt, in treuer Sicbergnbe ber Cnginole btc biftucif^ m\e fiiiiftgefci)id)tlic^
\o luertbti'dcn fflaiibßcnintbL* wnb Sf^^i^if**'" ß"* bcii im ?lmatnnl^alc aii?=
gcjunbfnni f^clfenflrnDcrti, bic ju jener mevtiPiiTbißen Stobt gekürten, in
i];trt^cr ciiift bcr btc {KeUgion feinec $äter uctlancnbc Ae^ertonlg Cbu-en-
ateu feinen 3i(j flfl)abt. Stbticfelid) habe» luir fiicv iiod) eine etioo 5 fiifoiii.
witer ntJtblirf) bei 9Jeir)(^e ertifiltene ötrii|)t)e von Selfengtdbcrn jii
a'iüäl}nen, roo^rfc^eiitli^ bie Uebecteftc ber ältetcn ©räbflättcn oon ^fTinoi
polis lutb tocnn bte« nirfit ber ^a\\. bo('& jroeifeUD« cliebem s» einer Stabt
geljürifl, bic nocE) bcm 15. oticrÄgijptiidien Ölaii sußet^tilt flerocfen fein mn%*}
") 3" eiiifiti bti- ^flKHßräb« «cii S)f raffte fill^cl fid) bi( iiirdj bcigegebene ^n^
td^ciflcn crläiitfrlc T<iifleEliinf; icA XzanipotUi nnn itoloffolflaliie; ein iiijofcni Ijbctift
inlcrefjnnle^ ^ilb, n»il mit imät tai^tlbe crfa^un, in meldjet Slkifc btt eilten ftegnt)l<^v
ii)tc 9fil^tenfoloff( atift bcn £leitil!iTüd;eii initi S9frfftätten Der VIeißrr an bcii Crt
iljret tHctliminni!)^ bcjöiberlcn. ^ii l'rt>Uii4 Trnlni. 9lbll). IJ 91. i:i4 ift eine treue
Hoöie bieje* iÖfflrtjtiiHg teröuneitBeii Silbi-t ii(ti(l bcn bnin flc^&riflcu ^''St^rif""
fltgeben, — Sfi^üslid) bei tioöc» llllett bir^rr S^ntPflliiiifl ffi bcnieitt, baß bicjclbi
AUiS btc 12. %tiinttt)omf(t)i:u Xi)iiiiitic, al\o nod) eii^ bfm 3. ^n^t^. ij. (El)i. flAnimt.
Tai (^rab, in nicli^tin )W nu^tbraän ift, dc^i>itf riii^m bem rtQicirtnbni A&ni|^4>
m
-^
„drCfürflen" uiib
liaufc nalje uertoanblcn ifot^tn Statilftitcner, bcm
^0 .-VW. ^^
*— =, *~*^ -flrofifn Cbtrljiiiipu- be* ^(rmopoIiHi<f)cn ©diic*", tiiit Slomm:
„Sie* Stai Soff». Thothotpp". 911« iPniet bicf» ßui roirb «nii meiitetc 9JIal( in
ben 5nfi^riflin b*S Ztiotfiotrjiflrabei in ©cricfif Siegern bejcirtinct, bfifcii eUt\ut
©o^n, reif (in* brn ^nftftritlEn b(S für bie Qicit^idjle bcr ri. Xiinafli* fo niidittgen
S^mimfiotfpgTQbcs in Scni'^nijon IifrDor(]ft)t. Kfjnumfiotev. bet (fr[ii;aufüvft
bc* IC. OldHc* looc, unb roeilet crfuIirCH wir, bofe bieu« mjniim^oKp ailcfii-r c-ohn
?;c(^t Irffon bti Vcbjfiic« fcincB SBnter* aW ^Jomaidj bti 17, {Honet *inge(cft lootben
Srt^tcnb rtllo iinjfr Il|Ot^otct), fEolin bc* ftai nnb Uiifrl bf* 5!e^eta unler brr
Äfflicrunfl ron ?rijirnem^a 11. nnC H((tlfi(ii II. 9Jomor<ft be» Ift., be* ^tcnno;
Voliliirt)dt OinitcA war, ^frrlrtjte bcr ditfrc Wriibct feincS Vatei« „Äoi, Solin bei
fttlttxa". {eilt niilc^ligft Cnfcl „bei 9JcE)ccfl Sobn Sljnunt^oteti" dlä 'Jlcmtnrd)
über bfii IR. uiib btv ölleflc e&t)n (eini-a CnW* ISIinnnilfolfp, (ein üBf"« Sicrtjt im
17 «tili. — 3n bcn fili d)Ei)iioloiii((f)c iöe^liinniungcn fo tttt^lißcn &e^ä}Uitfiita\t\tt,
nicldic tfrof üicblei« in (Shritiinnin nu9 einem mit 6en)uiibn:n*ftettf)et Soiflfall
gclaiiimcltcii Statttial ^tijamniciigrßcllt I)<it (ogl. fein „DicUoiiDaira il« roidb hi^ro-
glypliii]ui>H eu ordre gen^itlogiqiM el iilpIiabvU«)!]«" nnb feine „lt«chercbea lur ]*
chtonologifl Äg^-jjtiirtine"), ijl bifl'rt öcadjhtiig Bcibieiitiibt IftmanWidioiiettci^äUnili
bet brti bcnot^liarteii OiaufÜTflen 31|oll)olen, (£biiiiittl}c>tct> nnb Sfc^l, racMjt^
Bat tiiifc ^Jttdteidimi^ bei ^cabinjdiiijicH timi %lcij<^c iinb ^Uiii^i^ajiinn fid)
crttieW, uiibctücfiirtfliflt gebltciieii- S8a« btc eigeiiltiiimlidicn ljib(c^a(l*rcrf)lc be« niSd(!
ligen ^<iibaIabrIA nnttc ben lloniften btc 12. Tiina^ie nnb bic l)Ol)f ^tcK^tftellutto ber
nnter einanbec n>i< mit bem ^crtldjcnben Aönigdljaufe bermanbien, imljE'jn {elbftäiibtg
tcgicienbeii (S)autüi(ien jciicc JV^' anbelanf^t, \& finb bic qii ben ^önbcii t^rci f^tab-.
loliellen unt ilbeclirfeiten tiirgeii ^ioAiabl)i<n wn ciiicin ^ans bcionbeien ^citbc nnb
toeibrn tfii im '{Jtrlnuf biefe« ^ilti tviebeit)PÜ U^elegtntjcit iie^tiifH nmüe», auf bie^
leiben aSttti ein.iugetien.
190
9ie attt seogiop^tjtfie (fint^cilung btl Sanbet.
^ehtn ber ^auptftdbt ^ermopoti«, uo)eIf)il jut fiaiferjtit eine ^Cnneus
oqnitam soutariorum^' ßcnnniitc Zrujipe ali SBcfa^un(i lag, toctben in
ber Kot. Alf^n. mi) ali Ölnrnifmi Sorte bcd im iBürI)et(iebfnbcn brfi^TOtljeiteti
Xifhriltc^ angrgeben: tlraefeiitio, im Sübeii Don .OemiDpoli^, bt'\e^t oon
ber Legio tertia Diocletiaoa unb brüben auf bei Cftfeite, an bem
$Ia^c bcT ocvfaUcnen Stefibenj be^ @pnitcnDcrd;Tcrd Cba-en-at«ti, in
^iiilQUla bie Ala bvcuuda H^rculla Uroinfdariorum, loä^ceitb ber
fiibtif^ baDoii (tcU'Qeiie (^acitifoii^pit ^ejcla bic Ala Oonuauurum al4
tömi((t)< 'öi'iiHjung tioite, ®« :£icimopolittf(^e Xiftrtft bilbctc b*n ®mta:
gau jmifdjieii Cbcr; unb 'i[ßttte[ägi)ptcTi ober, mic bet (MtogtApit ^toUmdud
uIUer^(^b(t, Stißnti mib 'Etitu jVouo/, erpcrc* ®ebict bic uadf) b« alten
(\*Dßrflpl)ifd)«n Öintficilung 15 filblirficn, Icötere« bic 7 nörblic^en ®oue
C bcrägi^ptcn^ iimfafintb. Sc^^alb bcfonb fi(!^ im .hierin ppDlitif^cn &aü, unb
jWüt bei b« im alten Slcßijptett <=> J l ® Teruta, foptifd) TepojT
QIJUOTfl (Teroi-ftcbmun) f)cute Seiat:e:(<^erif genannten Crtft^aft, cm
b« ©teile, reo bCT im Sorbeifieljcrbfn bcfprodjenc, bil jum J-ajum gefub^tc
gco^ Sfanal aii^ bem ^Jtil abgeleitet iviiibe, bie uor^ugt^ivetfe j^iic 3<^Q:
fßKlroQe ber ani bem süben (ommcnbeii iSaaicn aiifge^tc^l^ OlreiijiDQdje,
bic cpvlttxol beä ^lulcmäuä, ivelc^e Strabo genaucv aU Xb^^'i^cn 'i^bqlale
bejei(!^nct unb in 3)ejii|i auf XDilü)^: cc fagt, baß [k an bem nad) Xanid
(bem deute Xunc genannten ^crfe) fübiettbcn SE'anale auigeftellt getocten.
(Ueber Xmit fietie «um. 2, 187.;
&U'\ii bem ij. i^au ^attc \t\v Siebict an betben ©tromufem au^
k
brr l(i. fHau ^ ..MHi-malift'^'
„ttr &au Ute 94üiten» ber MntiUtie SNa^cl".
(£9 liegt biefer feltiameu (liiaubetcii&nung ipicbec ber SKiitbu« be^ ^oni«'
tamt>fe4 gegen bett €et^It)pt]i?n ju Cl^niiibe. Da« $)tlb ftellt bat ben biu4
einen Specbci trepriütrtitiirten ^mtfcfinggott ^onid aU ^Siegec auf bem
oon i^m öbertDunbenen, biir<f) eine ^Inlilopc repräfriitirtcn gcinb @(l*
ZQpbvn ftc^enb. S^ag alfo ta» ^Ib^cicben bicjcs <^mt& erflärt innren
tnug, gei)! AiiiS ben über biefen Siftrift baubelnbeit geograp()tf4en XtfleB
f^ctvoT, in benrn gelefientlid» anftatt brd obigen tHaitjetdieni ein S^ilb
getoäblt ifl, wcld^cd brn Olott $oniä nidit al9 Sperber, ionbern alv^ iperbrr'
(ppfigen 3Rann jetgt auf brm Etüden bti unter tbm licgcnbcn Di>n tI)Di
übenpnnbennt ti)pl)Duif4)CR II;icred ftel^nb, nel^e« er mit feiner äamt
buidjbotjrt unb bic jugcl^^rigcn Ißcifd^riiien bejeid)nen ben 9dU aU:
$ic alle geosrap^tfc^t Stitl^eilung be« Üanbc«.
191
ftliil lier "oeli eil mch
„ftcl)cnb auf kmiRürfen Ui 9iii[fcnt[)ifrc4"
ttric e« in einet beii 16. (3a» bc^ftnbetnben S"fc*f"f' be« 33enbcr<itcmDcl« ftci&t.
3m S-viuttlit! ciiif ba-s et* <^aus(i(ficn geroä^lte *3i(b brinflt (jtct ber
attäg^ljtilrfic Sdjrcifier ein SB&ttfpie( in fflniocnbunfl, inbcm er, um bn« SBott
nieh iuiebert)olcn 311 li>iitifit, an .^weiter ©teile ber im Wcfmvti^fn — ^ j ^
mabef geitfliititfH 9(iililopc ben Sbtiien meh flic6t, mit bem be[onbcrcu
ffleftimmuii93,icic&fn be? 9IiitfflTot5 \ itnb bcm altncmeiircn \\vc »icr«
fft^'ßc IljicTC, bcm I^ictfcfl "^ > «ciie^cn, unb aljo bie fjicr bcn Iqp^nti
teptäfentirenbe SntÜope, onf bercn 9?ücfen bcr ^orvi pf^t, olS „Süden--
t^irr" iiesci^ncnb. 3n nnbercn Zcjtcii trill fitv bicfeS SKort bic forrcltc
Sdircibimg malief «in, iiibeiu bct (Matt genamU tpirb: bak-lmr her lueh
eti tnabet' „ber^oruöfpeibcraufbem81ücfcnber?[ntitDtie ^a^el",
le^terc^ ©ort belcrtninirt fidH) biird) bn^ ollgcmcinc ©cftimmungäjeirficn für
Oierfüfeigc Zljievc baib biirc^ ba^^ befoiibece, eine fd)i'filetibe ober an btii
Süßen gefefieUc ^ttittlopc. 3lflc^ beii 3)tfd)riitcn im @xahe T>ei ©oiifürfteii
Sl)niiml)i>lei>, TOcltf)C3 ^u bcn im IG. fflnii geCegciien berühmten ScIiengrabctH
oon 99cni-:pafinn*) (ictjört 1 1*^* Siilom. iinterljalb bcr Siiiinen oon ?Inlinoc),
mufe in bcn ^eiien hfJ «Ken fflcic^eä bic StobI SSenat, mit bem 3"fQtf:
„hti ßünigi ij[)ufu" (beä ßiboucc^ ber großen ??t)ramibc uon 0i)cti) eine
ber iDJdiligfteii Stäbte bc^ fflnued geipejcii (tiu, t)DU bcreti erblidiem 'iBcii^e
auif, mie e^ fcficint, bic ^^ntonrtfc^aft niif ha& 9tumat<^ettt^unt iti lil. @aur$
*1 Ol. 9Ra(pero, bfi a(S lle6ft(c^ct altüflttijiiftfitt Ifttc e8 Hett be« Sricr bei
Äen ftdmtrn ^u Iflfjm, tiAt tDi(bcrt)oli uiih, raie wir hitijiuftiactt bilTfeit, jumcill mit
ßlörfltAftfin örfotflc bct 3" ' ftp' *■'"'' »" belD3l^c^4 (iftniiciiiHT Xtxtt iti alten 9ici(ticft
fid) ^iiflcrombct, roie bcilpicUiDcijf in bcii ton ihm gcftcbcitcn Ufbi'ticUimflfn &c*
Betlinet Ißapnrnä, bcr bic Trliirfjl iiub ifHicnKiicr Hrc* OPnicI)inc« ?lcfl»ptct*, 'J^amciii
£incf|ft CTSÜ^lt, bfr ÖTn&frtjrilien uoit 2ii3t miö SSctfdjt, ^(^ a'otittitifrtjritien ati
Ö« Reifen con iinmaiitrtt 11. a m. t^ic tcplc Slrbfil nun, in iDcIt^er nndi bic(et
SJidpJnng ifin bei ddiatintc (^clt^rtt feine n^ii)ptoIO|iiid)c Iljäiigfcit cnifalld l))il, bt«
lianDclt bif oben mv4it)iitc Ql|ituiiil]otep{irAb|d)nti von Stni .^a|{aii. Jliini ciRtn-
nißl ci;l)rtlt<n irir ^icr iii>n bic]« übtr hir Wcfdjiäjtf ^cr 12. S^ijnopie iinä roidiligc
fliiifi^lüffc eilljeilcnbni C^nft^cill eine tonFiniibtnc unb in fortlnuftnlifn ^nmcifungcn
auf bie jlnietprelnlioii aUcr (c^wterigett EteUen (inßet|(iib( UeberieüHnu, tu bei c* bcm
QetlAtfec fitlDUiten ift. fnaic filr bieienifien StcDtn, butd) lurli^e m\i ber in bcm
langen Tejte ß(ii*I)fnc fflmi^t in feinem 3ii(niiimciit)nnße teiorbeii Tlat ßcleai Wir*
unb bie vtn bcn l)ifll]eTi|ii'n llcbctieitetn tliril» uiinutciifieiib, iheil« tienbcjn falfd) er=
tlÄit morte» waren, bie «(l)tifle 3>entung i,tt finbcn. ^ie Arbeit ift ticrbjinilltdft in
bcm „lt«ctieil (1(> trnTuux n'Iatifs ii la philologie et ii lurchtkiiogii- vgvpüeunes
et usyriennes" I 4, 100 — 18],
192
^ie alte seogiapbifdie Sini1)tllatig beft lUanbei.
ab^ngig gcrocfcn. ^cr Stabtnflinc -""^ ;=. v v^ «i*— -a ^\ ~ tpürbe
Menfit-CbnfB
in bct Uebfrfe^Hnn ciioa bei'aflcn: „Xer Siifcit b(9 König« (Stjufu" ober
,,bic firfniifit luorbeti uon ^Dtiin &l)uiii", lund luofjl fo niti feigen foD aU
bic Doii i()m tefoiibecÄ protcgirtc 3tabL*) i)cr ^[a\^ bicfcr, roic du^ iöreiii
ä)einamen ^tjufu I)crDorgcl)t. ^ti beti älte)leii (MrÜnbungm ge^örcnben obrr-
ägi)ptifd}cn 3tabt Weiiät luitb und bestimmt bucd) bie ctioa 16 ftUom.
utitet^Alfi '^ciii'£>a|fan, bod) briibeii cm iveftli^e» Ufer, gelegne 6tabt
SSIinicf), aud) 991tiü(ti ibti-Q^düm griinniit, Autn Untcifd)ieb oon einet
Ä.
,j^
flnbereii Crtfftioft gleite» 9Iflnicn5. Xic altngijptifc^c Stobt f^citit ju bfiben
ecilen ttti Strome^, bo6) mit bem {-laiiptClKil auf bcr rflffttc gcfqien ju
^bfn. Xiie gcogrnpl^iic^cn Xcftc iiiljrcn al$ ^auptflabi beö @i]iic? eine
Stobt J. o J Hiben nuf, b. b- ,.bte ©labt bct Sccnic^tuiifl'', io gc»
nannt nitcbenint in SlüdfiC^t auf brn brn 7i}pf)on bclämpfcnben St^utgolt
^Qxai unb bAä büiftc loobl bic Stobt fein, wcl^e im Itio. Antontoi
'< tüi S»i rovnat \tat in bfn 3n1<tnftcn. wrbnl unb [ubfliniitri^ gefrnnn^.
bic ^Idxiitunflr „Vtuß. bir Viuft neben, ticiatrcn. ecjtcljen. Vintnr, Cr-
tttbdin", ia fdbft t>on ^Rdnnrrn gtbiaiidit. ivie }. V. bit Sfinet unb <b)tc^
in iunflra ^ringoi glnttJaO* nieoit geunui wrt&fn. ill« ^ßtminuig«)ri^ni 0«i
>«« SSoti Mt nMibltdir $nifl '^ okn rlnr bfm SAuglinfl bit Snifl uttn^c Stnn
1
bft brr iSrfrf;i(l?le >cs dllrit Slc^i^t^lrn» ^o^tM \ 1.2 btiae^thtntn ^Uiiftiiiticnrti,
3nfd?rifllaf(lu, Sittialtoiispläiir, Hümpel^rmtJirilfe iiiiti Kuttcit.
Xriibilb. . . & 3: Si^netlc jn ira^iitrl 1411 bc« isgniannten Tobtenbitt^cft bcr
attrti 9trflt]))trr, fiifp bt^K^riib aii| bk ttn Wcnft^cn vtrbor-'
■grnr Slilqurllr. 2iadf brrn Ziirintr (Siciiiplat, »ic rf Dvn
Uepfiit« (jublkiil »oibrii, grjfifliiirl von S. Wribinbac^.
„ S: nbbttbiiiig ein eitui Zcmuelnianb auf ^^ilS. tav
fltllcitb brri in etnci t^l|rn^^!)lL' bei AalArahriiiii(eI fSriirin
(SBiscIfi uecboignteti Volt ?Iil ^ladi tincx ftpi>ic von 3-
3>ftiuli4en g(jf)d]url ooii (£. SÖcibeubot^.
ÜioRbiibt|i'gniAb.@. 6: <Ctr Vlucdiif ciiniani^TTatl im Gebiete bet ?Iilquctl>
ffni ^tdd) ciHi'i ^iifiial)mt von Samii«! Safer QfA'i'Q'ifi
^ „ „ i: 5)fT -Jltl in bfn troprii, Wof^i fin« Äiifnafiinf »on öeotg
Si^tvcinfiiitlj ßCitn([|iKl von Q. ^cibriibarfj.
Xeflbllb . . . €.1S: tift 9Iil in 9IiibiiMi- ^lai^ ciiTci obiT()aIb brr llotatuftrn
Düii ^abt-vilfn ctillDOiieittii €tt^)c ooii 3- Xumic^m
ßesriAitel uoii (E. SBcibritbai^
„ IS: Kiliifti iii Cbtiätinpleii. 9Iacti ciiici ötiue von 3-
Xüniic^eit gc;ikn(^nct Don S. äBcibfiiboi^.
„ U; Vlid auf fiiie obciögtjplilttc 9Iilinftl itnb bn9 qv
genübrttießciibc flftliilie Ufer (re<%tS bic brrt 93crg'
f;>itl(]t bc4 bie T^cbniiifi^r Sbcnr im Slibofkit brßitii:
jmbcn (Vebiigf^, linttf bie bcm %il jugctcE^ilt ceitc bc«
XemycU toon X.'HqWr)- %o4 <^iK''' ■■■= ..V^oCi^ar 'Jlrfiilmrc
rinn an^Salog Sipebition" von 3. l)iltiiid)en bci&fffnlli:^tcn
^liifiioliBi* Von a*08tl «nb iVritfil|.
„ „ la: lifltdlanbftftrtfl 9Jiiil) rincc etijjc boh 3. 5>flmii^(n fl«'
Rtit^iift ooH (£. l6cibenba{t|.
2fSlbilb<c . . €,s;: ^rrfouifitatioiicn obriäen^iiiitfeei 0aiie.
1) 9(t txftt iinb j^mtltt obcrAg^pt. Wou. Vlii« einet
ficograpljitdieti i^ifte im Xcmpcl ^amUe H. ii\ Slbijbot
(XIS. Xiniaftie, 14. 3o^rI| t eijr).
3) ^ei brüte iinb fünfle obcräßDpl. (Uau. ?(n3 ciiicm
bn ptolcmätj^^ rdmiicijrn 3'i> nngcljörenlien ZempelgrhÄMbe.
9Iadf ttppien vun 3. ^fiini^en (ineit^iicl Doii ^ricbci(^
81 Cimet»-
fl9e[j)ei4ini6 ber OUußtationen.
itnun . . . 6.S1.
„ 32
Saat>i(bgrflenftb.®.:i»
>D&ilbflcsniii[i.6..ti
Ipflbilb . . - S..t5;
Zritblib
. €.37;
3flT
„ 40:
., 41;
Rlrinr Sclfeninfel (Don tni S^cQallicwo^nent Eololfono
ob(t (£oiiloni>1{o gennniin in bcr 91&t)( tion $l)il^, am
iSätflibe bti VCffufliiri Hatniatt'eiigftiele'^. ^Ud) ciatx p^vlv
qtafi}i\^en 9l)ifimt)mf [ir;tcii4tift von t£ JBfibcribnd)
S^iium, bie tpiHcil^ffid batflrficQtc Sc^u^gotilicit oon <flt<
p^antiiif. dla<t) cinrr ffopie ddii 0' Ziämidjtn flrjfit^itfi
Dun (S. SScibtnbn^.
Sit 3nfe) ¥f|ilä, am €itbciitK befi fffluantr ^taiolieR^
griicit}. Son bc: gegriiflbci: lirgctibrn ^njri Qjgr^ anC ge-
\ttten. 9In>4 rincr pijüit);ira|}f|il(l)fr< ^ufiio^me tfl l&kemu
be Vanbitlc, tJürt^Üfiltlid)! Jii: „Al)>utn photogrniiliiqne
Je la misnifln rcniplk- en I'.KJl'^ pi^ Iv V*« Cmiuauufl
de Koiigü, accompaßne ili; M. le V** de Ilaovillo et
de M. Jacqae« de Rong^, utbidi^ iL la miitdai) lass —
Sir Siüd be« 9llfiiatirt J^alarattenoctiiflcS. 9Ia4 tinn
9lnfjiiitii]K »tut Wnii.
Xtr .üufcn tion Vfiftion mit bcr gegenäbrc (tegrnbrn
SitffI eupljnnliiir, nm ii(irbIi<f|tR Cnbr bcd 9(|1tiaiin Jfa^
laratlctigebitlrs. 91a(li ttnci flufiialimt con ifiaa.
€cbnl Sia, biir lrotpöilföpt»8 bnrgfflrlllc S<^u|j80ltb*'t opo
Ontboft. mat^ ciiirr fiofilr von 0' Sümit^cii grAfidfni'l bn
S. SSeibriibaib.
RiiRi'Cmbo, bcr l^MßQ. mi nrli^eiii bit opii bfit altni 9tego)i
tcrn Sliibi, b. I). „^ulbflabt". uoti (UTirctini uiib ^lönirni
Cmb»i unb CRibp4 gfiiamilc 3tabt ge^atibcn, mtltbe in
flried^tft^'tbmifi^c' 8<^tl an SttHc ton (tUp^antinr bic $r«'
rnnjinl^apt^otil bei 1. obnäg^pi. i%ue4 louibc. Wad| rinn
€fiM< UOH ^^timtcbnt mit Vtniiijtiiig tincx ti4oloflru))^tid)tn
Vufna^me bc3 ubrtcii IcmtrrH gcsriidiirl ton (E. SSribrn<
bad)-
Maiimdiijc bti Cinbttc^, aadt bct uotn ^tn- 3. bc fNoag^
^t^tbttttw *}ci(^iiiiitg in jciii« «tiJtonbliinfl: „Monnuit?« lim
nouics dv ri-^xy|>lv" fltjcidrnci von &. Scibrnl<a(6.
(VelfeiilRtiftli: auf bei förftHtc in von brn nltrn yirgvtilrni
librnnu „Sdjiffriftabt" griiaiintcii Sieinbnididiiritbeliing in bn
^(ulc (tl'(bft'€cMclit) grn^iiiilni fiffbtrn$gftt'"b. 91<i4 cinrt
,SeidinuRg in £cvhu$ „'^nilptälcr" t^^eidinet ven Q. fSei'
bciibnil}.
Vprbcianiiiljl iinb ü^runbiilt bti SBüRcnlenpcI» <I|L
von Sicbejici) bti brr oon Sönifl Sfi^o« I angrlfgln
^ninnrnnmipit. grnaimi nud) ibm „bri S'dbptbninnrn". flul
ficpfiti« „üDfntmäla" flariiinrl von S. Kcibrttbddf.
1) Ta« >il» Cniutnnit an btn portalen brr aguvtif^m Zcm»rl
angrbrai^r tBtlb bec flcf (flgrlien &pnnrnt(4rtbc Xo^
(iitri ttoplr iwii et- Tilmi(^f n gr^ridincl Don C. QttbfM'
ba«.
flerjtidfnig ter ^Uufttaiionen.
2ql6iU] . . . €.41:
„ 60
5otItiEl)ßCfiCiifih.S-54
XcrtbiHirr . . S 68;
VDQbtlbgcQfniib.@.eo:
IfEtbilö . . . ©70
8»;
„ 81
i) Storni, itt |peTli»I5pfig twijf[tcEItc6i4ii^8i)ll dou (SBfu.
Slnil) tmi Ko)i>c von 3. ^Ainiditu grjddiiiel w» <£. ^et>
betttiaä].
Oiiititorig bcft {»otiiilcmpeU Bon Sbfu. 9Ia4 niitt
?[ttfna^mc Bon 3> Dilmicfjeii,
Set $uloiieiit>aii mit bcni $Di^pf uiib £lJt»>ftt|I l>c$
SbliitcmpcU. diAif) ciiKt p^Qtofjr. ^ufna^nic cjcjtii^itct Von
Soc^of nnb |}i)Di>ßi}l bc4 GbfiilentpcU, 91cii^ cinit
jj^üloflt. ?liifiial)itK gräciftucl uon G. aöcibcnboc^.
Xcr tiDti bcbfdtcR jf Dlonitabeii amQulictic %or^&f bei
SbfiitenipcU. V^iit) eintt p^otcgi. fluFiia^me c)rjtid}]ict von
4. Selben bei 1^.
3nici OKaitntiuijcn befl ^timoni^itcj nßcti 3- bc Stoitg^
in btfitn 9(b^nnbl. „Mon. il. n. di- l'figyiite" gtjfii^ii« twii
Is. IfiJetbcnbnt^,
Oniicitiinjit^i iti DDibcr^cu SäitlcnfanIcS im ^empet
ton C«nc. ?lii» i;ep(iiie „^enrniälft" ßCflndjnct bpii 6.
Utibenbad).
$ie uiitet bcm Vtlb« ämi bi« tflügEl audbiciltnbcii
@etrr4 uiib alft eine um bie StibpflAiijt \ii} minbeitbc,
mit bvr ltÖHiaäiiiri{)c bei 8iibfiiS geic^mücftc Sdiloiige im
3. Dbrtisi3;it. i?taii »eic^rle Si^iitffiöuiii Slcdicb ((£tlcilf)i)ia}.
9titcf) Hii))lcn Don 3- 33ümidjeii dej(td)iicl oait (£. Seibert'
2>a3 Ddit einer jumX^ril tDO|)t<!T^lltncii Umfd{fiitig4mancr
eingctdjlpfknc (9cbiei brt ällcicit ^auvtfiabt bcfi a. DbciAgijpt.
fflAiK« i^ilfiiljqiapalie. $lus Üepfiui „ütnlmäkr" (Le>
jric^nfi «on €> Seibenbn«^.
^u $t)tDntntioiit bc« ts:4iin{u[emt)fl$ im SübiDcften
bc^ großtit Zcin^irlS udii lifaituif, uon Siibcii 4ind ßelr^cti. 9}a4
fuifr im „All. plintopr-" uoii l£in. bcÄoiig«- »et&ffciillidjtfn
'jtujnci^nie bcS S'" bc ^antille.
Htt ^eiligr See im nütltcreii Xtmptlbtiittt tJ9ti
ftaxnal. (UitiU b(i cinaeRörite W^oii be« (istutf, rci^l4 bei
£4utmo|t^pl)loii unb in bcr Wittt bei Zcni^el bfft lf:t}tin|n mit
btin Xljore be4 Suergelef.) ^tnd) «tiia im „Allxuti ]>liu-
togr." Bon SJ" bc ;t)0Mflti Beröfffiulidjleu '.liilna^mc brä ©n
be QanVLile.
ftnbrofp^ln]: mit bcm an ber Snift angcbrnc^ten X^ron
nainen bti Ki^itg& X^iilniofi^ 111 (IS. Sqnaftie, um ICvO
<Sciammtan|ic^t bcS gTQßen ftainatIcmpcIS im mitl'
IcTcn bn brct nftiblit^en Tempel bejiTfc beS Am iifilitfien Sironu
iifec (lelegcntn ^Inbtgcbiclc^ von Xifthtn. (Von bcr 6fibictU
aui gefeint.) Siticfi timt in Vcp|iH$ „Xenlniril»" vcröffeiil-
liditcM ?tiifn<i^»ic grjcidiiirl uoh (£. ^cibcnbacl}.
Srij(l(f)nt(t bei OHiMultoncn.
M <f f
80:
2otUpU)igtsniAb.€. 86: 2icr X^ulmo^UobrtlCl mit riticm Zf)eil br« Dor<
beiden Sättlenfonlt? im ^loficii tt(irn<ittrint>ct. —
9}aif) titirr im „Allmm iilioL»;^.'' UDO Snt. be 9)oii(it! vcr^
öffnillidilcn ^tifiiotjmc bc« %" br ^oiivillf gc^ciiftitct tpon
e. aBdbfnbflrti.
IcflbtU) . . . S. »7; «ßStfliff ßii einer 3Boiib bf» »orberpcn S&nlcn^
fafllfS fm STolcn ffacnatttni|)el, borftcOcMb bot wn
bei @<in bf& 6ilbeii< 9ic4fti jiim X()totic beS f(mon ge>
fafirlcti 5(üni(] 3ci^d« f. (10. Xvnn|ttc. 14. 3a^r^. u. C^i.).
9!fl(l) ciiict im „Altiiim iiliotoRr." bpii ftirt- ht Stougu Dcr^
öffnitU^tcn älHiim^nic btd «t« be ^aiiville.
SaQbtlb flcflCitUb.S. Sä: Sdsielirf von brn ^t^lonen bcA i&oru4, füblid) oom
groücii srnTnatlciii;>el; bttrftrlli'iib bfli mir jtvri lübaltouCi
frügcn imii XlfiDiii: bei ^moii V(it|il)ieitciibni ftbiitg j>otuft
(um 1500 0. mr.).' 'Harf) einer im „Album photogr."
Bon Em. bc 91oUfl<? Miitflentltdrlen %nfnal)i»c brC 9''
be ^Aiinille, mit STgilii}uiid be$ «in ber ^attb aiift^
gcbroc^cntit itiiteKn }^cilt4.
^ct SDi^of mit bem Docbet^en Vii(onenpaiir be<
niogcti Kntna[lemptl#, Von tRocbofttn aiiA^rjebcii. Sin
fiiTttcigninbc lints bn dngc|U)ijlr $ylDit be4 fiontä nnb
tf(f|l« bcr Voit bau Sljotc br4 Ifitcigtlc« rtbcrcnyU- Q^ljitnüi
tein))el neben bcr ^ialntritgiiippe bei Dorfes Ihitnol. 9Ifl4
einer tu „^p^otogiaD^ifcfie Strfiiltcitc ciiiet nK^öoloß, ffE^ebi-
lion" oon % S&midjen oei offen tUdilen Äuino^ate uoii
gT(l{d) iinb '3}aße(.
X(£tbilb . . . 6. US: X^ie ¥^(onenftont mit bem B|)Ii((eit Obelitten tum
giinW- "^^^ ^n" |>l^t)tDgi. Hufna^me grjei(^nei ddii £
t9eib(itbnd;
tti (leroflltiiifientc^mitd a\x btn Bicc Seiten befi Argen-
tPÄitig in 'tinii^ tiufiicflcllteii CIidiSFnt von Vuqfor. UKlt^t
ebebcnt »ot bem Rir|ili(f)cn ¥t)loii be9 £uqfßrtcm|iel4 Rai^.
Wacb einer von ^. G^abaf bciöffentli(^t(ii Kopie.
tloKitbgegenübS. Of>: tai Ztcglobntenboif Sifecib^abb et Curna^ in uab
bei be» (telicnf^iäbern in bem bie X^ebnntjf^e Sbeiie auf ber
See{l|rite rintafTenben ^rbiige. f^nri) eiiiec ^tw S. Vii(^ vet-
ö{TeiitIlct)ie» Aulnalfttie Qr^ei^ntt von (£. SSeibeiibaii^
: fBliif auf bie tbcbonlfi^c tfbenr mit beu iRcmnoH«*
(vipffin. (Som 2enttie[ »on SÜcbinft-i^abii an* ficktn-)
WaA einer in „^iiloßr 9tefulidre tinei oi^ADlog. 0]:9ebtlian"
tion 3 $itmi(tren vaöHentiidiien flnfnabmc »»n Svgel nnb
Äiiif*.
Xe^lbtlb . , . 6.98: !Sci4 6etl)0«uiemnoniitni in VIlOutnAfe ouf berieft
leite oon ZlKben. Wdd} einet ;>l)i>lo{|r. 1lu|nat)nie geiti(^nti
VOR Q' 0eibenbaib.
9»:
lejtbilb . . . e. 117;
(«ei»iP(^n@. 113.)
Vcrjjeidjittg bei 3Ifußialti)n(n.
^^ gtflCBilbft . . e.l03:
^pbllb . . .6.104:
t, 105:
„ iii:
I6itbsrßeiuif).6. IIa;
mibilb ■ ■ . $.11S:
13U:
las:
„ I3i;
tiet ZeEinflentcmticI oon SJär'el-ba^'cri in bcm
^rlfenl^Al; be« iifirtttiifien ^ffaftl auf bcr tSc^fctle »oii
Z&flcii. (ßon €Ab«t t|CT firft^cti.) !:)Za;^ ctiict tu „^tjotogi.
Weliiltalc eiiifr aidfäoloß. (£|i;pcbilion" uou ^. ^üntict|cii Mt
Bffentlidiicii '^itirtaEjine uon ^litiilj ""b %ßge( gejritfiitct oon
e. Setbeiibac^.
£ad an chteiSBaiib l>t( Xciiaf{cniempe[6 Doti 2i&E=
el-bat|'cti abgebtlbtlc (deft^wabcT, niflitie« unter
bei JIöRtgiii lltntata=$atfd}op im 17. 3ii^)^t], o. CItt.
von 91cgi|;>teii iKirtj bcm l>aiibe 'JJini {\äbl Slrabicn iinb
®omali]i'iftt) rtitft-nbct lODibcit.
1) Sic ^anbiiiiQ bei {^tif^iuabcT« an bct ßdflc oan $tm
(Vi, bcr Cttginfltgtöße).
S) Die »citadjtting bet SrtitfT« C/o *« OrigiitnlgiödO.
9InA ciitec ftrpte Dort 3, 2)ümidicn.
^aa 'J^cinitoiiiiini bc4 fiönigft iHamfcS U., niif brr
!S}(ft{i:ite poii T^ebtil. 'Slaäi tirtei ^ittologi. Vliiiiialimc.
iHTiinbiiß bed uon £iabor als (Stabmal bti Cii]>
maiib^ad tie{Ef|iiet>encii WeDiiiniuumS bei König«
91nnt(c« n. "Jfnd) tnicr ?tii|nflf|m( oon 3- Xiltmit^fii je--
flcic^net ddii "ü. Kuijfcr
Srutibtift bc4 IBlemnoniuin« ?Hnmic6ni. in SRtbinet!
4) ob 11, ouf b« 49(ftleite Don Uckii Sind) einet ?lufiiot)ii«
Don 3. TAmt(4en.
SnnenonTidit be^ gio^c" !7cmt)rU uon jJftMiict'
(labu. 9I()(f) einer (iboiogi. !jliifnat)iEic von Scba^.
!Cic beim Sinttttt icdite Seite bcft eiße» V(trl)o(ed
im giD^en 2:rm|)el von VEcbinel $abu. "ila^ clnei
V^ologe. niifna^me von £elinl| grjcitfenet tion (S- ^eibcn=
Staxtt jnt Ortcnliiung fkbet bie Don JtopWi (AiifO.
tmtfibrr an btn SteinbTät^en uon i^inmantt'bt, naif)
bcm tcifcnlJlQtlf üenlo^Viincii (Äofl«'i) fü^ienbr
SBßftcnflifllc ^aif einem iSnttDiitf enn 3- Xüinittien
AiiigcfAhit »on S. 9t. ^rocf^an«' geOQiflp^i|<f| urtiflifc^em 3n:
ftiinl in ficipjig.
Ötniibrifi bc# gröftcn S)ciHottem;>el8 Den Xciibtm.
aNil ^orllnRwng ber filt bic Bet(cöitbenm ^ähmic pfimerflcn
^iciog[l)pl)itil)eti 9t(iiirei), nai$ ber In „iBaugej<t|i4te bei 33en=
beidlrni;}c[S" uuii 3- 'Zlonldicii veiöfftnJIidjten Anfna^me.
Sotbcranltiftt bti nioficti )£iatljottenH)elft Don ttn--
btta. 'ilaät einer in ,,Vbi>togT. Stc^uUatt cinci citdiJolvii.
Sipcbilion" von 3 3)i\mi($en Dciöjt'xt'i'^tni antiiai)me pon
^t\t\äi nnb %ogeI.
^a9 tndi bc5 Tenberatempeie ^<ttf\ einer in „V^otogr.
^ef." Don 3-^i^n>>(4ti> *i"S|fciilUdfte[i )!lu{uat|me oon^ogel
unb <$itij(l).
Vci&ci(f)nig bet Ctlltiftcntionrn.
Zc{ii>ilt> . . . €.144: eiiintiTtg bti Sct^oStcmvelS in ntii)tiod, nuc^ bm
iintrr bcr SritHUf) bdii 9KfliiciiC'»(D bei bm Kui^
ginbuiigcn in Vlbqbo^ gciiißdflcn jtufniilinicii.
M „ 146; Xie im üiDftlcn SSot^of De« Sttiio^temptU in Vbq^
bo« von König Stamfed n. <14. 3at)i;l). p, G^t.> btn
QDrbCTftcn SftLilcnfAott VDTflnflcfttlltrn ^jrilei. 9Ia4
einer vttotDßr, ^iifiin^me t!Dii '3cba^.
„ ».■'47: Sine £äu(eiiieiQe itii jmciten Qaalt htt Sct^ot'
lemticis tu 9Ibt)^o«. 9tn(^ einer ;i^Pto{)rQtilrifdKn 3luf
„ „ U8: tixt uriuölblcn ^itllrii im Eelljodteinf'l b«R "Abij
boi. 5!(id^ einet p^otofir. §Iufrat|nie.
M „ l(si: snibilbufiü bei ^fu Sbien bejs pcrjun^nieiie in Ro|iio$ »ttb
$ano))Dlift bcie^rten fflottc« f&f)tm [^an) auftgefitlimii
Zeremonie bei StangentCcttcinJ. 91a(^ einci Xocic
UEin 3. £Aiinit)en.
,r .. 17-1: 3e[(eiitt)fll von SJnbi Waflfiaio ntij ber ijinailialb-
iniel. Xie am ^Ijcn aitgcbiadjtc @ebert(lofel ieigt ben
ftöltig @nl)uea (b. 34. in bei ^niflftiei^e uon ?lbt)boe.
cnMincdieiib bent '£. fifiirig brr &. Vtctnetfiontft^cn Xqnaßic
4- ^at)rl. », e^r.) ol« ©ernic^tcr bei Sinoitifi^cit ^erguöKrt-
fiodi einer Hitfnn^mr in Se))[in& „^enfmftfci",
„ „ ITS: t)it 6leinbi;ii<l)srscnb boii 3ura, im alten Hegi)|)t<n
Tu-ro-Au „Gebirge bei beeilen ^Ifent^oreft" genannt, fladi
einer Aufnahme in Uepfiuit „2<iifnt&ler".
h ., i*^: 0'ebeI'Zitnc. Xie an ber ^[«naiib onoefcrA^lc 0<bciil'
Wies s«flt bcn IHffonnti lotfön ig Hhncnatcn ('flnicnt>;)^t« IV.)
mit fdnti Familie in 9lboraiiüii pur bei cleatileR nKtfenbn
Sonnenfiteibc. *JIa(b einer %tifini^ine in 8e)ifiu« „1&at('
mälee", bei bcien S^irberflcibe bie an ber ^elttoanb iii>
itebiad)lc ijtrbciiltafel tivtai bclatQirlcr nai^ einer bom Crisinol
genomnieucn ftD^ie eitigtieicbnrt Ifl.
„ „ 168: Xtfliftelltirtfi niii einem (Urnbc in Zel>el-Slm(irna
Dti auAjdilieftlid} bie ^liibetuitfl bec Sonneiilt^ibe gr{iaitenbe
Sleformaloitömo Vlntenop1}ti IV. mit (IJ>eniaI)IiR uttb Xv^len
bcE iSlta^en loeifenben Sciiue bucd) Xotbiinoung von C)>fcri
Ipenben l)nlbi(ienb 9ta(b einer jfopie von &e|i|i>is fleieii^d
«im C ^^teibenbnd;.
«, „ it)2: 3(lfen0Cdbet oon tJeni^nffon. ^Jladr einer flnfna^rae
in Uct>(in« „^nrinllct".
K<ti(i<^nifi brr ^lluflcaliniirn.
1) ^ti iJaaf bc^ *JJil Don jcinrm 4>criiuö[ommcii an5 bcn iViflov liprat
(Wroiiifln wiib lireTCiDc) bi« jii feiner 3JllllI^llna in* Sßillrlnw«. Snllrorfen
Ooit 3- ^ÜRiidirii unb gcicicftiirt uiib lil^oßnip^id ton iC. V. C^mann.
(ftuIiuilAiib, ZicvVf iinb ^<itlb|]cljii.'t, Säfte unb ^oifffaiib (Inb na^ brn flii-
gabtn ttun (.U. Schtucnnfiirli) biiii^ cci|(^icboiic ^liiiitriiTuiig unb Sdiiaffitiiug
mailirl iiiib bic all^iftonjt^en ^Jtamcii buic^ Unpibniff^iift l}cccorj}cfji}bc]i.)
2) ttorlc b(ä filtdi ?Ufll)pt*n {l. itiib II, obctäiii)?)!. Waui. OJacft bcn «m^Kli
b» ^mlmiiltri, brn Sliigcbeii bei fltifcfiifdjcn, lömi^m itnb toptifdini Siljtift'
pcBfu unb mit ^crittfjirfjlinmiii bn mtibenien (iinbifi^ni Ottänrtmoi, bcticn fi«
BlMQljtttifri^ct jti iStiinbe liegt, enlmotfeti wa 0- 3)iiinii4en, gcjeicfinft unb
lil^ogitip^irl wa !£.• H. Cl)tiiiiiin. (?Jdtttrii hex tiiobcnint ülrOQTdtibtf mit
ftiurr Sctirift, ombifdic Crc^nnmni, beiien ein aliägiwtiidjtt ju Oliimbi.'
lugt niil lirtfl&tltft Schrift, Sln^fpinictfC bn i'ticrool. ^Jfnmni utib it)rc
llclfei^t^ung mit ciictliegeitbCE £^rtft unb SJaiiien aui grU'd)i{d)ei unb
i3ntif(^n' j}eil mit i'a;ittRtf(^itf t)
3} %ai 'fljiuiiTiei: Kalatntlengcbiel. rcbigtcl Bon 3- SQnii^cn, ge^euliiicl
unb lU^ogia))l)irl Don <S,. U. O^munti.
4) Jifatie bc4 allen flcgripleii (III. bis VIlI.QJiiii), cntniotfcn uon 3- Tn midien.
flC|)eid>net)inbiit^0ar(i|)l;irt umiß.^.C^mnnn. (^it netft^iebenm !Etcjri(l)nnngrii
nie oben.)
T>) ©enerfllfaiie uon Xftf&fn, natf) ber in Sepliii« „SenfmiUft" oeröffeiit-
li(t)t<H "fliifnnljine. Xit ii<iKplb"i'i"ülfi9nivvfn bei Cft* inib 'Ü.M'kite f'wb
nad] ^tunttnein Don I bift XIV il, georbnet.
I') €ilunttuni$t>l(iH Der brri Zcinvclbejttle Doti Stainiit im nOeblii^eii
Zueilt be« ftftli(f)fn XQebcn. 'HaOt ben coit SBiEtiiijon, Seplitifi unb
"Üintietlc »mJRfntlidflt-n Uigebniffni über ilire in «(iinnl niiSgefillirtcn Unlei
(iKftHBflen itnömil iöfninnniß cifltnn ^iolij^n jiijnminfußffti'l]! uon 5 ^lii mi i^en,
fl(f|pcljfn DDii ß. 2 CHimanii. (Xiic ü(iidjtcben«i Spet^fn bet lEcbnnniiii finb
brntb ^iben, ^a^Un nnb Seilc^iiflcn genau bfjric^net. 0n ber nadi bcn noil)
rt^allencn St^infbnltn gegebenen Stc^JtuHon Nr gTo|rn bon i^nqfor fummmbe»
Slrufie iiiib birjenigm Spljin^tiiate, an b^rnen nutfe Ucbttrefte bet %tafeu eiliaLicii
finb, it^tflifirt.)
T) äw*' t^nrbrntttfd«:
I. 5)ic Staipiiiitt ber beibeit Sänlenjarmrn im ttotbetpen Snale
be« fliegen ftatiiiitieni)ieU, mit SInocibe ber ur(prfinßlict)en IBemalung
n) fteLc^tapitai bon rintr bei iz flrofeeit Süulcn btr beibrn $liltelteil)en
(lomiiö[)t bcc€2ulc -21 laitei. X^urt^meflci S.Tü aJtelrr. RavitAI^SIfe
.■i.ll ■ffltctcr),
l>) )itno«frnInpilci[ oon einer €üulc bei 1-1 Sriteninlren (Xolat^&iie
b« gänlc 13 ffleirr, llmfonfl 8,40 Weier).
11. Kovilfll «Hb Säulen nit< bcn l)intPTeH ^ötimcn bf* flifften
J^AtnaftcmpcU, niiE finriabc ber uTfprAiif|lid]cn Wcmaliiiig. — Hn bcti
bctbeii [tftliCR €jliileti niil btm fetlfaineti Sojiildl cintS itaib »iitcn (jrli'^itcu
J6eTiei(^ni^ ber Slluftrationen.
fieli^e» ifit in bei SRitte bei ©äiilenfdiaftS, in A^nli^tr Seife nie bei ben
O&rliSfc», ein ^ieroglqp^en^eifen angebracht, neli^ei bie offisieOen Xitel
bei H&iüi %i)ntmo\xi ni. gicbt unb fagt, ba^ er biefe 62ulcn erci(^lcl
^abe. Sie Snfi^ft lautet in tn&rt1i(^ec Uebeijc^ung: „^oruft, bie Sonne,
ein @tiet an @tärle, mit bem ßSntgSbiabcm eif^etnenb in X^cben. Qv^n
ber Sonne (X^otmeft — ber (leirlic^e unter ben Srft^affenen), er ^at ti
get^an ju feinem bleibenben Snbenlen für ben Sätet Kmon^Sta, baS Ober^
})an^t bei grogen Q)5ttetfteifeS, bet i^m mai^t bafüt baS (8ef(^nt ewigen
UebcnS".
dritte ltaupt;i&tl)ei[uiig.
<5cf(hidjte bn ^culfli^cn Soformfllbn. Von Boftjtti piofrffoc i»r. ©iio
lOalQ in Vovfai.
Das ^cUoitcr i>oii piiilipp n., «£lifaKM^ unb ficlnridj TV. Don
ptoH« Df. matttit pljiUppfan in 3iil^(L
Das ^ctlallcr bts 6rcigiyiäljrijcn T^rtc^cs ncl'ji einer Ufbcrfidjl
6cr ©cfciji^'lili; 6ic (Öcgcntcformdlion als Emlcitune, Von profrf|ot
r>T. £S. ifpgicc in dübin^tiT.
<&cfJjicb!*;&,ScPölutionm€«3lanft. nonpi<>f.rjr.a!ii*ö = ir[itniB«ii.
Das^ilallcr€ii&n>iij5XlV. üonprof.Dr.marl.pljilippföiiinBriiffrf.
pctirr bir <Sro^e, Don profr^or Dr. ni((<intici StfiifniT in Vnpat.
Vnü\d><: <Qt\dt}\dtU rom ZDüßfiiUIdfCü ^ric&cn bis 5um Kc^icrungs^
aiiltitt ^tru•^l■ili>s b<» (ßcogciu |(J48~1?40. Döh ptoffffor
Pr. l?(tnt|. t£[>inanii£bSrffrt In ßtiitibttq.
, Dj» .^sMtallcr ."fricörii^s. Iw« (ßroßcn. Do« pioftffor i-r. IDil^tlm
(Dnätn 1« iSkh*"'
CcpciTcl(^ unter ^Uaria Tbcvefla, ^ofcpl^ 11. «n6 fcot,'oI6 II.
ir40 — 1792. l>P'i proffjioi; Pr. a>am tTolfin ©ruj.
S^dlbtiritttl TT, V-^n prr'f.iTor r-r ;H^lon^»t l^rii(fn«r in Il(*rpa(.
liierte i^auptflUtiKitiina-
Das ^iHlalkt btt ScDolutioii, bti- l^aifcrreiAcs u. &ec Scfrctuiigs«
flicke. trr4^\8l»3. Von piof. Dr. lyiUttlm ©ntffii \n Sitgen.
Das ^eitatUt 6cr K^taiiratii^n un& Scoolulion (mil b^foiibcc»
SüJfid)! auf .^raiifrcii^). ^815—18.7^. Don pigfeflet J)r. CijfoJoi
^'Iali>c in tUfi^fu.
Ton (Smnolconful Dr. ^'rlii öauibtig in (S«naa.
^undesftaal unb ^ünbfsfrxtc. in Korbanmlfa. Pon i>t. jtirktid)
Ifopp ifi B<Tltn.
ZH< Ucu^cün^u^g bsä Dealfd^fR Stfitfci's unb feine cr(t«Tt !H^mvf^-
r»H pi«frfroi Dl. lDtlt|ilm tOncfrn in Aic^cn.
(&cU'ii>ii; oft oricnlalifd)<n ^ru^c doiu Parifcr bis jum Serlinec
^lirtcöCIl. ^8öÜ — \B'S. Ten tSrn.-(.iI.-cii'(il I't. j'.Iit 5',lm^/r,.
in iScnDa.
£in iiatiktitW^t* J^aintn* uti^ ^.idirruMlrc üb<r ollr tittHt n\^t\at ob
■'-Mil»^^
^Cfdf|ic6tc bCp alten ^Ccgiiptcns. Ton ^oIhtiius HümtiienT
Tollbilöcr:
Dil UIu(il;i<oniiia|fri'aII In tf^biiu t«t nil4Mflf*rR.
' Dil Ni ai jinal>cTiiti|<n»in 3'<ltl ClfpV"*tinr an| nirtitifcm Sab«
c*- . : :•- -^■i'hU).
Bu* ixifl lintt pni CMI itadu ^bi tihtllrn*!! UmT>it|tfnMIMitn timattttafnu 0thitt k«i
,|.. .,, „ ....... ^„ iTÖtM i>l<fTd«TTt)fA«R *»U«» II<d:rK f^!^" • * *-- *.:fx
' ' 1.
3n'L.. .iiÜr S4itlrnfuatt* in Cniif«! v«n C*nf.
»
r« L'jU-*) :bll Bon i>«rS«i)kn pl!'' ' ■ ■ i,'r K*iTiii'
J»o» tr<»5Wirvn><>»t £(hr4>at>:' <fii« m »"■■
ffCwbdRlUt Sbfiic auf t*i UJfitii ; - Jtfbiijc.
Ott SttNftnlfMj^H PM tiftt(l.l».ilT rii t« »«n jril*nll)alf M <*«■>'
3nnri>^iif><l|t ^f» •pvBtn Ci^irdt tun ntf?ipri>QaAt.
Od* «H «im Wim* «r» Cmti1it«iM)n|rrU. MK Vttf J*9«A'aL''«lTi:
wvidrrt Mnt ^(t HtR^n IltarAia<U«t.i. |(ft«ii e«n arjTFtra Kart Mt« (.ii>r i?i
iiiiUs un> Hd^UJIt .uu.^m ^(«Am l[iriif([_|u XaniaL UUtI L
"Karten:
lhTN«*lf'nl) mm Ctirtin.
3lltt|h'attoncn, ^nfcfinflldfclu, Silutilioiis-pKin'' C<fiiipcl^uii&ri^'< und
Jfni iCtrt riitliiiUnic auuiibuuijcn.
rtlHllrnti
-ntmii Im Jfltni:
nflrrt Data I I'
:"-d>B ... ml 1
Onii Mn 0..9. Cmknrt Mi Mh*«'
öanyvncn (Sefudyn nüd^^om1lnM^^, li'Ol Ijctr pwf»'Hor Dr. Drimidicn in öem
iwrlicflcnlvn f^-flc (ciiwc „'©cfdjidjtc bcd oiten ^"rgiiptcn^" als ^ritfee
■CiipiM ^^M■f^*n»■l1 elm ciiUKliiMi&e i*c(prcd>un4j iit &roi oltäavpttjijcn
SJiriftflrtcti flcgcböii, Suict) öcren iwii üjAinpfllioii ariyctsiljnic £iit
jiffcrung e5 öeffin ITadifoigeni traf bicfcm ^rfd^untj&ijk'bUt« atlin^t^fit}
gcbtiij, öif PoUt Kcniiiiiig S« altägyptifdicn Sprady ipicC»cr jti ^fictmicn
unSi )o 5um I>k;cli)äii(ni^ &c& in l^ivrojitlvf bif^Ti^r, I^tcroltfd;cr un&
&i'mctijd;or ^Ibfdffuiid Dorlicßin&cn litli-rarifd^cn Jiadjlaficä 3« aiteti
^ic l^crlagel&ucfi&anbtung.
3niiaIt5=IIcbcrfii?t.
4:rftc S)autitA&c^eiIiing.
11- (ß*fi^lijle llffyricns.SiibYlontcns, »oii Proftff« Dr. lEberb«
Sdfcäbfc in SrtUn.
in. tfStf{^t£^t<; &<5 alten 3"^^^"^- ^^o» P'^f- ^'- ^- Sefmann in ttffiCrifrr
•IV. a. <&.'fc^tfjt( bis a\Un Pcrftens. P»n prof<]Tor1?r. JctfetnAnt 3iijH
h. <Bcfrf?icJji( bcr pijinicict (mit JIusfAIu^ ron itarlba^o un6 bis
}lic pcrftf ii>;n ^cit). l>an profeffor Ur Scrnliatd 5tad< indBU^ffn.
•V. lS«f(f^ii:^leDont)eUasun5 Soin. Denprof. Dr. ÖS.^. £i»r(jbet3 Inhalt,
,5m »AnO». 4Ü*illl.tiiM5 üt lll>(^fil«"j i, t. tt. e. 5. li lt. IB. nwt l'l. | fUltir .
VI. lß«fd}i£^l< bis Dolfcs 3fr<3el. Pen profcff» Di. Bttnttatd f'U^«
JKüJcitc IjAuptnOtTicIltintj.
*I. &€\d}\AiU 6es Töniifdjen Kd 1 f er r etiles. t>on pt»\tfl«t ür. (B,
I^ttQbcCj in fVlUr. tt<oaei.t.«ln UhSfdbn« 23L ZC. ^ 37. ^4«, t Uifv-
n. Ucgefd^ii^te 6cr gennanifdicnunö xomatnf£^]?£lfcr. t>on pnfefln
Dr. ^r(ir Oa^n in 'KSiiiaitiftd. Sni ^iit>c. (HüiiB i »i» u uoiitAiM« U
sl■l^l1IBn^^ :s, 2i. ;>). 5,i, j* 4\ ^<i,i
in. ®cfitid;lc biT 21n^elfddf(irn ins jum £06« Kfini^ 2llfK&«.
ßofrdllj praftRor U/. (göndri lüinfclmann in ^^ri^»Ib^■^.
.IV. D« 3*lttm im nToröcii' unö Jttviiölany t»»ii ptoM*' i" ^5*4
*V. (ßefjjii^le &ec Kreujjil^. Dob pfflfffloi d». ö. Knsin m «.ucmtf
^D^njUnbi^ In :it>it;nlaiij ('*' • FMItn, ^. onb :(,}
VI. Sloatniatftljiifk ba Tibinblanbts von ben Karolinaem bis jum
2IuSvVin<^ i}{S inittelalliT». D^n f^ofratl} ptvfrffvr Dr. «kuacft
IPtnfrlmpnn tn I^ff^itbftf.
Vn. t&cfchidllc ösr J^Yi^i"'*»" ""^ ^* £^JmamfdKrt Hric^ Wa lyjicn
£n6(ö<$f<d!5jf[}imn3<i^rE?un\'rt».l\>np[of(1TorDT.«.^.Ifrr6kft4
■^
in
Sic altt seDflcapliifc^c (Sini^eihing bf« Vanbf».
193
P
luilcr &nu Flamen ^biu uitb kt ^tcvtinniii» bon 'ütjjauj al» 9{ibi^, ani
Unitn tStrontwfer iiiitccf)al6 ^crnmunjli« gelegen, ü«icirf|iift ift. — 3n einer
©icQe bcr großen J'ift^Tift bcs (SlinHniliotfpflrabes pdii 93cni-.^n^fan In'bt
bcr thlt öiaujürft Ü^niimljotcp leine £)ü[)c Geburt fjctODV, ucruiogi: bcr
i^m in Sotflc müttcrtit^cii tSrbrccI)tf« bie ©crrit^aft über bcn 16. ÖSnii 511;
nffnnen, in luelc^erii bereite bec üQatet jciiier ^ultcr al$ ^loniart^ gc^[^rr!d)l
^dbe in bei- Slobi „^a be^ ftönigä Sohoteipäbra"*) (b. ^. ber jiit
ftiebcn fttUt bad ^'e'^S l>c* 3la", luclc^c* bet XEitoniiojnc bci? bcm alten
Srtci^f (l:J. Iijnollicl otifieljörcnbcii Sföniflfl Jlnuttcmfin I. wnt). üSir n-
faljtv'n bntd) biejc ^lotij. bflH im Öiebidc bf« ni. ^auts eine üoii bem 9c>
iiaiiiiten j^Kcrtd^cv gcdiiiiibctc ober nntcr bi'fonbcre *iUpjf(liDn fienoinmeiie
Slabt bc« flnfl<fiebEnen 9Ionifn« cyiftnt tjaben mufl, in lüctrfjer bcr ßJrisfe^
Oflter be« ^lomorcfjen (Xönum^olfp, jnr 3^^ °l» t'c über ben 16. ÖJau
^ertft^tc, feinen 3i(j (leljnbt. Sine Stnbt bc'3 9iamfitJ Ha**) ^nbcn wir
bereite |iiil;er tenucii gelernt, unb jtuQi: gatij in berielbcn Schreibung Itiie
^i«, Irj im IIa „®pf)nitättc, Sau«", nl« .^muplflabl bc« 7. ÖJouc« Cne^«
©. 141). Seljen mir bicfev SBcnennung, loo^ bei altägijptiirficn €rt#ndmcn
fe^r fle&räii(l)Iic^ innr, beii Slrtifcl öornn, l)icr nffo ben Semiinndlartiffl ta.
fo crfjalien ivit einen Stabtnamcn Xaba, unb biffcn fÜEiil ^cule uodi eine
in bem e^emiitigeii PSebictc beä ItJ. ®aue* gelegene CrtfdjQT'I, iclj meine bac-
ctTöd lü ftilom. iiiitcilialb 3)Uiuelj (attagiiptifd) JOtenät) gelegene 'Sori
'ZafjQ mit bem 3"fnK e' aiiuibiMi b. l). „bod mit ben beiben Sönlen",
luobur^ bfliS e^emonge 93orf)Anbenfein attflgQptifd)CT JBmiübfrrcfle an jenem
^lo^e bchmbct loivb. gur bcn öTobifdjen ^Jiamcxi Xaljn ^nbcn bic St'optcn
*} £ie belreffente ^tcQt la iX^mimljoEtpgiiilit^nfl [autei in uSTlIidjrt VLtitt:
\t^uaQ: ,.(Eir (fMcr eiflni !Maii{]cA bin id^fcil nreitirrC^cIiiirl (silbii t(>p on niemit.ii.),
btnn (9 loin infine SRutlri bereit« alS eine U^tbfftrfliti, in itjteT (Sif^tnfdioft al« 3o(^lrT
fiiiM 'Sfomflrffitii bf« 16. (»oiifö itt oft Slobl ^c fcc9 ftönifl» ect)0(cpotrn. ol«
ÖJfmnljlir an Bfit ffithfUtftcir, öoi (HouDenicui Don SläWcw, gtönilfrp (?) in bet ©uiift
bc« «önifli pon CbfruflijuKn unb ötliebt bti bem ivrrn Don Uiitcnigijtirnt in jeiiifr
Sütbe n!* ElnötgoHCfrnnir. Ülctifufi, ttn »cr^otbnifii ßi-e^itni Sirttn. Ci ffi^rlc
nri4 «n b" ÄDiiiß STutitniiro i?lm(ncTitl]n Tl.) (i(f bfii Sohn äiuä gfitfien in Äie
Cibl^oft b» Planta T(^entt)iim2 be« 3iaten »einer 3Kuuet, gcmeig Der (Krüge feiner
Hiebe füt Qtrrcibtiabit".
••) Saß bos 3''*i*n oj ben ffluTroertf] ba ge^oM. ßcht beniltc^ ifttvox aui beit
U Ntfb.tha («Rtv^»: „bw
Flamen b« betbcn (Sötliimrit
Ha.t.hor tinb
84»cfter bei Sfid") wie au4 »ii« bcm 91aincn bet viiui"ftabl iti 7. SaucS [ij c^,
bei im ftotitiff^tn jti ^01* (hou) gmoibcn unb ncd> ^eute in bem aißbifdjen CU9'
namtu ^ou obeir fan focllrtu, brn ba« Xotf Ifl^rl, Ritlf^c« nii bei gtrHc itr in
Qtif^ijitl^iöniifdjtc ^eil X*to9paliJI parva gcnanittcii altAei]pti{<^rR Qtautfauplflobt
tu |l(l)t (Me S. Ml}.
194
^i« aUt itcdrapfji\ä)t (Eiut^riluag btl £anb«(.
Tor^O (ToHho), iDÄ^renb ^icrodc* [it 5:i)cobofio(ioli« nennt, «nict
hjfldKtn 9Iamen fie übrigeiiä m<3i fdjon in folptüc^cn ^onbfdiriften pufgcfii^rt
wirb. 3d) Ijfliti: mm bn^ür, bo6 au bct 3lellc jene* Xocfcl Xo^a rl
ßmu^^lI, tci lvelcl)eni, fi(ä es tiefen 3!omcn crljlclt, uorfj ©öulfu eine* alt--
figqpti^eu *Bntin)«fc3 uor^niiben gerocfcn fein mui)«t nnb roofclfefi, »ic brr
neben 2ohöd boit bcn fioptcii nnb iiicrtifle^ (lebroiicfite 9Iamf X()cobofio3
po[i* beiocift, eine nnd) brni ßnifcr !tI)eüboiiii3 Iteiiaitntc Stabi cjiftirt
tfabm muß, tu altpljiaraonifc^eT 3tit bic im @rabc beS (£^iiuntI)otcp als
Slomaidicnfitv ccit»abiite 'Slabt :^a obct la-^a gtftanbcn, iiitb bafi bicfe
lüiebfrum Ijücbit lüobiidjeinlid) ibcntifd) mit ber ^iben genonnlcn iiflupl»
ßabt b^? t^aucä. tS'd lonrbe fiel) bcitni alfo iii beni deuti^en ctcabifdicii
Cttsnamcn Xo^n, fuptifÄ] Xüiilici, Ut erfttrc, nnb in b(m 3bin anb
SKibi-s bc^ Hill. Anton, ititb SteVliflnu-? öoti S^Qion^ bcr ^mcitc won b«i beibcii
fl[tÄßirplifrf)en 9Inmeii ber ©ßnhciuvJftcibt erfjntttn f)flbcn. Tic (Mcflciib um
Senifjpflffnii, tDcfdie luegcn bec uicCeii ^icr aM bem Sfifcit nef)Di)Itcn
&t'äbn ben ^Romeii [n_q Tn-sat „bafl äcrf^iiitlciie Olebirge" in bcn 5n»
fd^tiften ftttfit, bicfei fiibmärtd bii in bie 9t&f|c von nntinoe rci^enbe
Tiflvilt bilbftc, luic oh3 bri fifioii mcl)Tfod) iKrlifidcjORcncii Woiilifie ISbfud
f|i.'r«Ptfleijt, jcitrocife eine jclbfiftänbig Dcriraltetc Uiitt'inbt^eitHnfl Ui 1(>. ©nued
nut bcr ^ouptftabt © © Pacht Stobt ber Pficht. b. ö- -bfr Sfrrciftcnben",
ein SBeinome, ben bie grofec 3fi*-^ntfti>f» »«m fie Ol» Sec^et^^oft auf*
tritt, häufig fii^it. ^n bicfrr 'ilnffanun>g mar bcc QlAttiH, aU baö i^r gc^
^eili[;le T^ier, bte fia^e ober btc i'ömin jngciuiefen. 'iUiii unpaffenb in
?Inbeirod}l ber ber ©flttin in bie|er Slufioflnnfl beigelegten (Sigcnfdfaften
Mrglit^c» jie bie ffldct^en mit iljrtr JIrlemifS, X-aljer finben wir einr
uniufit b» (^täbct umt ^H'ni-J^iaünii, etroa eitic E^olbe Stunbc vom Xorfc
aüi lonbeinnjürt^ gctegenc ßelfenfavcUc, \otldfC tliebein jii btr Smbt „^at^t"
get)i.ittc nnb ber in irner ®egenb bcn Beinamen ^IJndjt iütjrmben 4>at&ot--
^aft gcTOCi^l toar, nU eine t^rultf ber ^ttleniiö bei öriedjii<ftcii unb
römiftfteu St^riftficttern enoÄ^ut.*) 5" ocrberbtcr ■3d}tet6iin9 btgeflnei un»
btr Dott ben üitiet^eu alfo genannte ^iai^ im Itin. Anton., iit iDcId)cm
rine unlrrljalb ^biu am i>ftlid)en 3tiomiifer t)erjeid]nete Station unter brat
^Jlamen %*eo3 (anftatl spc.isj actcmiboiS anfgcfilörl mirb, unb bierttuä ifr
bann rotebec in bfin im '>. ^nticftunbert unter Xtjeobouuv II. nerfafiieR
$ericid)nifi ber r^mifi^n Vefa^ungen ein "IJoiFartcniibui! gclaujlcr Crt ge
Ipoibcn, ali bcffen (j^anufon ..AU socuod» Hispanortiiu" ongrgctKu ivtrb.
Xieie bor $adil^'ilrteini4 gctvrt^t geincfcne fiaDelle tinb bic in i^cer
9tälK gefcgcne Stabt ^adyl loirb noc^ in ^nfdjriftcn ber fpäten ^tolc^
*> Qiu bra Slfaialiri bn bbni ScIilaRbfc^nii nm £|iro«'9lTlcmlb«f »oiga«»
lUb ium aiilbruil brinflenbct Silb dar S. JtAtnrr arliefrn in Otier« „ülefl. tn 8.
n. S." II. iffü. -
$ie alte gcogTa))^ifd)e Eint^eilutift Detf SanficC.
195
mäcrjctt ald eine bcfoiibecc ifulliK^ftättc bec OloUiit {')atI;or eciuäljiit. ^n
htm von ^riißid) oeri)ffcntlid)t«u gioßeit SeflTiI^ntict bcd @bfutem))cld
to'xxb an cincc «stcEtc fieicigt, „bag aUEätji'ltc^ an einem fcfiflcfci^tcn Xngc bie
'i^ticfterirfiait »du Gbfit eine 5eflf<it)i'l "lü bf» SiiUiiK^üilbcrii ber ^nlljor
irtib br^ ;^'voniä ndd] tict tit ^Icbc ftcljciibcn Stabt ^ißcte^t .vim ^ttiipcl bcc
7 .t)nH}orcii 311 rnndjcti Ijnbf". 3nbcni wir ft()o am bcn ^nft^riftcn bcr
2cmpel eine \o lorigc S^flAiib flclinble ^Icri'tjniufl jener (Göttin, bereu l)Ci;
lige« 2l)iet bie SVo^e war, an bem belrcjiciibcn lUo^c loiiftnfircii lönnctt,
finben »nir Ijicnn jualeicl) bie ©rriäning für haä löorfoniinen bec uicieii
UalneninuiniCK in beii ^öi)(eii be^ betiadibatleii (^ebirges^. Sd^Iicf^lid) l^abeit
iplr in beul niJrbUtiicn Xticifc bc« lü. ÖJciue«, unb jiünc iu ber Stabe bct
Crtidjnjlni äatoitjct^cl nicitin*; iinb H'um-el ali'niot mi} eine ©rupvc
üoii SctfewflrÄbent ju erlurt^ncn, bie, toic bie mctficn ©rabftöKen fflültel«
ägijpteii-j, nodf nn-5 ben ^füen Ijeä aiUn Sleirfie* ftnmmen, iwfldje'?, im eine
nidft jii ^od) Bcgvifiene runbe ^aifl onjugeben, bie Dor 2000 0. dljr. Wc'
gc:ibcn jtuei ^a^rlaiifcnbc umfaßte.
^riäben am SJcfhijeir, ganj itQt;ie bcr ^auTjaupIftabt, uitb auf bcr ü^t'-
feite bidjt bei bcu ^JEetttipDlie UtJii äflUJ'iJi'l-cl^nicitin, l'ti.>ist nurbipcirtö an
ba» (gebiet be:^ 16. Q^aue«
btr 17. W11U 5g2 .^iiinp"
„£er Ofnu bc» iKnubiS".
S^ie beim 13. @lflii bie 0)ried)en irrt^ftmlicfi baä Si(b hH bcm Qiaiit
f[f)u5gotle SlniibiS ticticiligtcn SdjalaU fiir baö cineö Solfeä t)ie!tt'it
unb in 5i?lße beSfcn i.'i)i:üpüh* bie oUÄg. Sd)Q^aIi^)lflbt laujrcn, iü nobca
fic ^iei, tüi ^c^ntalibilb fitr bnä einei* ^unbe» iie^mciib, ber (l^Qubaiipl:
ftobt, bie cbenfniU bcn aU Bitatal ober f^alalfüpfig nbi^ebilbeten SlnubiS
jnm ^d)iti}s&tt l)>itle, bett 9knien l£t)iiDt)oli» inib fii()rten iftn *&au aU
ben S^nopolitc« niif. *ßlinin5 nennt bie Stobt opi>itliim «atumi unb
8tr(ibo er^ä^fl, bag ber '!Unubi'3 i^r 'Sc^u^tgotl geioefcn unb man bflfel6ft
bie ^unbe oU ^eilige ^l)icre ueuhrt fanKe. 3n bcn ö9i)^ti)d)en ^nft^riftcn
*) ^er nrabil^e Winnie bcr Ortf(&ail iiatoilict tlmeitiii ^al bie ftlftcHtmig:
„bie äowiflfl bei Soblcn", io flmainit, weit bort bct loblcnorf« iüt bie ©e<
wo^HCr bn £lflbi Slitniel) fidj befinW. "Sici ff^eUtt ber '^la(j j^ii fein, o» »cldjem
gemtinifliit bn« nlliiij- ^liiiie^ „bie 3Hen(il i>ci lSl)u|u" iinb bie ctiiific SiÜom,
n&ibltd) boDoii ^flcgciic i^titbl {liben Obiti. ^c^ael (iniub(ln) t^te 'JIcfrci^DliS
g<V&t. ihn leglcrcr ctabt lä^t fic!) bi(4 mit $)efttmmttint fabelt, ba In ben (^ic-
bein &ci ^LiiDi^cl-elitieiliii bcjüglid) Cet boct beftciiuifii Dorn«^iucn ^efjijpttT
tvicbcit)oh bie "Sttbc tft „Doti il)icm t(l;öntu 'tic^rittini^ in btx £labt
i ° J O Hi
btio bei bcm @Dttc oür Htb«n'
13«
196
$ic alte Qtogiati^i^^e Cini^etliing beS £ant>es.
fÖt|rt bU Stobt neben bem b<'lificii Slornen Pa-koup „^ointUHg bcö ?lnu=
bi«", tDorau* bie gviec^ifdi^römifcftc iÖcjei^niinfl ciitftanbeii, no<§ bcn pro-
fanen 9lnnicit [q1 ^i^ o Ka-»ii, bcn bie Öopten burcb k^IC toicbfrgcbnt.
XiflS oiif bet SöefticHe bc5 Slcomeö uniccljalb Zabo gelegene $>pti cl JQat*
bejeidjnct miä bic Stelle, on iweltfiec bie ßllc ^touiniiflUiniHJtftobt Ka-sa =
6t)iii)pDliÄ gcilnntn."!!. 9Iocl) mufe iit bicfeni CAan nnb ;\njfli* im 6iiben uoit
Cqnopoli*, bo(ft nin icnfciligen Ufet, eine nic^t iinbebnitenbe Slflbt ^e-
Ifßcn ^oben. 6ic wirb CTTOät)nt in bct ^ifloriiiti luic geoarnp^if«^ fo
lt)id)tinni ©efcftreibunfi bei uorjug-Jiueiir gcRen bie ^lonplftäblc ^Icg^pttaÄ
ßeri^ tcten, oun bcm ^ctljiopenliJnia Iß i nn di i oiiägenibrteii Sticg^Sjuge*.
$R biri'er ntij ber ^tutnenftättc bct alten ?telI)iopcntefiben) Slnpata am
®'cbcl fflattal aufgefunbcnen Sicgeitaiel ipitb S- '^T b« Jin'i^tifl berietet,
bag bieXtiippen bee ^^inndiii, tiadibcin fte bic ^taiiptiiabt br« u>. uberög. (jtoucd
tcobett, bann bic SJelattening ber (torf btfc^lcn ^clienfeftiing ,«^^ m
Tphan öorgcnommcn. Sä ^cigt bafirlbft: „%a nartn fte l&mpfcnb 1""^^^
^ ^^ ^■^ um) flcgen bie Xclian. bce Scljcn^, bie fc^r ftarte.
ttt 'tV'Imn
6ie fiinbeii biefclbe niigcfilllt mit ©otbateii a\i9 bcr Sdtaai; bcr 2äpfevfteii
hei illorblanbe«. ^a fertigte man an einen ^unrnboä, welcher, btidngeiü^rt
gegen fie, niebertife it)vc SKnncrn". — %ai jur Sc^reitmng bieiee Stabt*
namen^ öetiucnbcte SJod ..tchan" (jnt in bcn Ögq^tiidjcn Xejten, wenn c*,
tpie ^ter, burd) bai ^€,ä:^en bed fii>pfed betetminirt micb, bie S^tebeutnng
„Stirn, 3ront", crfifiltcn im fioptift^cn unter ,,Tegne ftobne) frous".
Snnb baö in bec obigen Snic^tift bcin bctreüfnbcn ißJptie nod) hinzugefügte
l^tueitc ^ftimmung«i^ei(ben bc# 9tUbU(fe« foUte ltioI)t angebeulet iwrben,
b(i6 bic nlfo gcnamite r^ffmng nuf einem Seifen angelegt ivor «nb biirfea
roir in ^crüdfid^lidiiiig bec bcibcn beierminirenben ^cie^en ienem altcig^p*
li(rf)en Stabttionien ettm bic Uebcrfc^nng „^elfcnftirn" juertbcilen. ffin
am Öftlidjeii Stromujcr bei ben Seifen be« Ö)ebel:c''ter, rtroo 12 ttilom.
unter^alb äJUuieb. gelegenem Tovf fütirt ti<cute nc»6 genau bc» Dbigen 9tamcii
2c^ne ober Xctjane unb ba an eben jenem l^lo^c Bpuren altcc 3)efefli'
gungen .\u bewerte» Hub nnb cbenfo 9la«icn unb Ma^c mit ben eingaben bet
$iand)iinf4riit übcrctnftimmen, fo Ijaben roit bort iüp1)1 bie StÄitc ber wo«
brn filten 9Irnt)})ifm Teban „S'lienftirn" genannten Siabi gu fudKn,
bie miebcrum mit ber fp&ler Akorie genannten ibentifcb V> f'i» ft^tint
Xle alte geogtaoljift^e Sint^eilung Iti Sanbc«.
197
ttt 18. «au ^ „Sep"
,Xct Wbu, bcfitii «i^Hlfgotlönt Un öcinamert Sep fü|rlc".
(Der i>itlirt)c CEtjrtjndjited.)
Wnrf) ber ©fliilimipiflnbt .,H;!-b<Miiiir' i-üippoiio^) iiitb bcii im Wcbiefe
biefci Wnuc* bcjinblidieii 'ällabtiftcrbtiidKii nudi „bct (SJau »tjii ^ippuiipä"
ob« „ftUbajtrtftiyoliteiS" Wit <Scicd)en mib 9tüiiieiit gciiannr.
3n b« fpätti5mi|"(fie« ^cit ucridHi'iitbct bicfcr (iloii iianj doti bcn SJiften itnb
fein (Gebiet tuirb bcm gegciiiibei- tifiicnbcii rofjtl. (Wnu aiificlfieilt.
SSie in bem wotljnflcbcnbtn Öaii, iDirb anäi in bicfm ber unter bem
©ilbc eine« S(ft(itoI« wretirtf ^nubie a(6 ©4ii5f|otif)«t angcflcben. 3«
fftiitml(i(t)en EflrftcUimfifti, rocidjc uns bie ber .{touplüoltficir ciiic-s Tcmpct«
ober bnii in ^m}, 3lcgi)pteii ucn'Ijiten Dfiri-j biilbiiii'nöfn WnnfdiH|jf[Dtt[)citen
bet 9icil)i' nndf uoiiiitjn-u, bn finbcri wir beti 17, uitb 18. &ai\ ftttS bur^
einen 'Jlnubie werlvctcn. ^ieHeid)! hatte bfri'rU'c in bem legten Äqu bcii
flud) niibcieii OJottlKiten gelcßcntUdi sngetlieilicn 't^dnüHien Sc^'l unb mon
bf,5etdntete nan und) itini bcii mannen &aii nie ben bes ÖVolIcs Sep, Xnnn
iviirbc bä{( ai6 (^anab.i;i;id)cn qctoäbtte iHifb eine« ^ic ^iä^el nu^breitcnbrn
äBogcIü, in fLirrcItcr ;lcirf)tinn(i fietß cilö Sperber abflebilbei, mit ber (icjidH'rten
9lHdi>rfiri)e sflp, nl-ä dnc S^e.^eidjimnji bc-5 'ÖPinamenö Sep cinf'(iifat7en iein,
ben ber ©oti ^Jlnubi-i nls 3d)iibt|eii' bicfcS ©aneö jii^rte. ^u biefer CSr;
Ilömna Tpccbc id) bnrth bcn Uni)tanb gcfiUjrl , bnft in ber )id> allcvUi gra;
;il)iid)er Spirlcrclcii mit 4*ßrliebe bebienenbcn fpäteren £d)ciftcpüd)e fiiv
hai 'Silbenjeit^en l-s mit ber 'JluSjpiac^c
se|) fel)c ^dniig bas 3Jilb be«
*) 3r einci Stelle bei gießen ^iauc^Üiijc^nft b<'6t ee in ^e^ug auf ben Doit
SRcmfljiA naä) :i?cl!o|]olU uorrficfcnbeit Aönto ^titiidii ul'a lioti.f t>r An bvr tu
pef en Cluiraii her ni;\tenmi cnt Seji „IS« bfflOb fld) Sriiic Miciicftat iindi V'c[iopoli»
tbn iattt ®et)tcfic »oii ^abl)liin Auf ber Stcd^e bed titoite» €e|)". ISr4fialb man bcc
IBCflenÜber uoii Ü}Iemi>t}to nn bei Stelle be« tgaitifien 'Jllt ^oiie (iclrtienen €taM - ^—^ o
'tt^etnii b. 1). ,>taiiipfflabt" in firii'f^ijili r*iiii(rfiet iV't bc" 'Jiömfn ^aluiloii flracbcii,
ip fdiwcr \a jnfleii. rtrobo trtDältitt fie nn* öpm l'rtDptiltlifdjen 9tatiio4 (b, i.
tet 2. uiitciöfl-, bei Qit brit 93i*iitpl)lli1(ljen aiiflöfiriiBf Wnu^ oii atn ndtUa 'Jüliifci
fleflciiubet tioit Sienn)()i« aelffini, iiiBem er XVH, ;(t) npii iljr jiifl!: „©cilcr ^iiiauf-
tji^iffcnti fiitbft iii<ni tBiibtilon, eine flttrle i^r|hiii|i, nio einfi tuu^e Snbijlunier |i<t)
9&ittn iinö Ijirrndrij »on beii ilönigni Coicllifi einen Jft»f|nft9 erloiiiilen. ^t^t ift
'pe WfltmfouoTl einer oft biet Jlejinpten beionrtinibcn ifeüiDiini — SSon Wer dU4 ei =
blittl man bntllt«^ bie $iiianiiben nuf brm jen^itigen Ufer bei Weini)l)i«, mrldje
lUmlld) naljf finö" ^if bi'e errcii^nten ^abiilonier rntö mol)! cbeiifo in ba*
3ici(^ bet Sflbel ju Bcnoeiicn, wie bie Iroitiner in bem beinK^lorlen Ircio, »gl.
bn< bet ttejtiief^uiitt ber Sieinbnldje non Xata S. I7ü ^cjagre.
198
Sir ndc gccgiaptfijdtr SiRl^eiCung )>ei Üanbti.
beut 9(iiubJ{i gcEiciftgtcn Bä^ataU ''^ ciiitvUt, iinb äicffr 'ütnubid f(f}eint
mir iiiiii ^icr tuicbcnmi fein nnbcrtr ,^u fein als brr feinen Spater CRria fif»
fd)inii'iibc jöorii?. ?if§ (ilciiik ich jrfjlieöfii j« bfirfcn aits rni;lircTi'n auf
bit (Manjc^iiijgolltjeit ober bn5 (SiflUQb,^eid}eii bcis ^lügvl aui^btcilcnbcn ^^ogeld
bcjitfllid^cii «IcUcn in bcii beii bctrtfftnbcn 18. 0a« be^anbclnbcn gtpam?
(jl(itd)eii Xejtcu. ©o IjcifU c^ in einem bcv Dfirisisi'i'iiti'r auf bcm Xod)c
bei lenbcrfltcmiJcU in cincv beu (:^rtHi(lj«l*gotll)citcii flciiiibmcttii lavitcUung
6ei unfecem 18. ®au (ugL 'Sümie^en „Rec. d. M." III, läf. 8i) „%»=
fümmf» bcr ,f»nuptfiDttbeit, TOcIct)? Ijcißl ?[itiibi*, ^nr bfS CliriiiftfinfltfiKin*
in bcr .öptfl. bf-j IH. (Mniies, ^u T'\r Cjiris, brti tift ber .voniä, iopitfact
ftiisbreilet feine Sliigel Übet Süidj (Dfiri?)" mib in einem anbfrn 3ejte
ßli'idifall« in Xtnbtrn, in eiiifm bi'r Cfiri4jinimcr niif ber aiibrrn Seite bcd
^ad)e^, boit [lei^l cd bei tem \f^. &aa: „X\e 8tabt be^ t^Iügcl nnSbrcilcnbcn
S3ogrI$ l^^r ^^ O^ ift in ficftfrcnbc, Xf in Sol)n^>pni6 breitet feine Siüflfl
aud, iiibcm et )ii) jiii- ^öt^c crl)cbt"*) hieben biefcm ^(imbis obri: \^onid:
€c)) mug einfl in ber 4'>aiipt^- t>- 1^- ^aue«, Ivic ou» ibrent und ivieber-
5o!l in bfu ßifteii genonnteii SJoincn IH Tr ' e Ha-benna „^o^nung
bfä ^'öünij" (icnjürgc!)!, niidi bcr iBpflcI üöciiiui eine befonber^ ticroprragcnbc
9?erfhning genpffeii hak-n**) uiib bicfei Plante „.^lo^bennit bilft un* ben
%Mii^ '^n beftimnieti, m lueldiriti bie attc ^ciiil)nnptftabt geflaitbcii. !^tT
^aben in ifjr offenbar bie im Itin, Antnnini „:^i()t>onoii", in ber Not.
Dign. „^ippDHos" genannte tJtabt, ol« beten töiiiifd^c Sieiotiung bie ,,AJa
Apriana'' angegeben roirb. 3" l'fin 3iamen SI;$cbe, roeld)fii Ijrutc eine
etiuo S Kiloni- obctftalb Sejchn nm öfll. 9MInfer gelegene Crlfrfwfi füfttt,
];at fic^ jener altög. 'Jtümc bentlidi it^allcn, — ^et 9HI flri^mtc Ijicr unb
ba, ivie bied an niefireren Stellen feine? Dberüg. l'unfeS iiadnveidbar ift, fo
^. tB. bei Hnin Cnibp, Euflfin unb (flauet flcbiv, im 'ülUcrllium nidii fo bidjt
an ber ntnbiidicn iöevgletle Ijiii, luie gegcniüorlig ; mtücidjl btanglc er einft
Qn(^ im &ai\ bon Jpipponod etwa« nte^ nat^ ber lilnjfd^en Seite j)U. @o&te
er inbeffcn anrf) frilfjcr frfion benfclbeit Snuf fift)abt I)nben, wie bente, hann
tauii nidit oiel Uultitrlanb in bem CMcbietc bea ik, (Miutcs fidi t>efimben
Ijaben, benn ober; unb unterhalb icincr ^anptftabt ^a^brnnn (Öl>^ebc),
oaf einet Sttcde vmx über 50 fiiloni,, bilben hier bie ^öbenjögc ber ara;
bi)(i)cu ^cvglettc, &'{M-.'X{'X, Sc^cc^^Qinbära^ unb S^ec^^t^bl genannt, ent^
*) @öTUidi bo^jrlbc 011(6 in 'ijjbilac in Um an bi-r cftlii^ 9UfteiitVQiib be*
ATv^cn^fi^lcmiicId flnflrtiiAd)tcii(|cvHTa)>l)Uc^rii^e£t. Odl.^nmidtrn. Ilec. 111, 7af. &T.
*"/ Uriin t>ai 93cfc» bf4 %PQrl4 ^rnnu unb irinc ^crt^ninfl bei brn ollrtt
BffliUUftii in „Sciiidfi. f. äg. 5pr," i»:» S. 8a— loo cii« ic^i Ubncidje '^IH^nbluna
üon % 39tcb(mau „Xic Stj^ni^jagt im alten ncgiiplrn". Jludi vvn üautU ein'
^^enb bclianbeli in be» Si einigt brnd)tcu brr ^nUridicnci fliabctntc tri läiffctiidfoftm.
^ir olle gcogiaf^ililje Sini^elliitig bei Daube«.
190
Mhev c^tTßi^t\ ^ie bcii Strom nuf bcr Cft^ciK eitifftücnbcH UKnuimbc obcv
Iflfien botl^ nuv ^ier unb M einen Ilcincii mir fdjniolcn, mitunter laiim einen
itilornfter iti bcr ?*i-(tti' mcflenbi'n Strcifp« wen fiiilliirlmib -iiiiifcl)«! fid]
iiiib beut ölromc nuifnmmci!, Ölu ciiinii bicfcv 5*oiiVrruine bpt «rnbifctjcn
S3ergtette utib jwQi' ttf^JEnißcn l^eitcs, mcldjoc ^cn 9tttmcii Wcbcl lir fütirt,
etwa 10 ÄilüTiicter niitcrbalb bcä SlIoftcT« XCT^el-bageral), bei bcni Xorfe
8urnriel), alio an bei iiiifterfifii 3ftbfiren,\c bei tWanc*. boil laiicti die 9teftc
cincd nu« bcr ly Xiinnftic ftommcnbcn llcinoii Kflffntcniiiel^, uon ftöitig
ÜOicni'pfjtal), bein So^iic iRßmies b. @r., bcr Öiüttin ,§ialijor gemeint, luie
m^ ba^ nti einer bcr ?tei«roänW nng,el)rncfttf, ((tjuii uun toeitcr Rerne (ii^t;
bnrc iRiefftibilb bcö IroIobiU&pfificn Sfbflf, unb cbcnfo 6tfiiibrii*r iit ber
*IIät)c, fluf bnä cfiemaligc SJorljnnbcnfein einer Slabt id)licjjcii iinb ^lynr
finer Stabt, bie, roie an5 bcn ^nfdjriftfii btö flfiiifu (^*I|pntc?nt}eI'* Ijnrtior*
gebt, ben yinmeii Ai-li-ui „bie teiobl bcr beibeii Jciicraltarc" jiibvtt, itcbcit
^ö-Scbo!, „Sobimng bes Scbnl" uiib ?ilfl ; eii-jdjo, „SBciiirelscnptat".
Sicncit^t bebicHti' tnnii fid) bei tcl}tercm 'Dinim'ii für asi „^^Ifllj." be-5 bn^felbc
befogenben aöortei Mia. luobnii^ ein eliua 3Ka-cn-fcfifl ober ^ta;lAa
lautenber 91ainc entjtanbj bann imirbe bcni lautlichen illongc ipie bev Sage
nad) btciev Stablnamc felji' gut jufammen flimtncii mit bcr im hin. Anto-
njui ,j3Kufac" nnb in ber Nol. I'iif". ,,9)?u(on" i^t im unten ©tnW, in
Wcfdicv eilte „Oohors stcnndii Thracmn" als rümifi^e SSejuliiing ongfflcbcn
niirb. 9tod) rocrben oit^er $aibcnnu (J&ippowci«) unb Sldjni i39hifon)
äiüi'i andere Siiibie aU am i^ftlid)cn *Rilnfer im ölcbicE bcS 18, Oi[inc5 gei
Ifflcn uni geminnt. Die Stiibtc ."viffl futeii niib ^ai-nt'i, mit fecncn
bicdcidit bie beibcn am Djlufcr tictinbUdjeii 9t uiitcn platten bei ^d)rc^-Sabl
»nt bcm einige Slilometev lucitcr norbiucirt« gelegenen Xorfe Sdtonme^ in
SBeäiel)ung gebracbt iperben (önneii. Xk Ic^lcrc Stabt Xfli^ufi ift fid)er
bie Doii bcn ftopten aH TOOÄI (to(Iji) „vinus nomi neMKe (peindje)" an:
flcciclicnc Crt)rtißft, Tafe biefclbe uou ben fiepten als jn bem f|cgcni^6cr-
lifgeiibcii U>. &m mit btt .'Cifin|)tftnbt ^ßi-mot (fcpt. neJUtae) gcljörig,
c^eidjnet niiib, (ommt baljer, igeil, itiie bereite vcr[)ci' bemcvtt iDiiibc, MS
fluf ber Cftfcitc gcttflenc cyvbict bti 18. Qiantii ipntcr bcin i:i. (Wciu jn^
gtlUeill Würben. Heber bie frii^etc ,MnßtI]üriaIeit biei'ef 3tabt jt-büd) inni
18. &m. brm \>on Sap, mit ber jpauptflabl $a-&ennu, itnb i^rc Soge
onf bcr Cftffiti' beä Strome«, beldirl un« bie niffirfod^ fdion ennäfintc
ipiandiiinfd)viTi, in loeldicr in beni nn ben ilönig $ian<^i flcmclbcicn S?ericf)t
über ben ^Jtcbrllen Tafncd)t grfagt wirb, „ta^ bcriclbe, nadjbem er bereite
bie luefllidirn (Mane mit iliren .'öau^tfläblen bif> ,^iim 1!). obcrag. (Hau Hd)
unternjorfcn, nun und) fid) gctuenbet tiabe jii bcn Öonew bcö Cflcne uuö
bo^ Budf ha [djon x^vc I^ore ifim geöffnet ftntten bie StäMr: U 7^
H».bünnu(^ipponod-§«uttt[=^ebc)^ Ä ^H ^ i Ifl © T.ii-Qfi
200
$ie alte geogra^f^ift^r EEtnl^rilung lei Saitbcft.
(Ihipt Tobii, [ßbl, »ou l^t:^ir[)C lici tünit Xorfc Sdiaiiiiic^') ttntt 'J j ^
HB-9uti!Ti (füMidi von ben voni^cn bei bei ^uiiitiiftättc uoii Sij^cdj-tjabl)".
Sin SBlid auf ble ftartc jcigt, tniß, (clltft lüfiin itcc Strom im 91Uits
tE|um auä) nidjt Ijier iilerfiU j» ti*! oii btr arabifdu'ii ^etglcttc ^ingp;(ci3en
iDie IjfiUc, itiiiiier^iit Ön? imuplijfbid bU\ci (MniKö Süiiflciiterroiii qrtucien »cm
mii6. mib in löcjiig fliif jcitcö fflüfteiitcrraiii frffl^tpu mir nun au^ bcn 3»^
f{^rifti'H, ba§ f(f)Dn Dou WttPtit her, tuic bic* niicf) itDcf) uor einigen Tcccimie» bcr
(^U war, i« bfnt ctnin 10 Shmbcit laiibfimuiirt-J in bcr ofU Wiiftc fletegcn*n
OVbirge ber idiütic ägi)))tifd)e Sllabaftcr (jelirodien luorben, bcrfclbf, tpctc^rr
nod) unter bcr Slcfliciuiiji bcä nrofn'» WüljJtnincb-^Iti bpu borf^i« beim
${111 bcr an) bcr tSitubcUc Ui.ni (£atvo ciTiibltU'n ^t»)djcc bcjogm luurbc.
Spfil in unnuttdbam ^adjbarfcbaft ictier uralten Steinbrüche, biellti^t aii(^
Öl
O
etwa« mcljr nilitdrt«, mufe bic iitt<t>riftli^ □ ** Scha5„?Hobflftcri'lobt" ae=
iianutc '^(nfiebeUtug geleiten C}abi:n, iucld)c ''l.'linitif bcr SIeltcre a\i fllnbaftroit
«nb bcr ft>cpgrnpti '^tulcniauö nutet bem ^ianitu 'AXaßaciifwv :toÄJs nuf-
fübrt. SJo» lemercni iwivb (ind) ein 'Maßaargtjvov opo^ im Cflcn bc* Üiino;
poliltidieit (^aiic^ frnjaljnl unb bicjcr bcr ??fntinUim;i bc* ly. (»Inuc« jiu=
ftft^'Cilt geiüfieuc ^lliifeaflcrbcrg ift ßcraiB berfelbc^ ivclrf)« crwälnil micb in
einer „^iflor. ^nf^T" H '^"f- ^0 urn mir wröfffnllirfitcn l^tnfrfirift au«
(5bfu. in bcr bic uurjüglicljftcii Gr^pufiniifc ^[fflurtcn-s nnb jciner 9Jnrtibar-
länbft be^nnbcU luev&en, in luclc^ev iöcfvrci^ung niiicr onbcren ^rcbiittcn
aud) einrß .,, [^d "ffft Tes-teh<>n „flclbcn Steine*" (onbcrer 9!iiin(
für echas „9i(nbvt(lfV"j gcbndjt roirb, bcr in einem ^nni tMebiet ttti Ifct. &auti
gefiöritjen OJcbirge ßeiuonneit nnb bnrd) Sennilteluiig bet ©auIjauMftabt £tp
in« 9itlt!)flt einftcfiiiirt hjcrbeii, Xir o«f bcn betrcfienbcn Stein fic^ bcjiel)enbe
StcDe in jener be,^ilgli(ft ber cinfieimifc^cn ägiU'tifdien mie anc bcr Svnnbc
eingefü^rn ^robuftc ungemein letirreiiften 5"itt)"tt lanlct: „X^er Stein
ou^- bfin 6ol)en ^erge bei gelben Xevfieine^ von brr Wnuljnnpt-
ftnbt 3e);". tai Stomp^jeidieu bcd^ \i*. &aüti. ber bie rlliigel aii^breitrnbe
4*pgel, ift tiicr, roie aiid» fünft nittit leiten, ^ur rdircibung bc-s 'Diainrn? bet
(Bflu(jnuvtftabt gcwablt m^ „ber gelbe Ic'^flciit be« IipIk" l^erge*", iwic&en
ncdi "ilnfliibe ber 3nfd)rift bie Wnu^ouiJtftobt Sei) tiU ba* toftbarfie tSräeug.
nlfi iljre* Ö^cbietcij bcm .^loru* iion (Jbfn nl* Icmpetfpenbc borbrat^te, fnnn
bodj luo^l mir bcr Jllabafier fein, loelc^er in ben oorerroaftnteu , ber iBcr
wnltiinfl be« 18. &aaei vififtlj^il' sewefcBcn Steinbriitftcn etnft gewonnen
ivorben, inoncirf) bnnn getegenllid) anc^ ben ^anatn f9an man aH brn Sin:
baftronpolile^ be^cii^nete.
%it alte g<i>t)ttt|)f|i)4t eiiil^cilnng ttti Sanith
201
Xtr V.). Waii 5^ „Valm"
,,Xcr &au bei <Soiitv\ttpittt Habu".
(9![« bct Cirpnjii^tle«*) Ut ©cftfeitc in ben griei^iit^^toniifi^eii
Siftcii aufgeführt.)
©enn jrfioit bif S9cüälfenttifl bei öütl)crflc[jcnbeit, auf bt-t Cnicitc flC:
leftmrn 18. ftnue-5, bei bcm gcrinjifn ^ciTfliii bc* itjr ;\n t^ebotc ilctjeiibeii
ÄtiitiiTlrtiibcö in i^rcm (Srtüfrb äiiiii flrofteii Iticil mit auf bic bfuai^boTtc
&ftli(^c Siifte ciugeiüicffit mar, bcvcii ©fbivfie il)r beii 'SUrttißftcr luib onbevc
loftbate Stein|ovli*n Ucfcrltin, fu ctrafifpit fic^ iinä iiarf) iitfrf)riftlict)fii 3t'"fl'
nii^eii bic itllcn iBetvotincr bc? gEflcnfibcr auf btt SBcftfeite flefegcnen 1J>. ^«iws
in ncidj lucit liöbcrcm OSvabe nl5 bic biT ÜBJiiftf fiiiibif|cii 3JJnitiin'. Xic bem
eberiigqptifcbcii Sflilttinl nui bei Seflfcile bcimdjlortcii Öebidc bei ßCD&cii
Safiata mit i^n fd»on in ben Reiten be§ olteii SHcidic« ben ?legtil)levii
ni(^l mic bcfonnt, foitbmi bercitd Iribulpflit^lig getvcicucu Cofen, fic ii»cii-cit
ti fiicr, mit bcuiMi öie ^«vn3l)itcrfrf|flft bc* 19. &üi\ti frt)Pii »Ott "JUtcvö ticr
eilten Icbfiaftcn Ü^erfct)r nnlcrbielt. Xitf« fi^einl mir bciitftt^ aa& nie^rei'cn
ecogrnptjifdn'n Zeilen Ijcnjoniifleficn, in bencn, bei 5hiffül)nin(i her Bon beit
eiiij^rlitcn ^anen bnigcbraditen ^fiiijji'lipeiiben. bei bfui betreffenbcn 19. &an
ii>iEber[)Dlt fiTabc bie Gvjnigniife ueridjiebenci- Cafe« genannl inerbcii. 5"
meiner IJlrbcit „l^ie Ciifcn bcr libli)d)cu iffiiiile" \}abt id) s. '27 auf eine
Stelle bei» an ben ^iifieiituiinbeii be^ä Xeiibftateinpcliei atigebtad)tcii iiioücu
gcogro(j^ifd)en Xe^tei* luifmcrliam gemacht, ii'oiclbft in ^J^ejug auf bic bcr
0ötHn iiat^or üum H). Öan batflelivaditc 'äpcnbe C4 bctfU: „tfr (bcr Slönig)
ffi^tt Sil tir (o Jpat^or) bie Stobt bcj ©ötlevffc^iterx* Uaini (^ftupt--
flflbt bcö l'J, obetfifliipliidit'n Waiitei mit il)rcn Gr^^eufliiiüen. SJIau
fc^Ieppt fii^ mit bem ^erbcigeffi^rteit aai bcr Cafe kcnetn (bie
•) tteim bic Wricttjcn blcfeii Poii bni inllfit 'Jlcfliipli-tn aH iitpliiMitfrti dtioefffienm
tcm CsijrijMdiilc» nannten, in WfAUfl auf bcfftti SJctucijncT fhilnccb ..lieber 3fi6
tub Cfiri*" 7 ftiäl)lt: „lec ©«fifi^e cntliottcn firfi öilr, innndje niid) nnbeter, roie
fbie Osi)n)iKbtt(u Cct (icmindttn, ^(l^l B« fic trn 5if(b C^i)rn«<^o« ucrcljtfii. (o fiirrijtfii
Pf bflfe »idlfidit Der 91iiiVltt''('i'. «"fil ei« Crunjnrfjoc »nron o^rotlini inn röimic.
nnteiti fri." \o i)Anfli tvti.-j» wol]! mit brnt Cririsiniitbn? iuJAnimrti, natfi rccldiciii, mit
wiebcTiim iMiitiirrt) m fter fifiionnlfii Sc()rifl l'J criälid. ,,niiirt ben jifrftni, bie on
bfiti buTc^ lupQDii j^cifltlrfrllrn Ünb? t>c« Cfiri» grfTeffrn, ficfi riii Ci.t)n)nit|D-i Eirfiinbcii
babe. Tie tf^eMt brs biirt^ Snvbin jcrflücfrllcri Cfin^lei&c^ jiilBmmcnfttcfiritb, Ifnbc
^\\t nuT bdS (t^licb ntcfil aiiffinbrn fiimicii. bcitii b(cir4 irr ßCeidi in brti ^(»^ gr
iDi^rfeti unb Don bcm l'cvibDtoS. brm 'l^lingro« nnb CEnnin(f]o& vcrjt^it ivorbeii. tvtldje
bcstiallt linier flUen 5if*en oii! infiflc« öfiafcfdj'eiit lüurbtn". Jet ntlgnnfine Mbfttieii
ber flegiitjwr Dor bei» Cptntiidj^ö fifl)t jffir rocfjl im Ginlloiifl mit brürri ipejirüer
*ctc^tuiift in bent al3 li)pl)onif(^ betrartptcun li'. Olflii.
202
3)ic alte geoQio^f^ififir Sint^ciliing bc# Soiibci.
Ijciilc fiifargi-^ gciiannlc Cafe)". ^a'?jdk lüirb loprtlid), toir im Xcnhcra^
tciitpel, aud) in einer eeograpt|i[d)cii Sifte k^ (fbfuknqielä SC)agt, ugT. 3. bc
SRougi' „Sbfpii" ^I. XXIH, ISI iinli in ,^lrei aiibcrtn Üiftcn Gbfae, 09I. r&en»
baytlbft 'in. LV, lit iiiiö CXX, ut, bptt mtbfn a\i Spenbcu be* 19. Oaaed
nnßeflebcn bic eiicufliiiffe b« CaTew Testes*) (b. i. bo« heutige iJat^cI)
imb Ta-fth (bic f)cutc Priiratra^ gcnaimle Ca\c). SBir ciidtjrrn tillo ^icr
burdj üier fifO(irn|.>[)iid)e Sertc aii? (5bfii iiiib Xfnbcra, bo^ fs eine 3"* ß'=
ficfaen, in wcldier bic ^fifüljncr bp5 19. ö)oiic5 mit beii Oijcn bec Itb^fi^rtt
Sfiftf in Icbltnfli'm iCiTleljt giftaiibcii haben wiitncn, bo luit fie mit ben ßT--
jcuaiuncii jetiec Cajdi In ^mlbi^ima vor bfii Ü*<«ii ber genannten Xenipcl
erfc^eiiten feljctt imb mit biefer S^em^tung uerbieiicnbcn 3lnd)ridit «n^ ber ^^lolc
macr,5rit ftcljt »nn luicbcr in uollein tSinflaiig bic awH bm Seifen inithriflen
optt i->iimflmnt »«'5 iiifvlienbc 5ioti^, boft ^n bcn jd)wieri(ieH, nnd) öc» ^pttiflcn
^tfinbnirfini cittfcnbcten IfjpebitioneH \_\i(iic boö bei ilopto* 3. IIT — H!)
in Si^ejng hierauf (Sejadte) bcreilu unler ben Königen bes nlien 91rtiJE|rd
innn nuv bein uj)n iericii Stcinbriidten fp weil entfernten ]'.>. C^au &!eutc
luniinen tie&, bpd) tPotiC nn^ feinem anbcien OUiiiibe, tDcil man eben grabe
ble SÖeiopftnei: bicjed ^iftrüteö aU iSianntv tamtt, bie mit ben fitrapoicn
unb Öefa^ten bei SSJufteniüiinbenuifi bcjoHberä üevlrant luoten. ^n einer üpn
SevftiviJ („tcnfninlfv" ^ibtlj. 11, SSI. i-in") üerijffentliciilfn 3nl(&rift über
eine unter bcm biiitleßteii iiinig ber XI. I'paftie lU-ncb-ta.ni (Sonne,
$crr ber bcibcn Sdnberj b. ij. Obcr^ iinb Unterogiipten) Dhintu^otep iio<^
bcn 3teiubiild)e« upn .ijinmaniiit unlcvnommtne (?);pebitipu, bic üpn einem
trogen ÜbJiirbenttngcv beä >)leidici?, ^lumcuy Ülniciieiiiljn, 5nr .i^erbeifdjaffung
eines für ben SarTppljag be^d $[)o[nj] bcftlininicii (^lanitblMeS audge^^rl
wnrbe, ba finbct jidi folgenbc in ©dicff bev Sciuol)ncr bc« 10. (Haue«
bead)lemMuei'tEic 3leUc; ,.Üi orbiu-tc an 3t'. äJiajcftät, baft l^inau^i
5iel)cn fpllc ber 3i'rflgpaüerneur unb Slnilcg, ber Cbcrftc über
hai ^diiiucfcn, bcir SFünic^Slicbling Hntencmr)a mit Sdbatrn oit
A^\)l UPn !Jauffnben nnö bcn Sfibbiftriflcn Cberfigpptctt* unb
mit JBcn)of)nrrn ber .'ftaiipiftabt bcS i:i. oberäg^ptift^en ttancft
(üab)**), um f(trbeiä«fnl)iEn cintu tpftbaten Steinblocf bdu ber
•> SJesüflUdj bf* ben Coinrnanien Ie'4le# ftcleriiitnircnben Üc'djm» tft in Wx
b(in 3. be ÄPiigti pntfflenllidjlen fiopit ein gcljla a" l<cri(fetiöoi. ^Ii*t ba# ^ci^en
bcT ßdTle ^=^, nirlcf)» ^tei atifodit leinen Sinn gicbi, fonbttn ba« ^intet &inbrr>
nnd 'Biilfrriinnifn f(*tinibf IrtermtnoltlHim r^'^v ift S'i Icptn.
**) ^ie Pen niTT imd} „GintDoljnrr bet (oiipiftabl beff lt>. 0aiieft' übtt
^- CH I
Will
£f
f]^
trag«»« (BUlie giebl bic ^nft^iiit in folfltnbft SSeife:
1 -
~T O b. I|. »Uttlidi: „bie in ben S'Snfern bei ©tobt Uoba".
^dft tvii untex btcici £iabt ntibt. ivit von lll)0baft unb oiidi nodi von Vtnflfd} ia
feiner ,,Q)cfd)id)te Slcgiitilen*" «. itl anernominen tviib. Zbeben j)U peiftclicti Imben.
^te alte oeogiap^ifi^c Slnt^cilunfl brS fianbe^.
203
iHcitelloTeti ©teinfott«, lofidic ^irfi fiitbct in [fncm Öebirge".
3n kern ^ericfitc über ctnf Äöitlic^e unter htm Ulilm fiöiiifl btr XI.
S)t)iiai"tie Santhfnrn oon cinfnt l}o\)in SSiirbciitrögev bcji Slcidic^ SJanien*
■tiitni aiisgefHljrtc GjrpcfailiDii, niiffi ha Reifet w:*) „bnft auf iBcfcftl '3r.
5üi()Kit(it bfin uon her Stobt iPo^ftos niifbvcdäenbcit 'Scanitcn 9lomcii5
.Öiini aJJaitiifctjflftcn bcificflcbfn fein fplltpn aus bciti Sfibrn imb ani bi-n
2iitriltcn bt-ä 1!'. &aMi" (ber Slonic bc^ ^aiicv on^ fiiiT roieber in upfler
Cdjrfibnnci uabn). Iliefe i^nfc^iiitcn au^ bcii Xcm()Lin t)i7n 6bfu niib Seiibirra
imb uun bell J^fl«wtinbcii btc Sleinbi-firfie üoii ^''rt'i'tt'iwt fügen un^, baft üon
ben iSeroo'^ntTn bc« (iidue^ Uübn tinft mit bcii Enfcii bcr Satuna dn leb:
Ijaflcv sycrlchr untftf)nUfn itiorben, in Solgc bcflc» fic bi-i ibrcn 2onb*[niten
in bt'irt niotiluerbii'ntcrr Ülnfc einer (\cins bffonbiren ISJüfiniffnntnift ftnitben.
öinf ?Inbriilunft bicfc-ä vov Salirtaufenbcn ftattgcftflbtcii unb ourfi nod) fjcutc
beitcbciiben [eliijattc» literfffirs jener 5>iftrirte mit ben Dojcii bcr fibi))(ticn
^tiifle glanüc idj au<^ noct] barist cvfcnnen jii bücfen, baf) nadt bi'iu (in bcr
6lcUc bcr ollen ÖSontinnptftabt i ^^ tpil ° Pi-uisf **), foplifdj
neiize (IVradje), fliiEct}if(b lDfDrniid)p* (mit ©i^nillljfigeln nnb i'lniiic« Wc-
nigcH ffluiiu'ii <!«■? ollnflijptifdjer iJril in her 91fll)c) sicU'ftfnrn Xoiic iHnli'ni-irli,
nod) Ijeute eine bei Dofcn „bic uon iflciV "cfc^" a"**"'"' '^'^^ ""^ ^'^R
cbcniü and) nud) ftculc bic ^eiüLil)iitr van Vaif'neit^ ali kfonbcrö rnubiflc
Mar litt) ancufii^rer nadf ben Cajen gelten. I^n beni uorftel^enb (Zeitigten I)(ibi-n
lüir bic SrUnrnng, Uic^balt mon gcleticitltidi anji **^^ .„r^r. cr:^ tesp
Hier b. Ii- „&>ßu bcr ÄJüfte" jenen itwi- ben ljcilii3cn Üiflen aU ti^tj^onift^
aui^gcftofieneu &tan nnntile. ^tc bcm Slilttjnl feiiiMidje Snfte mar fi \a
rorjugöiBcifc, mit bcr bic iÖciuüt)ncv icIl^3 3^iftriltcä fidj bcfaBtcti, bcr böfe
tiai geiji beullidj l^nvai awi bei beiii )iütiii^ltuiKn ^eidicn ici occviei« l bin voxaxi'
gcficlltrn coOcii 31iiäf|nai^e uubu, tnclAa ^dttliucdt) tenciit .{ctdidi. rornn ei jiti
9Iamcii&jdtrcit)ung bei ^IjcbanMcticn Oianti uub fctnti; :[Hiiii)t(laciC ^cbraitif)! lonibr.
nicmnlis Anftonb, Ca tiQlte ci, mit mi einez Vkmc vi<ii ^^riftriilrii nadimi-i-^inr, unb
iDic ja ^Briiflid) Iclbft flucifi tiicroitj nufmeitjum Hcmcidjl tjal, bic Sliu»Uti«(bc a»,
lüiitirnib bct üüiitwcrtl) mibu — iiirtjl »»eb, luic löiiiflirf) „fflp-O0rLU'l). ÜUniCTbiid)"
atmimnil — t^m ^uluinml im Dianicn bc^ 10. (^Dtuci iiitb feiiiei .vaui'iftnbt-
•> tit JniAriil ifl pciüneiitlicti in lifJÜnö ..lenlmfllei ' II, tOo.
*] S^caitlinig Dribieiii tai litntfi bcm jiii 'Jldtiinüjcliiciliiiig bicfei Slabt (|c-
braut^lcn liSortr fltticnbc ^ctrcntiualiv bt'g '^i-qe«. '^ir Aiicift Don "IRa^pctci
„Melangen il'arcbvolo^tie'' 1870 No. 9 )i. 00 tta{t)ticiliicfcn tuprbtti, t)at tai cilfo
beieniÜHUtc ^üJort in bni 3n1(bri|tcn bie 'öcbciititnii: „©rg ctiticfilaarn, TCiScti'
wiillicb „brüÄcn btn üüifft' cnifurrt^cnb bnn lolciniii^cn „caUanr viiun". Ter
alte £tabtnani«i r'i-mat' luiirbc olto ctiva ^ti iibcitiRfif" Jei" bititti „^olnttnifi
beS ^'eflmiMlicn*, Slnbl bc« Stücna", eine k^r poünibc it'fiiciiiiiiiifi für jciic ©tobt,
b«ni ftitipfinci, luif bie 3«iil)ri*tcn uns Icljitn, cincii bcfpiibcrü IcMiofltn ^erlcljt
mit ben Cajcn bei Itbiiidicn ^üftc unicibititru.
^
204
9ic alte gcograp^ifdit Gint^cilunfi bc8 Canbrd.
BeblOPfeD". i>cr facii 3ei;cn fpeiibcnbcti ^il bcfcljWnbc fflcptfiicntoni hr
39Q^r iDiu ja iliir Sdtu^iiatTOti uiib bic^ idp^I bic üBeranlaffuiig. ncS^alb
in IciiKi bei- Tniiii'lliiiigtu, luelctjc iins^ bic bcm Cfiri^ tiulbirtcnbcn (Hnuc
9lenQl>tciid ber ^Jitci^i- iiatt) t?[irfiU)ri;ii, bi-r (^mi bcö (^utlcifccvtcr« Ualiu ober
Wie er atic^ cieiiaitnt nitrb „ber @qu bcr SIBüfte" citicn ^la^ pffitnbfii bat.
9)Jit itiic ßroficr iBcrounbcniiui inib Tanftni-Icil irf| aiii^ niif bie fllötf:
HdEien fflefiiUnte Utät, twtlrfic miior hoctiDcrcIjrtiT (SoIIcfle ©riigfc^ in fo
rt'ic^cm SRnaftc ciiif bent öcbtclc bcr nltäfli>|ftilrtjcn ycugrap&te liisbcr crjiiU
^(11, nnb wie ucrtrnucn^otill and) inniicr id^ fonft feiner bmiätirten rtü^ntnfi
<inf bicjrni (Gebiete ju fotiiai Qctuo[)nt binr mituitttr crcignei ks fid) aber
benn büt^, baft idj beim ißoriunvliiiicljcn ouj ber üon il)ni bejeidjitclen attofec,
tiict nnb ba nn einem 3"Tili'iitftci» vorüber fpmmc, bcr mid) nötbigl an bcr
betrftfcnbcn atcUe eine cttpne aiibcrc Sii^luiifi ein Mif Alanen, ^ii einem
foldicn llnnttf befinbt id) iiiid) nun niirf) im l'.i (Man iii ?(nbetrö(ttt bcr
Hlnftlidini Scmnlajic, bic md] ^ruf^jd) bort cl)cbcni ttur^anben geniqcit uiib
Don loelc^er bnnii bcr flaitje Ti|^ri(t bcn Flamen „&au bc^ 5ecS" erhallen
1^
\
CS £»
f)o6fit fon. iDIe ©nippe .^^ f.^v^ raw mit <^ 7^ rnor ibcntififtreiib
unb if)c bie ^j^cbciirnng „See" jntlicilcnb, meldte flc inbcifen Micmal« Üatle,
fd)fte6t Snififd) bomt ooit bcm im (Jbfncr .^lonüsnrtjtöus- mc^rfat^ crtoäfintni
,,nic|tlid}en föetnÄffcr bcd bctrrffcnbcn &anfi" oiif einen im »rftli^rn
^^etle jene* Xiftriltc* ODrI)anbcH c|ctucfcncu Ste. „L« <^ ^zsi omx
dansi» cötü do l'^gi^pto,'' l}t\^l ed in feinem Diotionnaire güof;raphit]a(*,
^Kuroit donv im autrp lac MarüotiH donl la traditlon rlitsäqiit? n'a pas
conservtt I«s luoimUv» traeeä do Houvonii-''. Xleje ^ilfid)l (ann i(^ ni^t
(feilen. Unter bcm im Öbfucr ^ipm^Dintfiiis crtpo^ntcn njcftlirfien Weiodffcr,
oiif weldjem bie Oteitotrcn beö Sei s« criicnlfni Monipfc gcßcn bcii ^oni^ fxif
n
T
miebcr fommelten, tiinn nur ber in bcn Jnfrfjriftcn ^n-ir
T«mi fleiwuntf, ouf 30 bi« 40 Cflen liefe finßefletieni', auf her SSJeftfeite
bei Woueä. poroUcI mit im Wil fidi tjiniieljt'nbc, ficnte iÖnli'r ?)ufinf ge«
uannlc groRc (lanol üerftaiiben werben, nnb luiii ben «ennullKten See bc«
trifft, fp ift ^u bcmcritn, bofi ipcber in bcr Siadtbarfi^ajl be^ am i^a^ bcr
alten Ü^ufianptftabt QCtegcneu l^orfe» tiatt'ncie^, noit fonft idp im Q$aiu .|
ßcbiete, in nfinliAer ©eifc wie im ?inimm an bcr rtclle bc* allen Sigrid'
ffc^, Ueberrefte Alter !ramnmwiWfllluuflfH oortjtinben, ober bnft (piift wie boÄ
Xerrain ben (finbrud madite, ali ob bort e^ebo» bie 'Anlage eines ^ti
ficfi befunben haben (önne. ^nbcffeti, d- wäre jn nic^t nnmögltd), baft nn
Caufc ber ^i^h'tju'ibprlc jeber beraclige Ueberreil iwn foldien Zulagen biet
voUitiinbii) bcridiwiinbcn fein tonnte, bvt^ finbet [lit, meinet ffitfien«, ou^
ivebrr in etncr äKonnmenlolinfdjrift nv^ in rincm ^apijnitrKle irQcnb eint
$ie allr seogKati^ifdic Siiit^ciliing bcS Saiibr^-
205
?lii&ciilui[ti fibft ^aö cfjemölific SJDrl)aitbciifein einer fott^eii Secanloge im
19. ®au imb iDira t>aä jur 9iamcRS|d)rcibimg flcliroutljlc Sort Mer betrifft,
fo mcirc idj, tin& bnäfelbe nirtjt fiiv, füiibcrii flehen bie in 9tcbe ftc^eiibc
«nnalfiite ipri^t, bn in aJc^iig niij jencö SBcrl, wenn te alfp gcfc^vieben tft:
<^ Ciifl, «e> '^ Dier <=^ *^, burdj bic tn^inter trettiibcn SBe:
mer mer mer
liinimunfieieicl)en bce Saiibe*, bcs «öcrgea unb bc* SScged angcbcutct
wirb, bnft c« iti feiiTcr Öcbcithnig tuit btm ffijaffrr iiid]td jii Ifiuti \}at. 23jc
id) bfrcitÄ 5. 51 iinb 1G8 Sarniif tiiifmtrtifim gcmodit Iinbc, ift bic ätcbrii-
hing bc5 atfo betcrmiiiirtcn Vorteil „Jiiflbtepici', SJrtbcInnb, Steppe, SBilflcn-
flcbicl", mitmitcr gnnj nllflciiicin a\^ fflcflciijfi(j ju einem fiimpfigen, uun
ber öeiuüffetung crreid)ifii 7fn-ain gebrandjt. meiiials aber suu iöe:
icidjniing cinei- ftciuöii«^ "btr SüflüerbiftrÜtci*. tiö ift in ben OnfdjriflcH
luicberliolt bie 9tib^ von ben ?[ntiIo|)ni inib i>a,\cl[tn, uow bcm «tcinbocE
imb bcm Sörocii iittb üon bcii 'IljicteH nttcu bcä Öcbietca SRer, wie uo« feinen
©tcinbrÜAcn iinb bcn bort fienjDniiencn foftbarcit Steinen iinb SJietndcn.
XoÄ ciiisige ton 3*nigid) citirtc *ä:^eiipiel, lueldie^ für feine SIn:ial)ine eine«
®«^ fpredien föimtc, ift bic im grofien l^ap. .?)flrrii ^tv. i, lafel Cl fit^
fiitbenbc Sdjvetbunä, menn boi-t loirtlic^ fo baftänbe, mic angegeben luirb.
?tbet autfi bann, raetiii in bet 2bnt ein einäifie^^ *DIoI ber bclieffenbc Sfainc
olfü betcrmiiiitt Oütlamc, iwiubc id) «ielinel)t fltmiben, buR liii'v ein i^tcrfetjcn
b<* ©i^veibers in ©ejMg oiif bn« öon iljm gefeilte telcrminatiu üorliege.
©lödlic^ev SSeife fcbcK^ bebfirf c* flor nid)l einer folrfien ";(nn«bmc, bn eine
forgföltigc ^hnifung bes ^opiini« ergii'bt, bofj Icini uoii ben bcibcn auf
Srtffcr *Bcjiifl l)rtbfnbcn 3?e)Hmmung«iäci(^e«, Saffin :i^ ober bie br«
SBctlenlinien 'ZXC., boftf^t. 6^* ift jnjar baS betreffcnbc Ücidjen ctwa3 un=
beiitlidi, imtnrrljiii aber Itiftt firfi nnS b«m, «jo? bofleljt, mit Sirfjcrljeit er;
!cnucti, b«fi bev 2d)rcibcr Ijier bai auf bic .'{tierofltqplK ir^ jnriitfflelxiibe
tjieratifdic ^cid)en gefegt ^nt. Se liegt alfo nnd) in bcr im i^npnrn^^ ^lortij:
iinii fi&evlift\Ttcit 3iJüntc;i*id)rcibunn teilt ^iimeii^ auf bic cEiemaliiK Sfiflenj
eince See*, nodi loelrfK"' ber CKi)ri)itd)ilifri)c Olnii iiiib feine i^ouplftiibt be^
iionnt luovbcn wäre, glicht eine um Uf*r eine« Sees gelegene ©Inbl nennt
ber *pflptinia bie .^-Hinptflabt b(5 19. Ölniic«, in melrfier ein .fteifigtftum bee
Sel;Xi)pl}on fidj bcfunb, fonbcrn er bei\eid)nct fic, wie bfii> [a nndj in Sirf-
Iid)teit ber ^nll loar, aU am Staube ber Sfiftc gelegen, tpenn eS bort ^eigt:
1
1^
%J TT ,<^ ^ '^^
Üet u«b «a(>t Bieru
„Xempcl bcs 5et. bc» ^cwn ber oni Stanbe b^r Süftc flelegenen
©tobt," eine (i^nlid>c S9enenniint| njie bic int (Jbfiu-r S»üni«mijlI)U* gebrauchte
206
Sie alle geofltap^i)if)c Sinl^cilunfl iei Sanbcft.
ä'fjfiAumifl ^ <:^ t«3 ® „Stobt be« ®a«cS bei SBJüftc", in
hei|» liier
mcldier Sd)rrtbung tiibcffen fcittc^tucg^, luic Srugfc^ snieigl ift onjmictjmeii,
baä ^cidjni qffi, mit bcm X'a)U]i)ctI()c hesp ciitc 8d}i'iftvar laute für
,"^^1 ■itip ift. — Um ben 93eii^ ba fteiile 99o()'r;?lui")uf gcnaimtdi, bic
itötbli(fteii CHniic ObträonpteiiiJ iii ifjreii auf ber SDeftfcilc gelegenen iScbietcn
berooficTnbL'n, im Ul &m ben SiniHcii lemi fiifircnbni ßdnolcs, ober, roas
iDAf)rfcficiiiIiti^CT, UDiTi ?IiI abgcleitetctt ^Iviiicä bei bic> t)it[ juni Barnim fübrtc,
lim bovt mit iciiicr Si'nifcrfüLIc bcn brrü^nitcn aJIöri^KC ä" ivi^ifcn. roo»on
bann ivicber bie !ifel)cn$täl)ii)feti bct gO[i,^rii )L^ai[b|d]a|t bei ^v»'" nb^ins,
um bcn ^cfifr bicfciJ Goiiole* über SEilarmes, beffni bo^c ^cbeutung in bai
3ni(^ri(len luicbfiljoU Ijcröprgefujbca micb, ciittVoit" f'd) "o* bcm iöcriiftl«
bf# Gbiuer öoiii-^mtinjitiS im 13 Oinn ein befotibcrd tcbbflftcr fiampf.
9Jflrf)bem öorl)fr im ID. &a\\ bcr 91cpräffntiint ber SBüite unb feine ®*»
noiTeiiTd)dft im Mampfe um bcn ä^cfiV' jenes fo mic^ligeii 04etuä1ter§ unweit
bcr ^nuptfiabl $iibcii (^bin) auf bcm bcn Stnincn Mcho fiitjretibrn S»tnlcr:
lonb^gctuaiicv jene;? (%ue^ eine ucUftäiibigc SEicbcilage erlitten t;atlm, jir^t
fi^ 3ct 'Z^plfpn nac^ feinem eigcntlif^vii Sif^c, beni Iii. &aut iuriid, um
burt «pn yicucm beii Jlcmpf mit bcm fü>' (eiiicn 3?ütct Cfui^ 9til ftrcitenben
^lonis auf^iinebmeii. Xif uiia bcn iiitn bort ftattflcljabtcii lionipf bcf(ti«ii
itnhi Sleflc be* ^oniämqttiuö lautet folgenbcrmaöe«:
„Siff)c, bicfe 5f'iibe mif brm .^intcrlnnbäßclBäffcr Mcho uot
if)m, i^r ^lid mar t^erid^cci auf bcii 6aiial um ,\ii errcid^cn tai
©ewäfjer Cat'ur (boä ^ciBt ivörtUt^: „boö grofee ©rünc", „baS SHcer",
gifliiic eineis (äJctuäRcr* im 20. ®qh, autb ber 5Wöriö(ce wirb gelcgciillidj fo
genannt) Jit ftrcmabmärtä geriditeter ^ofirt. ^ii tuaren burtb C^utt
gcid}Iagen lootrbcn in i^ren ^ec^en, bcfanbcu )'\A nun oiif bei
Sl«d)t (hir mir), »Oiircn fcifiDdrts bflüon gegangen (rna-»on) in«
mitten befl (Mcmäifer» unb liaitrn fid) begeben anf bcn Sanal bctf
Ötaucs bcr SJüftc, lueldjer anf ber ©efrfcttc liegt, (rö-en-sen er tuQ
cxA bes[) riiei- amtmti)^ um fic^ ju Dcrctnigen auf bcm ttnnalr bcd
SQftcnbiftrilte« (tem-sen ur niu ent nier) mit ber (^cnoffenf^aft
iciiet be« 3ei, tPclAct an bicier 3tätte. il^ tvar (loruö tfon
(fbfu IjUitCK itjneii \)tx, inbent et audgiinfti-t tuar ntil all feinem
Baffengerät^ i^retrocgen. (S» fn^r ftTomabiuärtd in biefcm Sdjiffe
beo 9Ia in (^cmetnff^aft mit bem großen @)ottc in feiner 9atte
unb mit ben ©öiterii, rocldjc bei l^m waren. (Sr befanb fi(^ auf
bcm 0craiiifer Mphe im 9?erfolgen \\c unb leljile j^iueimal (untier=
richtetet 3a(be) ;^nrüd. 3ictif, einen lag unb eine !i}Iad)t Dcrbroi^tc
er iirumablpäct« fal;rcnb im 8ud)cn iic, t>o6i er rrblidle (te nidbl,
uub uDd} luufatc er »i(4t ben Crt, too fie fid) bcfanbcu aU er fi4
bec Stabl Pe-nrbu na^tr (anbcrcT 9tamc für Uabu, CtpridKlf^ ^awpU
%\c alte geofliap^ifcfie l£iiu^ciliiiia bcS L'onbe».
9Öt
ftflbt bes 19. ÖJfliii;«). Xa }pta6) ^a jitui ^otita won öbfu: „5;ic(e
($finbc, ^ie ^abrii fic^ uereintfit (tcml-sco) auf bem tucftlittien ^e*
luftficr t)C5 SBüilcilflniiefi (.^r mu uniHnLi ent liP3p nier) ittit iflliT (^cs
in)ifeiifcf)ait bc-j i5et, ludrfjci' "" tiiefer Stätte, au btiii ^la(je,
tPDi'clbii tiad C^öttecfccplcK Uabu )i^ befinbct a[d i^r fteiliged
J,;Uil,=r;...
^oljflcrfilli J! I1I3 ! J ü ü i t i". ^0 \pTaä) 2f)ot juin
91a: „€d iverbe benii genannt ®tnt)t "an Qffiittcrfrrptrrft Itaftu bif
Stabt tic-3 SSilfteiifloue?. bc*ljalli uoii bicjeiii Xnfie nii, mib c3
luerbc oeiimnit Zrmi (b. l], !3.^i,>rntiiDuiir[) ber (£iiiia[, lucCt^cr fid) bott
bcfinbcl". ^ici'fliif ipmcb $ioriiS üoti Sbfii in ©tfifuronct fcincä
a?ntcr^ fÜa: „6» möflcrt beiut gcrii^let luerbcii Xciiic Si^iffe ntticn
|ie. bamit i^ üociuhme mit iljiicii, lüa^ bei« IRa bcttebt" iinb vü
loutbr mm autfgffii^tt alUi wie er es tüfinfdjle. ^l[* man weg:
flCAOflen Jonr flcflcit fic auf bcn Olfiuäfietn, locftlic^ Boit biefcr
StÄltc, bo cTblicftc er fic auf bcn fftblid^cn Saiibflndjeti bcr Stabt
bes ®üftfiiflmit& in Screinignng. Siac^bem nun nusgcjoflcti raor
^uriiä DLMi @bjii gegen )i(^ niit feiner Scglettnitg, uerfeljeii mit
(t[tcm SSaffengcrätt), i)a inadjic er ein gro^c^ Olenie^el unter tljnen.
€r fütirti; liccbei AÜl ^eiiibe, luelc^c er abjcfilctditclc auf beni
SBotbcrtljcilc öe# Ötnfätiff«^." ©f,\Hfllid) Ui uor^ev ljciprod)CKtn, auf
b« Sefifeilc bca ^oik« fitft ^injic!]eiibcii Ödrialc«, il&ev TOcId)cn lüir mfi
pbiger Stelle crfnEfren, btift bcrfetbc fcfneit 9famcn Temi b. h. „^ev^
cinifliinfi" erhalten tjabc, weil niif bcm)clbi*n firi) 3ct unb feine (Wcnofien
ju neuem .Mnni)>fe ueretnigl tiällen, Witt id) nun no^ l)ier eine bcaditenfis
lucvllic Jnfdjrifi nnfiifiTen, wcld)c in bem au ber KuficulDnnb bei Zeubcra:
tetnptls rtugeLiiiidiUu giuficu gcoäta^Jljifrijcu Jcflc ber S^arfielUiug bes ht:
Ircffenben (£annl^ jur (Srldntennuj beigegeben ifi. £)intcr bem in ber üb^
liAen 5Seife al* SHnun mtl einer Spcnbc auf ben ^lönben obgebilbcten danal
fteljcn bif 9Sort(: „6v (ber .'perrfd)cr ?Urtt)pteii?l füfjrt sn X^ir (^lallipr)
bcn dannl Icmi mit feinem luogenben ©ewäficr (ulceb.f" ffir X>a'S-
fonfl gebrSiid)Üdiere alcftl.) tief an 30 Sllcn, ju ^ir, o (MiHtin, &e.
noffin, fdiötie, bc^ inirn^fofineÄ. 3:ribnt(jflid)tifl (heter) ift bCT
©ßfc (ein 9tame be4 Set), er fdjlcppt V^l'f' t*'"^ ßrjfugniffc feiutS
Grjengcr«" (^ ^ R^ V- tirr erjnigrr b«« Sft, imi ift ber
Üt clivt vu kuu.f
©Ott Seb, bif (ärbc. ß* wirb alfo ^ier (lefagt, bog out^ bn SSüfieitgou
bes Don -iiotna überiüuitbcnen 3et unnnicriv Xribnt bringe yon bem, mai
fein 4^übcn erscugt IHnbnf ^nfc^iifteH be,\cirt)nt'n biefen Tribut bed
lö. öiaue* näbev al^ "oai ani bcn Cafeu Jienem (Slljargc^), Tcstc-i (^ndjcl)
unb To^nl)!" (Sarnfraf)) ^icTbeigefütjvte.
3n einer ^weilen, glett^faU^ im (^bfutctnpel bcfinblidren tArjercn ÜKebal^
206
%>it «tit Qtoixnvtfi^^e Sint^rilung be« £onbti.
tion bc^ ^orii0mt)t^u« tDiit) in i^ctreif bei im 19. &au flnttgcboHcn Aampf»;
bcid -ttotiis iiiit li«it Set flcidfll, „biift fvflcicr fic^ borltiin begeben unb Sei
bniiii, Ol« er ifin
iJeviie bcmcrit, ii(^ iit ein iRilptaö üemaiibell liobc
3)Itt i^m i\abc itmi Jporii« (^etÄmpft uiib, naifibcin er if^n ju SSobcii gcftrccft,
iftm einen leiner 'ädjcnfet alii^i'idjnittrn. ^icjeii f)abc er nad^ f>eraclcot)olid,
bcr ^auvlftnbi tsci bennthbnrteii ^ü. (•fiauci flcfdjidt, iuu)clbit cv iljn hex <^-
^
tiüffenjdiiift bc« üftevthcttiauje^ (inbcrtimtl'
<=> =—= tr^ „*•" ß*fiioffpTif(l^ail, roclt^e in bein ^oiifc SRcrdfcr
^cifel e5 in bet 3iif*ri(I). 3» md\m oii( ba5 SÖorl <^ « 2
merchet, uerfct)cn mit bcm IBcftlmtmtngiiäridjcn eine« 9)Ic6inftrHtnfitte8, ober,
njtc iöntflfd) niitl, tiiieo Stnnbtriseifler^^ weil bnöfclbc XietcrminotiD fit^ and]
l)inlci bem aHurte unim.l, „Stunbe" iinbet, bin i(^ fltn«fllf in ^n l)iec cn
Icabnicn iL'^Iatilät 9)krc^et ein „^cpLuiditung^ttan^" ,;^u erblitfrn, in
tuelt^jcm eine beftimnitf iLk-nniteMlliiffc jnr "iÖcobadiUinii ber StilfdjrocUe an brr
©djUule obet bem Sülenieler uon ^xi-atlcfpoliis. iuoi>ün aiiiii )onft in|(^viftltd)
btt Sebe ift, flnflefteüt lutir. Sclir vo^onb iibevßicöt ^orw* aetabc biej«
®enoi)cnfcf)afl ben bem Sei Qbgcijftniltenen S(^enfe(, bos Reifet, itai t^m im
Stupfe abgcrwnflcne Stiiif feines SüftcngcWetes, wcldje-? burift bie ^t
Käffening bed in ben '^fi}rii$iee füt)renben (fnnnle-; jn frnd)ibrini;enbcm üiiltur:
Innb (^eivovben, für bejicti &rf)a[tung nun bie (9cnt)iienjd]nft be^ Itfrobac^tungfti
l)üufeä von ftcrafkoypliiS fortan Surfic liüflrn ioH. Tiefe ^lu-MeiinnQ iiöeint
mir mit bem junfti^en ^nliall 'b^'S ganzen ;^>piu«ml)tl)uä mct^i int (Siiitlang
m fte^en ali bie uon ^nigjdi i&>tfilat>nd], 'SLippleineitl 3. ii24) mit flScABg:
no^nie auf ba« luptifrfie lipoÄT ..Upis >\m> Aifi^-ytü iit«iUantiir lul veaiM
dtfaibaadfl*'* üOTflefE^Iciflcne Xciitnna be* ©orte« „nmrchet'" a\i „Ort, WO
man bie Jlleibcr mafd^t". f&'i ift inof)! auc^ je^r ftaglid), ob bod
loplifdje Mevi em-roclit, in beffeii ^weitem ^l^rik ba$ ini !i?lefli)plif(&e
B«ter ber 5i>rm % a *"^^" rotliet iibecgeganßeiic femitif^e ficijnwort 'yw
orabift^ y^^^j „ivafdjen" flccft. mit ber altöfiijiilifc^en agorltoniljpfition mcr«
cliut i^nfoHimeniiebiadil mei'ben faitn, ttt ber Wh nidjl ein t-m rrclit, fatt^
bcrn bie beiben Silben m-^r nnb chat ttabtn.
tafi man ben Iit. obeväfli)))tif(^en &an nic^l aiz einen lAau bes Ser«
b*jcid(nete, fonbern berfelüp otclmelir ber (Sau ber ffiJüfte par esc^Umicp »or,
befirn lBeuiol)ncT fdiün in bcn ältrften 3cttrtt tts Slei^c? ale bie brc Küfte
luubiflflen IDIänner galten nnb loic tn bem *)lamcn ber einen Dofr, tptldlfc
nnd) brr am ^ta^c ber allen @aiiliau|>lftabl gcleßeuett Crl{d}afl l^al/ntfe^
ßenanul mirb, ftd) nodi Ui iKntigen Zattef bie (frinneninfl an bcn in alte:
^it uon bort aue ftattgetrabten lebhaften ^ertc^r mit ben Difcn ertjallc»
3ii< alte grograp^ifdic Sint^etlntig bei Saubti.
209
l)at, hiti FcftiuftcUcn jc^ieii mir für imi ^eiftäiibnig bn und but(^ bie
3nf(!bTifleit iiberlitfcrtcit, jum ^beil in nn)tl;DIogi)d)^5 ^clpanb gcncibi'tcn
(äe)d)i^tc jene* &auti toon ^idjtiflreit uiii raor id) jur iöeßrünbuiifl bcr
»OH niic iti l^esiig fiicranj gtruomieiieu ^nfidjt flCKÖt^igl, ii:ebvfo(ft ^iifAnft-
fteHcn t|er£iei,\u,vc^cii iinb l|i« uttb ba bcr 3iit«t)rctötion bcrfctbcii ciuiftc
Sorte jit lüibmcn, luobiir»^ bie ctma« aiisfiifirliK) nfbaltcnc, mcinrfjfm Seiet
DitUcirijt ju nusflcbeftnt crit^ctnciibf iJIuefinanbci'jc^inig iinociniciblicl) iDnrbc.
9iodi ift eiin* Stobl ,\u cvwäEtiu'», bie, und) bcm Seridite über bCH ^iiifl bei
^ethiopcii ^4Jittiid)i gctteii bie ä()t)ptiidieu (ilaiijiitfirit, tm (Gebiete be^ l'}. t^aiied
ßeki^cH liübeii iimfj. "Sem in bem dt^Jopift^eii "ülflyata vefibirfiiben ffänig
luirb, tuic ti in bcr i^Jtijtl^iiil I)i'if)l, ncniclbi't, ba^ ber ntiicliligc ßüvft
!£afnect)t iitd]t nur fäiiinitlid)« Scltofütitcn fid? iiiitcirciirfig gcmadit^ junbecn
fliid) bereit üon ben iiaMplitobleii btr iiütblidicH (^aue Cbcruftiiyteiw lufftlii^
lüie öfiltcft oom Slvonic '-öofi^ flcitotmuoH. 'ifndi ^liifüljyiinfl btr «labte bc«
20. uitb 21. &ai\c4 mirb üoih jüblid) cinftofecHbfn 19, ^aii außer bci-^aii|Jt:
itoM be^ictben Pi-maf itopt IVmajo) iio* gniainil bie »lobt |j [=3^ ®
^ekanahch. jüi baeii ipcftimmiiiifl bie iit beii tüpti!tt)eii üSeräcidjniiieii fH^
übenben Ülamen T^^Ml/.ty „idodb provinciae Bahnesa" unb X^n^-Of
"viuus nomi Pemdje" berQii-,ii,^ielKii finb. OJeftnft inii >Hcd)t «iniiiit ^-ömgid)
an, bog biri'cr altäoiuijttjdK ^lobtncinie fid) ert^altcii babe in beut arabijdjen
giftwcn bcr oDit ?Ibbcltiitif cririil)»teii CclfAoft Xignfctt^ aitb bcin im
Qtiner. Jtntonitii als erftc ätntioii unterftnlb C)ri)nind)o* flegenilbcr Don
^ip^iunon ($aibeiiuii) aiigefc)}ten Idcona.
$rr 20. unb 31. (Mau
((Ih 0_si
THTF Aief-cheiit unb ^rm; Atef-|H'hu
„ler Dorberr", h. ^. „bcr fulilidjr", unb „btr ^inttrc" ober
„iivrbtiifir ^rui^tbciumbiOrilt".
SBir ^abcn bcteit« iiuei Ö^nitc in Cbträßijpfcn fennen tjclenit, brn 13.
unb 14., iDcEdje ebenfnQ^ al« flcntciuranie^ !ni)moe>,^ei(^en einen ^-Hnunt fübvten
unb oB ber Dovberc irnb Ijiiitevc O^in bc5 SJatimei ?Iti'f nnler)d)iebCH luurbcn.
XScldier tfciüge ^-Baum für iciic bciben (Moiie tuie I}tcr für ben ÜO. unb 21.
®au ba* gemcinftime Utomoöjcit^tn gelpeffit, bal läöt fid) nic^t mit ^eftimml'
fteit i'nafit, brt nifin mit Vttcf, )uic t^ btii ^Infdjciu I)at, nidit eine befpiibeit
Zuwart, fonberii Qtinj allgemein ^tn Srudjibaunt beietd}uet(.*) ^ieUeidjt
•| ,!^ »Lo^ V Atpf, »ediieliib in bft Siftreibiinii nut T »u.^ Ätef, idjrint
leine befonbeie 9^aumarl. (onbrrn gan^ aflgenietn ben ^TuAi&aum jn bejctt^nen,
210
Sic alte |)eogtat>^itcflc Qtnt^cituns bed iianbci.
war ti ber Sauui ^ar, ta wk t)te ^auptftaM i>e5 30. 4|tauc& in Iwn ^n^
Triften ficlegetillidi mttcT bcm Flamen ^^ y ^ 9lar, „Stabt be5 Waumeö
StiiT" aufflefutirl finöfii. "ißin« lum üoretft ^cll «16 bcii üMbtrcii bitfcr
bfibcii (^mte bcicttfinctcn ktrifft, fo bürfcii loir luc^t iintnoalint laHcn, bog
CT mib bei- !.'>. fiSrtii, b(v .^irrmopolitifflK, üi bcr nltAt^nptiftticii ftoj^mofloiiic
uiib ifioogonie eine bcfonbi-r.? [icrDorrnfifiibf JHoUc ioicU'ri, unb bal rote bcr
(Bau bcd $ioru3 uon ^bfti iiiib bnr bn ^otEjor nun Znibrra, in a(>nlicfacr
fiBfiTf er unb ber 15. bnrtt) bn» ®öiib riucs ocmaiibtcn, um nidil üh tflflfn
{llctd)cu ](lultcä in innlflcv ^e.sichtin^ mit eiiioiibeT ftanbni. Xa?- beulen
uni fc&un bJc auf eine innitciiöic 'äldblbcJt '^t\u^ linbcuben ^Mnien bnr
beiben (^oiil)atiptfläblc üii. 9!cl)cii ''^n-^tiot „'!QJi>I)]iuii{( bcf Shot" i^rmrii)
Don txn ©ricditii buvdi ^cnnüiJüli« übertragen, fiilitle bif JpauDlflob» bei
15. 0*011« bcii Flamen tlbmiinii b. I). „bit Slabt bcr ?ldil^ci1" (fiefjc
©. ISo"), fo (icitoiint iinc^ bcit bort ücrthrlcii sn üicr *l*ancfii flcorbncten
H Urflöttcm bcr £cf)i)pfuiig, üdii bcncn bic tnäiintidjcii ttofrf)- bif itieibltd^cn
fAfongciitöpfifl barflcftcUt finb »iib bic, nifiiicö tSvaii)tenj, ni^t lierfpnifttai
tioncit*) bcr üiei tslcmcntc (ein jottcn, (onbmi bct uicr löefirific: Ur»
materie iinb Urrauni, llr^^cil unb UtfTafl, Ic^Uert ali $au^ (t^bot^t,
burd) ben bic iiai^ attägnpliftDer ^^orftcll 11113 '"'ii tSiuigfeit ba beftclirnb«,
bcm SSaffec, ald brm nadj fcinti ^idjtiQtcit jliM)d;en L'uft imb lltbc niith
IcTcii (Elcmnit ücralcidibaTc, boib nid)t ibciitifd)c fliiffigr Uimateric '^tttn in
©rtDftiuiifl (icic&t wiirbf, luomit iiit ©infliiiigc ficl)t bo* H«idi bcr altriflnpiifditn
SSe(tid10))fu^gt^ulH'e auf bcm .'ctod)fclbe uoit .'^vrmopolid ftattgcliabtc crftc
ffirft^einCH be« fRa, rote er bnfcfbft oC» ber fflJcdcrtciidjlcr in b« fläfftgen
Ucmaicric 9Ur p=^ !l!^ jum crftcn SOIalc fitf» jcigt, baniald, al; brr
Ii0nß4 ■>ben l£r,ictigcr", ngl. ba» gon^ rbrnfu gcidinflirtic SBütt
fttef
unb
t'ef
toptif4 s^e
^Vatec", OMl^im bic nui^cl Utf it
(dief«) rjpgnere, )(i»nerator ■ }n ömilbe lifftt.
*) ,.f liotogr. iKefullalt rintt aidjäotvg. Cinx'bilioH" It;[ &■ 40— 4S imb .^ctlfabr.
f. äg. epi." Juliflugiift 1871 S. 8»— OS bobc tc^ bie OJrünbc ffti meine bet Mfti
^tgm Annabnic enic|tEicnnricnbt Seiitiing ber t OtölHrpQfiTe Nun, K<?k, Heb
iinb Nen nudcinanbeigeic^t Sic vi» memciuc ^euei. SSojiei, UaH uiib ^rbe
fd)tineii bie allen ätefioptcT nidil i^ii befcnbenn '^erfoninlaticntn flcftaliel ,vii ba^eB.
3ebc»faU^ flebl Uü. baft ivirnn in btn ?ii{d;riftrn von i^ncn bie iHrbe ift. bann ftcU.
wie Stngicl) bic« sntt^i in Cti ..>)cilfÄi' T- ng. 3pT. " iii cinci Monbeicn flb^nb-
liing nad)(itiDt(|cn. i'idit uiiO 'föttrmr ati Doit 9ta aujgcliritb, bat l^aifcT al# Ot'
f^cnl be« Cfirt^. bif i>t|f| af4 dvih £d)ii gtjpcnbtt unb a\i ^cpiä\talavt b« Qrbc
Volt 3cb beiet(fnifl tpctbeit. ^imbertc von Velcgficticn litjini }\Af liiriiüi aui ben
Zeitrn bcibcingcn. — Ifinen jebi Irbncid^n Xtit au« Sb^it libcr iai iär'^ai br« IUk
■nb bn V^lbcit von {iccitioDelift unb Abet iai cifte Cttdteiue» btft Üa 101 iluu ^sbv
hft ■titgciltetli. .Aateab ;jln(cbi. ' Xaf. 70.
^ic allr (|co(|TapE)iT:!ie Sitit^eiluiig bti Sawid.
211
I
I
I
V
Unterfd)ii"b üoii Infl unb *Jiflc^t noc^ iiid)t brftoiib, ol« «t noi:^ fliiflnr war
riiigijuRi^crr „ali nud) triii £ntit), iioc^ Mnc ^ßf^ciaUon (nen aho — ncn
uttbii) f|iftirte' *) unb tbcnio .>ic setes «n rfühu b. b, „öio ^odjljet'iina
bei Sd)u", bic "öilbiinfl bfö yiclljei'ö fi^ noi) nic^t uplljogeii, wie bic 3«*
ff^rifteii fidj Qus&rüdcii, \v<ia fagcn füll: baniaU), old unten bnd tiefte fi<tl
«on bem glüifineii in bcc Unnalcrif nod} nid)t ftl-S Ütuib nbgcfüiibcit unb
n<i<ft obenI)in ou* bevfelbeu bri- ^Irtbcr nod) nirf^t cmpornffliffle» ivar !Eer
«Sc^u^gott bicfo (Uqu», in iucEd)en bie ottägQptifdif '3<6äpfiiiig4fa(i[* ba« crftc
®rfcl)cinfn bt-i ^IJd ucrfctit, )uar Tbot, nfb i-hmunn übt-r ciininnu „ber
^icrr her \'[ri)tbi'it" ober ,,bfr bic 'Jldjtljcit unifaücnbe, in fii ücrfiuiiienbf"
genannt, luclt^e ÜHcscitfiminfl bic lycranlaünnji tuurbe, bnß in bn: fid) 0rnpä)iidiet
©(jielcrcien mit üBorlicbc bcbinicnbeii '■ßto leinet erteil man bni; iöilb bei Xbot
übet be^ ilim Ijciligrn ^'b\^ ^wr Siftreibniifl ber 3ol)I '^ fiL'brnuclitp. 'S:ai
ahägl]ptifcEic chnuiitu luucbc im fiFopttjdieti jii i^cliiiioua, ti» ^Irabijc^cn jn
aschaiun, bfitjcr ?lfdjiiuinoin ni'cb l»citle bk am $la(j.c ber alten (>)nu--
flrtitttflrtbl ftclegenc Crtfdinft (iciuiniil tuirb. 3Diit bct allodtjtJtifcöcn «cf)W
üom JtTvmopclitifdien Sdjniun biirftc iiJo(]l oiid) irt Scs'fbiinn fte^cii bct
pt)iJuiii)d)e ifull br* "Ecftowo^ in brr allen Siabt iHcivnt, über iDPldjcn
®flmo3ciu5 bei Itfiotiu« bcrirfitct iinb ebciifo fAeiiit mir, bo& bcni fltlebrtcn
31lcjanbrinpr mi'nifnf>, btr ali t?innflnirener Sltfliititfii? mit bcffcii ntttn
d<teltgion^li:lircn gciui^ orrUaut mar, bic ßllägtiptijdje ^Jliii|afitiiig ber befonbiTÖ
in ^ermopoltö cctebrteii 'Slc^t^cit Düi-gi-jt^rocbl tiabc, rocim cc im m^ftiftfavn
Sinne uon ber V[d)tl)ctt gdegcnllid) fagl; „^'cn (Sl)i-iflu« luiebcc jiim
Seben gebievt, bev luirb in bte Vltfetlicil uerköt," meiere 51djtfieil er
bann lücitet crflrirt „atfl ben geiftigcn fte^ämo*, ben allumfafjciiben,
geftattloicii ©Ott" (Stroniata V (J. c, § 37).»*) Sil« ©nipffin br* 'Xlm
im lü. (SftM nenne» bie 3nfd)riften eine ^fi*--'^«")«»'- tt'C nnBer *)icUcnitiHft
b. if. „bie üoni Ucbcl errcttcnbc," olfo ein loeibCic^cr ?lsKcpio9, in ifftet 9Iuf;
*) 3« ciiift 3nirf)rift bf4 ^nibeTatempfl* roirti ^al^ot in iliTrr Sliiffafjiiiifl ßli
iolair i?iDt:tn, ali iodiUT tt^ ^Ha, abtt aii{fi ,;iifilrtdT ilin \clb\i urilietriib. tirj^titbiirt
dU bic vaa (Emtgtctl ^ti l<r[lcl)i'iib< l'irticiitbftniij. mcl<t)r {i1}Dn »or bcT £<^üt»funff,
tjft n\}4t bie (Stbc fitfi (icbilbd in ötni äcfiinjfic itfxa "ilatcriE 31 un (in bfr Urmoirric.i
ejtlliTtr. „Soimr, Wolbenr. i^rrtin ddii ^fiiörrn. Sorf)icr bc? !l(a, I)r'"""(l''3'"'llfi' «'i*
{eintni Ucib?, r^ftiienb vi>n lUnbrjiiiin mit ifitrnt $otrt ^JJun irhfiiier choni her tfif.s
nnn), als bic Cibt iii'di in |?(infinni^ roat au tu nro kcki unb » no:^ fein Vanb
VcflQpten gab neu lu tu.ui) ^ctül tj* bitjeltirt itnO rbrnfo loiib in bcm großen
gcogTOfif)- in.t an bcr OiB^cnninnb bti 'itmptli einniol non i^t gefdßl: .,^ir, o
^atfior. firifti'fiib doh Slnfung an mit i^rctn Sattt 3hin, ttU bir Ccbe nod) in ^in^
llrrni^ mar unb a tioib Irin tfanb gab" (uu tu om kok neu abol.
••, Xiric uoic l£lftncii5 «l* btt gciftige »toinno* 6cjetrt)nrlf *Irf|t(;fil. hat
fir nii^t gro^c älcl;nlt(blril mit bcm bie 'JCit)tl)eil in fid) nerrt iiigenben IffQU
fEfltnunot »du ^vnRO)ioliA in {nRti Jlipfflfiiittti al« „^err brjl gitUIidirn SBoilcS",
_^i .,Soec\ beS iKc", mit Ritld)tu 'Au^biuctcn man Die liiicnbr SeiA^eit
Ipttc« bejeit^ncte.'
S12
Xi( üUe Qto^Tap^i^tStt Sint^cilunfl bte Uaal>el>.
fiifliiiifl of« foamift^e ©ottfecit bcn 9loinnT . «^^, "^r, /17J Moh.aer,
tü^rlc, b. ^. „^ie groftc Sfl^iciitUli;. bif groftc Sölfc bcÄ Stüifigcit"
unb bie Qiif tcn TiftifniäUvii iud)t fcltfit cib^icbilbct lutcb aH eine gro^e Siul\,
Quf b« bfr juiige Soitiieiiftott '^laii iicnomraen tiat, fiiij mit beii Rauben
fln i&reii ."tHintfrn ^qt ^otteub.*i 4*im bcjonbcrfm ^n'^rcfic ift it|r im Qkobe
btö Üöniflä Srtlio* f. fic^ fiiibi'nbcs töÜb, bcin juv ßrnärunß iljr« ßf^dnii
iiiRüüUcu ?Bcfcn^ ber jeljr bcicic^tu-nbc ^Jinnic: ueliii enti.u b. tj. „^Hnbctti
taufciiöc 00» SJcfen" bcigcidtricbcn ift, uiib biefc in bcc nngcgebcnen
ÜE^eiif t^Jrflalti-tc, eine ^icijuinfilalioii bcv flüjftgca Uvntateric, auf tcclc^e na(b
altiiiti))]lil(t>ci iLU'rfuUuitg am Einfang nllcr Xiiigc bcr ^'rltj(büt>f» )^ta feine
beUbeiibe ^trhing ait^iibtr, iiibem er von bcii itini iiiitt icolinrnbc» ihäftm
Sit^t unb SSaniic oitf fic flu«ilTöl)Itc, biefe ficbeimiiifeöoUe Meh-uer ober
mit cinnfftftpl'fuciii J^riniiiiniircirtilcl Mi'li.t.tier, (if if( leine cinbcre ali bie
Bott 'iUutöTd) ciiwiüjnte iT/riH'*p über MtOovr^, in 'iBfSiifl an] loclif^ er
„lieber ^[li 1111b Cfirid" 1£ap. 5ti f<tgt: „^fi^ ^rigt bnlb Wutb, bolb
in bct „R«c." IV tay 1—27 »on mit DCTÜffcntlithlrit »fSctiifibiiiid ö« CitTiem^iltri«!
auf brm £ai^r bc4i:cnbrToiemstl« Si!. r>fiu.&8auntrt ticin ^lAtticn f^^-^ o j'f^
Stiimcn otrti Ifimni eiinä^til luiiti, b. ^. „bit XrAtitnbe'', nätnlid) bni Sonnnt^
flotl iiiib in l^Cjug auf wrltb« ü- 67 u. 68 in hti öort flcfltbrnnt ^(((^rtibung ««t«
mit ^ilbiuticlcii fifjieiteu l)cilic|(n Uefdftrt, »dific^ bri btr am 29. Wi SIpnatI
Vl^qr tu Deitbdit flattere Ijabtni ^tier |ut 9Inturti billig tarn, ^olgnibf^ flcfogt iPttb:
r/Siai (St^&fi ifc (iii<'5^rk[it mit t^olb, atiRftTort)! ift ciiit itim bit ^iftui hti 99tM
iat (CfiTi&i 111 'äJhiiniiriiQfrtQlt (,' . ^if btiDm lltti^t n■bcu^ aiif ftinri l{tru^, ^llcnb
Xtiintmftnb nnb Oii'iferl, bcii '!(b'i|tiv^{t)nit>ul auf fciiinn ^outitc, Altfn fpeibn btl^t bei
i^nt im '^cjd^tinicii i^n mil tljTcn lilügrln, ^fid imi ?trpl)ti« iirbcn ibni ^k frinm
&(4ut)t, bic ^DTM^tiiibfi (mot)l ^it 4 Xobltngctiirn Vtitijd, $<t)ri, Xaouiiitcf unb
Xcbftmif) uitb fbntfo btf (Seflnlt br« X^nl fiititri ifjm, itirb road bir Mu^ WKinra
betrifft, fo foll biefelbf seftrit^t frin aiii Siiti<iiiDicn^olj <ar t« ram«a
in<ut.s ein vh(( en oeha)," iiiib birir l)iri ..bif Xtagriibr.' im (Krabe btf Sdbo'
B«h.u «nti.u „$iiii&crttRti|cnbc onu £>cfrn" (irnatmir votbutliil) bfiiflc toiebmnn
ibmtiftb Irin u'it ö« im Xcm?<l Don tSfnc a\i i»tiio(fin be« Üljtium imtci btm ^Warnen
Wrbiiu.t b. U- Die Alllneit " fielic S- &ß). Wie mit bev iit €at« al* 'Ütit b 1).
„büft. \oüi ba ifl" Dctrbrtfii tMiittin. brrrn ctaiibbilb nach i^titord) üap. 9 bir 3n-
ft^tifl ^tliagtn Ijabcn foil: „^lii bin ba» ^lU, mae ba mar, iva« if[ uitb fein tsiib
uitb mctiicii i£<f)IeicT bat uod) tetn ^tcibli^er gttiiftet," uitb fid^i Hsitbt fxb QH4
out fie &a4 Bi>n i>eiDbot II. IM— 138 übet bic in Soi« iliin ßejcißle »üb IBefatilc.
bie Qanj mit einem Viirfuriniisiel bebtdt oerarfen aiib eine flolbenc eoHiKtifclfritK'
inifdKn ben :£)dnicrn fletidbt I^be iinb in Vejtufl auf uelt^c man tl)m ba* «ou tl}in
(elbft alt a^iiOttt* äkrebe beKtt^nrie iHefil}l(tt(^en aoiii Hf>ntfi Htqtninos unb betftn
In tener Aul) beftatteieii Softer er^itlilt l)Jltte. - ^ie flbbilbuno bei tttt^ tm Orc&c
be4 3et(fO» mitgeilKilt von Kauille ..IVAtuurtioiu of ihiD Soc. nf Ilibl AnV'
Vb. IV. Hf. I. Sittft anät bie rbnifane auf bie 4gupiif(t)e <l^lifd)ftvfun«9laflc
bejflBlii^c Xnn^eniinfi ber ^t))DiIuI| tiiib bir fie begkitenbm Bil7flcri6fcn Vtlbet n
SUmiiben .WatiuTtunbr »on Steiibeta" Xaf- ti— Ib.
1
i
4
Sir alle ^tourtp^i^dic QiniEiciliitiQ bcft Sanbr«.
213
aifiyri, bolh 9)ict^ucr. Xer crfte 9!amc bebeutct ffliuttei;, b« zweite bae
loSmiidic tiani beS ^ont^, bei 'i^lalüti ben €rt ber 3cugiiiiti unb bud ®t-
}ii%, bcr brittc ift aiijnmmimgefe^t aui bem ^li?lleii unb Urfädtlidicii, bciiit
bcr Utftün bei' 2^*cli ijt in Sülle üorliaiibcu unb uctbiiibet iidi mit bem
(i^uitii, 3teine>t iiiib (i^eorbitfltci", Sic ^abcn fi\tv, in uoUcni (Sindanq mit
bc» ^ejtcii bfr Tcui^ift, bie brei Blumen, mit bcnen mnn bic nod) dl# bc-
fonbcTM SSeve&nntgiiuq'cn p^rfouificirie lucituirfic Seile bcr einen ^ro^cn
fflott^rit Slcgiiptcne im litjcbflnift^eu, lenllnirilifc^cn nnb ;^ermopoli»
tifd)f n (^111 bfscictiiicie. Tit ^yx-i mrf '^^ilac unb bic ^latljDr »on "Senbcra,
bic ÜJiebuu.t uüii (Sjric unb bie 5lrit UDit 'Baii, bit iüiiiil) üun Xlitben
unb bie 3)teä.t.uer von .^ermupc*(i^^, unb luic )onfl inimei bic weibliche @dlc
bcr OVpttV'it ^r(iiipteu^ in bcit ueifdbicbcucn OJaucn man nannic, iviv Irabcn
in il)iieii immer basfelbe läöefen, i'cu bem uncbedim 'Clutorc^ iii bcr genannten
Sdirift (Jap. Ö3 jeljc ridittfl bcinerlt: .,3liö cilfo ift bcr Wciblidic, alle ^engung
aHfn(l)mciibc Xlioil bcr 9ktnr; itieät)fllb (le bei "iUlatP» bic ?{niinc uitb Jltt;
empfnnflcnbe. bei wiclcn nnberen bie XQnfenbnrtTiiiflf bcifer, weil \\t vom &{■■
banfen «ntflcbilbet, olle ti^rperlidicn unb geiftiöcn ©eftalten oniiinunt". —
5)cr hier ermät)»ie „iimbilbeubc türbaiife", ba« ift bie wicbcrnm oon ben
2(eflOptern nlö bcfonbere« iyori'l)Tiin(iärocftn prrfonificirtc njcUurbnenbc
ei^fjrit bcr t>loit^eit, in bcr t^JcftcU bes Xljot ma .(Scnnonoli^ uiif;
'trctciib, iu lucldjer Eiiicuitfaaft er „boö Jpcrä be^ 9to" ober ,r&cr^ bce übet
bas 'älU flcbielenbcn" öctinnut Wirb, iubctn hai .^cti naclj aUdgiiptifdier %uy-
faifuug oU B\ii ber ^nletlifieu,\ nnnefeljen lunrbe. — (Viir bct'> lyerftünb;
uiB ber in ben (Mauliftcn bcr Xcnipcl bem l;'.. nnb '20. Öou beigfgcbcncH
ttttc, m bcnen tnieberljolt wn bem crftcn Grfdjcincn beö 9iQ auf bem
^od)feIbc uon ■'permopcilis, t»cm feinem Sdiwimnicn bnfelbft nur bcr Unti
JSlttf.t ucr, roic von (einem crflen Slnftrrten nU ilöuifi iu .tvcrnlleü;
pDli« (^4jiiptftabt bcd äü. ©flucfi) flCTcbct luirb, ha ift dou befonbcrcr ffitd)ti(|-
feit ba« iucrft von Sitdj nnb bnnn eingelienb «du iBrngfc^ be^anbcUe
pnntöeiflijdjc i'icb'), meldjC'^ in bem grüfieu fflmonölempel bcr Ca)en^<inpl:
ftabt Ciib aiigebiad]! ift nnb in bem uni» erjiil)lt ivirb, luic Sta fein gdfeim-
niB&oUc^ Wcbiel im Säiejicn ucrlaÜcnb, ä'ic^f' "'Ü bem .fujdjfclbe öou pernio;
poli« in bem Urncioüner 'Jiim erfdiieiien fei, ivic bprt er fid) gejcigt ^abe
mif bcr heingcn ftiil) 3J?cl).t.uet, mit bev er, mt iftrcn .^•»öriiem fic^ fefi-
^allenb, boliingefrfiiDommen fei nub bnnn und) ^eradeopoli« fid) bcßebcu
^flbc. 9hm Dcrftetjen mir, nuf iuqö iPejug genommen mürben, loenn beifpielei-
lüeiff in ber flro6eit Ölnntifle ton ^tjilac unb in einem obflctnrjtcn ^uplilot
btifclbcn in einem ber Cfindjimmrr auf bem £>ac^e be« XenberolempcU
beim lö. Öfou ti Ijeifet: „Ut (bec .öcrtfrficr) föbtt jn Xir (CfiriÄl bic
.^lauptftabt beä l'>. &tau.ti mit oUciUi Tingcn, ¥ollfommrn ift hai
^oc^fdb bcr^oc^ftabt bcd ^aucü, ko begonnen l)at bac ^euc^ten
*) Öi^ *ti!flf<^ -Weife nadi ^^r Coie Ä^arge^-' @. «7— 4a.
214
%it alte seoßiQ)>6ti<l)e Sintbcilung bei Sanbift.
Slcineü Katers dta (hnn kai ka lipnp schfi Itettn tcf.k rä); crglänjcnb
in btr UotoäbUintc, iiat er rc(nid)td Siniic gc^cimniBOoQe So^itung btir^
(eiiif Stralilcn. Tliot, bcv flrufic hcä .^iiiinifl^. bo4 J&prs bi-* über baÄ ?in
gcbietcnbcn, et tiot flcfe(jt Xeineii «oljii ol^ Honig nu| Xciiicn l^roii,"*!
obtrr ipenii in bcr ait ber ':!üiüciui>aiib bcä Xcnberalcmpcld angebradttcn
Üifti; bei bem beii yitintcn iia'i „,'pütt)fi'lb" ffi^rt'nbe» ^linUcIoTtbc bwi 1ä. @iiuc4
gcfagt ivirb: „)£t (bcr .!penjd)ct) fii^uf ju 5^ir (o ?>QtIii.Hi bo« i^todilanb
(kai) — lir, ©ntfior — SWe^.t.Hcr, tvcldjc fAnjimmt ou( brm Öfiüöfi".
forflcnb för baö ."öeit bc^ SHa ^lüifttien iljveii .?»öiu«ii".**l — Jfle ^tocitcn
^{^aufla^ bet (£i-f(^cittutig biv 9ta nennt un? ba$ t}(intl)eifttidic Wieb be4
€a)enlem)}rU ttpu H'iHtrgeh bie Slnbt (^ccaTlropolt« (fiauplitabl bc? 20. 0)aurl),
Äitfmit im Siullfliifl ik^t, Ipcnii bicfct (Mou, U'ic s, "Ö. iii bcr flrcBcn Icnbero;
n(te, folflcnbc fllcidifnU^ niif bic äflHptijdic 5d){»pfim(i^faflc 4*CAiia Ifobfnb«
»ei^dirift Ijcit: „Üv (bcr Sxrrfdifr) ffibrt jh ^ir (o ."i>at(»pr) bif .J^rtuplftabt
beä 10. ©niicä mit iftrcti «pfiffit, crfiifthnib Tciiifii *iUiiiiib iinmerbnr, bic
5^11 geftnltcl bifl aii bie Miift SRctj.r.iirr, mctdfc baljinft^rciiitint niif bem Itr.-
fl(iüäf(ci' Slwit, bciAfi^cnb it)rcn ®olin .^ipifdjcii il)reii ^lörncru". ®ic twnnos
ppli*, bei i:.. OJflue* .tmnpiftnbl. oiiA „Stobt bei- 5T(^ti)eit" iinb i^r Sc^u^^
goti Ifiot-ISamiiTio« „.ftcrr bcr '?ld)tltcit" ober „bcr bie *ä(4ft)ftt iit fitfi \»er>
cintflcnb«" l)ief[ nnb luic bif iigi)(Jtiid)c S^üpntttiiAfogc ba* ct\te (frft^rtncn
be« 9la im Ihflcmöüec auf baa ^oct}felb ienc? OMitc? «erlegte, fo ttcricßt
fiebftfl ccftc ?riiflrcicii bcs 9tn (il^ ftönifl in bic .^anptfrabt be« 20. ®aii»,
wn ber es tu SejHfl auf SHq luicberfjolt in brn ^in'djriilfTi Tjciftt, „bafe rr
Siirrfl crf<!^icHcii fei nlS Slönlg (iliil nn suten), bafi er (icItönJ toorben, boft
er aufgefegt Ijate (nt«) bic ^crrirfjerlroiit in jener ©labt".
Si'if ber iBult in .f)ermo|)Pli* ali „ber btt '?ld)tl>eit in fidi S^m'inigenbf"
niifgcfafit routbc, fD fiiljrle im i'o. tfian bcr bprl alf ^t^iiQgDlt Derel^Tle
B5iiiim = 9ta ben ^Beiname« „bcr über bie «(fitöeit dl* flünift J£teTrf^aibe", ba«
iftifcr in ben 3ii((t)ri|ten ber ^tofcmnerjelt mitunter iii ein Höiii<i*frf>ilb einge'
(djIoHCiK 'Jiamc be* (»otttt V^_ "^ ^ '*vl *■ ^ -.*>" ^*l^it »ünifi"
(ugl. XünütSieii ,^c." 1 V, 34, 4 unb 67, ß). ^a6) i^m nannte man fftnc Stobt,
in ber er juerft al# Honig auftrat,
«^emnetiMutcn*")
•) eidif «Äwidieit „Hm." III. $1. ft4.
•*) flnRatl bfiiÄö t»fi ktncm trjieii )Srt4f'iit" 'U' 9'un o"' b« Hiil» Wrii.tu«
flbRlimmeR^ t>oi,iu(ül)Teti. brbintl bn: Vfifflffrr bt* erficn Xtjriri fidi ht4 voeilfdien
VtlM einet: QU« bem biinllrn Uigtiodflrt 'ätim «lulfttifltnbtit, bcti ktiditenbni (Hon
tn intern lt(l(4e irageittwn Voto^blunic. %1. aud) i^tiiiiii^eii „Uolentite^SnfttiT."
lof. 70 V. 3, tvo e4 rbrnfaH^ iKini- ..*i* pitg cintiür Me ^oto«bl»m<r, iaA eamMll>
Itnb batin, baft fd}i»nr. eticuditentt bir{c £9(11 mit feinen Strahlen (ikh- D«eb«b
neclicn am nffci ii)nch t« i>cd em m» u.f)".
•^ 3» oliAfl. öflclen, bei bereit Compofition bo« t)ieri>fll.3ti*fn Inr ftdiris oba
Tir nltr nccflrapljiiciir Üitit^rtluttn ittt Sonbr«.
215
*
k
i)1>rt mit ^bivcrtuHfl bev ^tibfilbe: 6f)cmiti;ii'!u b. ^. „bie Stobt bed flbtr
bic !9(^t^cit aU ütöitig fierrjcficiitai" unb bicfcä alläg. Qljeiiniciifu ifl bic
üßii be« Sio|)tcii ^nuec (Jicniits). \)uiiv ^JLIvnae gcnoniilc Stabt, njrld)c
IS Hitoittctcr [aiibeiiiiuiirt* im SSJcjtcu uoii 'iöciihciief neleflcii iinb in
bereu 5!ätK ji* bic »o" t^" 5(vat)eni „SÄiiltn- bfv Sdjiitl^iificl" flciiomilfit
^riimincrtjaiiiftt bcnubcii. 1)ct if)v fpätcr ooii bcn (Mricrfic" flcfiebciie Stniric
^orflllco^joCi« l)iinf|t ino^I Suffliiimeii mit bcm 9lamcn <:=> m^ ^^ ^
Her-schafi b, 1). „^lerr bct firajt, Urfrcfl", niic ber Sld)tfrfömfl Sfiniinn
91a \o IjÜufig öfii«mit luiib imb btcfcr öcv^idjofi ber ^nidjviiteti ift ber
UDH ^Iiitard) in ridjtiflcr Sii-bertialii- bc5 ^inmctiö ermöljiitc Upöftfl^iji;»),
üon beul er „Ui'I?- Ol- ""^ ^i" ^"V- 3" icflt: „Xionij^ü^ aU Sobti bc^
3eii-3 inib bcr i^fw tiicRc bei beii SrcQnplci-ii iiidjt €)inä, loiibei» ?[r;
fflplit^, luDburtf) bic 3?inmil)afttfltcit bi-.scidiiit't ii'crbc", unb bi-ii in Solftc
bif)ci ^cbcittiiiig titi 'Jtümeiiö bic (^JiicdKii Jiid}! uiqjaffeiib ali ^icrallcd
aiiffnßleii lutb iTcrnflcovoEi'* ffi"c "Stiibt bc5l)ßlb iiaittitcii, unter welcher
SP fncinti 111(1 lif in bi"" 9ricd|iirfi.römifd>fii IMHeit Qiifflcfiitjvt Wirb, mit bcm
^ufat^e 3Jt<it)iia ,)|i»it Uiilerfc^icb Don rincr im Cften bc« ^elta (]rlc(;ciicn
;5teraIleo;)Dli* paa'Un. 9*Dn ben nltcn Slgtiptcrn murbf bic Stobt mit
31fViniölJ""' "'Ü ön* Dütii ÜUIi)t()iij5 borthiii urrlcfitL- erflc VInfti'ctcii bcij ffla
oI'? HÖnifl niid) „Stammiif ber ^Iftiieti" fttmiimt, lUDrimter bie flßti-
lidjcit Halten ^u t>eifle^cii, bic in prä^iftorijd)rt ^>}eit ben intitfdilidicii Stot
ttigeu in ber 9teyieruiici vorangegangenen 0)L>tterIiJnigt mit tHa an itjter
Spiöf- 3!pd) ein niiberer in beii geogv. lerten iiidU feiten onitrttenbct
«IIb, wie id) fliaiibe, cbcnfall« nitt bie im 5?orhcrgc^ciiben bcfprodienc "äSJelt;
fÄiJpfuiig«fafle ißc^ug [lafunibcr 9lamc ber 6tabr ober eine* ihrer öciiile
war ^'«■M*, „_^ a Q Romonbcr. ®p ifei^t e* j. 8S. in ber ©auliflc
Don '^fnfac in ber bcm 20. ffla« gcmibmcten I^nfdjrif t ( ogt. Jflmii^en „Rw" III,
Sof. 58): ,.(fr iber ^|iljnrnpl fut)i-t juv 3^ir (Ciiri'^ bic Stabt .'girt^djetni
neiijfu („Sv^nnufl bes Sld)tlieilIÖnifl*"), ben Stammfili ber iHEinen. Tic
Stätte Roiiifjnlur i)t im )Hciigcn bie ?lnnc \}cx bem bic SltoRf bn 9ta
ouf ieincm J^ianptc Üragcnben". 3" biejem biloba: iipd) iiidil erllürlen
9tamen ber iStabt, ber aut^ j\ur S^cjeic^nmig t^c-s 32. ^cfaiicä, Ivic einrr
oon ben 'Jitjavapucn üor bcm *llbe bti Otfl im lempel üottsogcnen ticiligeii
JÖaiiblung gebvaiicbt twittbr, fintte ba* in ber leisten Sitfac oevipcnbete ^ViAe«
Q)ott ober iigenb tia iüi>\Utaamt jtii lttTlk>i:iibiuiQ l»tiirnl, fUUlc ninn niii^ GUrfiiribt
vor bei !PciJDit bc^ ffi)in[i$ uiib btc Qlptllirit bjc tKlieffenbcii ^eidirn (in bcn ^Ut'nna.
(utd> iventii fif. luie l|iet. um (Enbc bc9 ^oite« aii»itiif liieren tuatcii.
*) 3n b(tii mil trtii liirr flf&ruudjtcii Sitiivnjcirt)i:ii Ih^t liffliiiiicnbtn SBcrtennntb
bicicS livr Von brn @liirdini ftei} bind) ar n>trbrrftcscbrii, Kit i. %. in bttt Zinnien
Hor-cm-ucba biitd> Aximi<;liis, Uiji-uor iüifHj Afoueris, Uvr- ji<.'i:hruL
buidi Artwkiatei u. a. m.
216 ^ie itlte gcustap^ifdic tttnt1}ciliinß bcfl Saiibcft.
b« ^irnmet« f=^, roic au* ber gclcgrntlirf) f*'*) finbcnben ooffcn Sd)ir«.
bung bervorge^t, iiid)t bic 9Iu6fprad}c pet, fonbcni her ober bern nnb boi
if»m üornnfltliciibe buvii öa* Bcitfitn -*--a betcrmiiiirte SBJorl .--^ „„.^ mit
ber ißcbeiitung „Iragcti, ^oftticbeii, Slil^c, Träger, 9Inii" ift loo^T eine S"*
fammcnieöuiig üon <=> er, lovt- €p „faoere, dare'S mib mvii,
lopt. JUHJI „permanero" JUlOTJl „per$evenire" unb biffcc olfo Stomcn^
ftcru ober (Srmciibcrn niiiSficfpcDiIjciic imb „Stabt ber J^oditjcbunfl bf«
giriiirtmeiiU'*" tiebcitteitbi," ^Jinntf. mit bem mait i^ciaricovoli* ober cui^
nur einen ^ii ibr ßchijrenbfn tieiliocn ^ejirf Htit einer befuii&ercit lemyeh
anläge bejfic^iwte nnb ber fidi, ipic mir fdicinl, in &cr niDbcmcn S^cncnniing
beä bidit bi-i ^l^'nn« (^ero!leoi>oUs>) setcgcncii l'orie* Sfienftcra cvljcUca
ffat, er crinncrl fofort 011 bn» ol6 ©dimnd bcr "J^mpclirtiiibe iiid)t feilen
ongebind)ic 4*tlb, iit torlrficm biT bcni iün, Tum pbcv ^Jlnnndii* fmlbiflcnbc
■ßb'iri"' bflvgei'leUt ift, wie er btt* inil erhobenen ^älrmeti dd» i^ni fleljaltcnc
gimiamenl bem Soniifngptle nberrcit^t. ^icfe in bcn bcglrilciibcn 9fU
Jdjritten Tua-en-nun „(SnipDrljcbcn bcö ^finnmiiettfr-*" pber Rnmonhern
»^■»üdjljctiunö be« \iimnic[e" gcncniilc l)alige Swiiiblunfl wnr offenbar finf
jener oprid^rlfttfmä&tgen (ieremonicn, benen üd) ber äg^^tifc^e .vtcrrjc^er ferE
feJHfiH ^Perioeilen im Icmpcl wx bem i&ilbt ber tMoltljeir ^i unlcrjicljni
^alte. Wün lüoUc einfe^en bis „.'i>iiiov. ^uidir." 11, Xiif 57 a von nur ODf
Affentlidite ^arfteUintfl »nb bie 'bai !Bilb brgleitetibcn 0"fi^"t*ci-*)
*) On ^(""^ ^"<n ^f^ ^^f^ ^t\ttaUnbtv bt-i iS^\aXtmpcU, mt]f^< Srugidi »ett
effentlit^l bat. mirti bae jiint 9(»brnleii am itn coni $Ii)tt]ii« in ben SO. obttäflljplilt^ni
füaa »CTleglcn Ic>9iiiO£toiit{(t)fti l^Droanfl bti $iod;lirbitno br« StTmamcntc* aal
bcn 1. brf !3)itonati 'fbomcnotl) augefct^t, Xcf. U V. i» in bri %ii&licatipn pm
Qiiiflf(& „Teri irtflfalenti»" Vi&l t« tit Orsitfl^iernut: „^Jotini 'l^lidiiiniol^. Xag I,
bn« tii'fl (bc« (totiil-i, bdd ^efl (jum ?(tibttiren an bü) {>u(Ei4ebiiii|i br« ?cttma'
rnrnttA biiict) ^lal) an ber 3(iti> bf« Qiotl^ Vir{iipt)(0, bc« .^rrrn von 4>crAtIcopoli«
(Optft b. ifO. Wfttiai, ömfnrdriitfl bM Ciiri* trt iPiiitri«, bn* ft'fi bf* *M1|- bc* löilbt
nCT« brt geflfißcltra Sonne, itt Qtc^m vm Oloib". (ibdifn, inib jiwnt anf bfn(clbcn
XoQ cingfgcben. t&iib bae ^e^ rmfiljiu in briii im Xcinpcl ton Ssnr AiT^fbrofttim
Rffllfllcnb«, in S<iWfl auf beti iiifin« JBiffm* jHcrft ■JSiof- t'aiiltj „;leii|(tir i, öß,
Spt." IS'IB 3- 9« bcirficrlinn hiii, baf] et fidj wif bfl* mit Otm 29. jiiliattifdwn 'Jlut^ufl
brgiiinfMbf ftfir !fllc;raiibrtiiijd}e ^attx bcjitljf. i^er @«ncFcilCHbci ift ccn-^^crttuA: tu
Vrpfiu4 „TcnlmäkT" utib Igiugld) „MAt<?riaux" »nb btifai t9 boiclbft Von bfm
bttrrffctibcn 'M^t- „^onal '^Jlfatntnoib, lajii 1, hai ^cf) brt (lodibetiiinft
bei fticniamctiirfi, baft &eft b(4 t£tiiiiiin dia. be^ ^cttp oon Sine, ^(fllittic Vt>
fdKtnung bu\e* Oiottti nnb feine« (Ui'ltntrrijr« ^ut Heil be» äMornnift^ bei Uulrt'
gdlig bei €onne 9lli(rf(br in bcn breiten Sani, itielcbet eiil^It ba^ VftlnbuRfl^^rmdili,
ÖcrbeibtinflUiiß b« Spcnben unb ißoUs'flmnfl allet ttcremonlen''. 3« bnn von ipitift
BrT4RfnlIld)lcn iinb ton liljflba« riiiflcbenb lebotibrltra, mie brt Wflmtrtjfit flttimaeii'
Un Xaltlibtr Ui \t>i\tnattnitw '')!avt)r. eallier IV, in rarldKUi bie Jafit be« ^atfre*
bn Wcibr nst)) buiAnrnDnimcii »rtbrn mit bffaitbeta i^rDPtbfbtiito, 0(1 Qllilil oto
UrV)I bitngrnb für bcn Wrnfdjtn ^t Ttnb, ba i\i bf gefl ber ^ot^^ebniifl be*
IDic alle gcogiop^ifc^e Cint^tilnnEi %ed SanticS. 217
^d; (;(niit>c niin iiidit j^ii tTTtn, luenii i6 \>it otfo Rtnonntc Hptrmoittr
toic "otn (ilcittilaiUctiticu ytnmeii brt Stobt ^crnflcüpoh^ in SÖrsicIjiuifl brinflc
^timameitU^ auf bcii l. SDIrdiii angeif^t iiiib toit& D»it brcjcin al« br)on6crfl
fl[&(tlid) iKnRfrflcn X{^[^c A^jnit' „Vtonnt '■Iilcdjii, Xng I, jrl)t QlQdlidi. Sic
@ötl» »rib Ulötlitnun fiiiö 111 j^cftfcirt mt &ir[rni 'XüQf t>ii lic^ti '^itiii ^^Inbfiiftii cii
Bie) ^Ddfl)tbuii(i ^c4 IrTmamciili"'* Biiidi SHo ^.Uali mtl fciiifii bciörn Vlrmcii. Bcti
OJott. hcc iiid^t Viitf^ i-ilkidxii l)at. Um Sffltafl im gnincu l'cnbf. ^n bfii in hex
''^lolomäcT: mt!> AnijaArit auf ßic Icmt^clitmuB iibcnraciriicn nnkiibtiii noii Ifbfii uiib
(i*nc fiiiö noduwniliil) ottiAiebdie gcjic mit iljrcin ulicii Xöliim «u* Beut ftßlcii:
Bri b(r ?l)ot(ioiifiijfit iK"ibfin*iioiKiTtfn itiiB B00 ((fteint mir (iiid) in ScjUfl diif
Bfl« am l. 'B^öinntoi!) nnflffcutp 3ofl Bet iSiodjlKbiiiiii be« Sirmomnittö bcr {ToH ju
ieiii. Policen loir t* aadf brm im SiiicfuleiiBn (iriltiflcii Ullei^aiibriiiiitlfCii Cto^r. bf-
gtiincrb mit beut iiilinit, 29, Slufiuft. bann fäHt bic Rticr bMiflbni iii bic ^eil bei
Sri[^itii(iSiiiTfani]i(*, in löptrfff bcffni aiirfi iSliitord), bet bei feinen [(ilcnbariidini
Slngob«! ftci* biw icfle ^llffanbt. i^aifx im fluac ftot, (ia;'. J3 „^j. uiib Cfir." br =
meill: „?Iiirf) feiern jie am 1. 'öt)fitncnDtI) \fa^ ^efl be* SiitllHnflecnianflce, iBcIrfjce-
bei eintritt Bcö Cftris in brti 3)(onb ncimiidt roiib". SB«r iebodi jfiice Rfft (in mit
ifintni nlicii Tntiini Ijcriibetflciioitimcitfö, büitii fiel c» iicfprilnßiidi in Bic 3e<l bcr
SUinteiWciibe, bn in bix »pit (i. JUiel in feinetii „Süinifip iinö icimisjalir bet
SNaniciiibtii" äiim ciflfiimnl tinflcljicnb erUditcn tnleubotitct) oiltotiomifdicn 'J'nrflcUiinfi
an Bet ^fde be* gtomefirumä bic btibeii tnliciibeu wctwlale imlciball' bcr bcibcii am
Scbliiiie imb ^Intniifi brr bctben 3nI)Tr}liäIftctt peiinerllcii ^fluitatc IVediii imb '$I)a>
menotb nl* ffleprä Jen tonten bei ^'iiileiiucnbe oiifjitfnfKn finb. (Siehe tJ. iRiel
0. a. C. ®- 62.) g^iejer t. 'lHjatneriotl) um bie ^eii ber ai'inli-rltieKbc ftb"»t
mii mm für Ben utipcöiifllidKii f^hiinbiingtletmüi bess leiteficiibrci 5«P'* ti" Vflfini-
bercT Seilp""" fl" T""- "'* brt narf) beut ^Irfflnbr, ^nljie Be« (äSnelfllcnbcTj in be«
5xiil>[iiia«oitinn[i fuHnibe 1, 'JJlinmem'lli. benii jene* [u*müi5t>ni|rt)e 5ffl luiitbe \a ne
frinl ,suKi ^Ctibcntni nn bie t^d)iit»fiiiifl bei» ^ti^'num etilem, an iinelc^ctn iiiin-
me^t bet bic ©eil erlaidiicnbe iinb btlebrnBc Sonrenftptt 9ta feine 3i'»<*i^ie öiitrnl.
an beten Diet ^aiifitflalionen ; 9> i 11 1 e i lu ni be , t1 1 11 1| 1 i n (i <^ g 1 e i tt) e . £ ni in e i -
ivcnbc lutb ^ribflglrulK' tt mib SJla^robiii« fSntiitiial. I fiav- ITJ coli br»
^cgtu^tcin bilüiifi butoi-fltllt ititirbc 11!$ llcinc» ftiiib. ^iliintin^. bi^itiflcc
^Hann iinb (.Irei* ingl. ©niflidi ..Mtdüriii««" S. 44). Oft Bicfc Xeiilniifi bcr ur^
f»rüniilitl)cii Seflfeiev auf beii I. i^liatiiciiutl) um bic 3eit ber ©iiilcniicnbf lidjlig.
bann Hutv. irir Ijiet alio iai iiad) uliitn. $iufleIInnEi auf bie '-Ü<tiiteilt}Ciibc an^
geftllc €d)ijpfuii)\4bpitiiiii, ait lueldiem »iti km» »ften Ulialc ieiiie 0<^l]te^itifc
iinsclcelen Unb nodt ein^ ifi .;ii bcinciteii. üttin. tvic <i brn Vliijd)eiii Im, bet a\\i
bet rH(iinfe4,^(ii fuiiiiriienbe Mnlcnbei beJ ^Dp. 'SnUicr niif bn? im biit(icili<&en
Beben in «cbraudj ßeiucfeiie iSianbcIfabi fid) bf,iJel|l, Bonn Rillten roii Ijiet
bmd) Bic ^e^eiiitberftelliing hti l. '^Ijamtnaih um bic iUii bet ^inierraenbe
tmb bef im4Jnp. Saüici fiitbßdfelbe^efi niigrgrlJcEicn i.äRc^ir bc^ :ii? anbei jaöteS
ein TopyrlbLitiun. bucdi melifirä um ein mettliDoIIn djTonalpgtit^er Hnljall fiti bie
^rii'i'"iti>'t1 ber ^amjciepoc^e flcboieii miiiBr. — ^in % I3ä3 d. <£br. fiel Bec
1. Z(;utli iti Tcfieit Oabicft, lueiiii ein toliljr«. isie bpd) luobt iin,u>nct)mni, bamal^
betanni niiti, mit bcni 1. mioili be^^ ^anbeliabtcd Aiiiainineit. bet ililtamcitDtt)
bc4 fefieti ^fl^ir« benimemäß mit bcni 1. ^banienotl) bce ^anbrlinbrc« nnb
ISO Oflhtc irfiber. »eil oUc 4 3nl)te Bas- tcftc ^aifi oon Mb\., loflcti fiel) c|rnen bnS
SDnbfli(ii)r von nur ä63 la.qen um «inen lag i>eifd}ob. muffte Ulfe ba 1. ^tia--
DtenotEi bee fcftcn ^^llteä nni bic 3«'' bet itftiiteitpcnbe nuf ben 1. 2)[rd)it
bet Sonbelid^ic} gefnOcn fein unb mitibr {onod) ritte Xetiottcit« bet iKomfe«-
cpat^t in bit Qa^ie U44 — 1447 u. t£f)r. (^rfc^t n^etbfii büifcn.
218
2)ic alte geograpbifi^c Cintbtitutiß tti San^tt.
mit bem oom 9)h)ti)ti0 in ticn £>n(iflropo[itii^m &aü bcrlegtcn iDdmDgonifdjci]
^ovoang, t)on tvcldKm iti htm l>erctl«» in bcii ällcftcn 9lc^acttone^ bei
!£fMcnlnid)c« ftd) finbnibcii (£av- 17 cs) ^eifit: ,.^ä) l^in 7um in mdnnn
«fin fils bev oficintflc in bev lU'iltit^ Shiic. ^rt) bin 9tn in ftinem ©p
fc^einen mn ^nfanfi feiner ^^crrfc^aft über ba«, wo« et gcf^affcn ^ot —
ffrfläK, «1(13 ba-? Ijciftt! ~ iRa iiämlid) in feinem ffrfi^cincn am Wnfotifl
feiner ^eiTfd)iift fiber hai, lune er flc)d)nfieu hat, bae ift ber ?iufnnfl b«
Ma, aH er erfc(}icn (oU fißtiig») iti ber StatJ be-j fibcr bie ?ldit^eil $crri
fd)cnbfn (9fatnc für .OcrttfleopoliS) aU ßöttlic^cS SScfen. ^od) nidjt**)
e^iftitle ja ba» ^vcliftcbt't'eiie )>ci 'ihm (nen chc[*er ^ctcs mm), uld rr fttb
anj bcm iiortjfclbe uoii iicriiiovoli« beftinb".
'älU^ 9{a bei jciucnt in beit ticvinpi^plitijdten (üan ticrlcgtcn ctficn Qr^
f(J)(iiu'n bn(c[b|l bic in bcm biinttni ^VttcHrnitiiu- fliillKiibc Uvmalcrif er*
Icudytclc, t(i t}iillc ftd) in bcifclteu ^a« ^t\tt ooii bcm Sd^iffiften nod) nidil ali
Sanb iiiib Süiier sio)oiibci*t unb ebcnfo rkiv nod) oien[)in nu# berfclben bct
9tel[icr, bic 2ufl nod) ntcf)t eintiui-gefticflcn, e« e;riftirlc notl) lein Sinnomenl. noih
Ictn oberes ilinn, lueldje^, nm eine* ii{it))jtiidtcii Öilbeii niid) ju bebiercn, @eU
Üia in [einer Sonncnbarte l)iitlc biircbjieljen limnen. 7a&: „(&^ werbe ^ti^t
nnb fS warb Si^t" ber S*ibel fiaten luir aljo i« Äcgijvtcu anf ^«-mopoli:
liit^rm Webietc, roalirciib bie .'ÖDdiltcbuno bcs Sirniomcntc^ nnb bi<
3onbcranf) t>un Uaub nnb !:Iltaj)cr, bicfcn jrut'itcn unb briltcn 'ilft bei
3d)&vfui>g ifii' t^" ^rraflcopuliliidiriif^aii \i^ üpUjictieu felicn, bejieit J^iau)>tftaM
Siim ^liibfiilcn an iciic upm TOijtlju« büvibiii verlegten Ioiinu>tiUHiid»tn 'Bor*
fläuQc (Xl)emiicniii unb 'Womcn^cr genannt lombe. 'J(id)l barf ic^ uiitcri
tajfen, bier boranf mifmerEfam jti moc^en, ba^ bei meiner ^eulnng ber
milftcriftfen 'Jldit^cit***) iinb wie irt) bae SStfcn be« in ifirer Stobi oercörten
4
I
4
■) yitlirircr esumUdtf l)abcu l|ift Um ^wf^P: «"" »ulen „Ol* Avnio".
*■) 3n iwm TtKiiifi Sjemplatf brt loblrnbiidir« I)ct bcr gt^mbfr tor bfin
4'abiun chp|»ir „f^iflircn" ftic 9Jf(iniiüii „mm" jii fcofii üftBfi'c«. SlIl^f^( (oifl'
fAUtBCT grjrtitirlKiir (StcintildTf l^aben ikmi «ftc« «rlni nun ,.no(^ iitilft tvax ftv^-
gr^obrit £^111 tius bctii yfiin" ober neu fbeppr »et«« m-hu ,,no(b iiiifct tiiftirtr
tat ^>tKl|fl*böbcn* bc« Srtju". b. Ij- bet Vlctfier, bie yiift, ber Siiollmltinunrl — HJql.
VJf^ifi"* ..ftflieftc iefie b« lobuiibiid)»*" »iib ft^twflidj „Äfile nodi bfi Cofr
•••) «rtctt« »Ol la 9fll(reH ^atlr i* in mrtiteteit Äb^onblunflen in bei ,.8etlf4i.
f. üfl. 3pT." unfi tefonba<ä eiiintlKDb in bem ertön irintitn 2ett &ti bcn im ?• l^^v
i)rt<iu*flffl*b"'"' ..¥l|otiiflr. «(fjnU.*' flcflni bit »o» Scpfiii« oiiiflcfttlltr iinb allenntin
sH^nDininent Srlldtimf) birjn 4 ßSälttTpAiürc alt '<&tv\omi\laüi)nta bei * (itnnentt
ItUaficr. iTtucrr Uuft unb Qrbe ftcltntb (nmaä)t. bn^ |ür eine i<'l(l>c TctUitno brt
brlrrffenbrii üier ^nrc id) Irinrn Veleg in bni ^iifdjriften au iiitben i>tn»t''dilr. foti:
brtn bcifi HU« biclincbr In btf|ct ^ii uirr l^aaieii groTbiieieii WÜltrTa<4llicil bai 9<<
ticimntfl bei altilii. Ko^moKontc uoifttlcjit turibc, bat bot ct^e VbllciiMt Nun
nidit bo« tflenirnt bt« fifiijjfiA. ionb<ni bic flüntfl gebad)ir tlinaiciie, hat
glpctle Üaaz Ueh iiidit ba» tSlcmcnt iti ^rucr«, tonbcrn bie cRiiar Atit. bat
btiite liaac Kek iiii&l bo» Oltmtm bet (itbc. fcnbcra bcn bunttcn tförlttaun.
%}it fflitc geogia)>ffi{[^F (Siitihc ilting bei Saubtfr.
3L9
Sl»ot-Sinmnü* anifflifc iinb bcii ntif lo«inoflotiifrt)c SJoTfiöiiflf ^cjufl baticiibcH
^rinanicn ixt Stobt ^etmfkopolii^ glaube erfrctccn )» milffcit, und ha eine
fl(»erTofd)ciii>c STcIinliciitoit bcr fldriflnptifdicn (^diitpfmig-siflge iitit ber ber 't^ikl
eiitgcgeiilritt, 9Jitdi rtlt(i3ijptii(l|i.'r ^hifidffwng bcjnnb jiii) tiic f tiiffifl (itbadnc
Urniiitcrii; N'nn 1.^=] Z^ b. i. bie ^JJcrfDittfitalloii bc5 crften bcr
4 C^DtteTpoori: ber ^IdjWjcit) Uon ömifllcit Ijcr (J ^ J U«li b. i. ba«
}Xotitt (Sötterpaar) in bcm buttllcti SÖcttcnrnuni l'^^v* ' *' Kek b. i,
boS brittc (yötterpnor) imb über bicier im biiiifli'u ÜScltnuauiiic (liiKicnbCTi Unna:
ierieirfnocli(fNKnobcT,iiDte«fln(f)ciciioinitiüitb, '^ (f | Y ^„ji 4i r^
K8 QU ttfui „bei" ^nndi bc>J 9teiii"*) (b. i. bie ^ctfouifitalioii btj Oitrttn
©iSttcrtaatc«, bic bic 9)[ntciit beiorgeiibc Sdiijpfitnn^lvnft, als ein
ober bcvfelt'cn botiinMclifiibcr itnurt) flcbiidit, bcr bni nodi im.ifidnebfncn
bunllcii Urftoff in üöcrocfliinfl ff&t. wotiird) ce jn einer SOliiAiiiici iiiib Xnrdicin-
önbcrfljitljiinfl in tfim tani, Bic fdilittiücft ,vir Sonbenmfl bc* pjcftf n «nb Slüifißcn
führte). 5" bicfcr nlfo biirdi oier ©ütttrpanrc pcr)oiiiHi*i«fii imiOmMcn
?lcfit!}eit bC3 ?(tl* trirfictnt nun ffln unb cä loirb Üid^t. *I?ac! ipl bcr erfle
in imldjfm feit ttwigfcil 0}«^) bic UnnakTir (hud) fidi Wfanb iinb cnbUdi bai wnt
^aai Nvni iiirijt bai (£lciitcKl biT yuil. (onbcrn bic nl-J Smiid) ticbaditc, bic Ut-
motcrif in ^eipenuitfl icscn^c ädjöptiinflätcnfl jii ttütilteiitiertn irfifiiif.
^iefe buic^ locitccrä 3tutiunii ber ^nfcbiiftm ntii \vatci ftii ^ncn)i^I)eil grroctbcnr
?lnficljt, iit SBfjiin (Mif iPfldie fidi meint iicrrcii ^odjflciiofieii biel)rr inebei ablftinrnö
nwij jupimniciib auigcfpipdirrt, Ijiil in.iioiidirri biirrti bit bcibcn Don 'SiTd). iÖTcißlrfi
nnb ^oütllf Vctöifctitlid^tcii iiiib überfet^lm oru^cii "XtxM <i»^ bcm Cafntirmvcl
Si^m9ti^ nnb brm Sclljo^diabr eine racimilidie %)rftütigitii|;i (irfiiiibrii iinb ficTftd]! r4
mit jui bcioiibeicii S^clricbipiiitn. oiia einer fcebcn ctfdiinifncn SlblionMiiiifl von
©tugfdj ,.Xic KCiie *fcllpi6iiinip i:iidi ^Ipiniditunii be* jünbinm Wmidirnflrid'fcdits"
.^11 crjeljeii, büft bcr mii tt[Ien fitcbidcn bct SlcflHplpIijgic jo irjolflvridi ihätidf Sfr=
faffei bic biditctinc Seiituitj) bri iii iHebc flctictibeii tfit't (Ucrierpnaie aiif>
{jtfiebeii uiib bafäi Die von mir aujgeitcillc (ftlhiiitno berfflbcn an^
Srnviiimen bat. l£d tuiib i^mar »tdi't mväbtit. bc^ Dpn iiiii bi^'i* bei bi^^rriorn
^Ttnaffine eiiigeörti (tfbnibr Srfliinirii] atiiflcilctll inDrÖcn, bodi £, ;*:> n, o, C. iDCibrn
bie <i)Öllet(!(mte Nun Hch iinb Kek Als 'ScriDniriliUiciifii ber feiidilfii llrmatetic.
br^ in ticfflcr ^tnftrrnift riiljeiEbcit ^cllinunir» iiiib bei nnentilii^cn
^eit bcjcidjnri: aljo gnnj in. luie tdi tu beii obm ttn^ejülirlcn tllbljatib Innern gegen
bie bnmalA iillitcini>in gritrnbc Xeiitutif] biefe 4 (4i)ltnu<urc eillitTt ^attt.
*) $R bcm Planten b» Bicilen Otetirr))Q<iic^ vcTbienl {)ead>liiRg baftS'eteninnfltiti
bf* «eget« ' Y " tinb laeiler finbc idi eine« tflclfg Tür bie iHicfilifllcit meiner llah
fafTun^; btefe-J 03i)iicil>parei} al<^ i^crioniTilaiioii bei bie ^IJißicrie licwcqcnben
Sdröpiiiti(i6lcnfl in bcm Uinfiaube. ban bic Itjebantidirn Sniliiiäkr in Hatiial
unb i^üT^el ntebine^ h\t bamlbt i\)ua SImnton cinj« lirrii . Ann fic bann mit
jclnet ftmelfin ben erften ^inj niuer ben »icr ©PiiercnDten aniorüfii.
220
Sif n(le gcogiapl^ifdje (Etiii^riluitg beS Sanbcl.
Srf|iSpfiiH£i*tflci brt 5Bi6el, Won bcm ti ®cii. I, l — 5 fieifet: ,^m 'älnfatit),
Aid Otott ^immcl UTib (£rbc bitbcte utib bie QtX>e wöft uiib übe unb t^inftfr^
iiift fibev bcr Urfliitfi loar iiitb bcr ^ai\A) (Wottce fid] auf ber Cbfrflädic be«
Urücrodfifv« I^iti iinb ^cr bciocfltc, (pmd) Öiult: (i5 im-rtu' ^idit imb fs loai-b
Sii^tl" — Ter eritfii IJricftcimiiig bc« St^l iiiib SÄrmc Ipeiibcnbcii Äo
fotßt in ber äi]i)ptifdKii Sdiöpfmigsfagc bie SHilliunfl bc^ oöcren Nun, bic
Setfls en Äl-1iu ,,.'öüclimad)Hnfl bEtS S[ell)«ö" ubi-r Itomen-her „fimpov
ÖEbnng bes ^immcie" unb utiteu in bcr UvflHlh 3iuu bic Sonbcning be*
tfltion itim oor fid) nf^l. l!a Ijabcii mir ben 'nm'xini unb brittai 2og bcr ^M
biblifdjtn Sdiijvfungjfage, ton bciii (Seit, l, 6—13 c* Ijeifet: „Xa fpradj
(Sort; (5* cmftc^c eine ^Bcftc iitmittcii bcr BJnRcr unb bic fei rinc Sc^cib^ ^^
}n>if<^ei! SBaffcT unb Soffcr. Unb 4Mott bilbctc bic '^cflc unb fi^ieb tci ^M
ffiaffer unter ber iäcflc uun bem "Siiffcr über bcr 3Jcfic. llnb es grffl^at)
Alfv: Unb (i^Dtt nannte bic ^.^cftc {liniiiicL Uub ti toax'b Ülbcnb unb loaib ^^
SKougcit. Sm'iict 7q(;." H
„Ta ipradi Wott: Gö fcimmle fid^ bafi ©affcr nntcv bcm itinimcl an ^^
(Einern £ti unb e^ erid]eine bae Zrodenc. Unb i:i (;efd]aL| alfp. Unb @olt
nanntt boa Itodenc ©rbe anb bie Sumnihmfl bce SÖoffcrs nfttintc fr aWter.
Unb ®olt fal», büB *^ fl"t irnir. Tu fprfld) öcit: (i* laue bie Urbf OJrfli
^eroorfprießcn, Stumil, bos bn Samen briiigf, unb '^nK^ibanmc, bie ba, rin
icfll(d)fr nnd) feiner lilrt, Srudjt tragen, worin i^i Sainc fei, über bcr 5tbc.
Unb H flcfrfjol) (lifo. — Unb Öolt fnl), baö cö gut luar. Unb ei rtwb
Äbenb mtb njüib aWorgcn. Xriitcr Zag."
^a, id| gebe noä) mci\tx, inbnit td^ fage, bec groge ZboUSdmunQJ
boti £ttrmopoliä, toeldicr bort alü ber bie 'il(^tl)cit in fid) uereinigcnbc bcr-
e^rl n^urbe, in ieinci ''lluffoffuicg aii „^öcri bcr gölUtt^en %>octc" äI5
MSötlUdiee &)prt, bur^ loeldied alled enlftanbcn ift, load ba ifi",
(O I »a\
ald ,,^trj be« ÜHa" ^«vw* | /, „iwcldje* ocrc^rt roirb aU ®oti
^6ot in SScrmopolil" icie r^ in bcn 3«fiifartflcii !fci&t, in biocr frinnr
^uffaifung Qlö ^tcrfonifitatiun bcr lucltotbucnbcn Säci^tieil (^toltci^,
ba erinnert et üui au bie Sorte im 3c>Iianne^{t>aitgeliuni: „3m Anfang tvac
ba« ^ort unb ba^ !föort tvar bei &oU mib ®olt n>at ba« Sott. Xa^felbc
war int Sliifang bei ©Ott. "flUc 5^^lge fiub burcft büSfelbc gctiiadit unb o^me
badfefbe ift iii^t« gemotzt, loo« gcnwdn ifl".*)
*", Hiid) in brr Dun aSoBillf unb ecrgmann wröffnitli(f)ten grofm Jn^ärriH
brt Sel4»Sflrabr4 . wcld)<« btr intncffanlc @flge tpon Der t^rtnii^nfl bei flrocn Ha
\\df aii<lct)tiniticn Wcn{d>rRgciil)lc4t8 be^oubrtl, finbrt fid) rtnr 3trac, in Dri tirrU^in
nritb, wie :Ko bcn Wcti Ifiot b^btirnfri lifii itnb i^n fcicili^i iu fcincai £tcll'
nrrttcttr erncniii, ^ll^f^l CT ju l!>m lifii: T -*l ^= JJ cn 5^ J] tHi tLI
..Xn follft itin an tntincm '^lo^t mein anbcTCi Vla(", bai 1^t6i bei nriA
flfitictcnbf.
$ce alte aeoerapljifc^e ISint^ftliinfi befl Sanbr*.
221
Xta& getabe bie miltclägnfilif^cit ^iftritte bc» $cniiPpoIitc$ uiib i^icrotleo:
potiiti ber ägi))}ti{d)c äRqttjuä aii '^ijanpla^ bet im "^ürliergetKitbcii &«c
fprD<f]cncn Fo^monDnifilini ^Lir^iinge lLnil;1t, ^'d)i'int mir aii,yibi'uten. ba& eine
Sttgc ejiitirtc, iiudi njtltticv tvr Stböpret bes cigiivüjcbcn iionbC'*, 6er oll--
iä^vlii^ eine Sd)Ianniif<!^id}t ;iirti(fldffenbf 91if, iiirfit im I^cUa, foiibem in
bell nctiaitntcit Xiflriftcn SJüttflÄflUpteiis jiicrft ein großM, ^iir fiiiliiutniiig
flitMitiflc-j It'rrnin gcbilbct, .luf tuctdjem bic tu ()rn£)iftDritd}cr ;ieit ein-
flcniflnbeTU'n ^Icflnpter ilj« erften SHeberlanmifleii gcflnlrtbcl Ijättcn.
9(ii5 beit in bcii ©aultften her Ifmpel km 20. fflau tcigcflcbeiien 3«'
ft^rijtcii crje^cn luic, ba» im Stnbtgcbietc ber :5>iuptitabl ^■>ci-alk-injpliii bcr
im ^obtcnliitdi fo oft crRiät)utc, fpfcicU beii Ciin^feifvlidirciK'ii gnuibinct ge:
ivefene [leiligc iöcjicl „Nün-ruLr" gelcßcu ^abcii miift*), uiib eine Stelle bti
*) 3ii obrt 6ci bfiii ^■»aiipiidiiurt einr-J jcöctt öJoii« brfnnii ficfi ein fpccictl btn
Itttuei-- unb JJf'nibcnMK" ""' &'" ticvftoibeiicn nnb luirbci ouflebinlwii £^ft«is ßc=
vei^tei ^riligl^utii (in Trtbcta raai ba&fclt>c auf bcni ^attje bcd gio^cii ;^')atbDi=
lciTi))eld angelcgl, bcflr^ciib oits K :iHäuinrtt, \t s auf citici £titc bcS ^niliee. 3icl)e
bic £. 136 gcßcbrnc 91ufitaEiiite>. ^n bicfcn von Siliiigftb Sfiopccn gcniiRiittit
Ofict-}f|ciltgtbüiiiC[n bti Dcifc^tcbcnüti ^iotiin,^cii ipiiibcii ol^ liriltftc ^rlinujfn tjin
iu\ti. bDil jeitcs (IJlicb brs flebeiiiini6»ün(ii (Wylt« fiiifbilwof]«. Irt Cfiri^bfsitl
»DU ^^erarCcupoli^ ft^ctiit, tiat^ Itinem 'JJamen N<.-ii-rut.r „SHdjl» i^civjjl auf ii)iii" )h
fc^licgct], in bem jcnf«!^ brä ^analri an ba^ Slotilqcbitt (loüciibin SSiiftcnflictftn
flclfflcn SU Ijobfii. 3n bicjein ^^i'äirlc Xeu-rut.f bcfanb firf) öq* im ^otjiSiiiMlIiiiS
Si--npfer „bei \ä)bne ^InÜ" flctiHuntc Sct(i»eiiffl, iwldicsi in oiibiTfn Xmipctn bcn
Flamen Atur-ti kemfi fiilitl. b. ^. „bie suMic nie bie äünflcitn jii bcibrii Srilm",
eine 'Benernima, bie fn^ nio^l auf bie an ben SÖöiibeii bcr Setovecn legcLinflsiß an«
(^cbmililcH Xaifl^n linken bcjiel)!. in bencii bie am ^v.^- uiib Mi^pjcnbe bej CflTifi'
faige« Iniecnbcn. iljren baE)in(]efii)iebencii 'ZHubrc bttlai^cnbin €cbiocfieiii ^fi^ nttb
ißet>tiie!> ab(;rbilbL-l finb, ^11$ bie boTt ticTiualirir beilisf <Neliquie mJib nun iin>
gegeben Der ledjtf 3dH'iitel be« Cjiri-?, brn abrT irttjuinet ®n\t and} noc^
jmfi (tubne Smipcer, bat mn !Z'enbcT(i uitb ta<^ bti S. iint»äB.uptif4rn (^aue» auf'
neifen. ^n VejiiQ tiieraiij fiatte id) i» brni tiläuicinben Xr^l jii brr im ^. mcG
Bon mir ^CTniisacflcbeiien Samtnlnng 9ctiQra|jI)i!(fect ^nft^iiflei! bie SJcmiullimig auft'
Seftxocftcn, baft cif' brn in ber altäg^iitifdjen SccaDccn ucinia^iten Cftii^licbein fifeon
ä^iUid) ergangen jn icin tt^ienc, wie t;cule mandfeni t» mttiTfarfitn XvvUfuicn vev
ebrtrn fflttcbc bec- nncn nnb onb*ten ifiiifllii^nt .^ciliflcn. Uin eiimcbcnbci Slabinm
bei jumeift in innttfoUisifdiei^ (^rmaitD (tt'in'iDtcn unb in abftdiilid} bunllcr ^cbeiscife
fid) er(iel;enben ße[>gc(t))l)ii(ljrn Ze^le l](il ntid^ atct iiiilbcm bie Hcbeiäeugiing getoinnen
lafien, ta^ tc^ mit tcncc 'iVntrrtiinii ber a[läi;|ti))liid}rn 'iiriefieiidfcift Unredn gel^an.
$>tt breimal roirbcrfrljtenbt* Tecfitc >2d]eri(el bc* Ciiri4''JJil. »(rcl)ii in b<»
ScTapren uon brd auf Dir rccftlic^en b. i. naitt altöQtjpIijtlieT liIluiiaifnnB tcd)ten
Seite fleießcncii ftiiuen, mat ein Symbol bcr jene biei Jiflritic Cbi'f
'JWillel' unb Unuiägtivuen^ EiciuiliifeitiCien Jtanöle. ^Ai biefe nitilie Deutung
)>iid)i auc^ bcr Umflanb, bog mitunter in ben geuginjilitfdieii Xe(len ber Sc^enlcl
beft Ofiti» J ? flerobeju al« »eieidjnniifl ffli einen fflrm obetflunol bc« Wil«
jliemeä auitiitt. ^m SeTaveum bri einen ^aiitilftobt be4 folticnben Sl. QlanrI
■uibc bet Linie £iiiidfd|cntrl ali ^Heliquic l^nivabtl, mai, c^glcidi baö (^vbiel
biefe^ <SaMi auf ber &>eft'3ciic bed Stiumci gelegen nax. bennot^ nittc segen,
222
3)ie alte gcoi^iaplrif^c einlf)ciliing ici Daniel-
^om^m^t^u* T"flt "nS, bnft „im fiibmeftlit^ni 2l)ei(t jenes ^rjirfc« am Ufer
be* Gaiiole^' ein Se-nefer „©(^öncv ^loU" gcnatmlcr Xfmprt )i0 b«t
funbcn f)iibc tuib jiuar inmitten einer 9tnln()e, bif bfii Üttnmen Sp-ab ober
Sc-af)-Hor „ber Dom .iiorni- erfctiiilc ^la^" p'^jclc^ cvf'irtjnt Bon .öoni?, um
mit bctn bbfcn <Set luib feinett (^enofien, bie er nad) inebrtä^ignn Dctgeb:
licfKn ^n(f)eii eiib(id) an jfiteiii ^tn^^e er&licfte, beii üainv'i luicbet aufjuncbmen
»mb bcn Cfivi« 5?il bajclb)! flcgm ciiitn ocm bcr nieiltirffcn Stifte l)a brp^
finibcn UcberfaÜ jii ücrt^eibigen. „%a fptad) tt)Dt,"*) fo leffit wir
Xflfel XVri, l*. 1—3 bes oon Dlnutlle oeröfffiitli<^tcn Sbfiter .ftoni^imiifi«^,
„ti TOcrbc genflnnt Sp-hIi-Hot „'l^tati, crfcl)«! uoiti $oni*" bie fe Stalte,
an raclc^er in 7()fltig(eit war .t*orii$ gegen fte (bie ^inbe), €ic6<!
©c(^« Za^e iinb (cdi^s 9!ni^te t)attc er ocrroeill auf iftrem (Bc*
iväffcT, o^iie awä) tini' einen eiti,^i(ien uiiti i^nen ^ii erblitten. Xa
eiibtid) crfvabte er fic, roic fic fi^ auf bcn litannl gelvorfeit ballen,
unb er riiftete aiiiJ biefeu ^Int Su-ab, ipelc&cr licflt am Ufer be«
STanoI* mit feiner 'i'orbcricite natft *iibert fleiDcnbel." — „Cfr
Innbete nnf feinet SöOd flctien fic," lici^t ti> bonn wcilcr. „unb Ijicil
$Jfl(bt flU fi&ntfl über ben flroficn ©»tt oon 9Ieiirutf an bicfcr
Siftlte (bcr (jtofte (Wott b. i. Cfirifl, unb jiuar aud) ^iev rooljl roiebcr b*r
Cfirii';*JIit, bebrwf)t öon Set, bcm fReprÖfcnrciittcn ber ®iifte an bem bunö
ben f)eTaTlcopoItti)ct)eii i.>^iin {lelORten iranot), um abffiinjrijren ben 5cinb
(2el) unb feine ©eiioffcn, falU er ctiua fornmen feilte jur 9la<^t«
jeil aui bcin jnr Siifteiiftnbt (Mer. ä. iu5 ) geliörigen Wcbietr im
'^Uftcti von biefer Stätte." — 3n betit im iüitlafi-^Infnim aufl«cii>al)rtcii
fogcitannten '^apijru^ UabiKinlt) finbet ftiü eine auf ben a))0ri<9f« unb bit
Uniacbung von ."Cicralteopolie ^ejii^ l)al>cnbc 91olt,v bic id^ biet nld|t un-
erwähnt loffcn bcirf.
fpnbern Diflmcbr ftlr meine fluffaffutifl forirtit, ha ienci fflaii ai» iti>ci Hälften he^
ftanb. aui bet itirftliAen oder ict^ien '.Dem l)riititifii |\aiutn; m\i iitr öftlidttn obci
iinlcn mit öer ^aupipabt St-hoiiAclien. Seren cfiopdim einen tinfen CfJti»'
fdteulel Uli Sitmbol tei \cnc öftltt^c ober Itnlc v&lUt ht^ &aati 6eti»dftrntlirit
ftannleft nema^ne.
*> 9[u(^ im :£)oru<mnil|ue fe^en vAx in fAmmtiitben Suifvbeu be« fiamitfe«, nie
bei allen fon^iacn am nt\<iii[imtii t^cnebfniieiieit. ben l^oi fiete nie ba« ndti-
litbe %^ort, <il4 ben bir iDebanten bc« Sia verianbeiiben iinb feiiK ftnuibtuiRd jar
tiu^fübrung DiinQeHben auftteun. j^irnnit ^fingt n-ot)! niit^ julammeit bcr SJornc
einer im ^rratleopoiitifi^eii UJan ßeletietten Siabi, in brr ein Tempel Cr« 2tiDi fi4
befoitb. 34 weine ben Warnen: ^^ 1 ^ i'J o IVTiluib.it.„Stflb!>et
anetbmmgen, bei Teliele' toplifrti ^TOJIT «"cws Aegypti median in nomo
Hiiw«" Ter Tcfretirenbe ifl l^oi, bib" 'bm in ber „Siabt in SJcIteie" eia
befonbeee* ^eilifltbiim ftetMil»! nnir. meK^ee bei fleofie '^flpnrii« ^arri» I, ui la
bem b«l tiegebeiteii *ciw'^nift iwt nun SHantK« ill. eibfliilcH ober teftüuttnea
Xeintrei al» Pa-Tbot en Pa.utnt „^h< be» X^oi in bet etabi ^uiul" autfübiL
7>ie a[u scDflriip^ift^e Siiii^ritunfi tir^ Sanbff.
223
(cgwnfl ift in bec betrcffenbcn SteHe*) jene* nwrduüTbigeii iSdjriftftütfe* bie
Scbi; oon ber oU ?Iii:afhift bc* SScUfc^övfcv« 9^« t'ctrarf)lfleii
ÄötterncfitMit**), do" ber anft) bfv flroftc £cc im ^eclanbf b, i.
ber OTÖriöfec in ber ^ciitc Sttiniiii nniaiinten iiantfcfinft £)crrfif)re, iinb bftini
mii'b fri»äl)nt ein bei ^erofli'ovuliä fli'JcficntT, Alm „Slätlc ber Sniitc"
gcnaimtcv $Io|5, „bcn bic lÜlcfil^eit ucrtljei&iflc iinb luüictbft ctiit
15. bcä aJicfüci bo* neue ÜÜaffer hei ftcigciibe« ^IHe^ crictjcinc,
rocicbe* bann am 23. bc* 3ÄonaI« 2I)pI in bcn ntoftcii See be«
»cflonbeff eintrete", ^d) ftlflubc nid)l .sii irrcn^ iPtnn icf) in beni bitx
erlBQlJiiten „?Jlolj fecr Scintc Won iicralleppülisl", für luddicn bct
16. Mciori als iÜcdiim bei" Seobüctjlung bctf fteificnben "Jäte* niiöcfc^t ift,
ÖßB im !Bocf|crflcf)cnben (ficfte ©. 20H) fecfprodjcni' iBcobad)tung*ljftu-5
(Mer-rfapt i «on .'pei-rtlleopDllt-j luiebcr crlcnne, uon bfin « im iioni^m nihil a
^ciBt, bnß .fioru^ und) icincni im Cfiin)nd)itifd)ni (Mmi über bcn 3ft baöoni
ßCtroflcnen €ieß bcin)plbfn eim-ti icim'r Sdjcnlel ab(iqd)nitteii, ben er bann
unter bic Cbbut bcv Wcimiicnidiajl bc-i 5öi'obarfitunfl.5l)anfcv uon ^crnflcDpuIi^
gcftellt ^abc. tSö bejanb jit^ alfp, b'ctnodj ^u (dilieiiCH, in ober bei .vwnnco^
poltd, alfo \vo\)l an bem bei ber Stabt OjjrubcrflifBcubru .ffoiiot unb nidjl
am 'Öülufcr, ein siir 4Jfoboc()tinui, ber 9tilfd)tiitUe ciufflcricbltlL-r Siilomcter,
iiHb ebenjo leiiele man, bit im bcimdjbartcu 21. l^nii an ber iOtiinbniig be*
ßanalcö in bc« SKöriafec angebrrtdjten Sd^tenien öffucnb, an bem bitrc^ hxt
ÖJcnoffcnfdjaft bcä ^^coIindjtniifl'SlinwycS olö öngemcffcnen Seitp""'' fefigcfleCtlen
•) t\t bctrcfffnlK äldle öc« 'IJflyiKii*, in I)iciDflJi)Vt)ifri)«t Itanifcriplioii imb
mit einti uoii lrl)rifid](iT 'fltmifrliinflnt bcfllrileicit Ucbetft|fmi|j bei ^Euafcf) ,;älc\\t
m^ btr Ca\t Ä^oiflefi' ®. 38—89.
**i Ta^ llniDfTfitm tunr nacf] nUÄcinplifdiei Sliiffiiffii:iLi bit O^uttbcil ^ctbfl' Hk-
cnblid) oft tufrtcu in öni 3itji1iriftni iIU (ytttfv iitiö Wt>tliniic«, aOf*, iwaä bn ivnx.
ift unb lein luirB ol-J jcinc WlirbcT bcjeidinft. (Jnifltiii* Dcrrdllj at^s fltoöe
■CfitiBiitlK'l "lil bft ßflfllilildKit ^KtliflioH, rccnn et „Priii'j.ar. KvaDK" jitgt; „Xie
"l^colDflif bei yUoi)iJl»rt brtcadjtetc baö Uuiücrfiiiii «la (.ftoti jniainnieH.
aelfBl an« i'incr®telV''i'0''Ö''^ät"«. bifleitir Wlifber l^tlllfIl■^ — äBtc
löimcii tfiiX mcfti ciui iai jo uitfrcjfniitc 5^rma bei till3(ji)t'tilri)e[i ?HfIi(|iön iifiljet fin=
ge^ifH uiiD fiiiDJi'l)!»;!! besljalb ciilen bciiiriiiflrii, bie (idj oiij Ciejein Webicte i^n onentttm
ruitnfdjeii, bic »on btfi atwflc,iifiti.Miettn ^tfrlteteni imicrer Stfifieitiitboit, eiiiem itnlic
niidjdi, fiigltidicii niiö f»an.|iüfiid)cii ^leunülclogeii ifinajler J^eil l)ieriibcr oaöfiemliiljien
■flrljtilcu: ttmeflo Sdjidpnielli „Uel «•uljiuewto relignno di^HÜ antichi Kgiziani
«econilo i mootitncntc'. Tormo IS77, $. ils 'Vuflr 9(cui;uf „Lccturt'B of tho
origin iinci giowth of reltifion a* illtiHt<»tetl bv tb« veligioi) cf uncicnt Egypt".
LoFtidon 1880 (jt^t audj in benltcftfr llettrrirtiiiiio ftjrtjieiini) uiib i*aiil giertet „1^
Pantheon t-ftyiiticn", i'iiriji lä.^1. Vliid) (^. Waftpeio tjol in frintt »dSefd;. & motgtnl.
S61Ier im Vlllert^," S. SB— 50 bie ägt)plijd)e SlelcQJDn in eiticnt befdnbeten ^Ib-
fc^nui beljonbell, füi btffen lel>rieid|fi[ ;liil)iilt Süfon in 'Jtame Itti in bct alldfl. Sitle*
ratnr |a beimmbetteti $etfaf]ei4 bütgl, b;r aÜ einer ber i^fleii Renner bct doQpli^en
iSprodic bei (einen Vltbeiten fteia übet ein jo reidie« itjm ?lnfi4lu6 geioäftctnlie* Tejt^
mateiial ociiügi, nie iot4c4 Hi^ ougänglicä jn inai^en ni» %.'cntae im €lanbe fmb.
224
3>ic alte gtoatQp^ifdjr Siitlfiriluiifl bt« SanbcS.
23. ?^üt bad ben gruftoii ^mml füUnibc lU'bcr)d;iui'ntmiiiitirii>a|ier in ben
uiilet bCK Öerrfdimi ber 12. 2^nfl)tic, gbcr auif BieUctd»! idjon tvu^cv, von
aJEeiftent brc 3Önflcrl)tiu!unft etJCKfo fülm (ii'plantcn nli gejt^iilf iKCflcftcüIcn
äWörisja'. — älMe in bcti ÄalciibarifdjciL ^iiift)"?!!-!! bcr aiid bcr 'i^lolcma«-.
Hub tt'ni)fiäeit [tamtneiibtn ■5eHH>eI üoii Xicnbtro, (^slnc uiib ^Jibiloc, fo
dcfticbe» fid) aiicf) bif im ^orii«ini)it)u* iiiib im 'ßappnw üobt)rinlti UfrmetHfn
Sateii nuf «in flfflfii bic nltc .jieitredjmiii.i um nwlircrc SKoufltc ucrfcbobenc*
feftc* iialcnbi'rjflbr, locfd^cd Gnbc 'Jliionft ^Milinnifc^eii ÜValcnbeH fetgonnen
iiCiben tnii{} (ftcljr bna 3. Itii^ VCinncrf. iiitb B. 1^1 tiirnibfr (Bffagte),
bn wir in beinfclbcii iiidjt mcbi, \v\e jiir oltcn 1*l)oimt>ni'n,\eit, bö« in bft
SlPfitcn Vfilftc bcj 3uiü (3iil. Snl) brciinrcnbc 3triflcii bcj '•M* ju Hn*
fant) bi'ö 21)Di, füiibi'vn fc^oii mif bcn ^Jlcuniuiib bcS CSpipbt angcfr^t
finbcn, bei' aljo ciiirnt ^age in bn jiucitcii ^läljtc bc$ O'iti ciitfpro^n ^abrn
mug, unb cbotfg n>irb an^ ^emclbrt, baji bei bcr mitlelägi^ptiidifn Stabt
^^rftflfotjoli-j »DIU 15. ajicfpti an bic iorg^ältigc ^^cpbüditunfl bcr öi'ii nun
on immer mcrftirficr fici<ieiibcn Stiitft "iflii onftcHtc unb bonn btim l)Pljcn
S5?ti))crftanbc, 42 loflc fpärcr, nit bcm ict>t alio in bic 2. .£iölflf bc« ©cp*
tembcr f^nl. tfal.j fallcnbcn l*.^. !ll)0), bic 'BdiUniffn bc« j^annle ^ur 3p(i>
funfl bc3 3JiiJriöffc* öffneic.
^m 5totbcn unb "Korbmcitcn fticfi on bnfl CÜcbirt bcS 20. iSaitrii bei
be« ■2\.. beitel^cnb ani ^luci Jöälftcn, an-j bcm ^riiaiii, iurl(!^c4 (i(^ nÜ^rblit!^
bon ^t/iiüj) (^ciatlcopplid) bii in bic <Mc(|eiib pberl^alb von aAcibam
Muii<ticn bi-m "iiil unb bcm ba4 ^aiQin an iciiicin Citrattbc bom !9tiltbal
iTcnncnbcn '^üftcnftveifcti ]}in,!;icl)t nub au^ bcr mit bicfcw tliilufcrgcbittc
burd) bcn ßroftcn ilnnat in iBerbinbun« ficjc^tcit, mU'Mi b«» Siiftcnftwiffitf,
in einer äflngr unb abreite uoii etma 40 .tiilom., bi^ ^in jn bcm lauge ^di
irrifiiimltd) fiir bcn snarieicc flclialtcnen iöiricl cl Diiru firfi aii?bcbncnbm
l'onbirfwit be* Äoiöm. tiefer Ic^terc lüftrilt, ^-^^y, c^:^ Ta-sclio ,.ba«
!iia»b bei iscc^" in beu ^njibriflc» genannt, nnc^ bcm biifclb)t in bcn ^fiten
be4 alten 9tei(fie« auseteglen gro^ See, bcr alö
ihvvx
aftt*-ur „Wcrr" ober
^<
nu-nr
„gcofecc See",
iinb ^^ <:3> Zi^ m«r-ur „flroM Sfflofffr" in ben Zeiten beiei4»net
wirb, OHfl roeli^r letletcn Scncnming „SWcr-nr" wo^l bcv *Hainc SKdcU
cntfiaubcn fein mitb, biefc« „Srclanb", bie ^eule ben ba«felbe befagenben
Sionien Joitiui (loptiic^ i^lOJU. (Phiom) ..mar«-") ^fitirenbf SJanMdjöft, f«
bilbete jcitnieifc rincu bom 21. (9an ab jiejtoe igten felbftflanbigcn tBc^irl, bec
bann in bcr ipätrn orird^iidi^ioniifc^en i}eit bcn älteren 31. (Man ganjt n>
fr^te, inbcm man ba'i> am ^til gelegene @ebict bc«fc(bcn nod) bcm £0. &an,
I
4
i
I
Sie a(t« s<PflT0l>6i)(fir (Etnt^rtfiinft bei Santiff
225
bem ui)n bcn ©riedjen .öecoflCDpotitci gciiaiintcn Stiftrifie j^tit^cillr unb mi'
Km icnititt» bt'$ itaiinl^ jtdi aii^bieiteiibeii Terrain Xa<fd)i: eimn bcfDtiltcren
®QM bilbcte, linier km 'Sianicii SEcftni.nte'if, fo geiwimt iiai^ bei' öoii ciiifiii bcr
'ititolcinäei' ui (£[)ririi icin«:r C^attiu ^^Iriiiive gvtaiificit ^aii);litabt, bic, am
9Äörijf« flcIciKii, fljebeni n\i eine bfr 6aiH>lftäbte bcd 21. ®(iu« bcit iwpöl
Don icncT luiiftuotlen Scfanlaße Eieigcnomniriifn 1)1(1111011 .—^ ^ Scbet fQtjcte,
ti'n id) bjircfi „Stabt bfr fiirifttioUcn EJoffernnlaflc" übcTtraflc, iiiid) fh'i^cnb Auf
bie SWbi-'iiliiitg be-; ÜBüi'U'5 „Hühut", tueldjcv, locim w mit beiii i^eiiiiiiiiiiuiiij*!
jcii^en bee fflofln-ö ßeidjntbcn i^ in ben ögDVtil'djcn Icften „baS jum Slccde
einer SBaffcrnnlnne "Jlii^Bfgraln'iic" brbeutel: ,,l*>iQt'eii, Sloiiol, *-Hiiiiini-n, 3:fid),
©ec". "iüit icbe ©aiiftainjtftnbt iicücu ihrem pipfancn aiid) uucfi einen
tieitiden 9}arneii fit^rle, (ictiiöl)iilid) iiacfi bev in i^r uerelirtrii 3cfiiityciott:
fteit, fo fefilte c* nnd) ber Etflbt 5d)ei iiic^t nit einem folcfjcii 9Iad) i^reni
St^u^dottc 3ebat, bcffcn -^eilige« Xt)icr bn« äroEobil mar, nannte man
fie ^o-Sebn! j,SÖol)iiitnii bea Sc&cit". lucldjen Flamen bie ©riedien Rflnj
fprtett biircfe Strorobilovoli^ lüii'bcrgebe».
lieber bie bcibeii ^alften bcd :J1. Waue^, (oioDtil über boö om 9Iil tvie
üudi DflS ieniciii bi'* UniialdJ in ber ht'uli.' Sojüm genannten CQnbfc^flft (i(§
nne'bfbnenb'C tyc6iet. finb wir burd] eine 9Ui^e bort uorijnubener Xenfnwlet
imb meljrere gcograpiiifd)? Siftcn oerfdiicbcntr Jeinpcr, gAn^i (le)onbfrfl aber
b«i'(^ bell bell 9)liVri-?fre «nb bii^ [leri'ifiinte l'nhjrinit) beljanbi'ltibfii *il*ii(ii)v«3
b« iÖHln((mHieHmi Uür,^iisilid) nnieriit^trt. 3n iticihiieilt'r iHitiiiigiinj) bc«
Doit Brted)tf(!^en nnb rcntifc^ni ^hiiorcn über ben ^luibcrbau beä UabQrintlied
unä gciwüibciien ^Pciittile*, luerbcii in jenem [)cd)intereijniitfii Sdjriltitüd
fÖmniltidK t**ciiirtdKV be* Seelnnbynlaflf*, unter (letcv 'SluMiliriing iljrer be^
fonbcren *J?rtmen. bcr Meilfe und) fjerfleicifctt unb in bicfcr ,'ttersÄ^luuii luivb,
nai uon ^anf, befonbcrer ©irfitiftteit ift, bei eiiieni ieben atanme bc:
inerlr, lucldjem ber Unlcr^ ober Cbe rn[iijptifrf)en !tifiri!tc bcrfclbc
gcioeiljl ficiüficn. — Wlö .'pnnptftabt br« öft(i(fteii iMnugebleti' nennen
bic 3iifd)riiteu eine Stobt Schenji-chcn ,,bic bn snriitfroirfl bcii ISiiibrinflen:
ben", b. b. ben ben Cfiri« 9iil befctibenbcn Sel:Xi)VljDu. Icr altainnjtifdje
IHmne 6i^ensd)CTi ifi im Uoptifc^en unter ^tbrocrhing bcr (iiiöfille «nb
^OTonfleaung bcr Wrt«tiilinnlnrtife(fl pH. über iiiidi uiclleidit be* bei Ort«--
nnmen fo fiönfigcn ;3infi&f'3 1""' „-twiii«" J" liortyin (Pouschiai ßcnjorbcn,
looriiii^ bann bie ^Ircibcr icieber bnrrfi ?[bn)crfiiitci bor (Jnbiilfif be* foptiidjon
Sorie? einen Crt^namen i8«|d) fiebilbel, wie ticiite ein ctiuti 8 Milium,
nuteclialb Seni^Snef om luefllidicn Stromiifer eine Slniibe lanbcintoörlä flr--
legcnei^ "^orf t)cifU. %on [jier am iPtcbcr nm 8 SiWom. n>ritn>ärtä, ettva
flui bem twlbf" SSeftc nnd) 3lt«ti»i" bin, iinltn luic ein torf e( ©ereg,
bcSif " 9iiiine üif Ileidjt ftei-übergenomnien uon bem einer iwi^ ftnflobf be* H^ap.
n <=-.-. o
Sabt)r. bem 21. @an ^uget^eilt oemefencn ®tabt J| !^ i^ Bftr^k. opn
DQnldtrn. Ofswirn- 15
226
Sic alle gcogratr^iidx (Eini^cilunf) bcd ßaabet.
her e« fjeifet: „I;ic(ct ^lo^, bie Sel)(m(:inii bi'ö bcn ©fiunmcn Ro-hes fübKn^
ben 6totle^, lie JBDiftutna bc4 Scbat, br« bic ^t^ridincibung au^fufircnbcn,
^frc[ luirb er Rctinmit, e5 1)1 i^ufvicbcii iWa iibcr icinc i^inbe an birfL-m
■^lalje". SJoii biei'cni 3?orfe aii4 in HorbiucjH. iHid)tmifl. an bct Stelle, tDO
btr 5)aft'r;^uffiif, (eine nprböfU. 9iidjlunfl vciloiTenb, iiadj heften ju in b«*
^aiüm umbifftf, bort liifit ein el ilnftnu ober ^Unfjun f\ciuinntc-3 ^Drf,
lücEs^M jnicifellos ^ur ^^cibl bcricnißcii Ortictiaflcn Slefli)p(rne flcliijrl, bie ilirf
alte ©entnnimrt Iroi bmn^ct finden, iinb jnjar wirb cd unter bcm "Hamm
I Ä. -«w* ^^^ Lo-hnn „'iJJiönbuiifl bei ftmißlcö", aU aji ta seh«
„an bn Spi^e beö Serlatibc^»" gelegen, iuicbctl)oII in ben ägi)pti[(^» legten
■e:.
envö^nl. 'Hui bem aliägijpliidien Lohun ift mit iSotjet^ung be^ orcibifc&rn
9lrtilcl^ el hn deiit gebcnndiU "Jlcme ell'aliun ober 01Int)i)n tutftonben.
Sidjl iDcit wom "lorfc crlJÜdl man ucrfaUcn« 3)tQiifmifrf nii* ollcr Srit,
ttttc C0 fd)ftnt, (in llfbcrrrft ddh bcr ()tcr an bcr ^Dlflnbung brs alten ÄaitAM
audcbrnc^t griuefenen Xlön^^ccfcfilciitc, nnb in norbiorftli^er ^idiiunü pom
Sorfc Slla^un bie iiflc^ beinfclbeii bciiannie i^iiramibc, weldK ^'cpt'iit« für
bod Q^tabmal be» Don il|in al^ &irCwhn bei Vtbm\tti anf|ffi>l)rnrn {fömsS
^Iineurmfia UT. t)ä[t, ivälirenb ^ru)ifc& Ott bcn Morilcn i^toiffäiiorr br«
genannte» .1t>n:iid)eir^ ttiiitig Ufertcfen If. nl» (^rbniier juweiit. Xie fürjlii^
fo Aläefltd) ficIuiiflCHC ^lufbetfnni) bcr inneren Maiutncnt t)tpn brti SatiqiuO'
ptirniniben f)at un« Bie 'ilufnaniuß flebrnttit, boR jene brei ilurdwiben bfii
brei Äöntflen Öer 5. nnb 6- Xijnaftic Una« CDrcoii, SHertra $epi {(PuJj)
unb aHercnra^öIalieTiifaf i\U»ovaovif.ii) aiiflrtjören i8iellri<!)t gdinflt f»
unfrrcin Drrctjrten (SoUrgcn Waepcro, in ä^iilit^rr Seife burd) eine bei bcr
Xic alle (Leogra|iI)iidie Sint^eUuiiQ ^ed Sanbe«.
227
^qramibe Don ^llai^un angc^eQte Zetrdiiiuitteifudjung ^u cmnttcin, für
■mvläiitn üon brn ^ertic^mi ber 12. S)t)n(ijtic bwjrtbe ali ®rafamii( errichtet
luorbeii. — ^Jto(f) iiiii^ in jener (Hcgcitb, iiidtt lurit von bcni nlten I.nhun
eine von öein ttüiiig CfarEoii I. ciiliurbcr ßcgniiibcte ober bcfanbcv^ btoox-
jugtc 3tabt gelci]cit iiabta. bn ftc bcii ^J^itncn 'Un-ta:ied)t'uudic)}ct .,3tabt
b« fiönifl? Ofavtüii I." fuhrt. SJiclkiCöt haben luit in ibr bie unter bec
i^toteuld<rf3^'tcjct)rtft ^tDlcma't'iä gftnuflc StabI, bif in jcitcrn Xijtriltc at-
icfldi (iflbcit mii§. ^(H Sesi'fl ""f fic iDiTb in b« über beii &elbj«9 ba
"i^iaudfi bcridjteiiben ^nfcfetift flefont, „bojj bcr naäf bct UnicriWL'rfunfl uon
jpfrniD^jolid itorbiunri« jiebenbc Jtönig an] ftvomabniärt^ gerJcl^letev t<iii^Tt
bi« guv <£l7ibo be^ Scelanb^ bei Uolmn grEornmeii fei. niofdbft n bie
Stabt beiii Stünigä ü;|attori J. in nioblbefeftiglcni 3>ifta>ibc uoigefunbcii
habe, ibtc S'Cauern tfodi unb ilire (XitctbcUe t^crft&lvffen unb aiisefutU mit
alten ^npfereit bc* Slorblfliibe*". Xcm Cftrnnbe be* flanken gfiiüm cntlond,
bnt(t)brod)fii nnr burd) bcn bei 3Hntj"n nrnbiccicnbcn iVanoI, .^icfit sipifdifii bcm
fiuttiirlnnb be^; Sajntn unb bcr am ^t( gdcgcnen Ö)ilid)cti fflaubälfte ein ouf
Üeibru Seilen uoti .{lülKnAÜHCn einjiefofelcr ?Uüftcitfl reifen bin, bev auf bev fliniOt
Sirede oon ''^^b'ita-^ (.<DeiatIcopatie) tiiü jur t^uibiegung beä V^njinffonald
bcn IRamen @'rbL'|:Scbcntent jü^rt. ^df glaube nic^t ju titm, iveiiH
icb bie (lifo geiioiiiile ^üftengeliitB^gcgenb in ^tjie^uuc) \tiic mil einem -im
"ipap. üobtir. unter bem '•Jinmen „«s« ««-- c-^^ Mcmnfin „9iomobcngebiet"
ermäbttten ^iftrifi be« 21. 6tnne#. Senn wir birfem 9Iamcn SRenmcn
bae^ bei beratlißcti S^e^eit^iiun^en nit^t feiten I)inj»gefügte !äBotl not „&t^n\V'
DDianftcUen, )o CTtiQiten \o\x einen €etiiienmen laulenbcn Flamen, bcr, in
■Jlnbetrad)! bn .Vüifdien liegenbeu SSJaubLuiifl bei Xcmoliftlbcn unb Soptifdien,
fd)Iic6li(^ im ^Ivübiidien fc^v \oül]l ju einem äebcinenl gewptben fein faun.
Xie auf jenen tiftrili bciügUf^e Stctic bc* 'Cflpi)"»* lautet: „Tiefer fanbigc
^lAQ in bcr notbl. ^cgcnb bc^ iianalce, bad ifl ber %la^, too^
fclb^ DfirißiMil nit^t fonittc gefi^äbifll werben burt^ ©et uon
.firrntleDpoli-ä ifrv (b. b. mir 9*rngfd) (ftjr vid)iiti bemerft, wo SctiSijpbou
nic^t (^tnbern (cnntr bie bui^ ben Ißanal uon jpcranco))Qliö beiuicfle ^in:
fubninfi tti Uebcrfd)iDenimntig«tDafjerd in ba^ tvaioinl bec Xtftrilt, Wttäfev
Scclanb genannt wirb (tu sehe cberut raf!, liegt oiigefidtU woit
Slenmcn (mau m«umeu), f» bciftt uänilid) jcneiii OJebiet (laaeu hvay
t«n), in bcm act itbcrmältigt würbe onj jenem (Jlcbirge, nictdic»
fftblirf) oom fiannle jid) bin,^ifbt bie CjHrnndjo? (^anptftnbt bti
19. ffißiiM, bi-? ju rocidjcr fid) in bec Iftat bn? bclrrffcnbe iMebirge rrftrcrftV
Sc (ber Xifitift ^JUJcnuun) lebt oun beni Saffec bc<^ ftanalce, beu
btefer @o,lt (Cfirie^^lil) anfülti mit fciucr «liliitiigteil (b. I). bie
4ktuobner jenci« Xiflrittc« boten ibr Xriiiftuatler au^ bem oom 9til ab
rteleiletcn Jinnal)". ?tuf bie SlMtfcite biefcf iWiificnftrcifcna, lUDfclbft ja bcr
alte ficinol m bcn aHövi«fcc miiniwic, yerlcgt nnnä ridjtiß eiuc anbcre StcUc
Xit aUz gcofliop^ifc^e ^int^ciliing bti Sanbti
hei ^a9X)xn'i ticn Staxttp\ mit Sei uitb ivirb bi« glfidlit^c Urknuitibntig bt*
©«t-XtH)^oii auf tbcti teil Xa<i nKflefc^t, oii wcldjciii bnfl im SJorlKTflf6ciii«n
©. 222 bc)prcrfif«c Dtffni'ii hex 33IÖnaftcf(^K'uirn ftoltfanb. 3)if tictreffcnbc
Slfffc biß *:piHipvi[6 Inulct: „liiclrr "'ßla^, ber brr ÜHcbrrlont ift ffi«
Slame, auf bcr Ä"icft(eite bc5 Xiiftriflc* äJieumeii, ba* ift brr
^IiiU, 100 ^oruiS flelampft l)a\ mit bem Set ipcgen bcr ®h(ct
feinet ^ntci'!} Cfirid (b. I). um ba« buvd) beii Stanal in jrue i'anbi^Kift
eingeiüljvlc SÖnfi") uiib i»o iibcrroaltifll t)al 91a i<iiie Rcmbc am
23. bcd SD^oüAt^ X^ot". (fiRcn crftcii fTampi mit bcm 3ct-Xt}p^on um
bcn an bem Siiftetiftreifeii von 8rbriiu'itt t)iiti;JcVi<brit 8ana\ lä%x brr
^flp. ilabijr. ^on im Sübfit bicjc« läöftitcnitreiicn* ftottfinbcit. tie be:
treffcnbc StcQc iaitlel: „tiefer fnnbiflc ^la^ in ber füblidim (Hcgcnb
brd fianalcd (him), bad ift ber $[a^, no bic Scinbe Ijcran^OBfn
uoii fietDllcDpolJ!} Ijei gegen bie S[>iQieftät be^ ^rma^i«, toelf^'i
Eicraugtral auf ttai !lBaffcr. if-s iimoal' iln* (bun) feine SNiitlcr
bie ^ütt mit t^ccn eij^enen ü^fiebern. So nurbe fei» !ßame Haa
für aflc 3"'i"ift". Stif J|ieT tntiÄfjTttc Ra^ ift bic im ^orbcrge^enben
©. 211 kiprpdKuc, in bn flltägijutifcbcii ftuSmoflonic onflrcleiibc w__ Z^
«=> >r>J äRc^.t.Bei „bie grofee SSaffcr fülle", bit Miffow;^ be« "JJIutan^i.
Slit !;)IIalinit ftÖBt mif brr Cftfrite ein l)ntte Öt'ebel flbiifir fi^XAnnln
^ö^einug , bei lueldji'iti jiuei bcnjclbcn ^Jlamcn ^tbufit füljrcKbe Crlft^aflcn
liegen. 3Bic jiuci gauf ebeniu genannte Crtjdjajten, bic eine ^uifdfcn ben
^l>i)i'(imibeit von SRtmniii ntib 0-3ijeti, bic aniexe im niittlnrii Xclla, nadi-
lüciölid) i>ün einem alidgyptifrficn '■^o^Ujiri itjre I^entisc Söenennuiig ^r*
genommen ^oben, fo biirfte niirf) ^ier ein afinlleöer alififmplifdjer ytame jn
®rnnbe licflen nnb \war, tuic id) (ilnubc, bcr im '■IJaf. Sabur, mit ©CAKfl
nannte auf i'ot|iiit i^^'^"!)"") eiiuäl;nte tri ^a^ba rn llfiri „SBoIjnung
bet Seele be« Cfitifl", »jjn bem e-S bfiü*: MlÜefrr ^4}la^ mit einem ZernfMl
bed Sofar von So^iin <!|)|[lal)un), \>as ift bie Slabt ^^ßa-ba rti llfiti
(^bufir)". '^ti>cb ift im nötblidjcn Ilieilc ber ijftlic^en C4anbdlfte
eine Siabt j^n nennen, beren firnane l'a^e tin«', im t^intlanci mit ben %b>
ßaben ber Onfdjrifien, bntd) b.i3 gegenüber oon Wtfi^ 1»h( bcr ©eftfeite be«
Stromes, etma 6 Jiilam. [anbei iimärtci gelegene ?<orf Weibum bcfrimmt
I
I
I
mirb, in beffen ^tarnen fii!^ ber oltÄgtiplifcfic StoMnamr ^"^ .^m o ^^ '^*<"*
„bie oora O*otte Inm geliebte" feljr beiiilid) erbalten ijai 3™^«»! wirb
biefelbc in ber großen ^iandjÜRfc^rift enun^nt ^\\i Vtnfang, in brn nai4
ber ätbiot^iltbcn Stefiben^ ^Jlotinla erftaiteteii ^^eriifit luirb itefagt, bag ffdi
bem tSmporer Ininedjl oiifter ben 'Jfltnbiflnften andi (djan mebvcre Stäbtc
DbcTdgitptift^er (M^ue aiigeft^loffen bdticn nnb merbeit ba jiier^ brei im &{■
btet bc« 21. oberdgvpiifdKti CV^au» gelegene Siable genannt, nämltt^ ba4
9te alle flcofirap^ilc^e Stntlictluns bti Saiibc«. 929
ebttt CTWä^itte 9Äi:2iim (SKeiböm), '^aixa-^eäiem-dicpcv ,fiie StoM bc*
Ciartcm" Oi*tolraiäi« tci Stln^un) imh ^cunnter^'Bchat „h\t StaW bc*
Sebflf^eiligtljumä" (STofobÜDiJon«) ^m im-itfrcri Mcriniifc bi-a Ii-ftcff bamt,
loa über bic dpu ^iandii in Ijöchit cigciicv ^i'crjoii floI^Htclf BelußcTuiiß btr
ibm 'äßÜbcrftanb Iciftcnbcii Sttiblc btrit^tet wirb, ba tfe'x^t m, bnft iwd» Uebfr-
gflb* bct ,.Qii bcr Spi^e be^ SfeliinbC'S gckgentn Stabt btö Cinrfon, 3c. Wnjrftät
nutt loeilcr ftromobiuÄrW .MfEictib bif 8labt iDtitinii üüvacfuiibcn ^abe, bic
S3o()]tunfl bc« Solar, iüc(cf)( DerfdjlDfTfii gciucfcti". ttiii ©lid niif bic flailc
Sriflt, wie bic Sage bc^ Xorfci 2HcibQm Dor$iiglicf) pafet auf öcii ^ia^. an
ntläftn bic inj^riftlitttcn ?Iiignbcn bic Stflbt SJiitiim fcljCH. (hroa eine
^albc Stmibe iiurbiticfllid) baoun crblicfcit mir tjot^ragctib am Stanbe ber
Silftc einen cigcnll]iimlid}fii '^jiirainibcnbaii, btr u*c|rittlic^ jitb untcrfdjcibct
bon aQeii übrigen 'i^nramibctt, tuic tueitec itorbiuäil-i jie und {iiif bcm Xublcn:
I
■
felbe bc^ nlicn Wemp^i? cntgcgirn treten 9(nf einem mä(öligcii Sc^iilt^üflet,
ben Iriimmcrn ber ftcittc als Stciiibcu^ tcnoeiibetni ntiterflcn Ißtjramibfn;
fhiie, crtiebl }iät in btei fteilcii ctiua 70, 30 unb 20 Siift iplm 'Ab}ä^tn,
mit einem ^JJeignngJtDinlel uuii 74 l?tob, ber am ipuljlbcarbcileten «nb mit
großer Sorgfalt in tinanbcv gefügtcit Rallfteinblöcfeit ^crgcilelltc Dberbo».
Uie tolale $iiSI)v üoin 5uftf ber nntcrfteii Iriimmcclage bi* jur ®pi^ bcS
99ouc« bciragl Ijeute nod) etwa 200 &Hft. "Cic uor einigen ^nlircn in ber
9JflÖe biefer litji-aiiiiben eiiibedte ^RcfropDliö mll einer Steifte bon Arabern,
unler beiien nnd) foldje, in bcnen ?lHöcrtoanbtf bes Königs Sitofru beftaitet
Würbe«, rcdillcrligt bic SJennudjitng, bnfj in ber t'yrnmibe con TOcibnm wir
ba* (Grabmal icne!^ noift ben ^i^itcu vor ber (Srbanung ber großen 'ilJijrannbfn
angcljDrcnbcti litönig« vox uitS baben, ba auf ben 'ißiiraniibenfctbcni Den l^ifc^
^bufir unb €aiioara Wir ja oiit^ bic (Gräber ber löniglidicit '^liiUccttHiEibtcn
iniinei; nm bir ^Qrcnübcn berjcuigcn Hönige grii;}))ivl finbcii, mit bciirn fic
iu rerrocnblfc^ait lieber ^cjie^ung ftanben. 'Siefc meine 'ilnuatimc ^<i}t aütx^
SSO
Sie altr f^eoitep\i\\^c einllfrilntig )>(4 Sdtibri.
bingiS im SBiticrfpnti!^ mit \>ex wo Wru^f (^ aufücfiellicn 91iiorbiiuu(i ber $t}ra^
mitten, noiiad) bie Stii>|]!irupQTamibt bielmcIJT am an^crften 9toTbcnbc b»
■äJtempIjitifcticn 9ti'Iropi>[t'? i[)n'ii ^$[a^ gflinbt. C^ttifiiiall-j befiV'Cii ipic i« ben bie
SjJniibe bct cyrÄber Mm 'Dicitinm jdjmüdcnKu S^ardcUniificii unb iiieniglüvficn^
inff^rtftcR, tvic bcti cbnibnictbft au fgrfuitbcucn Slfltiicii Aiiii)liocr(c Don flau)
un(rf|&ftbarcit! ©^rtfic, foiuot)! mccif« ifivcv meififrhüftcn ^usfübvnnfl, al> outb
in ?In6ctrßd)t il]rfx' b^fif" i'Utei-j. (fiii ipnmorrl, Tempel ober (»(vob, »ield)r«
mit @i(^er^cil einer bcv Slrgiening bc-i Siiüfrii vi>r«iilic()enbc-n Üpodit jb:
gelnicfcn toctbcii leitiitc, ift bifl je^t ipcbcr in Slcgyptcn nodj (fnft )t>p in ba
fSiilt aufgcfuiibeu idov&c».
I
^^^^^
Ta-sfhff „ba» «Sfrlnnb".
t)le Wtflli^e 4^alft( br« '-21. ®aiirs, brr flrfinoYtcB ber ü^rin^tn
unb ülÜmer.
Ctn in pi'ä[)iftDrif(l)CT ^t'it aU ötti Sit fieii terra in itocfi iiidit ben
ffflcitfcenbnibcti Cfiriö-Wl, fünbetn feinem fflcgner, bem bbfcn 'Sehlqpboi'
gi^övciibcc- (Hebtet, bie l)cu(f eine ber ertraflrcidjften ^l^rtniiiijeM Jlcgtititeiti
bilbfiibe, etwa iO DWcilcu ttiillitvboben erfipii »inline* umfnffenbc Üattb*
tdjnft Joif'ii- fie rcprojcntirt bie lucfttid^e iiölfle bei« 21. WoueS, „bo#
€ec[aiib" ber allen ^legopUr. ben fiiiini^ae« btr (>tric(ben utib Stömer
Xic in bell Siifdirifteii l'a-schi-t „©tabt ber defivabeiieneii *Äaf(franloge"
ober 'i'Q Seba! Süfitiiiinfl b« Sebo! (fiTüfr^^tlD^^DIi^ ) genannte, uiiler ber
%*tplcmncrl)errf(^cit bann ?Irfino<"' fletaitfte Jpauptftabt biefe* J^iftriftc* tag
an ben Ufern be5 unter bcni "Ulümcii OTSri^ biirri) bie iöerie^tc brr griedjiftften
unb tönttfdten 'Jliiloreii fti berfttimt gcivpibcncn @ee'^, aU ireltficr langte 3^t
bec am ffi>rftrnnbe be« Jroirtm jicti anSbrcitcnbc grofie ^U*Hftcnfce ^irfet cl
Cum flCflollen bat. Cbgleidi bie(et eigtntlid: niAt mehr im ^oitim jtlbil
ionbfrn fAu» aufterbolb bca(elben in ber im Ä*eften nuitofecnbrn SBöfte gc
Ifften, fo gfaubte mon bod) iftn für ben ©iÖri^W balK« ju mfif(fn, iveil a
fboi ber einjige in jener Wr,-icnb firf) Riibcnbe See tPrtv. Tic war itunmfbf
öifT Xeeenuicn uon bem flelrliiien 3irdjitcltcn i.'iiiant 'Wei) nnb Inrj barauj
ppn ^rpfiuS an Ctt unb «Stelle angefieUIcii focgfüliigeii Trrrainuiiter>
fu(bungen, ivic ba# inAtDifd)cn iin^ nber jene Saubf(bajl .^ugegannent rHdje
infdiriltlitj^e ÜUlatrrial, babcii ti icbot^ beule ju einer ntt^t mc^ j,u bc-
^luetfelnbeu (^eiui6b<^it gemacbt, baft ber im liicfteu bc« SoiQm gelegene
^irlehcl Cnm ni<4ld mit beut OTöiia ber 'Sliicii .\n Ibnn bot. lonbern bau
öielinebt ein gegenitiörtig in flppigfter SJegelaiion pranflenbfr ConbftriÄ im
öftlitfaen Ifjeile bei Srnjam nl« bei« ©rit ienej groftartifirn SafffT'
betjSlterii bmatbtff werben mitfi, brr im Ä. ^obrTanienb mt unferer 30*=
tei^nung oon ben alten '-^ItlifialimvDbnmi bafelbit angelegt morben ^ur I0r-
nüfieriinn bcd ber ^iifte abgriungentn Irrriioriumä in jeiner 'Sladibaridiafl,
tt)ic au&t im ^ntcrcfie ber norbiDdrltl ttom ^ajam gelegenen Ztiinttc, j^m
1
itie alle fitogtaii^ifi^f Ctnt^eiliing brs Sanbc«.
231
I
I
I
3ttK(tr trt CdonoiBifining iiitb einft müfllidjft piMiifdieH lÜcrjwrHjimg tcr
aQiäfirlidi ttoin Cfirid - iiH bfti &a\tcn 9l^i)t)tcn» (tc(t>ritbrtni ^lut^"
9Iäl)fr brjciAnft 'ft « bc* auf fcinrr 'Norb^Cft- unb äübiciie uoii
einer iiix^ ^iit» grof{irii ^hcil tpc^lcit)a[|nicn alicit XRUimuniivaQung tia=
gefugte Icrmiii, iucld)c« fii^ im öftliii^eu lEicile bc« ^jam, odui ^ab'i
'^itHuf unb metjtrcceu Scilcnlaitülcii bitr<f)i(6itilteii, von B.^^ä. iiod) 'H-C
in rinti: Sänge om ciroa 30 unb einer Ereile von b bi« lö SHIomcter
I)iii,\iel)t. ATOiirticu beni "Eorfe 2nlft« im «iibcn uitb brin imtucit brr Bdmtt-
iiü^tl con i)Tcitcibt(o|>oItd Qelegeiicn Xiprfe mtuu, nofelbft bcr ^tcr nod) gnt
erl^altrne Tarnm, nad) 9l.'0. f)in umbirt)tiib, ben nörbtid)i'n ^bfdjltiü bee
allen äeetiottcn-? feilbei. 9Hit bcni, wa^ luit burd» bcii ^aüin«* Eohnr,, ben
tfbjiiet ^üni«int)lt)U4 iiitb aitbere 3>>fd)riftcn nbev ben im «celanb an
flclcglcn fliofien 3<e, ben on b<r Stifte txi Scclanbe« bei So-|»un «ün:
benucn Jüaiial nnb bn* oiij ben 23. Zljot nnBefctjtc Ceffneii ber 3d)leufcn
nfabven, luollc man ucr<|leidKii, Wai 3tiiil)t), bcr nüt bett ^ugcn eine«
gdr^tlfu lMrogra))tirn ben 3cc in Vtigcitfc^cin genommen, über betten ^<-
ftimmnng unb bie Bnx^ttniöftiflteit iciner ttntoac nn« bcviAlct, inbc« ec
\a^ti ..'&ci[<n feiner öröfte unb ^icfc oerinög er wötircnb ber Uebcr^
fdjUKBi mutig *^eit bic jteigcnbc ftlut^ ju faffen, alfo bofe fic nidjt fiberläuft
fluf bie bmoljnlen unb belwuleu Öefitbe; bernnrf» ober, roenn bcr Strom
nirbcT fällt, nnc^bcm er (bei: Wi^riiMee) ben Ucbcvflun tn brmjclben fi^auAlc
biiTd) bic eine bei bcibeii SRünbuugcn judid^cgc^u i\al, belvabrl er baä für
bic VBeriefeUing notliige Safter, (oiuobl er fclbfl, wie bet ftiinnl. X^iefe*
It)nt bie *liatur; aber an bciben *OIiinbniigcn be« Äannled liegen antft i>fmBU
fctjleufen, nerinittelft rocIcOer bie SJflfferbttumeiffer ben fSin. unb ?lu«fln6
bf« ®affcri> ermäßigen". 9Iid)l loeit üuu bem crroöbntru Xorfe ©Um, mo
Iric alle Sammiimivallunä nad; 91. 0. umbiegt, lag an bem ncftlit^eu llfrr
beä Zm tut Bon beu :^>evridjern ber li'. Iljnaflie gans befL>nbrrj bcoor
,^uglc v^uplfiabt bcr iDeilUc^cn ^alftc be^ '.M. i^niic«. (£in aui^gcbelrntcr
Sdiutttiägcl au ber Ttorbjeile ber heutigen ^rovin^ialbantilflabt ällcbtucl^
el'i\aiüm unb etma nodi brei ß'ilometeT nieiier nOrblid) bei bem X^orfe
!8tal)mu bie niitirbrulenben 2viimmcv zweier Quaberbauleu, in beneu mau
— eine *Mnftd}l, bie i(^ übrigen« uid)i jii tbrilen Dermag - bie Urbrrrcfie
imcr beibcu ^uramibcn crfciinrn miQ, bie nacb ber 'Angabe uon ^ternbot 11.
159 jmei fttilpiiniftatucn ale südcl gebtent \ia\itn tollen, unb fiibtvnrt« von
SRebintti bann, bei beut Torfe (Ebgig, riu mngcfEürjler unb Acrbtodiener
C6r(iftt, ba? tft a^ct, xaoi uon ber an ben Ufern be«« Wöri«fee« gegrnnbeten
nnb j^nei Saltrtaufenbe ^inburd) uon ben %>^rarnrn bef alten nnb neuen
Wtidted, ja felbft ncd) untre t>rr '^tolem^er- nnb Aaifer^errf^ft mit tränten
Befdjmädicn Stubt fibng geblieben. &n S^ultfiügcl, ein twrlallenci &<!
mäntx unb ein .^ecbrot^u baliegcnber Cbeli^l, in ber ZtNit f)>örlid)e Ucbfc:
ref)c aii bie einni^en ^trugen t<i?n ber ebemahgcn "liTadit unb ivrrlidtfcil
biefe^ '^la^ed, bodi ancf) bieifA nHintic ifl fiit bie btfti>ri)d)c ^OTid^uag nit^t
2S2
3>ic alte geogtnp^if^c Cint^eilnnB hti Satibti.
oljnp Scrl^, beim tiic Iriiriimcr opii iBia^mti imb brr «inflcfilirjtc Ctxli^f
bei ffiügig im 91. iiiib £. bcr sttnitt^iigel bpii SDicbinet ^iiiüin, fic la\\tn
ütiä ericimcn, eine luie bebruttitbc ^(itsbctitmng bno alte Stabtgcbtct gehabt
\)aUK muB (bie ttiiticiming dou (Sbjtig bij» ^iat)mii bctcägl in gerobcr
9lid)tuiiß V iitloinctei iinb e« ift fein @runb aiiiUHc^nicii, bnft bic^o bctbm
^Jldftc gerabr bn« aiiB*rftc "älorb^ mib sübeiibc bcr allen £tabt matÜr«),
uiib mai ipcfiictt bf« 6ei Sbflig [ifgniben CbfliMni betrifft, het biud»
bic iliti [(^mDcfcnbni .(MnrogtqfnEicn uon nieiftcrtjajicr Ütrbeit ali ein au^ bcr
g[0i'Tei(f|cn Q^joc^e be^ SlCinigi^ Ufcrteien 1. iiannuenbr^ SSert fic^ aud<
toeift, fo ecfa^ren Ipir butt^ i^ii, ba& i>t bciit füblid^ni ^cjttte ber attni
Sd-flabt bntili uutetr bfm Vierten ^Sorgäaqci' iti um bie 3)?bri^(eeanUit)C
ÖocO öeibicutcii, njo^i aber uld>t ale l*Sv»iibft beijelbeii },u bftrndjtenbcn
ft0nig8 ^Imeiiemfia 111. ein bcm ^pile Scbat genteibter 1em))e1 erbaut
-v'
'AtQ
tv Xiftnnitt non iBiabniit.
tocrbeti, bcr bi^ auf beti legten Stein .^^ivar im i'anfe ber Oal^rluuirnbc tlr^
jtbipunben, an beifen ''portal abtx cinft jenev Cbelidl burt, wo er iftatt he{|l,
mit iiod) einem anbcni ibni suv Seile crridjtetfu geflanben faabeii muft, —
@eltennl Don ber 6«ftftbt firoIobilopolis^SlrUiioi' buid) einen SafftT'
fpiegel Don etwa 7 fliloineler ©reite erfiob firf) bmbcn am Cfliifer "bti See«
büs oon ben grtr(f)if(^en unb ri)mifäicn iReri(^lerfl entern nid tim ber gr&üteti
fßunbTTnerle ber i^nnfiinft gepricjcne l'nbqrintlj, neben ttirld}nn firtj brt
(Sibflucr b«*)elbcn, »pic «ttabo erjal)lt, eine l '^Uet^ra (-100 3np} ^ii^e
nnb ebcnfobicl an jcbcc bei; 4 Seiten mrüenbe !)}qraniibc nU (^rabinol rf'-
tictitcn lieft, ^ici'e '^^i^rantibc flcfit benle nodj, luenn fie and} in i^rcn j^rr^
ftikrien ^uftanbe nidjt inclfr bie oon Strabo aitgegebcncit aiJage anfiuetft,
bic übrigcRd, load bie .i|iät)c betrifft, mo^t auf bie fdträge S^Üftt ber liante
\\6i bejie^n- di ift bie um einen nstürltd^en gelfentem uon geringer S^iSitc
aud forgfältigft geformten gro&eu Snilfc^lainm^tegeCu erbaute $i)raniibe tion
%it altt QtOQtap))Hatt Cint^eilun(i bti Satibct.
233
^DlBfitn, gcgcniuärtig iioc^ etiua 100 t^iiß [)o<^ utib 300 3u^ aii bei SafiS
ber ficv ©citcii mcRciib. 9tnlic babci, in b« 9tirf)tiing riari) Sübtn Ijiii,
tiefen 3ßuUuTcflc iinb .ft'altftciittilöcfc ocrfoUciK'r ^iDIaucvit iiitibci', iintfi'
bcrtcn fui.^i'liio um .'picroglopfKit ftcfriimilrftc bni 'äldiitfiT "bfi} ftöiiifl« '«nie=
nem()rt III. .iiifjurijnt. 5ln Tic rcifit fjd) iia(ft Sübcii iiiiti Süboftcii ein
UHPbfi'IjbfltfS (SongtomcTnt tun \)<t\b »nb floin ut'rffltlcHfn Ü^fiiifm, ^um
9z6^tcn X^eil niiv 91iit(filannit,;ieitctii bcftfl)ciib, unlrr Griten nur l)5i^fl feUen
uns einmal bic fKcftc tit(i(fii>cn SJtiuitilPctrc^, eine Xedtilottc ober X^ür-
IfffeJucÖf, ein Stinlctifroflincnt obfv ^Ivrijittüiijtiicf uon ftollftein ober ÖJranil
bcflcanen. 'Eiefc* fteiite üon einem Snnal bur<ftid)nittcnc liümmcrfclb bei
bcr "iJJijmniibi' nun .fipwnra, luofcftc-! ai$ ein fdjtper ^u cnttuirrenbc*
Sfjaoi in brei ■'panplcDniptcjen um cini'n (iroBcn iiunbrcitiid)rn ^lof fid)
Snippirt, gilt aUj^emcin feit bcn Dun lUepfius bort anflcfteltteii Lhiterfudiiingcn
nl4 ber^iplo^ bf* Vob^rintt)^^ bcfjcn Stanic nnrf) Slruflfrf) unb SDtaticttc
Pf ein alt(igt))}tifc^c:g 'Sort ^^ \ i X >.v^ Lopa-robua„Xcmpct bei
ffannlmünbung" jurlicfflfht. Xif Scifif ifi jutrejfenb inib bic öon eerfnllenen
^cin^elmaiicni übrig (jtbUcbcnni Kranit unb Kairfteiiiblücfc lucvbcu au<^
iddEjI ieitent ^-Bau angehört (^abeit, bod) bic grc^tic ^ant jeuer elcnbeu £e^m:
iPfliibe auf bfin üon Sdjult unb Sdjetkn etfüIUeii l*Ia^e flimmt wenig ju
Bcr älanjenben iöefi^reibung, roclt^t" ^tcrobot, Strabo unb ^liuiu« un«
Bon bem 22iinbevbau be« üobmrintfi'j cntiuerfcn, (Sif^e bic bcigegcbcne
Xnfel: „IBie Irfimnicrftätlc bcs i!flbijrintl)ö unb feine 'JJqramibe".) SÄndj am
entgegen gefegten Gnbc bcj Snimn )iiibcn fii^ in ber 9Iäfte be* öirftticls
C-am npd) jcil^lvetd^e äd)ullliügel imb Xrümmerflätlcn , bic auf bai einjiigc
Sor Rauben feilt uoit £täblcit ßit jenen ^4ilä|}en id}UtBen laffen. (£tn fplt^cd'
SdHittfiünetlenrain von bcbentcnber 'ilii-sbelniung begegnet im* «. ®. bei bem
Don *iütebiiic( Sajüm an« in noibUHftlidjer Üiidjtiiiig cliufl l.') itiloineter ent^
fcnitcn Xovfc 3cii^nr, ein 9hinc, bcn iörugf(^ ie()r aniprcctjenb bem alti
ägi5i3ti(dtcii Stabtnonien t^'-^ ^S o Smen-hor „bie bc« .^■»oniauoflel«
8mcn" grgctiäbeitlellt, luie eine in beu sepgrapl}tid;en Xe^ten metiriacb er:
luät]nte Slabt be« il. ^ntice genannt ipirb. Unter bcn übrigen XTninmcT:
ftätlen, bie jumeift fdion aufeerEialb be*5 ßultnrirtnbei^ in ber aiigveuAcnbcn
©üfte liegen, iwollcn wir ^ier mir norf) jJuci eriualjncn, bic eine am rocft-
ticken Ufer bre fflirfct^c^Curn, etma eine Stnnbe in bic ^ü\tt hinein, mit
Ufbfrrefteii ocifunencr Wcbiinbe unb brn Xrilmmern ein«- Tlcincn röTnifdjcn
Xcmpelö ,fiai »djlüjj bc* 5limrob" pber Simc^ genannt, welcbcr U'(jlcrc
9tamc btcUeidit au) eine altägi)Dtif(^e ^ ^ o Tema ..Seftung" gurücfgeH
eine bur(^nn* pnfienbe Söencnniniü für eine offen&ar \an\ 3d)u^ gegen rniu
Eierifdfc ffiuifäßc bec SJii|ienlieli?Pl)ntr nngelcgie iürjeltigung; bie anbere in
234
%>it alte flfogrn))t)if4r Sint^tilung brö SantieS.
btv Stufte fübltc^ oon ^it;tct-fI:Dimi, tit (leringcr GnHrniiiRfl an bnr 3fi&i
fpi^r bcäftlben iinb nadi ibm CaevOetuii „baS Schloß Ccrun" ornninit,
mit einem iiucb rcd)t gut ctt)altcnen, ßleidifoll* aiii römifc^cr 3fil Oanimriibfn
lewi^el üoii cliua 20"' iBreile iiub 30"' Sifiiigc. itor iciiinn iiat^ Oflcn
(icrucnbcttn l^ortal lag clitbcm ein 5.'ort)pi, ftffii-n SOirtUfrn hcittc niiiit griJBlcn
Xliril üftfflHcii finb- 'Sßaf^bcin ninti b^ijclbcn übcridiriticn unb biircft Iw*
^ortol mit btiii Qii ffinrr 9iövb)fite fitfj niilct)itcnbcn ciflcnthü7itü(f)cii l)alb
runbcu 2(jiinnt)au in baä IciiiKlf)0U'? ciiig^trrtPit. fieintiflt mnn in bm (jintcr
ciiianbct licgciibc, voa Eltiiicn Stitiiigcmädicvii umgebene aJJitlelfälc, bCT«
[ffiter in ba^ Smiftiianum fü^tt, ivcldic^ rcd^tci iinb liatf^ doii ciHot
r^^,.
ft^inaleii Gorribor eingefnöt ift. ^""^ tiubcn iinb brübcn bcn (Sintritt ia jr
3 frliL' Heine l^)eitinct]cr gt'iii(ilirl. !D{cl^icve von bcit seilciiräiitnen bcr Dot1>mn
■Säle fabelt eiu 3oiileriaiu unb auf }iuri Srci^peii ftcigt mau ^u bcn im
obenn <&to(hvert (ingeU-gleR Siiiimern utib auf ba« T'-ndj bc^ ItuiDcU empor.
3« ffinem Jimern ivic an (eitlen 91u&einü(inben ifl uiAte ju bemerfen wt\
\ttttw, ben 'S.lniiben ägtjptifdier Xennjeltiiinfcr eigenen Stulpturfnic^mud bilb-
(idjfr Xurftellnngen iinb ^uje^riften; ^ier unb bn nuv beftfflnet uu* ein au»
WolMblumcn ober Sdjlangenfiflnrcn i\»famnicii8Pie(jtes iHanbornameni unb über
ben Xlißten bnä *l!b bei fleflüflellen ^i'nuenicfaeibe, übrigcus ober ift bae
ßflnjc lempclßebäube bilb; nub inicI)rifl«U«, eine SJeljciriblung ber ©anb'
flääKU, bic bcn ^cioeiiS Üejcrl, baft in eint ber rönii^eu Jöerv1tt)aft Doraa
üeficnbe fS^o^t bie (jTbnuunji bieie* 5empft» ni(^l gefcpt roaben teimi
KlUfT fflabtitbcinlidireit nntb boben mir birr bcn %iai}. an tDeldicm einft biif
»oni (Sko^rQbtien *t<toIemaH£ in il^rer iaj^e nitt^t ganj; Qman angeflebrnc
4
9te tUt s^i'SOt'^ifdtt Otiitbridttig 1><« ganticA.
S35
I
I
@labt 3:ioui)fia» geftautirn, xaüä)^: Ciuä) in brr Slolitta Slign. enpäf)nt
iDirb. uiib i^vax boct ald ein nbgeion^rtcv. jititiibeti bcm 37tipTii$)cc unb ber
neiiteti Cfl(t tiiigcUötfr vömifdtct Syarfipcflcn mit bei- AU Quinta Pra«-
lectorum Ol« (Sciniiioii,
SfU itlj^KT hn oberögtiptifc^ii @}diti: loirb in ben Siftru bft 2«iiih[
>&^
*« 22. ^flu ^^ „Hätcnnu".
,,$er ttbtrcnnrntie"
(^ptirnbitopoUted von O^riec^cn unb ÜRi)mfTK genannt).
Ilic mciflcit bcr rtfli)priirfjen QJfliinnmcn ^obcn eine nnit^ologifc^e ^;
bfutuitfl, mib (ü [icfit üifüeidjt niidi bicjcm finc fol(^c ,^h 0*niiibc. uiclleidit
über aud;i naiinli' moii i^n )o loefleii fcinci ilofle aU 0rcn,v.lflii. bei bn*
untn- imb obmifluptiidie (Gebiet trennte. 3ciiie £>auptftdbt nanttte man,
lüic bft# bri jüft allen (^auhtiuptilnbltn btr Snll »vnr, nad) bttn 'Wl'jddKu
be« ®aue«, ein SKcfffr n>^ borficUcnb- 3" ffi"ft SPernjcnbnns jur 9lamen«^
ft^rei^HTig bes (ä^aueö itnb beüen .^nnplftcibt mn^ bicfco afd pol»p[}on \\if
on*n)cifpnbe *Virf)ni bic ?ln-3iprac!hc müt^nnu flefinbl fiobcn, loif «u5 her in
bor ''4iiiinctjiiu)rt>rift fidi fin&eiiben uollfn Sdjrcilninji bes ätabtnameii*
"■^ ,™,^ '"^ ^ ^^'^ Q Mst^nnti ftcrüorgclit. "ilufiev bic^cm 9lanien ober
flQtk bie Statt (lud) nodi anbcti', untet bencn einer ber am ^anfiiiften in
bcn 3nid)riitcn ouftrelenbe ® ^^ ^ TeiJ-ahe iji, b. ^. „bie ©labt ber
beu ftopf einer fi'iili Imbfnbcn Ößllin" ober Pa-neb-tep-ahP „bic Wpbniing
ber Fubtöpfigcn Jörrrin". ^ic t^ültin, bereu licilise? ibicr bic ftnl) war,
unb bi( wir \o ufl nn ben iSJdnbni ber Tempel unb Ördbtt flU ftiib obei-
riil)rdpft!i abficbil^ct finbcn, ift tdat anbete ald bif (iro^e ^fi#;£)al^Dr
(flclic bai^ bei -Jenb«« S, 12« über bn* 'äBcfrn iinb bcn Änlt biefer
©pttiii Wi'jiijile), ti'dt^er bie über Siegijpicn fAi^'l"-'"*":" t^ricc^cn in ber 3n;
famnrenflcUnnf] ibrer O^utllieiten mit bcn ägtjpiift^eii bJc MoUc ber 9l;}I}rp:
bite ,iHt[)cilcn, balitr jic bcn altafliiptiidien Flamen „Stnbl ber fiili-
(i)pftQcn (^üttin" buvdi ''jLp[)rubitl>pL1li<^ luii'bcrgclcn. Xie QUägni>ti{d>i:
Wuftfprodje b» Stoblnanieiw Tep-ahe würbe im ftoptifd)cn ^u THH^
(Tepplie), bac luiebev ui ^Tfio) (Albo) fidi luanbelte, uicianv^ bann l'djlicB-
Itdt brr mtfbcru arabijd^e ^JJamc ^Itfilj cntflanb, bcn gegenipärtig eine, »ecien--
Übcr ber "iiinamibe von ÜWcibiini, bii^t am üfllidjcn Stromajer flclcflene Crt»
fd)flft füfjrl. Xk fie nmgebciiben 8d)iittl)ilgel ninrtiTcn un* flcnaii bcn
*4.Uoti. nn TOeldieni einft bti -'2- t^nne^ .^iinptüatt fidj erhob, unb biefe l'afle
ber allen Slpbrobiirftobt nnf brr ilftlid)cn toflcnannten nrabifdjcn Seite
ftcgQptend bri'lätigcnb, loic aunerbcm uns belebrenb, bag tai O^rbiei bc^
230
Sir altf itQgrapfii^Ae SiiitC)ttlHng bti fianbri.
JSpfjrobitopQliHfdjrii Qüaüve nud) auj bcv lueftli^ libpfc^en ^ilc fid) ett^ift
Ijabcn iiiug, au baä Xcrritoriiim bn: ipd^I iiodt t>rm 3Jilemvt)ili|ii|cit ^u ^Uc
fletbeilt ßfipcffnfii Stcibt ^llaiitliuiS anftufKiib, kicn wir hti 'äixabo 17, 35:
„yißt^ ajtempljiss ivl^i tiic «tiibt *?Uniit[)iks filcidjfdUö in Milticn. mtl einem
Tempel bft» Ofiti^ iiiib bcm -tKiin tbcbaiiif^ci- 'X^ornafajien, »on ttield)cn ber
©iiinmi fonniit, liicvaii fchlirftt fid) bnr ^tplirobilopptiliic^c ®nii iinb bi( in
?(rnbicn flelfflcrr B\at>i fllcidjfn ^Jlonifn*, iwofilbit eine tjcilifli* iweißf ftiilj
unicritalteii wirb". H&iie weil iiad) Stovbeii Ijin fid) nuf bcr Scftfcitc baä
C^fbict tx-a '2'2. &aüc^ ci'ftrccft f)nbcn mag, ift )d))ocr 511 fagtit. äBcnn, nie
mit Örmib liabcu flnjuiietjiiteti, bie Stobt ?lfßuti)ii^, nii bcrcn Xtrritciriam
xtaüf £ttnbo bev Vlpbrobitppolitifrfie ®au fidj aitid)loß, in bcr OJcficiib »on
Tofdiiir (idcgcn \)ai, bann luüi'bc bd* !tefvflin siüifdicii bfu ^i)uniiiib(u »on
Sifrfjt uiib Xnjc^ur noc^ mit jum '-"i. CWnii flff)i>rt tjnbcii.
Ser €tabt ^tifil) ('flpbrobitopüli«) gi'genfiber liegt an bem lucftlidini
Sttütnufer eiii Xorf 3ltQab, tuclcb« ^^nigfd) mit einer im %amx. Öab^t.
unter btm yiamcn Ut'a-tep.u ober Uta -hotep.a emäljmm 3tabt iufömmen^
ßtHt. ^ie im i^aptKn« über fie Acma<^te 'Angabe, nac^ torli^er fie bc,\eii^nrt
wirb Ol«: „ber "ißlatj bee Ueberfiltirens brr (Müter bc« Sebof oon
firotobilopolid (.t»auvt|tabt be« ^Irfinottts) ^u {einer SKuller Ol'i^i
brr ^eririn tjon Wotennu (Wp^robitopoU«sl?llfit))," berc^tigt ju ber Set«
untljunE), baß bei bcr genannten Stabt btc 3Al)te fitb befnnbtn Iinbe, itittAc
bcH Serfc^r ber apftiobitopoliteu mit ben Xifttilten bcö lei'ietliflen U|cr*
Pcrmilteltr. 9to(^ ift bei !Kpt)robttDpoli$ gu btmerlcn, ba| in bem an ben
^itgettnänben be« Xenbrtalen|)elä angebnicEiten grofien gepgrapliiit^eit Te^te
Sie alte geogtapfiifc^e Sint^eilitng bei» SanbeS. 237
ici bem $intetlanbe beS 32. CDaueä bie (Sinfütirutig bon (Stjeugntfien be^
frenibcn Sanbe« Ko-scbata ethjäfjnt iDtrb. "^a^ i[t ber 9Iainc jeneä beii
^egQptern baS 3)liiteral Mafek liefeitibcn ^iftrifteS ber Siimi^albinfet, no--
felbft bic f^pn bon bett ^t)araoncn bci^ alten 9leicf|eS angetcgteii ^ergroerte )\ä)
befanben. (Sä fd)eiRt aI(o ouc^ »on ?l()!)robitDpottä au^ eine beit i8cr =
!ef|r mit ben äg^ptifdicn ^oloniften ber @inaitifd|en ^ergrocvtc
oermtttelitbe Süftenftragc in ©ebcaud) geroefeu ju fein, Itiie luit fc^rn
bei mehreren ber füblidien @auc foli^c, t\)e\U nad) ben ^ajcntilägeit be8 rotE)cn
SÄeereö, t^eil« nadi ben Da|en bec Kiepnd)en SäJüftc füfitenbe Serlelir^itraßen
fcnnen ternten. (Sietie baä ©. 39, 118 nub 173—176 fiber bie alten Ser:
Jetjrdfttaßen Dbcr= unb aRittelag^pten« 6)efagte, in Sejug auf welche üon
Bid)tigleit, bafe bie nod) Ro-achata füt)renben iii(f)t in Cberäg^ptcn, fon-
bern in 3RittetägQpten nnb im Selta fid) befanben.)
Sd8
^ic alte gcogTap^iic^r Sint^eiluns bcfl Sailbeft.
Unit räfil))) Uli.
^ >, © M«het >r 9?orbfn". '^^ V
niiter63i)ptif<^ii fiönig^fronc",
e
Ta-net „bajj Saiiö bcr
tJ»t' obft l *=* i X I Athtt
fiofitiitt) UAgl nlinuni''! „baS Saiib bec Ueinpilmt^^c" uiib iiix^ mii anbcrea
Flamen in fent 3"f(^riflcn bc^eidjni't, „bft flröitf Wäc^cr, nu bfd'fn tyriff ald
foftbarer Xemmit (fairo lAimmcrl," mir ein nie Scf)bnt)fiten 'MrQqpten«
^ircifcnbrö Üicb nidit iiiiuaüciib tu Sfjufl fliif bo* üun ßniri) biö ^\ur äffttteU
nicerhifte irldjciikic luitcriijtuptiidic Üaitb jid) aib^briidt, tiiutb«; uoit bcti (^ricdicii
lücgcii feinet bcm »ietlcii !Üiid)fta[)CH i^tcj SlLt»hat)ete ßleidiciitni Öcfialt ^, bic
(i für bell vom SD^ctrc Itec ^craiilmnmcitbrn l)dt, :£icl ta ()cnaniit, tucld)ce aii*j^
no<^ f)fiitc bic UDn bcn (5iirpt)(ifrn iior,vifl*i»cifr üebrniirfjle ^fjntbiitiiifl füt
beit bdrcffciibfn 1£)ci[ ÖM n9i>|>tifd)iMi l*dnbc-; ift. „Ter 9IiI," ingt Strobo
17, 4 „ftr&mt von ber Cftrcnjc ^tct^iopien* in flinbfr fflidimnfl gegen IRorben
bif j^u ber {ogeitu niete ti ännbf(()afl Selta; bnim in eine Sriiciieltfi^ (le-
fpaltcii, wie ^lato jagt, niod^t et bieic Scgciib glcid)ji)in ^iir ^ui^c tmt^
'Saitda. ,}u Seiten W\<9 ^tcied'S nbet bte nad) bciben Seiten t)in ^df
lljctlcnbeii inib bi* jitm 9Hcerc t)iiminicljeiibcn fflrnie be* «ironic«, ben einen
jnr Stetsten nai^ $eln{iiEm t)tn, ben nnberti ^ut Sinlen nodi äanobii«
iinb bem nnf;ien fogcnnnnien ticrnHenm Ijin; ,\nt (Mrunbliiüc eiibliift bi<
Sti^t itroi)d)en 'ißclnfium nnb beni ^irraFlenni. 3o bilbet fid) beim bun^ bod
SWeer unb bic beibi-n Stromanne eine ^nic\, bie oon ber Äcbnlidtfcit ilirer
@efldlt Xdtu iiennnut tuitb. Vlber niid] bie 0e>)rnb an bet Spi^e inirb
el>cnio benannt, iDcil fic ber Anfang ber cnuäbnien (»tcftalt tft unb aud^ haß
bort gelegene Xertain beigl Sella. ^tefe« alfo finb bie $tvet SNiiubungen
bee 'Jiil«, beten eine bie itcliifiicte, bie onbete ober bie ftonobiidie »ber
i»ecaIlco(iic^e l)eiBt. 3fbod) Älwiid)en biefcit finbcn fii^ noeft fimf flnbe«
"Mn^ftri^nningen, nnb jwör bebeutenbe, niifierbeni ober ouc^ ncx^ meljrrre
Heinere, benn uiele fd)on uun ben nrfprünglidien Tljeilen au^gebenbe unb fibcr
bie gan^e 3>ii<^l nerifKilto 91cLieniiniii- btiben Diele S'ti^bclteu unb 3nfrln, fobaß
bat gaü^e Xelta but(bfd|iffi werben tnnn, iurt[ iianälr über ftanält Qejogen
Tdib, bic mit foIdKt Seidttißleil bef(i1)ren werben [itnncn. bnfi (Einige ftd) fogar
tl)önetne( ^al}r)(-ugc bcbicneii. ^ie gnn.je ^njel bnll im Uinfmigc etn^a
3000 istabien (75 grogr. 3)tei[cn). äHan nennt ftc aber fanitni ben geacn-
flb«licflenben Uferftridjen bae Tclta mi<^ bc* ^licbwlönb."
Senn fdion in ben Pberngtfptifdien (^anrn ber iingett)eifir 3trom im
fidnfc ber SnbTWuienbe nn mcljrercn Stellen, wie fol^e« fi* nm^iDeiicn Ifi&t,
luieberbüli feine tNid^tung geänbrrt tjnt, inbem er balb Ifitr niebr nad) ber
n
Sie altr flCQ9ia|)l)ii<lir Siiu^cilniifi beft Sanbr».
2S9
I
1
I
I
■
t
Ofifcitr, burt mcE)r nac^ ber Seftfcitc jii fic^ ivfntietCp fn l)at cirmig hi noi)
tocit ^ööcrcm Wrnbc eine inifbcfbütU' il^crniibiTiiiifl hti SBoüftlaitfc^ i« icitcr
trntCJi iilifitc ftottflrjunbi'ii, in iweldiev bcr iii nicljrerc .vniupl: unb 9hbent
arme bott flctIjeiUe 3lroiii burcö teiu siic itlfditfu pbet i.'intcii iljn be-
Qltiitttbti ©ebicge gcbinbi-rt iDuib^t, bte 91td)tiing feine« Üiauf» j|ii tvedijeln.
S)ie in bcii 3f'lni bcv 'läitcnntibcncrlniiier bie XcUalonbfcfeiift bmtiiftTi^nicubcit
unb in flUÄgcbcliuU'n Bttn erfüllenbcii *>icwflncv, auf bcnfn nod) bcn S^ilbeni
roie fit on bcii aSünben bct ÜJicmpbttiidjfn Öralilapellcn on« i-rfialten finb,
bie Dßrtieliuicn 9U'8i)Vt'Ci iciier iV't bcni 5i'cv(iiutg«i bet ^oficvjoflb mit üRots
liebe )id) biuflabcn, ^-Boflcb niib Sifctjfnnq Irtibcnb ober oi(d) jenen niiiibcr
Öotni(ofeTt Ül'niiiTbeiwolmcrn, bcin Hiofübil unb .^ip()opDtamu#, mit 3p«t
unb .^iiirpiinc ui Seibc gcticub, bicic SL^aücrpiäiien bcs 4. «nb :i. 3abtt.
u. S(k., n;>eld) ein iieiDaltifl<r Uittecfd^ieb nint; ^oitijcbcn ihiini unb betti nntCT
b« 2l)nlmofi* iinb !JIinii)i"*Vr(frf)fii' über bo* Xeltii (ii-ipnnnicu
SStificrne^^ fleiocfen ^ciii, ]inb niicberuni ein wie Qanft anbereö SBilb bcr nniiin
licfien Saffecläiiff imb tünftütbcn Jtanal^ Knb Setnn(af)cii hei Selta in jenen
3eil<n, Oll* bcneiT n«-' tiie 'iVridite eine^ 4^f^^'t!0t, Slrnbu unb 'liliniud
unb bic imdi l'itngeii nub ^.^reltcutivnbcn uetieidiiteteii lerrain^ unb Cxti'
beitiinmunatu bc^ Öeoflvaplicn ^^ftoleniaiie »ütlicgrn! äWit SJcftimml^cit
biirfeii luir üuu nmndier ^elfiifwbl jagen, bofi ihre Umgebunfl fidj im Wauic
bcr 3"'jr'«inif"be luicberljolt wevcitibert Ijnbcn wirb, bafe in Solfle einer von
bicjent unb jenem 'üh^arrn ober Sanai. genDmmeiien anberen 91i(^liittg balb
naije an bemfeliien, balb fern oi^n ifim, balb an feinem rcd)ien ntib bafb
luicbec an feinem linfen Ufer fie giicgeu Ijnlieu tuirb, — 3« 'äcjiifl niif bic
^eftimmnng bei obcräo(>plij(^fn Xiiftrllte waren loir in einet bei weitem
flunfligettn L'age. ^ür bad al^ ein id)malcr Streifen VanbcS f,u bciben
Seiten bc^^ 'il'il-i jidi t)in;^ictienbc obciöguptifc^e (gebiet licR jic^ bie Uafje ber
ein^jelnen iMnue unb ifirtt ^aitptftdblc nadi beii in ^cjng auf fie in ber
StiAtimg uoii ''Jiotbcn nadi «üben flcorbnctcti Siftcn ber lempellpüube unb
bcM in ftrofter j^oüT iiod) uorljanbciicn Tenlinnlerftäticn äuweifi mit ©i(^fti
I}cit beftinimcn, in bcr bis ju Ui geofir TOeilen fic^ cnneilernben (fbenc beö
in ieinen äÜaüerlÄufen )o nruöen SiJnnbluniicn nntersoflen fletorfeiien unb nur
wenige ^enfinäierjtäiien auf tnci je nben Xella jebod), ba ijt ee unglcidi fd]Riie:
rigcr bcn 20 bort^in getjÖreiibcK Waucn. 6ou beuen bic lempflliften iitte
St'cnntnift geben, iljrcn ^Jjla^ an^utucifen, ben fie Im toeftlit^en, miltlcien i?ber
Ptttici)cn Xella einft eiiinaf)men $lit ben "^lä^n, roo eiiijt 9JitmpI)iü. bie
:C»fliiptflabI bea I- nnterflgiiptifdien (MallC»^ nnb Meidialjauptfiobt ber erfteit
Xqnofiien, loo Sllejanbna, bie nac^pljarauiiifdje Mcfibeitj bcr ^lolemaer unb
bic Siäble Bati, ficUopDlt«, SDtettbe^, Zayüi unb £ieroopolid ge^
ftanlicn, burt Vibcn luir bic rinjirifn, unb unter itineii uncbcr nnt in ^Kenip^itf
unb Zanii Ucbtutcnbcn XcnfmnU-rjliilteu in bcm ganzen meiteti Xetiudcbict.
für alle übrigen (Maubanptfiäble Unterägi)pleuä finb mix bej^ügtif^ ber $eftitn:
uiung itirei ^age lebtglit^ angeiviejen auf bie in ben itne cc^alieu gebliebenen
240
$tr aftc scQQTQptt^dte (iint^eidiRg itt Satibfi.
otwräguptiftfecii Xempeln anQebrö<6tfn gfociMpöi^fn Xcyte unb t>if l)icr unb
ba in ^npnni^urfmiben fid) fiitbfiibcii ^loti^cn. 3" So'flc bief« Wr Unter:
ägpjjteit fo fpÄrlirficii 'iWalmal« finb knu dud} bic DendjicbenTtcii ?riiii{^ifn
über bie l'a(|c bc^ einen iiub nntcreii iWniicv oufßeftefii tnorbeii, ja fefbft unfer
ouf ÖgijvtiiÄem iBubiMi fo beiitanbcrlcv Sirn[if(^--^3iifd)o, bcr überßU bort We
Sßlß^e, roo auf imb iiiiler bev Srbr cj 'Xcntmdler fitcbt, fu oorjüglidi lennt
unb beu iiitter allen 'Jlcgtiptülvgin am eingebcnbftcii mit ber (^CDgtap^ic bei^
oltett '^(egtfptend ftd) befaßt bot, burc^ ivcl(f)e 9lrbeilcii »nfere Jtciintnifi auf
bicfcm ©fbii'lc ntiflcmcin (icfürbcrt luorbcn ift. feltift er finl, inib manchmal
fognr in einem iiiib bemfrlöcn SScrfc, feint' ?tiifirf)t iiticr cinndnc Äniie unb
Önii^fluptftiibte br* X)c[lfl njicberfjolt gcänbcrt. Of' f* n«" "«"^ Hir ben
flröBten TfjetI ber 20 iiitictfigwtifi^cn ©niie unb ibrer ^ouptftnbtc bei ^ox=
\ä)\m\] fli'Iiittflcn, t^eil4 mit fliiSftler (^JcnQuiflleit, Iliril« «nnäljcrnb iftre SJoflc
ju beftinimeit, fo ift ti iebod) bei tini^elneii, iiiclne^ Xafitrtialtenj', trof bcr
großen 'iöefliinmtbeit, mit bei mntt il»tcii bieten unb jenen l*Ia||t juseiDiejen
bat, noch fet}i; fraglicf], ob btefer $tA|} aiic^ mirilid] ibnen .^tifommt
Slnf eine iPcfpvcdinng ie& Xiclin, mic ei. tnnbfdjafnit^ betra^Iet, in
feinem om *lii)rbranbe üdii ben ©oflcii bei TOittelmt'creu bcfpülten, im Cftrn
nnb ^eflcn uon ber ^Mlfte begri-n.^lcn nnb in ber ''3l\Ue uon j^n^Uofrn
Saffer(änfcn bHrrf)jogcnen (Mcblete fit^i bßrflelH, wrlc^ie YcrrainueiÄnberunfl
in bem gciammten ^ellolanbc nn ber ÜKcrreöfüflc roic nn ben Säüftengrcnjen
unb im SiiiKiii tni Saufe ber ^a^rtanfenbc ficb PoUnogcii, weldie dttdftung
etnfl bie ieirc Sbene bitr<fifcf)neibenbcn , in frfjiffbnreni 3"it<i"i>c gebolienen
fieben 9?ilnrme ßcffflbtj »on beiicn in ftegenniori laum ^ie bciben ^cutigni
^^nuplannc, ber Don Stofrtte nnb ber Don Xamielte, in ibrem gon&en
Saufe für gri^ßerc Strpmfdiiffe fo^rbur finb, njcldir Siabte einft an Httn
SSfinbungeii unb Ufern gcleßen, nnb luie üiele Bon ben ie(|iißen fo ja^lreidw«
Xella-Crlfdiaften itircn altägtiptifdicn Flamen noc^ bi-s ^euJigen "ZageS bnoalfrl
6aben, auf aQr« ba» fatin itb t)ier in ätüdfidil auf ben ber (^efdiidite bes alten
Vlegttptenö in bem üotlicgenbeii SJerre ,jii3emeffcni'n "üaixm nidit uaber ein;
geljen. luic id^ cbenfo SJcrulc^l (cificn muß auf eine burc^ infdjriftlidje ^fngübcii
(leflilljte Segrünbnng ber mn mir gcnjonnenrn 5titfid)t über brn ben JO untcr^
ägnpttfdien föaiten nnb ti|rcn .^anpiftäbtrn im mefllid)cn, ntittlrren unb frß>
liäftn ttlia anjtiiDeifenben "^la^. Ou Äürje bii'riiber alfo nur (^Igenbei:
9m nörblic^en iRaubc bei Xelia, loo, biirt^ Sanbbüuen unb fd^maLe
flaltileinftrcifcn com äfteere getrennt, in bet ^idflnng von SSeften nadf Cften
bcr äet 9Äori»l nnb ber wn ^bn^ir, ber Öbto-, *^urlo*^ unb
'äKenjalefce ftd) ciu^bveilen, lagen etttb^m bic tion beu allen ^vcicm
1-ü^4
(S Q M^ ', Pohuu „^intcrfanbsfeeu" unb
Äthu ober mit borgrfc&irm iMurnlartitel Na-a^ha „i^api)ru«fümpfe"
nannten Sßoffcrb()>itte, au» loelriKnt legieren fRamen X«-jitbu, ber ond)
4
i
^it altr flcogiiipljiit^e ISintljeidiiifl t)c« i^anbr».
241
I
I
SeAcidimiiiQ tcr gfliijcn fo woffcrrei^cn, ooii Sümpfcit tnib Seen ftfiinifii
2ellolQntifd)nft flcbraudjt loitb, liic ^ccobDl'liftc iÖcuenmiHg Natho, bo*
Naitliii bcr Notitia (Jiftii. nittt ba^ Xeoul bcö ^^ttoli'tiiiiur t'iTtftnnbcti \ü
fein fdjehit. 3ii biefeiii ©i-bicte mm, äipijttiCH bcm an bcr y[uiöiiH'iti>ij}f
bcS ÜCella fic^ oUSbteitciiben äee <X. 4t t^^ Meri.t, bcm 2Raifoti8
bet l^tie^eii iinb 9ii>incr, bcm fimligcii ÜKariut itnb bcn bic am Cjletibc
bc^ 5iorbriinbttf fl([egciie Stubt "^Jclujinm umgebciibeu SiiiiHjfcn. lucldje man,
roie 3tra£)o iinö bcrirfitcl, a3oratt)ro j.Unltffcn, Saficr^liiiibf" iiannlc,
bort frgoffcit fiA bie ooii bem in ÖbnÄonvicn nniictöcifuii Siroiii nu bct
Sübfpi^c öc* Xflta erft j^ii i\«ici, bonn in ctiicr Siebcnjöl)! (idj nbitocigm-
bt*n fflnne ins 'JJlecx, hncn lucftlirfjftfr bcr SVfliiobtfc^c luib Öftlidjficr bcr
iCe(iif>f*^f> ""ö älüildji'n bcn^-n bnmi bcr S^oCbiriitifc^e, 3fbcnmiti(rf)C,
'■i*^atniT(^i; obtc^^Jbntnictifdiic.'iyicnbefiiil)!: iinbZanitif^e bic iiod|91i)r.
bcn Uli imniei' breiter lucrbnibc &vm in ncrbtorftlid) üb«: nprbßfUidj flcrirf)tctcm
Sttuje kuK^i^nitten. S?Dn bcr cinft im Cflcn ouii Slfjanbrieii in bcr ©cgcnb
bcs fii'iitigcn Slbiifiv nclcgencii Stobt Sanobus jagt Strabo 17, 37, „bnft
iic auf bcm ilonblücgc 120 Stabien (3 grußia^iliijdjc Üiiilcn) bon ^Uc^anbi'ia
cntfetnl nciucfen", bann löhrt er bcirigtld) bcr ^JUlninnbuMflen ffinp. 18 fpil:
„^a^ iiai\o\}ui folfit ^ci'<if[ciim mit einem lenipcl bc$ ^crliifc^, bann
bic Jii'auobiff^c 5)Kinbiin9 iiiib bcr ?tnfaiifl bes Scfta. — 9Iacf) bcr finiio-
bifd^cn aJHinbiinß fofflt bic iöolbitinifdic, bnnii bic 3cbeiinl)ti[(^e nnb
lBf)atiii((t)e. — Sin bic •i^Ijotniii^c fitiUcf« fid) bie 3)icnbcii(dK an; bann
folgt bie XnnitijdK in;b jule^t bie '^ielufifdic. 3ii'if*i''i bicfcn finb ober
and] noä) nnberc un beben Icnbtvc, glcidjfam falfd)i: ailüiibiiiifleit", — '-Won bcm
bie 9tptbTOc|lfviJ}c bc* Xeltn bilbcnbcu ÜÄniro tiefer, ipufclbfi nn bcfjen "Korb-
[eite, an b» '3lcüc, an »eichet fpäter Stle^anbrin erbaut lonibe, bic
8tabt 91f}atot
i**) (^ i
an ber Sßblveftfeite ^toei .^auplfiäbtc be4> 8. Q^aaeS ^a
Q Rä-koti, !opHirfl PiKOTcj unb
rea V i j=x a
'i Tic .i>äu(tr »OJi Sl^nlotic bilbeteii fpAirr in bcr pdii tort aus norti Cftni
1)111 fi(4 ditS breit rnb>tit 9llc;^aiibeTfln&] bereu lucfilittie ä^orftnbt. liiii iitjdirijilidjvc
SeIcA bäfür, bttfi Slkjanbtifti an btm 't^lnf^c bei allAg. 3tdb[ %afi>ti erbout mcrticn.
finbtt fld) auf eiiift qu« »fr '^lolcnincTjL'H lierrllVtriiben SnjiliTitrtofel, Die noi einigen
3a^ieii beim Sau einriß ^nin'e« in Gntto (iiifigrßraben moTbeti unb iiuf ber eilt Ijierogl
tttt wn be^tot 4iftDcif4i(it ^nietcffe etnuetRei^ell ift, ei» ixi Oiliintieti her $iieftrr-
li^aft Den Stito br^^ilßtiili bei il)Tem .'^eilijiit)iim flfidienltrii ^'änorrner erlaffenei
Seiret, bniicl Dum 3iii|Te Vtl bti ttiiitiQC Vtlrcunber II.. fiic beii bet Segrilnbec
ber &(ijii&eii&l}tiaflic. ber ipjiteie ^loleniduft 1.. tiart) bent ^obc nir^fliibeT» b. dir.
VtffUpttTi oCd 3taltl)aller ueriualtete. Cbgleitb in 9Birtli(l|(cit fibon baniAlf ber &6m^
fleguplni*, Uflt er (id| borfj' in bicimi befiel iiürtj iiidjt bie üMidjfti eflijttlifd)en
lEbnis^liiel bei, fonbrnt nennt ft(^ mtr «et & „ttt ginge t^ebteiet" »bei Imk k eii
242
Xir nitc gcDsiQti^ifilie Gint^tihiiiQ bti lUotttie«.
Q
A
Pa-mer „^ie SceflüM") iiitb ?rpi3 \„ | ggg ^ © Nu-bapi „Wf
Slobl be^ '9tpiä") ftnnbcn, b\i Ijin sum OTempöitüAcn ©cbict jDfl qh bem
fianicn SÜJeftraitb ^e'S "Jclln öie libHidic äl*Kftc fid) hin, bafclMt bic lot|Uid)c
C^rcttjc bor brei erflcn iiiitftäiiirt'liicfaeii Ölauc bil^l'nb. — ?tui bcv Cftifitc
bf^ iidta, Wo lieutc sii'iittifn '^ott SoTb iinö Suc« ieue lucglür^nbc
SSflücrfttftfif befabicn raivb, lodcfec an bcm in b« Orfiril!) tc b« 19. ja^r-
!)iinbcrtä benlmiirbigeii 17. ^ioocmöfr li^ßli bcr btimafp in politifclbfn
^cilunflc» imb benftri)!i)d}cii ^'^"'^'"'li'i' ofln l'änbt't in bcii äkilräbenftcn
^Dbpieifiniiit'n al4 ein bJe glänjc7ib|u-ii Zhatrit brv ^^Uiciraoncii biirC^ feine
'&txk iibfrbicictibcr Sicrrfd)cr gcH'iirU- iiiib loniiflc "^alm baraiif mil bcr^
felbcii UcbcTtrci billig scjttjHtäljlc MEjcbiwc ^»Sn'n"" !>"« ©cltocrW)! Übtv^
gab, in jener ^rgcnb traf brr in altägiipti)d)er ^cit upn Elften trcr in bai
"Eelta fiiimntfnbc eine bn* üaiib bcr ^ilbnraoneii bprt gegen ofiotiidjen Uebcr^
faU fdiii&enbc ;>ifil)e luoIHbcfcfiifltcr lälci|)c flti, Hon bciien cft in beit S"-
fiftriften bic SRcbe tft «iib bacn 3"ft'^"*^''^tJ*"fl Hd) nonifnnit^ nadf ber
9.*ertreibHiTfl btv oon Slfien fier eingcfdllcnen Gröberer, bcr fogcttanntcii
^iijlfti?, bii" ."pciTidicr bec 18. iinb 19. Ii^miftic gniiä beionbcr» angelegen it'm
licfjeii. Xn^ ftnb offeutjni bii' ij i , , ^ | anbu-liak „bie äKaufrn
b« j&erri(t(er»", „äri er rli^si" Sali'- „angelegt jur Butürfrocifnnfl
ber 'Slfiflten", roc(d)c nati) bcm ©tri. %ap. I bcr uon ber .^iiinptftabl bc*
7. ö)nui'6 Pa-nobii (öeiif)a) nnd) Sl^ipn flicljciibc Si-nchft pnjurt, luib weldje
nod) l)Oi\eidMU'nber friucilint rocrbcn in einem gegnimiii-tig in ^etcr^burg tiiifj
belfaljrlen ''^at^^inibj, Don ipcldjem .^'^evr <i^oUiii)d)eff, bem bic älMifcnic^fl
bct ^(cgiiplulpgic in lc|)lt-r 3^it niebrcrc ^ui^wid^tigc '^ttttljcilungi'n t>ccbonIt,
uib} iicnntni^ gegeben ijat. Xort lueibeit biejelbcii genannt: nnba hak
Encb ut'a senob non rüt liai &mu er kern „bic SefluiigeinaucrB
bca $iirrri^cr* — möge er leben in ^cil nnb Öciiuibljeit — ,
tiirld)e ntd]t julaffcu ben (£iiifaE[ bev ^fiatifdicn 9mu auf äQtfp^
tifttie« ökebiet", ^'^roiic^en biefer ^Icgtipten (jegen Äficti bin frfiRtfiibot
Seftting?fi*tle nnb bnit Cfrranbc bc« ^eiia Uig tuieber, rote bicd im gaugen
kern „bcr ^ti^e Slegcnt Strgiji>ien*" obtr €atiae t^itrDglq^r^ifi^ nriebngrgf&rn bnnk
c^s. ^= HS ä' ■ CC3 <=> * a „Stolemfia» bei eotto»"».
Ptulau« p» Dlitehatr»i>*n
3n bei bie aliäg^pl. Slabi dtatoit erioütinrnbeti etefle jener 3nt<^t>i> ^<fll ^ vni
^iDlnttAn«: „fh madjlr ^^ii {riner ;)lrf<beiij bie {Ve^ittg, itot^ bem Äönig von Oba>
iinb Unlrriügupten 'Sitblinn Ui flmmon, StiifcTtcählter See dto) «cd^b hn Somie
(91lr{aRbtu«) beiiantii, an bet k^fit ttt Vlrctee ber ^nirr, Statoii tieft He
frfitei'
£r\
Rakatl
IUI - f ctkrnl
Sie altr gcocitapl)tid)( @iiill)ciluiig br^ £anbc4-
243
I
ägifplifc^ni ^JHItdnl an frincit äftltdH'n itnb ivcftUc^en Ol^rcnjeii bei ^TI ift,
bic Süfie tiiti{(t-l>reitet. ^Jtiir in brt !iDiittc bicfcd an bir ö)tti(l)rii 7clln{;aur
jioßnibrn Sl^iii'tcn gebietet (iubcii tutv einen fii)ninlcn atretieii iniditl'flrfii
Jhtltuclaiibe^', bas ipgciinnnti' SBnti-^uiniUt, ein in aUaQt)ptiiil»cr 3i^>t,
in äl;iilt^cr !iBeifc luic bie IL'anbftbail t^ajitm, burd) eine gcfdittfk iXanal-
iinlogc bcr '^it^lc olnicfnnfienc'- IfVToiu, iinb •^mav wcrbniill b«\^ffl[)C feine
llnUDßnMnnfi in inidjlljatc* SUiltnrldnb ber Einlage jcntö iiiirt)innK' für beit
3?«tc§r mit bcn Säubern beS feritcn Sübenfl unb Sitbciften? fo rotd)riR ge:
iporbcncn annale*, btti b« Doii (irit'fl)iid)t'n iinb röiniirtjen 9Iuloven nnlcr
btni ^Jiniiteii 3eio){ri-:> flcfeicitL' lljlicirnü Sinniicj 11. spn bem üfilidn'tcu
'31i(anii ou« qiitr bnrd) bie Sl'nfte nnd) bem See ber Ürotubilr leilctr, coii
wo nnö bitnn berfelbc, luie c8 idiciiit, crft unter ba t'crferljcniiSail in fftb^
lidKr 9^id)lini{) hi4 ^um rol[}en üOtccvc [)in wakx tortijejiitivt ipcrben.
So WQr bie biiTd) bit Itjciliing beä Strome* flcbitbelc, in iljrer ÜÄnflcn-
au«bel)niing uou ctiua :^0 beutfdu'n Sllcilen fid) \>on bei' jdimcilen sitbfpiQe
on atlmoölid) bi# ,\h einci' ipfeile umi iinbcjn -l'> bculfdjfii ^Keilen nni:
befinrnbe "S^elto ebene im ^ioTben, ©eften imb Cflen lieflvenst unb bie *_*ü
»Saiibiftriftt, in lucldk' nud) bcn geogi-dpfjifdjL-ic Giften bcr Tempel iljr »on
^o^(veid)cn SnJIerlniifcn bnrd)5O0fnce ßcbicl einnelhfiH tiKir, biiiite nat^ ben
be^üfllid) i^rer Üa^f in ben Snidjriften ftdi finbenben ytüiijcn in folflenber
^Jdiorbnnnii ber iuefllid]eii, mittleren unb üjlUdKii ^'anbfdjaft jnjuwcifcn fein.
es n>dd)t bicjc meine Slnorbnunfl fon bcrieiiiflcn, für iDcldie fid} fdiiieSlit^
'^runfdi in feinem ncueften geugtüphiittien ^'cr!e enlfdiiebcn Imt, nicbrfflrt)
a\t iiiib gebe id) s'iv Ueberfirijt nod)ficl)cnb in einet in arabliiiificn Umiiffen
bie ©cftolt bcfi (iflt)t»tiid)fH %eUa aniiÄljcrnb fliifmeifcnben ä'i'ftiiHng iiadi
9Iiinimevn oon t— XX geoibnet, bie iingefflfive Seige bev 20 nnteragtiptif*cn
iMiiiif on, lueli^f fie, nifincs Si'odiieni', im loeftlidjcn, midieren nnb öfilic^e«
3JcItii finft fiatten*): (Störte f. näd)i'lc Seite).
9Ttil ben in bee Stiditnng üuii Siiben no(^ giorbcn beitie,\5I)llfn Xifiriltcii
bcf ineftlidjeti lellii koinnenb unb mit bem ntfröi^tlidiflen Oii'bietc. bem von
^^cliiftum enbenb, itiffcn bie un^ überlieferten iV'auUft^it Untcräg^ptenl^ n^tc
idj fllaubc, in fulflcnbcii brei Üilrnppfn bie fönue beiJ roeftlidicn, mittlfre«
iinb JSftlid)cii ^ella fliifeiiicinbcr folgen:
I. C4rii)?pe, nmfaffenb tic (Maiic &f« nx^lidien ^rtta.
i&an I— VI.
*) t\t l)ici flcßcljfut j^eidiiiHiig ift oun mir iiiii: auigi'fli'lli nmibtn, imi öcmfeier
rtniflcrmflftni mnUrtitlitlt m muciien, roit iiiigffÄlir &ic SO «ane fjdi in bem rotfllidien,
iniitlcicn uiib öftlid)cn Xelta i<rii[}eili>]i. ctlitfiurrfiäiiCliil) tann btcfe in gialiliinticn
Umiifjcit fii Uli Ol jene ^-^eidituiiiti bir C^eflatt te« Xrlln nur aiMtäbeitib mifbeTgL'bcii.
Xci Jfiiftfiuaii& mic bie (^icn,^cn iiri Kiilmilaiibf^, Uf LUtiitfii; bn iii^itilidti-n £c(n,
wie bei t'unf ^c? ^){c)iiMrt utib !£^iiinirl(eiirmrü lötitifn in iDinben küiiirn nidit nenau
fein. \1i)i cntrr bcjoitbcicn Matte br^ Xi'lia bU^it bit alcni Xiflritl^ imt) Crifiiamrn.
fo weil fie beftimmbat ^nb, in bftfelbcn äS^rtie mit in teil obcräaiivliid^en harten
ei nflrt tagen loerben.
$ie aUt gcBgiflfbifdre iSint^riliing tri £a^^t^.
245
I
I. «rtnnsf. ftflu I— VI.
SifT fiiMi(l))ie, nodj obcrtialb txx SlTotiit^nliing cirEcgenc ^au, mit tirr
uptftabl «*«. J\, o Men-nofr, tveldjct Slamc im ßi'ptii^cn btitdj
©aiiblunfi bfS ÖDöötltf" n in m iinb ^bioerfutifl bfi< fiiwlcn r ,\ii AieJlK^!
mib 6ei ©rieben iiiib SliJmfvn jti "iDU'inpfjii gowüirbcii. 3!ebcn Meuiphi
romml im fiuptt{d)cii autt) Mcnphi unb Membc Doe. $t(ri>on bic in bcii
flcilftfififtcn flniimfnbfte SrfiiTibiiufi Mempi iKtßcfcitct, (uä^rcitb bic ©ibcl
fid) bc^ ^'iBtitcii^ 3h>pli ii'bieiit, bi-ii an allen 3tcUi'ii, ruo er üDvtommt, bic
LXX biird) ÜD?cinphit'> tuicbiTgcben, tili Scmei?, baß bcr biltliji^o Stobtimmc
9I(jpl) itidit, lüic «PH SÖviiflid) „Ölffd). Slffl." iinb flitbcnufirl^, unb iiacf) ihm
nun von uu'Icii midciiümiiicii loirb. auf bic itüiio^ifd)!.- iKrfibcn^ ^apaia bcjogni
ipcrben faiut (jicbc bnc S. 75 ?litni. in %^ejiifi liitiauf ddii mir OJciagtc).
©ic bic iPcii'Dliiicr bet jprilcreu Wcidi'StiniHtlfdibt Soeben juni ?Imon, \i>
rid)lelCK bic 9JfcmpI)iieit üu bev wn ihnen l'liili genannten OJoltbcit iljrc
©cbctc inib wie bic ^iKlHutfv nnd) ihrrm Simon Xn-siuiyn „3tabt b« lälnipii'*
ifjrf Stobt nannlfrt, uiddicii Flamen bie *i1ibc( flpnati fo biird) „9ii).Slmon"
roicbcrjiieltt, fo nrnröc «on bor ^JicmpftilifAc» 'i^ricficridiaft Ha-lta-tnah
„SSofiniinfl bei- fflcftott Ui i'tiTl)" iinb Nii-ptali „Sinbt bcä "^lotj" bic l»D(ft--
^filiflt' ShUtiifftfllli' bc-3 llJtßl) (icnnnut, a\ii locld}« Ictlcvon ftli'iienmiiig Xu-
ptah offfnbnr ber öon ber fflibcl ßcbtondjte 9!fimc 9Iopl) cntftoiibpii ift.
Xie Övisit bicffv 5tabt, btven Wriiubung bic Söge bi-m bif Slcihc ber ögni:':
ttidjcii :^tirrfd)tT crL^fim-iibcu .Minug 'iU^ctie^ iujdjreilu unb bic bie ll^ljaraoncn
b« «ftfii "SDnafticn 5nc i-Hiupiiiobt bf« gceiiiten 9lel(fte* crltobcn, ift an«
öCtbiiriit bnrd) bic iu bcr 9iälic be^-ctiPa *JU fiilPin. Pbcchnlli fldiro am lueft^
liefen 5tveiiiiifcr gtli'fleiicn Xocfc« aJJit -^Iflljiitcl) (lujflcfunbiiic itvlvüulitatiie
\Ki itönig* 'fßautf**!!., bic eficbnn offcii6«r oor einem üo« bieftm ^crrfifrcr
in 3Hfmi)f|id gcßrünbeten .^»filißtljinnc flcftanbcn, ntle bnrdj mrt)rcrf cbenbdfttbft
grfnnbenc ©rndjftiitfc miberev Statuen unb oufflcbedte 'HJnnciu aller Icmpel--
unlagett mit St^id^rlftni, iDcl^f bicfelben al^ einftnialS im Stabt{)ebielc bon
3Kentp!(i^ flclfftcn aiiäweifcii, unb «lo^ bic DlehriUJOliS bcr allen IHeidi^tioiipt;
flabt betrifft, fo isiib uu^ i\)x aui^gcbetinlcj' Terrain ntarlitt burdi bic in
ber ?iof)c bcr Slnfcnplitnmibf öon Saqnnrii anfflcbcdten 3lpiC-iiräbcr, bn-3 fo;
genannte »erapcum, burdi bcn in (Mcftalt cinc^^ iHiefcnfpljinj bei ber ftroßen
•J^iiromibe uun Oii^elj tem 9ta 3(rmadjiä cuidjlctcn 2eii4>(.l nnb bcn unim-it
bii»i>H anfflcbcdlfH fdiöncn IMronitiiuobcrbau, wie bnidj bic laitfic Meiljf ber
^VrainibcHflruupcti vow iJifc^t, Saficiara, ?lljufir, iic)uiet--ct-9(rTinn,
(Hi^fll unb 'iltiuMioflfdi, um roc(d)c bcnim fidj sabltcidjc bcn ^fitf" bcr
rtfifii XijnafHeii nniicljöi'citbc Wräbcr griippirtn, in bcncn firfi bic ,\umcift beni
fttnißebniifc uernninbien liolicn Siiürbcntniflcr bes iKetd)e-J, lucun Iftunlid), in
brr 'äidtie bcTicnigcn ^'i)romiben bcfiatteu licfecn, bie itircu götüid) rerchrteii
^rrfdjcni nl-3 tSrnbinal bieutcn. "Oloäi geborte jnm I. Öinn aiidj ber QeQfm
240
$ir altt nto(tia)}i]ii(^c CintrKidinfi bti Snutir^
aber Don SOIrmpljiS nm ßilEid^cii SicDmufrr grlcticiie ^iftritj, iDflt^cr JiMtre
^uffltnmcti mit etilem uom norbfiftlidi anfto^cnbcii 13. uiib 14. (9au abffi-
Snirifiteii Oebift ju einem bcionberen fcibftftäntii^iai Üiau crtiobcn tourbe. Sic
1
fpäirreii ^tileit führen tt)n a(« ben lM. c3s^ An auf, t>cr bie goiiAe im
Cfieii ber ftlMirfieii .'Ewifif be? ftftlic^eti XelM fi* nusbreitetibe SflftmUnb
fdiaft bi^ .^Qu &iabt:7iiiiiil.ii umfaüle*^), tuic man ebrnfp, in ^Ibtrcnniiiid
*) Gf^Iiil} mu6 flA M« (Hrbirt ii*n An b\t ^iir Vudji tion 5h e« rrftrcrfi \m\kv.
»eldie tuifl) l^ui bir van Aeikn aeitanitt itwibr, tnt» wit buub UliniH«. HM
3){f alte gfdgrap^ifdie (fini^cilnild l>r$ ^aiiftcd.
247
I
Dom 30. uRb Ifi. O^au, au« km Me itürblidit ^ölftc bc^ &jt(i(licii 'Stella
beOTdijenben ^iiftcngcliiet, lucl(fic^ im "Jiorbcn btr Xiiiiiilatcbcitc tis *4J([iifnim
fid; [jiiijii'fit, tio<6 swci bcfoiibere tl*aiic biibetc, bcn 2l*. iiiib 2:1., in ml6]tm
Iffttcmi ein öam-iiut üU )panlJtftn&t anafgeben loirb, öi'rOH Sage iin^ &cr
cttto 20 fliloin. iflMucflUd) öpw Sflrciiiiat) (^^efiifiuiii) gelegene Dtt XeH»
Sciiiiit bcjcid)uct, wälneab tSkau 22 "'"Tr Cbene» in ber ©egcnb Won
lell-XcfcnHc fidi nuabtlmte, mit bot ^aiiptjitcl&ttii '^a^jlmä imb £icia-
llcüpolij (ISlKi'M,)- 3" bei» iit filtet ^at noc^ üiini aJfcruptjitctf ßcfjiJrcnbcn
Cftflfliictc Ing, 3Jfemp()i* jicflctiitöcr, tiiti ienfciUgeii Stromiifcr b«« bcii ^lameti
Ru-iLu „baö loeitc J^fCitittliai" fiitirciibf Stciiibnidmcbict, moKitft moU bie
bort joljlreii^ bcitftrtftitit flcmcfencn Shbcitcv iiim gvpRcit ^tjcil «tiiicfifbclt
rtcuicfcn fein möbelt. 9tiitf bcm üHflmcn jeticT Slrbeitcrtolonie intt DDTßejeötem
gntiininalartitel ta, iitio Tai-oau obeiTmau oiisgefprcdieii, bilbcicii bicWviet^cn
(iiicii 3tobin«iiiicii ItDJii, vok \k einer anbern etmav lucitcr nürblid), an bcr
StfUe bcä IjfHtiflen SllKioito flclennieii äiabt, Chcrau „Slanipfftättc" iti bcn
^itfdiL-iftca (^cneiiinl, bcii Statitni '^faliiilün j^iibeii. f€ielic bn^ <3. 175 unb
WiimerC. S. l'Jl iibex Xtuici iiiib 'iiklniUiii ökiaglc.)
SEBenit audi befliiniiil bie .^wciliibrbUttiflc Iftirnniibctitiviippf, blc uoii 0)ijc[),
imb ipoticfcfteiiilid) ciud) felbft bic iiövblidiilc, bic in.m Vltiii-iKotifdi, iiodi jiir
9lcIri3;)oIi* »011 aWcmpliia (le^örteii, io iimfe fidi bod) in fi'atevcu 3i"i' ba«
(Scbici bM nbrblitfi cinftoftcnbeu 1', (Mnueö Jeftv weit füblii^ in bif "ilfofropoli*
üon 3Ärmp!)ia hinein, lii>; in bic lääefienb öoii 'Jtbuiir iinb Saiiflarci crftrcdt
l)abeti, wie eine bie S^cnualluiin bei» X. tilatibiiif ^alüilln'? feiernbe grie^
<&ti(^e ^ufdu'ift itu) einem Lu'i 4^i,^el] nuji^eiuiibcncii Stein tk'i bctillid) aa-i-.
[pnd]t. ^m Sfibcii fdieiiit in ber (^etieiib j|iui)'d)en bcn ^^ptninibcn von ^ifdil
«nb Xaid)iir bic &xmi,v bt** l. nntcrdjiiipliirficn unb ü'-*. obcriiftijpliidjeii
Öanf-5 ßeiücft'H yii fein.
II. 3ii bicfeiu l^aii, bcffcti Gebiet füblid) aii ben SRcinpIiit», i)ftlic^
an ben t:). &au. bcn fietivpolilr^, nörblid) an ben 4. nub ncitbU'cftlid^ an
ben 3. flieft. wiib ol? .^^nuplftabt Sichern genaitnl. iveldicr "Mmt bntcft
ben im 5(cfH)plifd!en tjiiiifigen Ucbctgojig bc* cd in »cli iiiib burdi Sorii-piiiifi
bcä tei CrtÄnanicM fo beliebten | pa. bei bcn Äoplcn jn Borg;*!«.
(Boa&clieni) geiuorben, tvir tDtr eine n[in(td}e Sl^anblnnfl bei bcn Stabtnamen
Pa-usiri in iPufttle nnb Pa-hast in Sönbaftl-j Imbcn. Tcm 9fnmen mie bcr
^Qc naäi bürflc fidj mit btc iiltäi)t)ptiid) £cc^rm, fpvl^fdj ^-Bnfi^cni genannten
anim.IV.SO etfa^Tcn, wo e$ von birfrrSiif^l I)«fit: ..Hltcr Hi^n^ qncm AnUittnAean
Tocanf-, unb bnfj bet im iiiblidjfit XifnU »«^üftcngcbirtca An, ^Itmvhii ßSflfniifecr,
li(0ciibe Tinrili mit bei 3iriiit)i'ttcfilolonir Ra-üii. bnn fpcitrtrtr Xroifi. nort] mit
pili3Ieniiii)j[l]cnO)cliirlc girlj^nr, ^ti^i am i-infi von^iiiiticf} mtitirlhcillrn €ortop[)()ft'
tlifdjrifl üPii Coiilaq Ijcrptfr, in WfldtcT bcr ■itciiteit)tiic von firij (flgt: unii.n om
nn unpb-liaf ab ti ro-iu ka-tu ran. ts, b. .,Jd) lui» in tsti acaiiiliff^irn clabt
auf bcr Cftiriie tion iOlempfjii, Roan tlr*ia> fleiwnni mit Äanien-.
'Zie alte gei>srabbUd)c SinllicÜuno \>ti Üanbcl.
Stabt bns etwa li fti(om, mitcrfialb Öüscl) (im iorftlit^cn fsttomufcr gelrgnif
S)OTf 'itufim JiuiammcnfteÜcii la^en. 'Uls Sc^icl^gott bcd förnicv nrnnrit bic
3ii|(I)viften bell cimfu"» ^oniö imb aii beficii ÖJoni>niu ^ic ÖöMin Sofl,
rtif[(^e bici (^ricc^tn l)\n mit iljvcr Srto ucrit1id)i'n },u ij.aben {diriiicii, nioraui
fid) bcr 0011 ibucii bcr Stabt flcs^cbcnc 9Iamc Sctopalis erflört. UiUcr bcn
im Wrnbe bc'ä ^tahtjutup in Satitrara niifgcääfjltEn Crlfi^afttn, bit bcr S*ri
floibeiic in uiriid)icbcitcu Waiicti Cbcv imb UiitciiigDVlfHiJ l'f(o& ob« bei;!
ipflllctc, luivb ^llId^ eint im 'i. (^mi flflcfieiie Staöt Mecliir ßenonnl (fie^
^ümtrf)cn, fltciutt. c, art^. ©y^. 3^"?- XV), btc ict) fleiicifll bi», mt( bem
eiroa 5 fiiloni. iintethiilb ^difim liefn'nben !Joi-fi' cl 9Jld[(öi jit ib citri ficircn.
Tic yoK bcn ©i'ii'chcn IcrcniitV* flciwTintc 3ttibt an her Sietle be? Ijeittiflcn
^orfrt IcroTieh mib mnlirfcfteinlid) niid) ba« loeilcr iiörbüdi bei bcn 3(t)uH.
fjiijiclii «an Icricl) (icleficiit SRomcmpIii?, fpntcr .^laiiptftdbl eine« be|on;
birreii 3?ifli'iftc^, tverbrit no\)l ebenfalls iiuct^ mit j^nm 3. iiiitccätivpHfdirn Q^u
III. !^enn aiid) bad Gebiet biefc^ Qiauti toolfl itid)t eine ^o Tolofiak
9(ti-Jt>cEiiüinn Qi-lyaU tjakit ipivb, iric l'tolemÄiii* angiebl, fu mufe r^ bodi
imwicv^in ein fc^v ou^cicbcljiitc* geiuiricn fein. I&cr l^aii bcii ^^^eftcii* pbn
bcr lib»)fdje rourbc tv (icwönnl, loeil am ipcitcftcn in bie libpftfte Silfic l)ineitt
er xtiäfic, »DU lueldici- nid)t mii- einzelne X^iftnrte an bcr 9Kfcrc^*!iifte iirti
om 3Wareotijfcc iiocti mit ,^u feinem fflcbicfe (le^örtfn, fonbcrit niifl) bic in bcr
SSüfte fclbft flClciU'ire, incljrcrr Inflcrcifcn eom "ätill^nl cnlfcriitc Cofc 3cd}et<
licmnm „bn? Sal^ictb", bie uon Sirabo unter bcm Sffamen ^lilrtole^ at9
bcjoHbcccv Wou auJHciülivii- Wi-flciiö um bic ^tattonjccn, iinb ebcnfo Wirb ido^I
}ii il}m aud) flcljöil l)iibtu bie icuc^ lucttcr entfernte groftc Cafe €it?a^, bic in
bcn ^Eiif^r'f'*" bfnfelbtn !:JIoniett führt, tüie bie ^autflftabt i>ti 3. Q^oitcj, in
ber, nadi intd]riillii^Eii ^hninben jti fd]lic^cn, X!cnte ciiii jener Sochot-atu.u
„öefilbe bcr Xattclpnlmcn" ober „Tatlelpalnicnmöimer" genannten Cnfc einen
niifet unbebCHlcnbcn ^-Bcftanbtheil bcr tjinwofjncrf&afl bilbcteii, mcsfjalb neben
^'u-hupi „'5tflbl bc-j "ilpi*" ("ilpii bcr ©riccficn nnb 9?6mirr) an* Am.«
„Stöbt bcr XnttefpatmcnntänHei-" bie tMaiiljauptftabt man naniilc. (5ie(|c bo#
in ..Cafcn bcr libtift^cn ©üflc" S. 18— 20 nbcr bie Cafe ©iuat) nnb bemi
StrjieljHiiflcn jur |»aiiptftabt bc* 3. @aae^ oun mir öffagle.)
IV. iiitb V. Sie bie leiben yindiborflone "iRiltcIäaHvfciiÄ, bcr 20. unb
21., \o Ratten auci) ber 4. unb .'>. untcräi^npliidjc ein gemcinfamcd @tou:
jcidfcn, einen @d)tlb. über toeldiicm jloei "J^fcilc ficb treujcn. !£ic bcibcu OVaiic
muffen olfu iirflurünitlid) einen ctnjigcu (^au gcbilbct Ifabcn, au^ bcffen bri^
ben |)älften »laii )).>ätei ,jtDei be(i?nberc Üititic bilbctc, bnitf) ein bcm Q}aii:
jeif^en biitj^iiflcf^atc« ndrblid) nnb fäblit^ fie iinlerft^eibcnb. ScIbOocr^
flänblid) barf nnn berfenifle i^an, melrfter aU bcr füblitljc biefct bribcn
bcicidinet wirb, nidit int 'Jtorben be* nörblidfen flcfudjt loerbc«, iinb b« bnrdi
bic Sdjullfiiiflfl ton Snict^tiagcr unb bie in bcnifclbcn anfßffniibcncn
!Centmillrr bcr %iat^ Dcrbürgt ifl, an neldtcm einft @al4, bie bcrfibmle
3)ic alle gei>gin(>l|i)<^c Sint^cilung bf$ Santicd.
249
V^
.^uptftabt b» 5. ®ancÄ gntfliiUcii, t)ici-Of(Ii)p()tf{li 'Jy" ^ ^ Sa, top;
tift^ CiJ, in beit itetl^viftrn Sa^ai, fo fönnen unmögttt^ bei: Olqnöco«
politf*. SKiMietaitf? iiiiti 9JijmD*i 9t!cjni[bviiii>nim bcm fübliA öoit
2oiS flelegencn 4. ßoii ;^iiiici»irfi'n lucrbptt, tuic bct S3icomtc 3- ^f 9Jüu(i--
in \tmei ^ibeit ,,Monnaiää des nomüs de rEg;yi)tfl" aniiiniml, obre tute
Vrugf^ iii (einem iiciitfltn (iruficii flrcflraijtiifc&ai iE*crfc 3» tieflriinbcii fiidjl,
du^id^lieKlid] ber äUeneUiTtciS, ciiit MiiHiiliuii-, ^cflcu iuc[ii)e iiiiffr üefchclev
GoQegc dtc^toii in feiner lel)rreid)cii ^tbfiaiibluttg über bie ÜIquc br£ rue^;
f
^^^
-^.
>
t\' £[!)ulil|ii|ifl uoii Sfti*.
Iid)cit Xelta $tolcft ehilcgtc*), iiiib bic iiuiimcE)i: aiii^ ^nigjdi im ^}ad)lT{is)e
feine« „Dictionnaiix' 'fjL-ogmphique" niijgcgebcii fiat, beii tctrefffitbcii f^au
ic^t in bie Öcgciib üerlegcnb, rocldje it)m bic iuiü^riftlttijcii ^Jliigabcn jHiPcifen,
nätnlid) in bcit £üben von ^oTd. ;Huiii !>- @o» [vnnteit bic uorgcnmuilcit
Xifiriftc iüol)l itcliöil rjabeii, bfl fid) befieii G^ebirt fcßv nul növbüdi iiiib ncrb=
wcftli!^ bi« in bic t^Cflcnb um ftunupii« imb 9UtEaiibrin erflrcrft hnbc«
•) ^if betreff eil ^l■ ^bljonblunvi ijl ücii'ifnitlirtit in bm „M^lanReii tl'aixVolojfie"
RltttT bflll 'Sittrf „li'i'ofttaiiiiie luiufKtivi' (In Della. Ktuile wur rtilfDt^fu'Jiliou cIi^h
DOtoa ^g3'ptieiiK dv« i^ri^vinctrs et ili'it iliitrkt« uvec leü uomi gr^'u-roiuaiii« coi^e»
et aiulc«*'. ütibtt ifl bieft voi,^üfilid]e älbtiaiibliing, iurld|f nur bit eiflat » 3eha<
Qone btfpitdjt, iii4»t ioitoefcijl iPorbcR.
250
$ic alle flroQTa^^ifdit IStnC^riliiiig bei Sanitl.
fanii, pbglcid), was Uu ^JJomo^ 5llf?ftHbi-inoiutii fcclriflt, in 3Tti6etrac6l brr
'JUcironbriß fo na^en, am füiblicftfii Ufcv !>c? fflJavfütiefewi flcrcgcncn ^aupU-
ftaSt bce U, Ortiif* bif 3'iflf')i*Tiflfcit jii bicfcm ©nu lyatirf^ciiiHtfier ifl,
eine abioliiff Uiniiöfttid}rcit at'ci- iü &ie Uittcrbrinauiici ftcä nörMi^ o^n 2ai*
gelcgetieii ÜJtcticIoYti;* im 4, fflnii, bcr, a\i im Süben be* 5. ftclfi;'". iiii(1)Ti^t(idi
iittflfjiel'rn luirb lieber bii' i.'flftf bfö 4- (MßucS lonn n[fD Iciit ,'iii)cifcl fein. 3cin
Wcbicl ftieii im yturbni ait bnt *» , im 2übcii iiiib Si'citfii an bcu 2. unb an
icincr Sübuftipi^c fdjluf) bnu ben 10. Piau, bcu ^Uliiibitc«, auf bcjjra ©cft-
itnb iffiibK'itc im 4^ubcii ciiifdilifftenbe ö)cbict bei 7. CWaiic? fitft an. Äl*
feine ^auptftabl iieiinett bic üifteii ^ I tn a T'ckfl, roeldier 3lamc fid)
oiellcid)! fvTjoIten f|at in beiii moberticn Crl^Ttameit Xnd), mit bem ,Siifa(;e
Slafnrß, mie ^iir UitteifriKibiutt; woii melircveii oiiSfi'n mitftaiioH flleidjeii
9taracn?, ein im 'Silben bej alten 5a7li)(l)cH IWefaietes ettua 20 fiilomdtt
fiibroeftlid) »Uli Zama fltlefleney ^lorj ticifil '3Il(o bcv l'afic nndi biirrftau* ju;
trcrjctib, utib man bcu ^JUuiil'ii aitlanfft, \i> ifl mir ber Urbrr(inn{i rittet altägw
Iti'dien T'ukü cbcr T'uk in Züd) ivat}rid)ciitUd)cr aü^ bic Uuniianblung in
S'^obfdtir, ftlbit wenn i^ nli SÜlittelfllieb sipifdjc" bcm altaßDptifdien nnb
mobevit avnbijtftcn 9ianieu einloptif^fv ^^tlÄSHp(l^;;&)d)i^^d)l»er) ei«fd)iciK
änßcrbcm mnft mau. um ju bicfer iBei-fllcicfiiniß ;u (jetanncn, bo« S'^^^ cn
am SAluft bei? Sortea nl« Sllbenäeidieii mit bcr Jfufitirfldjf jum- auffaffrit,
njiiiivcnb es boc^ icoljl cbcnjo roie in ber luiebcrtjult fiel) finbtiiben 5d)reibunfl
bea 9Iamena q J^ r-] | Sceliem, ^ouplftabt be-5 '_'. fllnueo, uitft an-
berer ctäbteuamen niii: lantlofei X^eterminntiu be^ Ucrauilclicnbett %orlc^
tft. ^d) fd}lietc nndi alfo aai ben anflcgelciicu (^lünbcn, rntgegrii brt twn
$JrH(jf4 Ijürgffdilngciicn ^bcntificirunri betf altäöijptifdieii ^Janiru^ bct ^aaft-
ftobt be« 4. tyiaur* mit bcm arabiidjen Crlsunmcn 5dicliidiir, bet Än-
ttadme tion 9]oblon an, roef<^cr bte brri „lud)" cieuanutcu Crlfc^afttn in
Sfibcn uiib Süboften von BciiS i^ur SBcr^jlcidiunfl ^(nrnn,\l(f)i unb sn'ar rnt«
!d)cibe t(^ ntidj für bai mefllidiftc von bieiru bvcicn, ba^ mit beut Beinamen
m:9laiarA, bic ^^lötje ber bctbcn anberni Xnd) lönncit mobl taum w6f
\üm ■!. &nu flcfiört Ijabeii. [£uicv anbcvcu im Öebiet be* -1. ®anc* ßc»
iiannleu Slabl A-i&nt-n ficüt ^ßiiii^fd] ir(]r anipiedicnb ben arabifdicn Cmt
noiiicii el ^-t^ataiiuu geoeniibcv, ben ein elwa lOSIilomi'ier i}fl(id) von Zud^^
cnUtafata fielcflcncö ^ovf fiiljit Ta flelauflcii luir burdi SSorfcUung bte
äQVVii(d)cu 'iXriiffU |> uon einem altii^ijptifdien Atomen r.n-tnn«o. loptift^
n^O^non, nngcstunnficn ^u bcm avabiidjcu ■JHalannn. ^ic (tricdjtfd»^
töuiift^e S3cjcid|nnn{i biefe^ iäauci a\i ^roiopttcd, ne(4 b« Stobt $XDa
fopi« ifl wohl eniftanben am bm Flamen bcv Stobt i H :: M o
Pft-ari-acbep, ipeldic in bcr Aber bcii Aricg bei ßAntfl« äRrnrpbtab
3)tf alit atoQtav\i\i(i)c Si»tl|ciluitg bfft SoiititS.
251
gct^cit bic Utbi)i'i: uttb bi'rrit l^MuibcägriiDtK" ticnif)tenbeit ^ufc^rift dii im
3iibeii kd lueftlidieii telta gcicgeu atigcgcbeit Wirt).*)
VI. iDiuft nadi bi*v in beii iiifteri gctvcficiicii ?[nüvbmtng iiBibüif) üom
5. <5Jnrt flclcflCH tiabeii. ^ic uini öcii Ülricdicii Cliofs genannte «tnbt, lucldic
jeitiveijic hi< dJefibeii,^ agl)t>liic(Kr M»tiigc war, ift mit t»CT ^aujitflabt ttfd
il. Öoueö i I (g o Chasnn, r&ptlid) cÄttJOT, ficutc Satlio ibcnbifi^
cirt njorbni, nrnä mir burt^nii« jiitrcffenb crftfjcint. — Unter bem ^lanifu
I:
"-^ Atlni „bcr Stintpfflrtii" mar ,^citn)cife aU Hn bcfonbcrcr fcöftftnnbigcr
0flii flbgogrfiist bie öicgenb mn bcii iB«rIü->icc, ber 3« uon ^iilo in
gricdjifiiiitÖTiiiiö)« flrit gmannt, mit ber Siifclflobt Chebi, b. i. C^^cmriiS
bcT ®ric(f|cn, iinb ber ^innpiftabt | ö q, o Pft-uat (fluto), bereit
2ciHpelbcjicIc Pu luib Tei> in beti ägijptiidtcn 3;nii!^rif(cti oÜer Syotben io
häufig crlüäljut icabcit. — ^lurfi im SÜcftcn b« SnYleö Iidttc man ais einen
beipiibcrcn felbftrtnbigen &m einen ^iftrill «bgcgi-cnit. luctÄcr in bcr .,It«c.
Ili, 64—60" won mir ucröfieiitlidtten OJfiiitific üin ßbfn ben leljteii ber 12
finfleirftotKHcn &ant bilbct, utib Uli bcffcii ^ilianplftabt bovl bic ai»^ in ber
^iandjiinfduift criuäTiiile *^^^ $ ^'J 7^, ^S Temi-en Hör „^cflniig
bei ^'on'-^" Qiißeßclicri wirb, bie noc^ tjculc flniij cbciifo geiiöniilc Stnbt
3)ainnnl;»r an ber ^aljiiliuie uon ^([ejanbrten, etma 25 Stilomcter lucfllid)
t)OR bcc «täUc bc^ alten saT^.
'2. Wrupiif. Sie @aiie bc» mtHUreii Xetta.
a) VlI. »nb VJU. "^ic bcifacn füblit^en Önue bc« mitlUrcn Xcüa.
$tfifä{|Iidi bfr Soge biefer beibrii C^aiir l)at ^rngfd) in feinen gco:
flrat}[|i)^en LInicrtud]iiit^en i'id; nun idilieiilit^ batiin enlfc^iebcn, ba« (Mcbiet
Don VIT bcm llUnetiiTicC' — SKctelilei» iinb biu' rra VIII bcm Setb-
roitciS bcr (^h-itdjen änäuipciien. ^^egcn bieje Vlnnaljme ipridil uoc allem
ber Umftatib, ia% loit bie bcibcn üüEttevHcIjcnbcu Wune IV mib V, fp aurfi VIT
unb Vlir SU beneu geljöiten, bie ein gemcintoine* (iSanjeit^cn fjniti'n, olfo
urfpriinglid) ein einziges tjJcbicl gebilbet ^abeu imiifen, nns beffcn fcciben
Hälften mein fpftter sirei bcfwibcre iMaiic inac()te, bnrd) bcn ^lufiti^ „weftlid)"
«nb „öfttid)" fie »on einanbcr nntcrfdjeibcnb. G* ift bie? nidjt blo* eine
l^erniiuE^ting, funbent fi lä^t fidi am ben in ,.dtc)nl(alc e. ard}. ^ffieb."
•} ^fimirfjpn ^.Ji'tftor. ^nft^i,-' I Jnf. I— VI. ino ß. 15 ton bcm TtcitCbe ei
^igt, ,.Cag et erreid)t ^äUc Die (Vcbirli^ br« SBefleiiiS auf bcm OJefilbc ber Stabt
Po-dri-achep-' ugl. aa<ii £. SO unb 49.
252
3}ie alte (|cogto9t)>1i1)c Gint^eiliing tic9 Vautfcft.
üoii ftür utröfffntlicfitcn Snfdmftcii bc3 her ß. Xynoft'C angc^Örtiibot ^tnfj:
IjülepHMÖc« bei- 4icii>ei4 lipffrn, tnfi luirflid) in öfter ^c'it bic bnhtn Woue
vn jiiili VIII nodi ftii fiiivae? itnflfh'enntc? t^rbict liilbrtcn (»fll. 5nf, XV
5ä3erii:id|niB bcr Crlfd^ßflen be-; S^crftDilieiicii, luo bfr betrcffcnbe ^iftrili
bitfer bcibeii Öktic überall nod) nW ein ciiijifl« Webict bejcicftnrt roirb). ß-S
ift mm luülil inpgüdi, baR in boä ©fbiel nun },\vc\ foldjcii 9tacl)bacnaiicn,
bic lU'lpvüiiiiltd) itc-ct) iu(^( getrennt ivcirett, ein (iitiloßriibei (^mt mit riiirm
i^eilc itinei ^tbittti Ijiiiciiigctofit ttaht, uwb bofi flctabc b<ib«r<fe man wrv
nnlnßt imrrbe, eine tfteilnng ooräitiicfimcn, wie j. S. bet btii (Miiu«i 18 «nb
19, bcm «OTT iöiibniti« unb bcm von ^^Jcliilium, niiv einen (iro^cn Xbeil htt
liJaue« 20, be« joftcnannttn 9?Dmü«-?[rQbia, jiuiif^en licßcnb finbcn, in
Solge beifcn nuiij eiiisedic 2ifleit bni neraöfinlicti ofs 9Ir. 20 anfflcfüIjrtcB,
mit einem Xl)eil feine« ölebielc? jiüifcfien (retenbcii 5ipmDv;Wvabiü U»ne!lcr
in bev ^Jlnoi'bnnnjt tiU H>. nnf brn ODn iBtibnfti^ fulf^en Inffcn imb ben fonft
19. bell von "ilieliifiMni, ali 9h-, 20 an be« ©d)!«^ jc&c" ^ögl. bic Öbfnlifie
„^cc. 111. "Za^. (J2"). (£i]i berartigti^ ^iiicincac^en obev UDnftaitbiged S^bv-
ftficntrcicn eitie'C« benac^bavten (^aiigcbictee bat alfo bnrcbaii» mi)ti iiber>
rafdienbe«, ii)imö(;Iid} ober fOiineu jiuei Cliftue, bie iirfpnutolid) ritt jitfammeit:
()iirtflenbc* eiii,>iflfS ©cbiet fiebilbcl, fo roeil ai!sein«ttbcr acleflcn l)abeH, wie
ba« nQ(^ bei ton SÖruflfrf) gctrpffenen Jöcfiinimuitg in Seireff ber beibeii
Öioue VI! utib VIK bcr Bntt gerocfcn toäre, tuunad) bns (Scbiet bc* crftcroi,
eitt{pted)enb bem 37tenelATtrÄ — 3]tetclited mit ber Stabt Canopu« an
ber SIütTDwejlfvitu' be4 Telia, öa* beS (edleren, entiprcdjrnb bcm Geiljrolleil
am jüböftlic^en Ujei- bcs Meii^ale:£ee^>, iilfu am enlnegcneq'c gleit (Silbe bc-i
^cUa gclcflcn haben müfete. tlai bicfem ®runbe tanii itft bie '^nnofttHe
von ^Briiflid) ni^t lEjeilcn, jünbrrn iH-rnnlnfn nudj biiiiii eiiijelne in ben (%«'
iiiic^riften uorlommenbe filiibeiiiuiigen bejiiglidi ber bruadibarteit Tiftrittr,
flioubc i^ bic beiben in Webe ftc^enben ©aiie üielme&t im Silben be» mitt»
leren telta [mlien ju mnficn. mit ihren OJcbicten bie nörblit^ oon ibnm
flflfflcnen, 'Jir. X, ben ^Itljrtbite«, mib XVIll, be» SluböfHleÄ, im $iaH-
frei« rint(l)Iie6cnb, mib ^wac fo, ba6 ba« Gebiet ton VII mit (einem tiadi
giorbcn jit^ binAieöenben Streifen bi* an bic SftbfpiVc öo» VI binoiifrcidite,
lücfllid) an bie Cfiöcenje «on IV unb V nnb öftlidi an bie 29cflflTcnie von
IX «nb X fticB, ronljrfnb fein ißblitfier T^eil ben 13. (Mau mit bcr ^uftt>
ftabt ^eliopoli* im Silben unb bcii 10 im 9Iorbeit &oHc, befieii Ji^ouplitabt
fltljribtä bid)t bei jcinet .'paiiplftabt Ha pbcr Fa-nelia „^atti brr Bvlh
more" (Scnfta) lag. Wn feiner Cftipi^ye fdilpft fid( bann t>ü9 bi« (um
SSabt-i^umiltU reiAcnbc, im Siorblucften «nb ÜKorben üom lU. unb 18,
im S-öben ooni 13. (J*aii btftrtn^lc (i^ebicl bea y. ©ouc» an, in bffj«
om liinßang be? SSnbi 'Xinnim (\cleflcner .tiauplfiabt I'a-Tam „Go^i
niing be» Olotteä Jiim" dinlumoö bes $ierobot, *3itbt>i" bn ©ibd) Wc
^cn>pl)ncr eine StbuHottbeit uere^rten, bie benfelben 9tamen fftbrtc, nU
bie oon b<r iöcböirernnft be« fübltd) anftoftcnben I3. iHanc« oercbm; ein
$ic alte gcufliavtlifc^c <£tnt^eilunfl ici Sanbtft.
253
I
I
I
I
gemcitijamer iiuU, htt ebtn^aüi für bie ?lctcI)baTfdtaft biefer beibtrn @aue
ipriift. '•3lo<i} roiH i(fi tiemertt'ii, \)a% in 'St'jUfl auf bie SüEfe brr @aul)niipt:
fi«bt Pii-Tum All bem 'ijälci^c, Iöd uoti Cffcii t)cr bo? "äÖabi-Üuiiiilftt in boS
Xclta einniiinbct, gait; uprj^üßlidj pafit bcv (iclcgeitilic^ in bcn Siii'c^i'iftcii bei
(£ilDäI)ituiig bcv 8tabl lid; tinttciibi: 3i>ia^: em i-o ab-ti „an ttx ''.tiforle
"bti C'fteiic". ^Xen (leosirapltiid)!» Sc^t, in it*cl<%tm ficti bieje SÖfmcrtnng
fitibet, ijobt id} milflctt)(ilt „Reo. IIl Xnf. ü6— lotj", Ufll. baf(llj|t Xal 38.
12 unb „Rec. IV, Xof. 29", wo bosfelbc gefagt roirb.)
b) IX— XII. Ülic nörbli^cn @äue be« mittleren Dclt«.
Sie Sag« bfd @ebieted btcfec biet '^aue ift un# gcfidieit, ba cd brc
(^PridjiiTiö öthiiirtcn ift, bif '■Ha.mai iljrer uier ^ouptRäbti' «lit bcii entiprcdiens
bcit Füi^ti^eri, grif(^tf(t)eT[ niib mpbertiiAtabiFc^eii Crt^bc^ciii^nKnQcn ju ibenti:
iiciren. 2ie Jpauptflabt bcö y. ©oued | J] 1 o Pausiri „SBo^iiiinn b(-5
Cfiris", liäiifin mit bem ^ufotP nob-tat bcö fiicrrn üon Jfll ober aud) nur
lot, ein iöcitiamc bei* Diiii© in feiner ^Jluffaünni) aU .,bn* iöejtänbige",
bniS eroifl Unöfrontiglidie, iminev lüiebcr jii nciirm Üelcn niib lunicr ÜHilbung
in ber 3Iatm- (Sritdieiibc Xic oltl)icrüali)Vl)iid]c Soest id)niinfl Pa-usiri
cntiprid)! tcm toplifc^cn llOTCipi unb fltic(^iid)en iÖwfiris, lucldier "Siame
iid) ei'^ollcn ^«t in bcm Bf* Xovfe* Slbn^Sir, öm iwcplic^en Ufer Iti 3)«;
ntietteormcü, «n bcr Stelle, roo bcrfelk ettwa bie ^nfftc feine« Caiifes ;^uräd-
flelcfll l)at. 3;ic ^imibtftobt bc* id. ÖJaue« LI r^ $ ^ o Ha-ta-herab
„bie Sol)tiftättc be<S in bcr SKttle liegcnbeu UanbeS", enlfprid)! bent fof)lifd)eu
AOpH&I, bcm Hfi-at-biri-bi ber nffijrifc^cn Heilfc^iiflcn unb bem flrit;
c^ifcbi'ii Vlltiribis, welcher alte 9Iaiite fDrIlebt in bcm bc^ in bcc X[)al foft
gciiflii in ber SWiltc ber burJigcn Tcitflbreilc gtUgcitcn Xotfe* Sltrib, in
genug« (Siitjermiiig n&tblic^ üon ©enl)" cl^Slflc! (H«- ober Pa-nelia, ^nupt;
ftabt bei 7. Gattes), ffla« ben 1 1. iSaw betrifft, \o loirb nnlcr bcn in ben Sificn
aufflefiiörten ^anplftäbtcu beefelbeu aurfi | JP^ g ^ o Pa-mRku
„bie 3Sül)npnn hc5 S^ftfcn" jicnnnnt, fo in bem geoflr. lojt an b« SlnBfiitoanb
bcii grofteu l^?l»iIäEen[pcl>; flc|d)nckn, iii nnberen i'iftcn ift bos ©ort mäk burt^
bnö ©ilb be4 firülübilcß bttcrnüniri. „Icr Süfe" über „ba§ Hrofübil" ifi ber
böfe «el-XHpljün, nnb in &cv Xliat gebt am alltii ben 11. (5Jou beflirccficnben
3nfdiriften ficnnjr, baft berfelUe ^n bciijeniiifn Xiftriflen gcljörtc, iPcldic in
berfefben 23cifc wie bcr li). oberßgi)ptifd)C OJau, bcr CpnjnAite*, cit« iqpfjo-.
ntfd) bctradjlet mürben Xnrc^ bcn griediifdicn tcp im Xefret oon Stofette
tyifjen mir imn, bßß bie in fflcbe ftc^enbc $niiptftabl bctS II. ©oue* Pa-mftk
ibentifd) mit ber von bcn (Mriec^en ^i}!onpolifi genannten 3tabt, bie int Cften
von 4iuftti5 unb SUfjribiä lag nnb jur ^cit bcr Slbfaffmiß ht'v XefrctcS bcm
254
Xje alte geoqtaplriff^e Sini^cilung ^e^ lUanbc«.
ÜSufirit» (9. @au) juget[)etlt grtuejciL'*) ^lit Stelle Doit PK<niSk führen
cteza WAV*
tic meiftcii Siitm ^^-e^j « o ScLeton aU .^aiHJtftflbt auf, bie ^nigftft
fcljr nnfprcdintb mit tcr in bfn fovlii'ljf" ^"ȟnbftijniti'" monljntcn XfllnftaM
TTCfcNfeTAI ibcnltficirt imb mit fiiiem am liiilcu llfiT i« i<rlupfd|«t
?Jil£ivine\^ flclcgcncn 3/Drfc »crglritht, locldic* mif bcn Herten unt« ^fI^
^JUnicLt Sdu'uitr ßuScncta iiitb ■£Clle^a 9cv,>idd)iiet ifl. Uli Sd)u^golt
bifffr 'Stnbt wttb ftet-S ein .&Dnt3 mit bcin SBcincintcn <^> ^^ Mer an:
g«fill}vl, lut-etidlb beim and) feine £labt gclcgcnttic^ Pa-Hor-mer obn
mer-ti „95Jofiiiiinci ÖC'9 ^oruj:9Jlev" obn „SRcrti" (iciiflnnt roirb. IBrugfft
nimmt imti an, bafe nu* bicfcra t)?amc!i Pa-Hor-mor-ti unter ?lbW(tfunfl
bc8 1- in bcr Silbe mor unb burd) UmiüanbUirtfl bfr m in v'm h ba-i loptifi^e
^^spS^-IT unb bic gcicAiiAc iöcjeic&uuufl ^baibaeifiofi enlfianbcn fei.
■Sicjc obcutiiiciriuifl bct Sinbt Srfirtcii mit ^Jiljuvlai'tliP^ buvdi bic in biv ait:
grgek-iien 'Ä'eife wn "i^iuflid) UL-iiiiiitt)Clc Umiunnblimg fcc* alten Ijdliflcn Wniacii*
itx £tabt fc^eint titir citM>j gciuagt intb aufitrbcin lirnt ja oud^ bai ^ocf
S^rnilobei-Scneta^roefrfic^SöniflfAicfn-pnfifiib bcmaUäfliiptiiAenScheteB
(foptif(t) l'-senctai) (;ci,tciiiit)(v)trUt itiva anbcrtl)alt) bciiijdie 3)Iciltn ndrbli<i
«on bem Tor^v .^prbcil, lueldjes fdjou feit Sceciinicn unb flcniife mit S«I)t,
nl4 bii;*ifiiiflc ßilt, bcffot Slnmc auf btir fuptifdif '•l:l)flrb[iit unb firifc^ifAc
^Eiarbartiio j' .jniüdjiiiütirrEt ift. ^d) ,^iclK be-:^f)alb bic irübcr von 93ni(|)d)
flHfltiiommctu', bod) je^t roicbcr üdu it)m oeciDovjeuc S'^i^lfi'""^ ^^^ bc"
gtiimen ber in „Rec." IV, Zaf. XV, 88 aU ^ouptftabt btü n. OionH' an
gtflcbeiieu ©tobt ^[l ii q Ari-hebi Vor.**) ßuö bciii alten Siomtlt
Ai'i-liebi mit Sutfcfennn bc^ nfliiptifdifn ?h"tifel# pa, alfu Pa-ari-^elii,
fdjeint mir boe tpplifdic i|Jljnrbflit, bn^ flnertjijdie ^Ijüvbocthoö unb bcr
mobcm-arflbift^e Crlianame fintbcil rnlflanben ju jcin.**) — War cttpo
n
*) IJiufllcb itibnilificirl nui {ein« nnirilcn ISdtalaiir unb im „Oito^i. ^^rutltidi"
bell II, f»an inii bcm KaOaülct iiiib Icdie fci-mgcinftS filu öcbicl in ba« notbrptfl
ItiJ(€ Iflta, nötMith Dom c«ite4 nii bcm iBiiilo* See. J<if»flfflfn maäm id] bndl*
«. i3 [leltcab, büEi liortlii« roolil ber II. («ou nii)i fli-lcßl ircibfH bötiie. ionbrnt rtd'
ine^i in bai öfilii^c Trlta. ju weichet Annaliiiie idi ucianlafil nwibr, weil la
inebincn ber von mit ociöüriilliditcii Olauliftcn bic Stcbt l'n-iaftk all ^lUiMfhiDt
angegeben iviib. wclt&c nnier t^anj berfrlbcii Sdtrribitii(t bad Xriirl oon ffloftue im
giird]itd|tn Zt^tt biicdi l'ntvpol i« mirbrrgiclil iinb ali tint bonrali bem ttufiritifitini
Giau ^ugdbeilt ncrotfeiie £labt be.^cidtnei. ^^m 9Iari)itaQ )iim ..fflfonr. 3BfiitrTbu4''
tiol mtu anc^ ÜJmgidi bir ^bciiiirifniij^ti Ut 11. (Hauet iriil brm Hdbafilc« aaf>
geecbeii »nb iljn ieOl l)itrl|ri in ba« bfllidte Xelta DCilegt.
**) BdiHVßoil btefer ciabt ift rtii Uor-iil<.t ...Cmtiit bc« Cflen«" unb mtib br*'
talb bo* QDrbiei bei Stabt auO) „bei« br« ^cni^ beS CfieiiC (irnannl. Zct Kamt
9(aTft«9tl|o« lAnnte alfo miüfilic^ei %<cii< aucb btcjf 'iPlIileitmts ^bcn, isic 14 6. T&_
•u«Ac1i)ro4«i,
$ie altt qtoQia\f%i\tttf Sint^tituno hti SoiibfS-
255
;» Äilomcter tiöcblid) woii 'JHiinSiv (Snftri«5, ^laH^lftnÖt bei 9. t*iQHCB), uiib
flleidjfanÄ (im linfen Ufer bf* ItHüfchwrincö, liegt baä 2otf Semciinuto,
lüfltftcs friioii SeV)i""^ '**•'■■' «"f K'i'ifr fiarlc viditifl at* ben ^Mo^ bcr öon
Wrifcb^" i'"ö JRuniem 2cbcniiiito^ fltiiaiuilm .*paut)titabl bcc ]■_'. (Maacs
beiciAuet ^nl; bic ttojtlcn ueinieti fie Äettnovi", bir afi^ttidjeii ilcil-
fAriftni Zaiiaunuli. ^itiicn iviv niiii in 53*h-ad)t bai \o finiifific ^tbwcrfdi
bf^ fiiicili:« r in Sgijvtifc^cii ifiJoi'ti'n imb bflB ^iimai bo3 ftievoi\[npt)ifrf|c 'Boil
1
nnter ,ßoU" im ftr^*')'*™ J" «O^^i" (nmiti) iinb IIOVTe wirb, fo
erfd^eiitt biirdiniiä niifpwdicnb bic üuii i0riig)(b tiorflcid)lnflenc 3^fti'ificininfl
bcr in ben Vlil^cn al^ SSfi'P'ltnbt bei r?. Ödticj mifgciüljTtvri ^ -d i o
Telj-nnter (Tfltuiiti) .,Stabt bei heilißcn fiolbw" mit briii övit'djiirijniJmiidicn
SebeungiDd. iB(Qd)luiiE) uctbiait iiod}, ba^ bcr iioibi^filid^ftc von bcii
fcc^i^ föaiu-ti t>ci ivcflltdicit ^tlta tmb btti buii bcu oicroi bt'^ niiltlcreit l^clta
ein gcniciitfaiiif^ ölniiicicfjfn (initen T>a iiiitt in ber lliat bicfc 4 l5Joiic
mit tftrrn (Hfbii^tfti anctnanbcr fiD|cit, b« f.. öflürf) «n ben 12., bifftr filb-
Öftlirfi an bcu II. nnb biefcr luicbcr fübiücftürfi an bni in,, fo ift ea biitt^.
aus nirfjt iiniun^r|id)niilitl), b»i6 cinijt) luic nndjivci'jlidj bic ticlbcn iHaw VIT
nnb V!II. Aiid) bicff bit-3 gdiietnlfiinc Qlnn.^ridit'n bf5 Stirrc-? fftlireiibcn oicr
2iftriftc nifpriingltd) nnr ciiicit ciii|(igcti &au ßcbilbct ^abcn.
:t. ßfriippr. Sir Waur Urs oftlit^rn ttU».
a) XIU iinb XIV. ®er ffiblidjflr iiiib füböft(td)Jlc &aii bf« öftltdjcii
5« Wflrfier Öfßcnb bci( 3)fltrt mir t>ai ®tb\ct bei Öian« XIII s'i fnc^cii
(laben, barülicr laini lein l^iocifct t'cin, ba un* bcr '$fatj, nn welchem bic
^loiipljtabt bicfi*? Olnucj (leflinbcii, rooiii wcrlifirrit ift bttrd) ciitc "iHciljc üpn
flcnnncn itiidjriftlidjeiiSliinabcn, bnrd) bic eine flnifir ^tüdn' lifbcrfcnbcn 3d]iill:
tnlgcl bei bcni cliua dnc ^lci\e tiotbi)ftlid| uuit fSaixo ^clcocitei; Xi'rfc
Wntart^c unb burd) einen jdiijucit, noi\ ra»^! erlralteiicn rbcli^ten am
ben 3^iii''>i bei? ^tonig'5 Ufcrtefcti 1. (i:;. X^imilie), bcr clicbem mit nod)
einem onbcven ^^uionimcn bnf portal eine« iinttmd}t biä auf beit legten Stein
oei:f{f)itiUHbenen Xcmpcld jiereiib, ^entc einjani in einem (Marien it4 ociianiitcn
■Xorfeä ftcftt, looielbft jener uictbefudjte *yoiini, eine wenn Qiid) nidit iteniisef]n-
Ijimbert, fo budj libcr ,\iDei[)nnbert Zal)xe nltc nnb ftamnil)ol)Le 3ijtDini>re fidj
befinbct, nn bie ftct) bie Scgenbc oetnitpjt. baß bir au^ bcr ^liid^t tn 9[c(|i]plen
Dcrfolgte 3nii(ifraH 3JIarifl mit bem öfiviftHt>finbe hier flcroftel unb in bciii
aiiegefiöIjUen 'iPou]n|tamme fidj üf i LmrQcn tjabe, um luclc^en won einer Spinne
ein fo bid^le^ OSciticbe (leji^gen lixucben, baft bie birr ^-Berborgt-ne beit ismitfen
bcr fic fud^euberi ^terfolgcr cnignngcn jci. SSie eiiifl bcin ^crobot fein il;»
^6
Sie alte QtoQtapm\<i}e ßint^ftlung bcfl Ganbeft.
bcgititciibcr Kernel) tlijcber ^ragoitiait (iQcilei ergi^V^itfae ßlefdiic^trn von twn
flHcn Köiiigcn Slcä^ptcnsi, von ilircn i'nroiiiibcii, i&rnt Ictiititl" unb ©öttcrn
crjä^lic, }o lüitb ftiiil) nod) f)culc tcr bas iRiftljfll bcrciienbe loiicift oon
ieincm CSaiifiier 5rc»ibeiiiiiln'(r mil ÖfiC^irfttcii flu* bcra ottcn imb netten
9lc(it)pt<ii iinlcv&flltcit, bie ben beut ^"obot ctiiit noi-gctroaencii iiidjt itm^^
ftc^i'n, iinb diie her bcliclneften unter ilinen ift bic tiptn 39Iaricnbi)um. ZägÜtfe
fann man im Wctncn ooii 3Hfltarit)r tjürcii, roii' kr bic ^üfiluna hex Stjte-
mort intfrpretitfnht Xrniiümun bcn iHcifi'tiben crjä^lt, bafe biritr Sanum f*
geiurfen, in rocldieni bic ij^nnoirau "Slatia fidi ocrborgcn hait, tpobci bei
ÖTiöMer bann gcicSönlid), luenn er am »djlunc jcinci ÜJiitiljcilungtn an'
gelangt ift, T"^ nui^ S^eh-äiligimg berfcU'cn in bie i^töl^Iung E)ineinfltlit.
~ llcrbürgleä Saltum in '^fjHß niii bicfcn 'iBoiim mm ift. bö§ boi«(*f
etil am ttnbe Be* 17. Qflbrtjunbevt? flf pflanzt loorbcn. — In am Ifeut«
Ügftcn in b«i 3nf<^nft'n flebronciit«' 9tAmc hex .^mipiftobt bei 13. (SVanr*
lautet H Q Anu, i^m lluicrfd}ica t>Dit jtnei aitbnen bcnfdbrn '9tamcn fübrra>
bni QdH^QUptftäbteii , An (Xrnbfra) nnb Ani (V!al[tt>uU^t|£Anr), bod qh«-
lautenbc n mit brm ^icictjen c gefdOrirbrn (ftrlK 3 ö4 uub 1-J6). Xüt i^
bn Slame, bolrn fid^ bic Sibtl bcbicnl, i^n unter ber St^mbung Cn tmbcr*
gcbenb, roä^vtnb bie (MricAcn unb Kßmcr, in Urbrrfe^ung be« l^eiligen Stowaif
t>et &labt, fic ^cliotiDlio nannten.
3» ben bie uiec Seilen hti CbcUMcn jtcrenben Onft^nflcn fmb jioet
91oti^ von beicnbcrem $!erl1jc, eine geograptiiidte nnb eine ^iftoriftbc, bte
$ie alte neogrniil)ifd)t <Jinll)ei[iin9 bej Caiibtft.
267
I
N
crftec«, tuv^ iBcIt^c roir frintjren, „btiB bcit Wötttrn »on An (On-^etiopotid)
ftSiiis Ujcrtcfcii I. bteii'ii CK'Iidfeii evTid)tci", bcr ^J^Ia^ alfo, auf bcm er
fteljt, ^cliopulitanifdjcö Stii&tflcbiet flclDeicii, b\e jiDciti', bciH jum TJInbciifrii
an bie 3ficv bcr glüdlid^cn '■üoUcnbiiiig tiiicr brt'ifeifliätjrigcn SRegierung
he* gfnamitcn ."^cnfc^KS bcr Cbcli»f aiifocfldll iiJDtbeii.
xrv. 3?i'fonber* «rinflcfictib EiffpriAt iSiugfcf) in feinem <SciJni<H)hifd)eii
SÖvierbiidj bif in bmi üificn olo .^inuplftabt beü 14. öiniic* niikv bfiii
T'al*) aiifflcfU^lc Stahl, In 9fS"Ö ""f w^'^c er
^Jiaiiicti ^^ I
bctiSclüciä jii liefern
iuäii, baf] fic leine
anbcre (ein fwniic ali
hai bibtifdic "Slam
fc-S, nifrc^ci* 'Jfrtine
HjicbenuH mw rine
anberc iBejeitfinung
filt bie in beii Iiiero
9[upt|if(&eii 0"iclFii^
i*i
hm
i-%JL^
See Cbrltir DHU ^rliopMi».
!en l ^ Q Tan,
bcbcäif* Zoan, in
X>ti\ fitiiffftviftfn Sii-
na.fiTieriiifdjlanifl,
lopHfd) 2^nil ftc
nannte 3tabl, beven
9tamc füttk'fat in brni
bcd 5)i)rfcg 3iupel
l»09'er,imSiibcnbeS
^J^en^ialeftcv^ fiu bcm
fH'Jitr ^nVv - 3(111
genannten ^iiniHfd}cit ■'Milami gelcßcn, tWDfeIfcft ein nn^gcbelinlca Irilmmecfelb
fi(^ befinbet anf ipildja" burri) bie iiiiler ber üeilnng »on UHnricttc^^JJafrfin auf
Müften ber äguptijclini 'iFtegiernug nngeftcllten ^JtadjgrQbuiigcti eine lliicngt I^od)-
roit^tigrr Xcnlmdler jii Inge geEominen ftnb. 3Jieinc ?lnfi(^t in "iPeiHfl nnf bicfc
in her ng^iJtiitiicn ©efdiicfete eine fu Ijcruorrngcnbe iHolle iuielenbe i^uiplffabt beä
J4.ÖaiiejT*al ift,bnf> bic wen ibrnflfd) fo cnnsifd) «crttjetbigteObfntifinnma
berfelbe» mit ^tanid^j^onn fid) A&folut ntdil in (^iiitlang bringen lä^t mit ben
'; Tß in »rt a\i&^. Sprndir Hie 2ame r «nb 1 tioih nidjr (d luie vn anfertr
ntobemm Sprnrfifit fifii^iföni rwitii, fonbrnt ■e:^> r cbnifo für 1. luie _äc I füt e
ßiifttitt, JD tonn brt Stobtnomc oucf) T'iir niiffgHtiriMl)''" lODibni fdti. 3>te flStbfl
nennt T» (^en- ^'11. lo TS uiib iti^t brn Don C^irn her itoininenbni bei t^i in
flfflijptfii cinttftfR, in weldier Wiiflabf i'ibft iljre lioflc idi einen fnv meine Ännn^me
iinft ß*flen bie SbeHiififinmo »lii Innii iprcrtjfiiben ,vii"«et4 erölirfe.
f üinitbrn, Urgapitii. 17
258
^te alte itoQiovfjiidtt Sint^cKung iei Sanbc«.
in bcti ägnplifdien 'XttUn fid} fittbetttcn ^ngaficit ober i^ic S^agc. ICer 9lamc bcd
®ciiic#, befTcnörtiipli'lftbt fi* roof, Chent-äb t b. ^. „bnfl 3Jotbfr*, bcr Sfnfang,
bie Spi^c bc* CTtcn*". btc 2^cs'icJ)«"n9cii: „^efcfifltcr ober llerlbcibigrr bfr
öircnjoi Wcfl^ptnis, bcr suriitf wirft ben 5i''t'^ "fid) 'Jliifii" ober „3liäd)tcr btr
I^orc Slcgtjpteiit^" iiub Öljiiltdjcii bcjoßcnbe aiicbrüdf, bie ipir gelegratlii^ in
bcn 0Cößrap^ifd)cn Xejlcii bei GriPtifinuiiß bcö unter bcm Silbe cineö Üötofn
als i©(^itt|i9ott in ber (ilßuliauptftabt T'ul üeicljrteii ^üxui fiiibc«, bie an-
ßcibcu im (fbjiicv :f>i)rii*nintbu*, bfifj, n«tt^^cm ein nüVbiJfH'iÄ Von ^-»eUopüItS
ßckgcner 3>iitri(t pQfi'irt iiiorb<:n, auf abcnnnlf oftmnrtff gcridilfUr fta^vl 511
\entx ©inbt 'man ßclangtf, bif IJrtooliiiiinii ferner, bnfe in ifircr nädifira
Wodibarftbaft ein nrbirßiflfe Silüftciitenfiiii Ttdi befunbcn unb cnMidj bif
iinnfmcin ntid^lige "iJIotij, btig von it]c nu^ man ^it 3(f)iffr auf bai in bm
legten jum- en-si-ki-t „HRe« bet Surdjfa^tr' ßcitaniite iRot\)t ÜJiccrt
flflanfltf, an beffcn ^'rftlilflc im S^InbiftlKii ©ebict bie J£>auplft(ibt Tcmi-ea-
St-hasu-her ,.bie S*ilmiß bes Oberen Sd)Qiuimibc«" ßtlcßcii. bis ju lpcl>
(f)er ^ovni bcn €«t:X^p^on unb fdne Ü^ntof^cn Don 3:*al ah» jtt iStbiffr
Ofrfolfltt, bü'S atlej finb Slnciabcn, iwclcf)c iinf bie Cflfpi^c be* ©abi^TninilAt,
bie bottigeu 3eni unb bi-reii 9^1d)llalf^t)(ljI, i\\i)t ober uuf bn^ (»lebirt, in
loetdicm bie Stabt XaniS lag, jiitrcffenb jinb. ^ie genaue Sage brc ^nph
ftabl Z'ai taut fid} nadj beni i\m UürLtegciiben ^taterial biä je);! ind)l be^
ftintinen, bodi .iiucifellcii jdjtint ti mir, öiift fie int Cftcn bei* Uclta bei
einem »cii tcnen S^cni gelegen baticii mufe, uon bcneii awi man jiu Sd)itfe auf
ba* iRotfie SJtcer getangcn (onnlc. ^n bcra ^Janun bcr pon bcn fpaltren tiJcO'
flrnpljen criunl)ntcit Stcibl Sile am S^e 31n(Ial) frfjeini firti bie Grinnening
an bie rtlloß, (^aiihnuittftabt X'nl bcniattri ^u bafatii. Sluj ber im C^hfner
;(ti>ni4mtjll|U0 gegebenen ^cfcttreibutig be^ bei bev ^tabt T^al ftatfgeliabiat
Ramvfed bc« &Dnii gegen ben Sct-^opbi'ii unb feine OVnpfirn ertobren mir,
baß bie letjleren, nadibem fie ücn bcm um tien iBcfi|^ bes bcn aJIbtiöfce fprifm:
bcM tfnnnlex^ Uüti fietafleopoU-f tiimpfenbcn iionis ßejdjlogcn ivorbtn*), fid)
nun na^ llnterftgnpten fiaditen. ?lnf oftntärts geriifetetcr So^rt erreidjen fie
bn^ ^iiiierfanb eincd 3:iftriMee, über bcn loir burd) eine Stelle in ber oon
(^olcniff^cff iKTöffcntlidjten , bcn 3i>'^'">jlO"^ be))anbelnben ^nfcbrift unb
ein^Ine Angaben in ocrfd^iebenen ge(?gta)>btid)en ?c{len rcfn^ren, bofi; er
Horbbftlid^ pon 6clio»)oli* gelegen, SJon tjicr am gegangen bie ivcinbe
bcd ^otxii nun auf einer abertnalö oftivarlö {^cricbletcH giibrt bi« jur 3tabl
*) 3in fiO. »beiägqplifdien Qlou tone bcr änmpf &eft ^lontf mit bem Wrinäfen'
lAtitm ber 9Sfii^t rittbiaiiirt um bie VeTlbtibifliiiict bti fo ictdiliiirii Kanalr« nm
^CTalltOtioli?. biird) mddjrii brm .rrt^ltiplioti ein <3nid trine« lUtbidr« rntiüfm
roHibc. XdB iiitli bet *Uji}tt}Ud ciiirii legten »rriilDelff'teii i\am\f\ Ui £ft unb Icinri
dlriififfrn iti brt ülcgeiib nm btn ba3 S^dbi-Jiimili'il btntäfjeinlitn lianAl ftaiinnben
Idgl, olme bni jn rlienfnlle niidf jeitr« frudilbdir Il;al leirber K&fle ntworben nidie.
bd«. meine ii^. enHptidu botjüolicti bem ganjrn ^n^aii bes 9Ni)il)iie. ti>A4inib fär
bu ^rritgiing (ine« levien Mampfe» in bJr älegcnb Bon tanii id) fetn Te<tte# 1R»t)»
)H eitennen vermag.
^ic alle groAidf^ii^^c SinlficÜunfl iti Sanbcl.
259
t^al @in Tftfit Don i^itcn fliefil tort tu btc ^crgc, bic utivijicti lorrfni
fi(^ auf b^iS Saffcr. 3^^'^ luerbcii bte iii3 0)cbirge @efliid)tetcii von I?cni
{id) in finen Vblurii t^erlsnitbclnbcn ^ianic ucri[)I(]t, 112 &oit ihtii^ii ftiilffit)!
er öcitici, bic er mit fciiicii ftioUcii jtri*ilci(dit, itjittn bic rfungc Iicratutfiftl,
(oböfe i^t Stut firömtc ou( itncii itö^cii, luie f* tit bfiii Xc;rlc ^ciftt. J^icr:
nui ficfit fü (111 bic iScrfoI^iiiig bcvti-, bic ftdi auf bo? SBnüfr gctuorfen.
•Juicbbcm bcr (»lütt Al]Dt bic ^nubftfprnt^c J)crflcfaflt juni i2<^iHiC bir 3ri)iffc
unb pr ^cru^ißimg bcä 3JIecriNS iut ^cil be« Unwcltcre, nad)bfm er beni
Ulcerc, wcIdiCiS fie beffltjrni looUcii bni 9innitii: juinen-s^ket „SWctr
bec 1iiti^iol)vt" fieflckit. Ucrbrutgcn fic im .iiiiiaufidiitfeit Xnß unb 9Iflc^t
(ar-seu hi chent kerb liaj-u) Dt)iic bic Scinbc jii crbltdrti, (£rit naif-
Um mein in bttij 9Iiibifc()i: ©cbicl flclanßt, 511c „J^elJiiiifi bc* wbetcn ödfniu:
fnitbe«" (Sliirtciiftrtbt 93cremi!i:[/l), in crblidt ,'cn)rii« bi< Sciiibc, bic cv
nun, firf) in eine gcflüi'jcitc 5i>nitcnfrfifibc diu l*orbcvttfiri( be^ SfinldHtfp«; Dcr^
iDiiiibclnb, PüUiläiibis üfrnidjlct, luurauf er al« Siegei: in feine 5tabt t^bfii
(MpD[iim))joli'i niiignü) j^nriidfftjrl. — CftJuärtv nljo flif^f« bic Seinbc üon
^etatleo(jpli'fl aiii und) Uiitcrägiivtcn, bojelHt crrctt^cii (ic bad .^intnlanb
nn{& ni>rbi}ftlid) uvti :£icliopoli{» {telegenen ^iftiiltei^ unb gelangen iitui uon
bort ou^, ivic bcr (ieirii^nit)lf)Uä beiic^lel, auf akrmalii ofttoäirtiS flmdilctfr
3al)tt bi« äiir Stabt 1'(il. "Sic au] bei« al|o befdiriiebenen SGJe^ erreidite
_Stnbt tümiic unmofllid) Xnnii^ fei», in beffcn Umgegenb anftcibem and) bciÄ
tebirge fc^II, in meli^ti nad) ber C£T,0{][ung bfS "Ze^tcd ein Z^eil b»
((einbc jidi flitditet*), loiüftreub bie fibi-igcn odii 1'al auä auf bcm Jum-
BD-seket „Weci' bcr Xurdifalnt" nad) einer in Slubien gelegenen Jliiflfn-
ftabt cntfTif^C". lüüljiu iljnen .öornÄ mit feine» 3rf)t(fcn folflt. "älHc* "Jln^
gabm, DDn bcnen aa^ nic^t eine einzige auf bic Sage uon lanis {la^l, bie
o6cr fämmilid) ^ntrcffcnb fitib. toenn roir nnncbmen, baft bic (.Maiiljaupiftobt
X'al cntitiebcr im Sl^abi InmiU.! fclbft, an bcffcn Cftf^iuc ober in bcm an
iene« It)n( ftoftenben ai'üftcn: unb äeeterrnin gelcflcn, bnrd) rceldjre bcr vom
S3abi;Xiimiiiü aui fitbiuätt« nad) bem SRothcn SDtccr füljrcnbc (Snnnl fidj
Itinjgg, bcv — man Uergleit^e bic ?[ngn&cn bcr griccfaÜdicH unb römiftfecn
SSeric^terftattcv — in bcn ^tittw bcr *i*IoIentiitrlKrrfdiaft, in locldjer tifv^t^c
bcr CSbiucr ^ornömijt^iii auf bie Xcmpcliüanb Übertrags rourbe, jwifdjen
bcm bfllic^en J^clta unb bcn filirtenfläbten Bcs Stoiljcn 9H€crce bcn ißcrfcftr
Dcrmitteltc. Xa^ .^orit-? von ber Stabt l'n( ai\s mit feinen £d)iffen auf
brm $cln{ifd)en ÜliilQrm ine 3}JitirIincer litnnu^gefaliren, uon biefcr SSct^
folflung no(^ in bcrfftben 3iadtt ivicbev )urüdgetct)rl fei nnb nun btirdi ganj
•) !Pic iiu&fbriilcii&r Zetiatiict(;c6uno on ctu^elDicn itcDcii in bei 'JJflc()liiiti(I»att
t>t9 1aiititj(i}C" Iiriiitmetfelbed. &tcfe faum .^iißcl ^u nfnntiifeeii ^l)6f|tintitn Iflnil
timitij{|li(!) bei tt^Tfaflct bcd Qbfim ^otuemqi^iiS Armcint f)(i(<m. rnrnn er oom 61c«
bttgf iptid)t, in locI*« ein Sl;ell ti*t Ö'i«bc fwb flnlflAid. raoljl ubfr t|i öiefe Bc-
jicidmunn ^iittfifenb in «fiiifl (iiif bie ^em Sönbi Ziimil&t hrmd)hatu ^ißflc, in ber
t* an Vcitim nirt)i ir^lt.
17*
260
3)ir altr grdQcaD^ifriir Sint^rilung bti Hanlm.
Unter:, ^Uttcts uub £beidgl)vlcti auf bcm ?tile btc 9tüctfa^rt gemai^t Ifabt
bii ^in ju ber in 9!nl)ten gclcßciifii Btabi Ux obticn Stbaiii. ivie Srugfi^
in feiiicv ^U'Ijaii&Umii: „"Sic fieftugelte SoiiiiciifdKibc" 3. ;Jti au^cinanberfetft,
btii iiecmafl id) aH'> Ccn Sßtortcii, mit bcufn ittiö b(v Öbfucr ^oniflirnjl^u-? bicfc
SrtjlHfefpijobf be* sroßcit (Mölici'triege« beidircibt, mdjl bci*ninjiu(efen, iinb au*
bi'ii woi-aiiytrf)i'u» iinRL'iiihvlfii Writitbi'ii fnnn i(^ micl) bi-r im „©«flvap^ifdjcn
SyovterbiK^" in'vtiKiöiiltcii "illiutiiliinc, bnfi bic (Mnulinii^tfiabt I'nl mtl laiii^
f,a ibentificircii {ei, iiid^t ßnjdilic^i'ii.*) 'ZaS .{'liiUrrUnb (Pcbu) beS 14 Saucä,
beffcn ^tauptflabt Z'al mar, tviib in iiUcri miv jugänglic^ gctvo ebenen Siften
iete JÜ
Secbet-t'S, niemals „seehet-fin" gejdjrie
&en iinb ifl flctuiü nid^l ibentifd) mit bem ,yj, | _. j ^ q Socbet-
füll „@efilbc bcr 'Btabt T'äu", Ipeldjc«' auf bcm unter brn Krümmern oon
©flu (Ttmi*) gofmibcncii ^rnbitcin bc* Svbfiirfteit Telii criDöliiit luitb
Xiie Stobt T'in (Iflni«), nd^e ttjrcr ^cit )t^v 6cb«i1eiib flcioffcn ffin
!tui&, bilbetc mit beut ibi jugcliöriöcii fflcbiete in qricdjifc^:töiiii|t^fr Gpotfef
einen bffonbercu Öiciii, ttie]tl)eii Straba 17^ 00 in ber bort nenebenen ?(iif:
j^fl^iiitg bcr mm bni 3J!ciiinlefcc grlcijencn 3)iitriHf iiiib SliSble bfseidinct
ali „bcn laniliicljcii Slumo*, in luel(l)em bic grofu' Stnbt laiii» licgr'.
Dl) iinn bcr einige a)(ül in ben 3Tiic^riflcii yüvlommcnbc ^(amc Tan i^'Ioni*)
eum nnr ein anbercv Oiomc einer $QU|jtftübt bei) l&. (Jiunc!*, ober pb uor
bcr ipftter ^d bebcutenb gctoorbcitcn Stobt lanis bie nfte OnH^aiiplfttibt nicljr
in ben $interjininb gctTrlen, bic jtnar nun in bcri Üifteii nDtf) immer aii
^aiiplftftbt bei tilfluc^ nHfi^efübrt toiirbe, obgleid) in Sirflidjtcil 'Xanit bic
^ouptfmbt mar, bnrüber vermag \ä) Feine Sliigfunft ^u geben, jcbcnfallä aber
•} lEfll bte Slaöt 1" 1 ober 1 ' a c ttidjt mil Xn ii ia jh iBon tificire», (owbfrR mdmel}!
in ben Üu^ciftcit Cflen bei TtHa jjii otticßini. ba'ür {pitd)t ciit<4 bei Uinftonb. baft
bi( ^nl^ritieii in IBejU)) onf fir tnicbfcQoll fin^äljncti: ..&e^ bei Z'al Nis (JVbiei bn
Sch«9\i, b. 1). bft bir Aftlittif Sl'ilftc biiidjftieifrtibfii ©ebuiiicn hfginiii'" unb .,ba|
bfl« Vaiifr Cli«r, h. i. fi)iiid)-ptiiMi,ii((f>f* Wfbicl, btfl ju bet o(H)i)ii|(l)rii Slabt I'«(
Tfif^c, ,^uift '^lii|iahrn, bie aiij Sanis abjoliit mOtt jultefftn, unb nod) »ij>d|le irij .«m
Srtll|tiDi{}i[nti niriitrr 9liu!äl)mc brmrrltr, boH bei bcn ittttCT Den $enfd>trii bet Iljui-
moflt tirb ':Namir«j(:il nad; '2lfirn initernomiiictien Miif)t«siiorn tue 3tAbl t'al tinniet
al4 autbiiidiüficitio« bei dßnpliidjrn ^tttn flnarflcbcn wirb "Jffbnifii mir an. büß
jeni' «tabi ibcniijd) mtl lantö gnpcfen, fo tvürbr brr 't^ln^i |iir brn 'nitÜTiidt bri
?[im«r Ifin brionber» oludlid} QfrL'iililici geiurfnt fnn, mrti bnnn to btr flrwalhfttn
ii|ltit)ti|d]fn ^erte«mnff<n, bie bamal« ^nin gioficn Jbeil am 3iieiiipag(ii bffianbfii,
vi»ii Xüin^ flu» iiHinri bie ni^lV fdiiuicTliireit bcr ^JÜliiberfdiccitimg jn überminbnt
flcbabi tfAntn uiib fidici loürbe nud). faU« bcm io grintirn lu&re, bann (iei0i6 in tijtfnb
rincm von bcn icnc ^{vrbiiienen ton iliieni ^uibiiid) ati« tHcgliflcii an belfanbcltibm
Iitftpiiidirn 2c|irn fid) cintnol eine dlnbciitimg von eiiirt bciarttgcn Wili^lietft^Trttiniii
bei fiSBpliidjen Yltincc ftnbcn. tiai aticc. fo viel id) mrifi, ntifjl bfT ^Ü if).
^ie alte gcDgraptiMite QiiiihetUing iei L'aiibci-
261
mar fic eine ber btbciitciibftrn Stäbtc in icitem Öcbielc, mtli^tn bem lö. ober
nuc^ üicllcicht 20. fflau AitflcKjcilt flcTOficii.*)
t')
^aii XV— XVII. 5)ic bret nörbltc^cn ©nue bc« öftlictieH 2)clto.
$0» biefcii biei ^mttii luicb bciiä ütc&iet bed 10. ttit« bestimmt bur^ bic
cn
^
bfibfii mc^rfacO crionf)iitru $niiptytflbtc i -H:^ ^~~' IJ q Pa-bft-ncb-tat
„bic SBo^iniiifl beei Sibbcr*" ober „b« i^ci\tes, brs ^errn bc« Xatfwmbotc«",
ober ßuöi niii- EJa-aiat „bie Stobt bcö fflibbcv? oon "tat" genannt, niis
lüctt^nii iil!tim)pii)t^cn Slnnicti „Hantat.", luic IBiuflid) picr^t rtri)iifl crtnimt
^at, burtf) beti im Slegi)t>ti|(f)cn ^aa^q ouiTiMnmenbeii Ucbcrgan}; bes li in
ein m bns (ii:icdiiiö)i-' 5DJcjtbc^ crtlfinnbeit Xic Meilitt)riftcn flcben beii 'SlflinciT
flßiiä IoyhU tti btr Sdjreibniig iWrtiibibi luicbcr, "JJic '£djiitll(ii(ift tn öcm
tieiitf 1jnaT=tl--pnibibj öpn Slbbellatif „el SKuiibib" afimiiiiten ^orfc
bi:,i|Oid)nen mi'i^ Jen l*lrt|f, nii iüeld)cni ciiift bic nlk t5+flii[)mnftftnbt Itantat
(flricctiifd» 9Äenbf^) flcitniibcti, tuöl)renb bic niiberc tu öcit (\coi\MV3)iMK"
2cftcn eritpSt)ntc Slabt be« U'.. (Sfliicfl Ha-ba.n über mit uorflc^iftvtem f'icmii
niitalßrtifct Tn-lia-ba.n „bie 3Sü(Hi«nfl brr SSibbci" ber üon bcii ©riedjen
IbwiDtii* flt'tuiinitcii Stabt enllpridjt, ein lucnig iiövblid) uuit *Oicnbf*
(.XHiaischambib), l'ci bein ümx SlbbeQnlti 2eini, ^ciitc XniaY flcnnmitcii Xotfe
flclffien. Xie beiben nnbern uivrblid-ien öauc U^ p[tli(ltfit Xeltn XV unb XVII
inüÜcii ebCHJall'j iii bei 'Jlucöbiiiitfißtl bc* 33ifni.i[cteei> fleU'fltii Iiabeii, bod)
lojit iid) il)r (gebiet imb bfv *iMay, iin incli^cni itirc bcibcn .'i>ant)i|tdbte ftC;
ftonbcn, iiirf)t mit '3id}ftl)eil beflimmcn. aiie[[eid)t l)obcii mir in bcm 'iWamcn
bcr $*flitptftabt bc* 15. föaiieö Pathiit-ap-rohuli „SBü^niing be* Ibot,
be*j jRit^lcrÄ über bic beiben (Siegiicr" nur ciite niibcre 3^e,i;eid]ntin3 für bie
Stobt Snnifl, lanii ober oucf) eine rahj anbete £tabt (ein; ntüfiUctjcr SBeife,
bn Zl>ot aU tljr 3diiibn<^tt ßeicatiitt lutrb uiib befjcn Dberngi);itl]c^c €tobt
^cvmopuli« inininn I)ici:D()Ii)pt)iid:i('tiiiiiiiin Qcfcbrteben ipirb, Ifüraud Toptifd»
Sdjniüun, acobtid) Slic^iiiPimcfn flciuorbeii, lönnle boe $icltabor( ^d^nioun
ben 'JßlQtt ^t^ nntcTÄ{ti}ptif<!^en Stobt beft Xf)ot bci^eid^iten, luic 9If(&niouneitt
feine fieiVDrrngcnbfte ^^nltusftfitte in €bcrägi)pten unft anfiiebl, unb vaai bic
iiflliplfWbl bfv 17. WaiteS „Pa-clien-cn-amcn" bettifft, fu m'I bie WOt--
(iejtt)lflßfne Sbcntifitinnifl bicfr4 Üloincmt mit bcni l'itdjnomuni^ bcS ®fO:
(iritpbeii ^tolcnmufi «nflemein anipred)fitb, unb iDÜrbc bann bie Stabt in ber
Oiegenb \n}\\ XauiiiU geltcictt l)abcii.
*) ^ ^cüiifi aiiT 7anil iß S. 71 riit Xtiidie^let ju beiitftliflen. m niiil boit
anflail ..tti I4. iintfiäa^pliic^cti Olnutr^ ' Ijcificn; „bcd 16. utnciägnpiii(t}eu
ÖOUCft".
262
tiit alle QtoQtapfji\d^t SiRl^tilung iei Saabti.
c) (äJflu XVIII— XX. 'Dif brei iwcftlirfi imb iiörlilidj uom SSobi^
!£iimi(<it, jiim X^eit dm Cftriiiibr, i^um Zitil augcr^atb bti Öftlicfif it
, lielts gctei^eitcn (Baue.
23o bfl? Okftict b« frftcii bicfcv brci öiflue mir jii fiirfifn finfeen, roirb
b:irdi bii' un5 kfnimlr Üafli- (oincr in bcn 5"i'^"i(fi' fp I^ÖMpfl flrnatintcn
.^imiptftabt Fa-bast „JBohmmfl in- CiJöKin Sönfl", foptifrfi Poiibasti bfftimmt.
bic jcticnjßll'J ibcntiSA ift mit bcr in bcv 3Jibel ltl)ibc)ct. in bcn Hcil)(^rijtfii
Bitbiiasli, f|>ied)if(b ^l*iil>njiti(S gcnaiiiitcn ©iflbt, iibtt bcicii üagc tt>ir burift
arifc^il'dic iinb ri^niijtbc 'ilnioreii fliit iintcrrict)tcl fiiib. Dit niif bn Cgifen-
bflljnfabrt «on ®nil)ii nad) ^fiitiivtiiic tiirj nur bcr itrcnv'nfl^ftQtion .^afofit
yect)tor ."^krttib firf) sctfifiibcn Srfiiittlfftgcl bei bcm Totjc Irll^^oflnb lifsctdjjifB
«n5 bell *lälQ5, an lucCtbcm eiiift bic a(tc (Mnii!)oiiptftobt 9<*ttaitbcn, baren
9inme |i(^ in bcr ^.Vncitming jene? fjeiile bort ßelcgnioii S^urfcS not^ bruttJib
erbAttcii f)Qt.
Xicfer JN. önii iinb ber m bcn ineiflen Sielen nU bev fulgenbe 19. gtfe^lr.
„tftt ootbtrc »Mb hinten' Öaii bes lönifllidifn Sl'inbt«", b.i. ^««^►crni«,
»on b^ncii ber «ftcre, mit ber ^muptftobt iöiibnftie bcr füMirf)c, ber leitete
mit ber Jpniiptftabt Am ber nürblidjo mar, filbrcn ein flcmeinkm« 9Iomo<'
jeirfjfti, miijfrn nl^n in flt)nEid)Cr SSeifc, mir mir bie>> leim I iinb 5, 3>el-
tai^nti unb ikc1)Tcii'ii anbcren ober; unb untcrä)ii)plifcli>eii ^iflrilieit Tonfiatiren
lemiten, iitjpcünalicb tin juinmiiiriiliiTHftfHbcj OJebiel gd'itbrl liubeii. &rft bie
Sleubilbiittg über aiit^ Piellcidjl imt eine l^rmeitcnnifl bcö aiigrcnjrnben
20. @mti, mvÖiir(ft finc ÜJcbift^wotlc^iebniici bc^fclbeti ouf ba* 7(nritorium
bM bditial'? tiürfi tiid]i flciretinteii 1«. unb I!t. OVnuc-? cntftanb, mnrbc bic
5lcranUifinn(i, bflil i^nf-? nrfprünfllid) jHfainmcntfnnflntbe (Hcbiet mon nun in
iwfi befonbCTC (Hmtc, einen Dorbcrcn ober fiiblirfim unb einen ^tnlrrcn
Dbct n&tblidien tfieitte. '^ninfA ibeiitificirtc auf feiner Xclinfavte, bic et
feinem anf bcm yonbünei CricntolifienliMiflreü itbn bcn tSji'bnv^ nfl)altencit
^ortraei unb felnci; (^cfctiiduc bcr ^4-^t)araDntn beigegeben, unb cbenfo in feinem
BCOflt- SSÖrIfrbnrf) bic iifluptftobl bN 13. 0auc« ^^^ q, in boüct ädirtibiuig
*j '^^ _B^ ^^^^ o Am, noffj ibrcr ®(t)HUflöttin () ^ TJ M (89uto), «n^
1 () (;;i Pa-Üat, „Sobnnnfl bcr (Bcttin ^iito" flcnannt, mit bcr in hnx
SWi)tlni# bcr 3f''3 unb itjrcii 3DÖ"tiJ .'puvn'^ eine ]» licrvorrngcnbc SloUc
fpiclcnbrn 3läbl ^-butu unb veticfilc bcnigeinäK ba« labtet bei} 19. ®aüH
au bvn il^nrIoj)f(c. i9egtn bitft Vlnna^mr crinnble iib niiv bcKtt» S. 74
auf O^ininb ber in bcn {tcoflr Xe^-ten yiify finbenben ^nbrutungen üb« bi(
i'afie bcd bctreffrnben O^aue^ nnb feiner ^auptftabt ^u bcmcrhit, ba| tne
Stabi i^MtP mit bcr bfnadtbnrtoi 5nM tfl)cmmiff (lemiH an ben 9urIo«<
fec gr()()TC, bcn VJ. &aa aber \^ niti^l mit ^ugfdi bprtt)in iHTlcgm fdniu,
4
I
I
1
Sir alle geogiaptjift^c Qiiit^ctliing bti £antie9.
2C3
flojibcnt baft imd) tcii mii- oprliefleiiben iiifdiriftlidieii 'Slubi-ii hingen übet feine
Enge id) bo* Öcbict bcsfelfatri üiclmeljr im ftiifterften Cficii K* ■5>cU<i glöiiblc
^iicfieii ^u niiiffcii. 3iit 9tflcl)lro9 jii bcm flCP((v, SBörtfvbucf) 6ai imnmcfjr
midi 'iyviitiicft Sie Sbfiitififfltion bfr .'öaiiptftobl bw lit. (Woiics mit iPuto
niiiflcficbrn iiitb il)r tMcbift in bcit Cflcn bce !Ec(la ocrlffit. Öctuife jittrcffcnb
inbciiritidrt er jc$l bic (M^mliniiiitftcit't Am mit $elH(iiiiii, in luclrfic'" ^tflnifit
toic, cbeitfo wie in bcr fcinittjdicn 'iHenciiiiiinn Sin, bie Ucbciifi\ung beä alt:
Ö^^pt. StnbinamciiaÄm Ijabtii, übglfid) in cinct mifiUfiftaiibcncii Xcutuug bitje^
5Sürte#. 3» äöirllii^iltit ^ßtle iiti VlltüftVptijc^cu bcr 'iUmt bcr Sinbl Am nnt
bem grict^if^en Sorte m/lüg „3d)lnmm, ftotf), SKorafi" nicfits jn t^iin, lonKni
bie 3tnbt war benannt iiacb ben beibeii $(ii(ienbrniien (=^--_ «m) bci»
Ofiri*, bie in i^rcm Icmv^t ol« ^eitiflc Stcliiiiiirn üeret)rt murbcii, loit ci- in
iütejug fiinranf in einer @aiili)te bc^ Xenberatempetä iitib in bcm gcograpfiijäien
lexl an ber 'iliiftcninoub bes ffbfnfflucluannmd Reifet: " © "^ ^^
im vber avuit
e» urt-ikb äa.t lim <rm uut ii<?1i luu
„Die Stabt bcr bcibeii ^liißcnbröucit (am) befiel bie beibcii 9Iugc»^
brauen bc« DT»riö, bie Ötötlin 3ii« befinbet fid) bafefbft aH 'Suto.
^^errin bcr Stnbl bcr bcibcu ?liitienlrnnen (sm)" ^)li\n bat im ^lU-
oßi^ptifc^en ein (innj cbeiifo flcfdiiiebencs, nur mit einem anberen ^Ji'cflimmnnge*
jeidicn verfehcnf* Sart S "^^ JtfV «"'. ^'f ^Jcbcntintfl bcv^ fiiiediifdicn
.tijio'i,-, crfiflUfK im Moptifd)«! iinler OMJ, OOM.e, cltüMe, .,lutunj". CU
mm fdion bie atieii 'Xefltjplcr, wt\6)c eine liefonbcre iBorltebc für SBorlfpielc
flfittcn, s^clcflcnttirti füv „Stobt bcr beibcn läUi(\cnl)vain'n" biefe ,\tucitc S^ebeuinnii
tii-^fcllten SiiDitc-S iiiu bei lütcnnnnii bec- SintinnmetiiJ l)iMfinlen,lcti, ober ob
^kieti^eii utib (semitcn iiiii in falj^cr Tciitnnfi bei' Sorten am eine zweite
iPcbcntimfl bO'^felben für btc erflc cinfetleii, ba* nuifi bcifiincieftelll bleiben,
3cbi"ntflll* cibcr brivfle iiirtit !,u be^ueifetn fein, bnft in bem uon liJriedicn
nnb Semiten bec Stabt ncficbenen 'Jlnmcn '■Belufinm itnb ©in mir eine
Ueberfe(jnng bcä altrtflt|pl. StnbtnnniniÄ Am uor un? Ijaben, bei ber nmn,
in Untenntnife mit ber mntlHilunifAen *3?(inien«(ieb«nfi, bcn Stübtnomen Am
mit einer biefem Sorte (ilcit^falk- .^uflehenben nnb ffir bic betreffenbe 3tabt
nit^t miboiienbcu ^cbeutnnfl in iüe,itc[)nii(i t<rad)(e. ''HU- rociierer 4'rli'ji für
bie 9ltditiß!eit bcr ^"^bcntiiicintng mit l'cinfium megc liier nodj crwälinl (ein,
Sn6 bie Jnicfiriflcn houfiit betf in ?Iefinplcn befDnbev* gefdiäijlen ißJeine« jener
€tabt &nvÄt)nnn{:| ttinn iinb ,^nHir nid)i einer cinbeimifcben <3orle, fonbrm
einer diid ?Ifiert nndi bovtbin, ata brin rvflen öftlidien .^"mfcn 'Mctitiptcns, eins
flrfuhrten (^ugl. <^. bf ffloug.-, Kdfou l'). fii», 19 nnb Xiimid)fn, Rcc. III
72, 19). Xeu tieitt lirfnrnbcit Stäbtcn %ggpleii'5 ^at $rugf<^ in feinem
26^
$ic alle flrDßTii$f)if[^f (Etnitieilutifl bei finnticd.
Icbrrcidien SScrfc ,,9teifi' itoc^ kt Cnfc SljarflcV «iucii MuiilKteti 9lbf4nilt
flcivibiiirt inib ber baKlbft 3. Hl 'älniti. ucii ifim mügctiiriltc Xtjl au« @^fu, tn
ticm gefagt lpir&: „Da^ tiic ajiatiidicii tTcnc^it tjcraiiiegdit mit ttjccm
m
eilt [ x^s
Csü
_ © I I I 1 9 ö / J»»^ Stobt bfr
^Dttiit ^iito," be,^ie^t [idi otfo ipottl aiidi auf bte :^afeuftnbl ')}clufiunt.
bfidt Sdiii^hcrriu eOcitioH* bif 0>i>ItiH "iBulo lüciv unb uid)t, luic SJruflfcfi
äiiiiinnnl, auf bie om 'iBitrfofffee gctcgcne Stobt ■Siitc. OTnti rootlc ftirrmit
an6) öfvfllcic^cn bii" Stcüc öcrobot III, 0, tue c? l)ciftt: „^tun n>iU tdi npif
ctJPii4 benicrTeii, loae luenific umi bciicn, bic und) iSrfliiptni foljrcu, in *?l4lt
gcnoiiitiu'H hiibfii. 6i- wirb luiinlid) aiK< i)c(la5 üDcrflU der, ha\a audj an*
'l^liöuijicii, aUjäl)rlidi niufiinitl OScjdjiii mtl &iehi flfjulll, uadi "^Ugiiptcn ciii'
gcfftbtt"- Xicfcc frcniblflubiidic SJciii, )pcnifl)tcn* bcr uoii beu ^Ijönisicrn
flcbi;ad)(e, irivb iüo[)1 iit fcintu onbcvcri ^lafcii fiTuicfütivt Hii>rbfti fein, nl»
in bcii für bif uoii ^l)öitiiicii Ijfvaiifrflctitbeii Sdiitjf crilcii (iflijptifc^cn ^afcii,
in bcn von ^clufium, iiiib was bcii ödii $i»obot im J^0[(icnben cniutintrii
''JilAI^ in ti« tuafirrtufen SBüfh' Sijrif iiS Iclrifff, uttif)in bic !Riicf[fhri'iibcn init^tÜ-
lunficv gciiiUtc ilnme tivndilcu, fu bürflc, uadi bi'iii ^iiiiiu'ii ju jcUUcKe», luic
mciii urcctidn ßollrge J^. 9Iijfcii mic^ dierauf autinrrfiani gemad}t ttct,
icoljl [ein aubcicc ^^Ua^ gemeint fei» al^ bic iJftlidi tii^it l^rlnfiiim ficle^cnf
Slabt CüvQCine. Öin ,\H'>^'l<r Sliiiuc bcr ixiiiptfUibl bw li». Waiif* iwr
^^ Ü Jl il © Romen, Von Un fioptcn niil ^orfc^unfl bc« bei Cvl^nanicn
fo geE)i'äU(f)li(^eii pa burd) nepeilOTJl (^Peiemoiin) luieb« gcfltbfn*),
Ipcltfter ölte 9lnme firtj in bem bex bciben X'örfcf Snratnn^ unb 9tunianic^
bfutliri) trljnltpti tjnl, beii ficflctiiufivttci \w\ nidil mri) uon bft 9HöHbuu(i#'
ftefle bes nhen ^-'''liM'fdu'H 3iilflrme-> Qcltfirnf Crlfdiafieii ffiljren. 'Xa wit
nh'v in ber uon bcn ^tifcbriften Am, Pn-unt unb Roincn nt'naitnltn ^aupt:
^abt bc^ 19. i^anc« bic nac!^nialö in bcr t^cfdiiditc br^ Crienttä untri bcm
Stflincn liJcliiiiwm eine fo Ijcnjurraticnbc 91pUc fpielcitbc Slobt jju crtemicn
fabelt, fo tnnn btefelbe nid)l ibrntijdi mit ber neben it|t alj( bejonbcrc Statt
fienflnutcn .'Ciqtfo^''fcftnng ul n -^ o HRt-aSr(9[u(tti^) fein, biettioa lOtiilpm.
fäbmefll. uon il]c l(i(t, nac^ Septiue' ^Jliituilnnr au ber SicUe, luo l>eute bic
Sdinil^iigtl Dpn Scll^cl^.'pcr ftdi bcfiitbiii, iiun bcucn an« man luiebcruni am
rlron 10 Hilum. itibiuejUid) \u bcn 3ct]iiUbri^cln wn lell-r« 3emut gelangt.
in mcldjcr mobcrnrn Crt^tioseidinnufi firti bcr cltdrtiiplitdte 5loblnaine Sam-
Uut rrdflltcn bat. ben eine Stobt in jener ^vßenb fiibrle, bic in einer ttbfu^
ttiic (Dftl. Xfimidicn, Rcc. III, G6) hinter ber auf ber iBcftfeitc bee iPclurifd^en
''■ ^:i ttuem griedtifdi, lofttfti) niib otabifcti atpfltfalstni 3:äbtti>trKi(bnifi nnib
bcBL l»pti|d|cn ^ciemonit bit Qiie4i{d]c Vtjcic^nuna ^Jjclufium gcsenälpngcftt&i.
Tit Alte Gtograp^ifctir Qintlieihitig bti Eaitbc»
265
I
Ha-soot'eni (ttiofif ein nnhercr 9?onic für^wovi«) iinbÄn*b (bafl Ö*i'rrl)iim
bet (Slriec^cn imb SRbricr unb Sdiur bcr !öib(l) fi[* bic -viflHplftofel eine«
befunborm, ^fitifciff Oütn 11». (Hnit abj^circiint ficTurfcncn i^ifiriflr? fiiifficfiiljrt
wirb ''jjolitfiinn ift atlcm \!Iiri(^ciu und) l'cbt'iitrnb jiiii;icv als ^Iiiavi'5 iiiib
msift in fcülu'teit ^a^ttiiiubertiii, tu bciicit oiidj bic I;tltali"t(ti' faicr iiod) iiidit
\o luctl Dorgcfdjobeii \vax, Wo[)i llliiaritf bic iKitorrofieiibc Mulle geiviclt Ijatoi,
locldic ipdtcr *)Jcfuiiiim jiificl. ICcr flleid)fnll^ niii öfilidicn ^Teltavaiibc !\o:
Itflcnt", unter bciii Schnijr rint^ bcn 9iiiiitcii „Spitt, ^^tcrt bc3 Cflcii*" fiU)reiii
ben $)ont& flcljeiibf iniö bind) bit' nad) SJcfttn DOTflcfdiobfiien Ilicilc ftinc3
©cbictM ben 18. iinb 19. C6aa Ircnnenbe 20. fflau, bcr bcsdalb and) (orrdlcr
in eiii.^clnfii üiftCTi (wrI. Xiimidini, Rec. IIl Zaf, t52, Ht unb Rec. IV. 29, 4)
IfiiitiT bcm 18. ai-d IIK unb in bei aiibciii '!!lnorbnKU(\ l|inlcr bcni 12. alö
13. in ber Ädl»i; aiifgcfüljvt roirb, bicjer Wnu ifl älpeifellwi ber lüCfttu feiner
ÄngtcnjiMtfi mii bn« bicx^ifitäi bc? orrtl>ifd)cit 3}teerliufcn*5 Belegene ngiiv-
lifdie 'Jlrabien, mn lueldjcm and) ein Htcit iiod) rüt ju jcinent ©cbietc
gt^örlt' , uoti ben flTicd)ifdicn mtb röntifdicn ?Inlorcn Arabia genannte
TiCtrift, .iP.lRIAs voiiös bn ®n;iinün,\en, nnb bie WPti bcm öeparoptjcn
'^tolemnn^ nl^ ^laiiplftcibt be^fclbfn nufgcfüline Siabt iMjoInfa, bcicn
"nami jid] in bcm beff l)cuti)\cn 2;ir)f^ ^olu^ crlmltcn i^at, ift bie tu
einer Öiutlifle b« Xenberalcmvcls (ufli. Titmidicu, Hec. HI, Gö, 20)
ai4 ,f*anptiui&t bcä 20. Wnne« ner.^eidjnolc Stabt , .-^ © Keseui.
3m SSoltubinU-lt jdteint mun in ber Sluvfpradie bae^ fiiinlf in a&gfioDrfen in
f)abeii, )ua^ am bcr tDptifd)m 'ülanicneform ^<3.KWC L)ieruort^el)t. voo \mv
loiebcr bie SBoricpng bi\^ bereita ntchrfad) crrotiiiiitni nllflflS)iJliid)fn pa l)abni.
^licraii'd i|t bn* gricdiifdje ''iitjatHJü nub ha-y avöbijdjc Jalu^ enifianbeii.
%\t ^ibii 1)01, in treuer Sieberflobc bM allünwi. ''Jiunitn*, bic Sdireibung
ir», loo^iir bic LXX ebtnfalliJ toriclt naiv unb I'ifsitt U^aßiu^ Ktjen,
und) tt-clriKui 9(cini«i bonn auc^ bie finn^c Gicficnb, beren .^''fl'ifttinbt fie
itjor, aU bn^J üanb öiofen be-ifld)«ct lunrbc. (Jinc eimieöfnbe S^efpredjnng
ber ßonbitfaaft (Mofcn mit Beigabe einer gcnoneii fiartc, in '3c,\iiii an\
bic id) mid) jcbod) nidjt mit nücn öcftimmimgen finücrftonbcn crtlören
fonn, finbct bcr Sefcr in bem Sertc oon Sber« „Xmrdj ©ofnt jura Sinai",
weldie^ IüT)U(^ in einer ^^tueiieit, bnrd) oicle d>M'ä|}C ucnncEictcit 9Iii|la{ic ct^
fc^ieticn ift.
'Jlbweidgenb oou bcr ^^AiiQrbnuitg, luic [ie, unter einaitber übereinfttininenb,
bie gcpgi'a(>liiidKn Siftcn ber 'leniije! flcten, lorrbcn in einer bie Sanbe eine«
CiirifliiimTner* bi\i Xeiibcreitcmiselx^ )d)mnde«beiiO")'t)i'M uvjl.KfC- IV, 27—39)
bie (Manc bcr mpftlidjen nub öftlidfcn Isclto^filftf, alfo nuf rirnnber
lolficnb boproc^cn:
266
3!ic alte geograt>4ifd]e ainl^ftlung bei £anbe».
a. ^U am ©eflrmi&e t>c* lufflltrtjtfii XcUa firti tiinMCljcnften &aut
1. 2. a, eiuipred)cntt 1. II. lU Der übrigen «ifteii,
b. %it öfllid)cii (^ane &c* iwjtliffifii Telta
4. 5. — a. 7. — ß. 9. (Httprcd)cn& X. IX. IV. VII. VI. T.
(4. 5. bic bcibcn üftlit^tn, t>. 7. bic bribcn föMiti^ imb B. 9. bie
beibcit iiörblitbi?» bcr 0|tt|filitc be5 meitlittien titüa.)
a. ti\e fÜbUdK» ^aiic bce üftlitfieti 'S:xUa
10.— 11.— 12.-13. 14, eiitiprcf1)citb XIII. XI. XVm, KX. Vin.,
(lO, biT fiib(icl)c, U, bn- lücftlitljc, l'.v ber mitttert unb 13. 14. bt«
bcibcii ü|'ilid)cii ber £itbl|alftc bcc öftlicbm XcEta.)
h. ^ic bcibni ,^iim 'Xf|ci( fd)Dn aiiürrtialb bci^ öfll. ^elta gelegenen ®aue
16. «Mb UV, ciufprerfifitb XIX Hitb XIV,
0. Xic üii-T nüiblid)cti lydiit b(-> uftlidini Xclta
17. 18. 19. unb 20, fittfprcdidib XV. XVI. XII. unb XVD,
bercn Gebiet iiat^ biefcc ^litDrbniiiiR cilfo uetUjeiU i|t:
'20
(«J8
19
fXvn) 17
18
1&
(XlXf
0(V)
5 iix)
(XVI) (XX)
13
(IV)
6
9
11
4 (XI)
(Xl
7 (vii)
10 (im»
(XTni)
12
14
(viin
iXtV)
16
101)3
ml
3uT Citenlirung über ben lanbicifafilidicn (fljarotlct be^ %tlia unb bie
Ducb ^ier itiilit gdiij fe^teiibcit Xi'iifiTuilctflättcn uctiueii'e ic^ ben Sefrr onf
bn* bctcit^ mebrfartj »on mir citinc ^*rad)tluctt „"fleflo^jlcn in ©ilb unb
SSort", iocl(6«. »l)cil* nöci) ^iüiotograpliicn. \\m flvoiicn 5:i)fil aber audi
nat^ Sliifiiabinen, bic uoii iinfcren cvftcn SJIalcrn an Crt unb StcUc gcma(t)i
loorbcn, aaöi eine '9}cif)e i-nt,^ii(tcnb ft^önct $ilbi-i- dii« bcm TeltA btHngi,
brnrn ein ju ilirer Stiäiiienttid von @cor(| Sbrcä beiflOßebrner Zejix no{t|
einen gau,^ befonbcren iKeij ncilcibt.
@<^Tift unb €pifl(^e ttx allen %esQt>lei-
267
Dritli?s Kapitel.
^djrlft imb .^praifjr Der altrn ^rgiJ|ittr.
^IfflWtfit M? alte (ito%t ift mitcrgcflonflcn. Wfin^fiiä unb Xftcben,
?lpt)llnitip0li'3 iiiiti .ptTmopoli'?, Slbiitot^ utib Xonlijrrt, JfieUopolu^ iinb SnTe,
9)Irnbi'5 itnb "^iibdfriv*, Xnnia imb ^'^iiHiifiuin, uiib wie fie \on\t alle flfhfiftfn
tjabeii, bic iiiactitiflcn iiub btühcnbai 5inbtf bce oberen imb luileicn ücinbcs,
iiba tut luit im burbeTgcbeiibcii Vllfd^tiitt au«fnl]rlid) gcl)aiibi-Il, \i< finb
»ffn bcnt läi-b&ijbeit uctidnoHiibcii, bß* Üoo* \3on '-HndL'I iiiib SJimtc, hai
«(ftidftil 1)011 'Xxivw'i unb CSavthnflo ftiU niidi fie cieiu, Xin Siyc bcr ajtiidjt
imb *-I^rQ(^£, bic Stiittcit tiol)cv öiiUitr iinb fliuicieAci'C^iictfi' (^licljrjnmffU, bic
roeltfccriitimrcii ifiafenfuHbtc an ben ftilften bcr aitgrciisciibcii 9J?co»t, iiid]t8
ober nienifl ift uoii ilinfir iibrifl flcblicbeii. E'd cl)cbcm bic flEansriibcn "J?ii-
löftr unb flefiiUlcu 8d]n|^l)äufer bei ciiift mädiiinftcii Höni^c brr CSrbc ptanßlrii,
)i>o bie $>ärj&Ic eiiie^ \i}vex 3cit auf bct .^Öt}C bC'S Söiffend ftcl^fnbeii ^i:lel|tten:
tpllc^iiuni'S fidi brfaiibt'n, ba crlüitt lietite Von diiem über cvbännlidK ^'ehiir
butlfii empüi'Viiiicubcii aKiiiftVci ftcrab bn- nicldiidjülifdic "äljait Bf* *JÜinf,vvii
über M fiid)l im Soiibe bfr SÖiifte bcr SBnnbcrcr Ufriiobtid) imt^ ben ispiiren
aller .^crrlii^feit, iiiib mo bot JnlirMdicnbcn Ärti)ptiid)c Srefohrer, nii« ffnu'ii
SoiibcTi siiriidjiclchrt, bic liciiitnthlidji' Äliiflc iincbec bffirüfiU'ii, ipo, hi'lnbcii
mit ^clljiupieiie mib Slficiic- St^ä^tii, (iflwtifdjc Sdiiffe tu bcii fidicrt-n .'öüfcu
cinlicfni, luo bie jüi' einen Ihuliiipii-iJ ober Slüuif« beftiinnitcH Wcicfacnlc unb
Sributc irtmber ffärftcu Uiiibcien. ba ,i;ev|rf)clieit Ifciile cn bcti itDroUeutEitipcit
eine* öäu,\li(l| uciöbttcu Stviiub« bic idionnicnbcu 9)fccr«iitDiint, ober c? ftdjfit
0« bcm ^^Iflpe, luD ciuft aiU)t'tifd)c uiib pljöniiiidjc ttauflciiic iljrc SsJiiovcn
nußlaufd)lcn, einige eleitbc ^Irabfrhfltten. lic Jtoljrtniifcnbe Ijaben eben nuc^
Ijicr niirbtt jcrfii^Tt, mnt^ ^iilirtinifcubc tii-fdinflPi' 0" brm ffiblidi an ?IcflOpi
len grctijnibcn unb ^'itiuiMfc nud) ahiu iiiVH'iifdjen iHcidi grljövcubcu ^lubicit,
nie cbi-itfo in gan^ Cbei unb UiilerägiiptcUr »om Sintriil bc« l^lilftrpmÄ
buid) ba* Sliilflifllteulbor ma Surne t)i%' Innuutcr .^iir ftüflc bM äÄitlcImtere,
ift un* bün bfu ibüiiiucvliii brr atlfii ^Jlcv^ijplcr nid)tf crbnltcu cieblicben al*
I>k llclwiifiinticu iljrcr tobten, bic örnbcv, uiib bic itirrn öiölteni evrit^;
tftcn iieilifitliuincr, bic tcinpcl- Sic alEciii liabcn bcit Siurm bcr .Seilen
flbcrbauert, um nad) viifirtanfcnbcri bnr ^Siffcnfdiaft brn ©cfl ,\u bobncn jur
©tebtrrtcii'inuuiifl eines feil iai\i\i' ürduren-gcijonflcuen äL'ifjenw, biird) btjjr»
öefHj bet 5on'd)inig nun e« rn,ijfllid) iDurbc, an* brn tbr ifljl »crftÄii blieben
Utiunbcii üd) übtT bir 0)?iflc^Qibeit jcuc^ Iiudibcßal-itni ^-l^ülte« f,u oiini
lircn, büiS ?!al)vtiunbcrjc liiubiird) bcu «orberftcu ^1*1«» unter brn Ünltuv-
böllcvti bce ^Itrrtbicm^ einficupnimen, bod) naA) feinem 'abtreten wm <3d)au~
ptaft bcr 5fficltftcfd)id)lc, nun Immer racbr unb itteljr uon «nbcrcn SöKcrn
in bnt .siintfrrininb gcbränflt, mit rtllem, wai c>; Olroßc-J «nft \tt Wrt^t gci
brac^l, allmät]lid} tift^eju bis aa ben 91diib bcs ^Ibgvunbes rtoigcr iUrrurffcni
268
€4iift unb @))inc^c btt allen 9ltam;>tcT.
^cii bei» Arcifc iitifercc {Srlcntilitift cuiiüdt tuflr. Srltiomtr %rifc foQtrn
nun c[ttabt iciie au bitf ^JluftiSccn irbiidiru Xaictnf' matincnbcit Xcntinälcr,
tiic Wräöer, Dpisiinslueiie e^ friii, am öcntii bie Wcftblcdiicv einer balb öcr^
fnrifenc» utib üfviicficiien äi3eh lU'itbclcLn luiebec [)CvaiiniioiKii, ielifanier SSeiif
lyor fieraftj^ Bor,^u3fliU(.'iic ilnicii mit» bfii öfr ntinptiicfeeii @oi teuere ftninfl ge-
ii)eit}tcn ;)pfilifii()rinuTii fis uorbelinltcn, im? pliiplid) einen Sernblirf bi*
an bell nufeerfti'n .fiorinont bcr aKenWieitflcf(I)id)tf ,\h eröffnen, wie i^n, fo
meit [)inaii5, über teinc iiiittere Kultuti'piid)e be^^ 9llievthHm5 bo4 ipäbenbe
^iigc beo ^[)r)(l)eL'$ uoi jid) l^at. il^^iiu beii ficincviu-ii ^labcf^ettcn bet allcflen
ftönige "ilcfliiptcn^, ipeldtt, bic ■Diffippoli« ilircr Sicfibciix ajtemplji* morfitenb,
bet lienttflm *iHeid)*I)auptitaM iitiici'iilJev fidi brilbnt am Ölanbe bei lib!)i(^
Ißiüfte evlicbcu. bis l)in s" bei polmninmfvfiiintcii Sliicinjcl ^^Ijilft an ber
©fl&nrenje bes fRcidica unb noc^ weit iiber biefclbf hinflus, in bcm itntcmi
imb obcecn 'iRnbieii, bn itcben jie sii leiben Seilen bcr großen SSoRerrtrofie, jene
pftnuiivbirteii äKailiieim* be-; ölteften fieid)id)llid)cn ileben*, jene flvo^anijien,
unfere Ojcionnbcnitig ticruorrufciibcn XcmpeU iinb Ci^Tabc^bRUtcn mit tbmii
fcltiameii '^ilbet^ iinb v!"'tliniU'nid)mnd nie nuVerlofiiflt ipendjlerftatifr über
jene c\xow ^^erfiancienbfil, bei" f'c finfi 'bre (*iitftebniui, oerbanltcii, Tei>.
wai l'ie ber 9iad)iiK[t er,\äf)(cii fi^Uicn, was an ben Wanern bet Tempel uub
QU bell Srttibcii bcr iMnibfoDcUeit, niiiö nn Cbcli^fcn, Sönlen inib ?Crdf|itrflDrn,
anf ßirnbftetnen nnb 3tntneii, (luf 3iiTlüp(in(fen imb ben an» tbnen bmcn
flf,(Oflenen *J?api)ni5rollen uer.^eiriinet ficlit, van 91ieinniibeni mcl)r njorb «
Pet)tanbcn. Tie Steuntntf; ber (£(l)nft unb Spradic bcä allen ^Jlegpplcne nxu
feit [a»c|e uollftänbig veiiovcn (lei^ani^eii. ^a ivai e^ tiiijereni, bur(b tolnnr
reiche Ijutbrtf linken iin-ifle^eidiiteten i^alulnniberi ucrjipnnt, aiid) in 'iievui ont
bfl« alte 'ilefujien einen i^lmb jn tb»H, ben man j^eiutR mit iHcdjt nl« einen
unflcmein nlilrflidicn, bnrdi eine ber ciIönAcnbi'tcn Ihrtlen be^ Wenfrfjenfletftee
enuDtbciiCH beseirf)iiel Emt, ben S«nb bee Sdilüiiel-J viir ßnniftcrunfi
ber aiiäiii)ptitd)eii :^ierDiih)pf)entdirif i. Zitidt il)n miiibe eine äpradie,
üon ber man noifi )Q(ten barf, bag ber (e^lc ättupiiidie i^iiefin ibr Icfta
Kenner loar, bic alfc incil über ein ^abrtanfenb mit einem uuburdibringlitbrn
Sdileiev »erbitlll (lewefen, bem '-liciftänbiiift niiebet eridiloifcn, nnb eine idjpn
foft ber 9Didrdjenwelt nitfieb&tenbe iVrj^anflcnljeit lofl mm, mie uoii einem
iJnnberfiflbe beriitiri, immer benllirfier nnb beuilidja erfennbar werbenb, in
iMlirficitütrenen, oft bi» in* tlcinfte Xetatl flenau {ic.\ei^neten öilPem, ww
ben '.^liefen bc« in fiannenbcr -^^eiunnbeninq an^fdiniienbeti Soff<i>n4 ^n-
(gebreitet.
9iliclbt barf idi bei (iriDäbnimfl bieie'& }o föLflenrcidien ^nbeö unlerlnffen,
ber bfltien SJerbieiide ,^1 ^ebenlen, bie (lanö beicnber* J^rfliilreidj fidi ttm
bie äftqpliiriK 3ltKvtl}uin«torfd)imfl ertuprbcn l)al, baß von J^ranfreid) ouö bie
erfle ßroiV fCnrcftiinfi a« bem micber iiai (int(;enoinmenfn unb mit (o flber^
Tofdtenb ^fTTlidjcm (rrfülfle fietrönten ©tubinm ber äfloprifdjen Tentmäler
äUdßCQangen« bafi bann nad) biefer Don ^ntrcit^ dndfle^an<)eHeM Slnrciiuna
€c^tift unb Sprad)« bet alten ^egtiptei.
2G9
iDicbenim einem fvonjöiifdie« ©elctivtcii ttcr 9iiibin (itbiibi't, SHcrft ^n ®cg
gcfiiiibfii ä» hakn. a»\ iwlctiem tjciil* Itte ö(H)|Jfi(d)f Son'dmnft, iftrf uuoii:
Ißftbavdi 9Ieiiilt«tc sieljfiib, iirf)('KH ©rfivittC'S tionuärt* neöt iinb önfe ck-iiio
iii griiiifri'iAö .^■»oiipiftüM e-j timr, idd irion .iucn'i ^cT jmi(|cn ©iiifiifd)afl
eine Stlitte bereitete, an bcr ber Ijotftüctt'ifntf 4*eflTfiiibei- bcriclbcii, 3raii(,-üi«
Crhuinpotliüii iinö nai) il)iu tau« i'eiiu' Eicibni irürbit;cii ^icK^folgcr, bcr
niif bciii Gebiete bi'v nQtfitdjcii SUicriliiimö »rie in bei Oiejdiidilt bcä Ctieiiiä
gUid( beiDotibcrtt öinmnniiel be jltoiifl« uiib ber imc^ bem ?lblebeii üoh
IWarictU an biÜeii Stdlc fil« Tircftor bcr Öfl^pliidKu 3)iu(een be« ftficbioe
iiad) CSrtiru beniKiie öi. '■DtaspcTO biirrf) i()TC fliircfleitbcn Sortrftflc luic t^rc
on bie üöfiiufl bcr fd)iuierifl fielt J^vogcn mit ®liicf fidi luncicnbeii 9h'bcileii eine
bie (i£\i)ptitdjen Stiibien »lädittfl füTbcrnbc Strfitimteit cntiflllrten.
9iavülcuii S^Diiflparlc ntib ^tinivfi-- EMn'V'l'f ". biefe beiben
von ber aycliiicicl)icl)ti' uiib ber iSifienidiaii wiii bem tttnnse brr lln)lerblirt}{eil
gelröiitcn SJiäniicv fiiib vi, mit brnfii bie ueuc Slera ber iiuniiictjr auj jidiercn
Patinen Düriünrts fdireiteiiben dfltit»tiidiai 3orfd)iing anl^ebt. %» bei" Qittüy-
itöcibe be* ooriflen ;il«br()imbcrte luiir e«, al* *i^oiiavaite nitiKblidi tieseii
(fitqlanb, i» SSa^rftcit jeburf) \m iliermirfttdiiiiifi öe# »pn i^in ine ?tn(ic gc'
fußten %{ant« ber Söefi^etflreifitnfl 9(cflij;)leii3 vßftete, eine« $laned, ber Its
famitlid) ^ucrfl uon einem Icrülimten bciitidic« ©etcljrlen, tiitb ^lonr nun
liHfcrcni ycibiti^, bei SJiibitnfi \i\. biircfe eine TeiifjdiTift aiiflrrecit luorbcii,
bie, nudj ben ilVriditeii eiiflUfdjer uitb fraii^pfifdicc (ye)diid)t*fd|rtiber, ^ona:
Varte ini iU'iiifll 'Slrrfiiw fliifflcimibeii iiitb besüglid) bce in il)r erttieilten
Sintc bei feiner (ifliiptifdn'u ®jpebiiipii bcmiljt fjabcn fotf. *JJfld»bfin er v'
^oulon feicrttdi beii Clicrliffci)! über bie für bie örolicninR bcß "^iftarooneii-
Iftiibf? tcftiitiiiilc Gjpebition libfniDininen, icgelte er in »Bcflleitnnn einer
itidit unbebeutenben ?liiiiil|[ omi licroinuiflenbcn (i)clc()rlcn ohi lii. SDini be?
3nl)rer IT'JK mit einet anfel)iiltdwii Slmte ab. yindibcm er am !». J"'"
Tjott bcr ilini Iciticn löJibcrflanb Iciilcuben ^iifd lUtntlo 'i^efiy er^rifffn, er;
fdiicii ben ^lleinnbrinern Äur llcbcrvaldjitiig am l. 3»Lli tie franjöfifdjc
3lo»e üpr Üjvev 3taM, bie fdjüii am foliietibcti ^a^e mit Siiirm i^eiicmnien
luuTbe. (?* ifi fcffannt, tuic jener fütiii {tcptniite iinb ah riilimlidien Ihaien
ber lapierfeit fo rciefte Scibsiifl bc* großen froitsöfifdicii ^leerföfirere reine**
JoegS ben uon ilim neEiofften Gvfülii hatte. StifftI Sranfreidt, fiiiibern befTcn
C4egiicr trugen fd)licfjlidj ben £icg banoii. Xodi ob auc^ in 'iKnbetvaibl
ber »an 'iBwiaporte bcnbfid»tigten ISrobeiiiiig beä 'Ücflaplcn« bcr Ölcgen^
rvaxt feine (Si^ptbltian ein gÄUiilid) bantiiiliidtei' UnteineEiineii luar, ber Sitifffn:
fdjiift mnrbe btud] jie btt« alle '^Ic^Dplen ^w banernbem '^efi^e ei-roorbeii.
„DMcription do l'Egypte, ou receuil des obserrations et d«fl recliorchos ]>en-
dant l'eipMition de rnrm<-e frani.ftiflp," fo lautet bcr Titel bc^ 12 *i^fiube
3UnflratiL>ucn inib -U ^J'iiiibc Ie;rt iniiiftüfiibeH ©erfe«, in lucldicni bie
luiffcn!d)aitltd)cn iHefiUtatr jener Gjrpebition iHTöffeiillidit Itnirbcn, ein löerl,
au^gcjcit^nel (oiDotil im ''Jltibetrad)t ber ^üUe nitb ^taiininfaltiglcit bcd iit
270
SdfTifl iinb Spradir brr allrn Slvg^pter.
fcitifH Ic^vreidKii Xe^lbönheti Ölebclcitfii, ali flitdfj wegen feinet uorüfuitiiftcn
biirc^itJffl mit "an firö&tcii SDCflfoIt aii«(iefii^r(fn Sfliifrrfttioitfn. Xic Dprbcio
mit fo geringem (Jrfuta bctvicbciic tinb in J^otcic bcRcn immer mebr om
nndjltiffinti' aliäflij^niidu' ^oriti)iiiin eiliiclt burd) bii'K^ S^crf loii'twi eiiir mä^^
tige ^nrciiitng. Xie großartigen ai'djiieTicinifc^eii @ä)5pfiiuf|eii ber ölten
'JIeßi)pti;r luti- ibvc i'ciftunocn ciuf anbevcti (Gebieten, uon bciicn man fidi natb
ben bi^lieriijen ^^jnblicntioneii Icitic ^'orfteUiinci nind)eit fotinle, tagrn je^t öiim
crfien Wßl in einer iWei^c üon onjlrfiniilirtie« SPitbcrn, in lorretteti Sfufnabntrn
uon tMefcimml^ iinb X'ctnilanfiditrii, roic bcj nn Stuften- iinb Snnenwänben
flhüfii)prifdier ätoiiwerte citirtebr(i(l)tcii 4*ilbcrj iinb ^nirfiriflenfdjnuirfcij ,^ti 5r:
folg öi:rfpved)enbeni Slnbium bcn (Mi'lrliricii atlrr Üintionen yor. 9JJon borf
fageit, mit bicfrm äl^erfc unb mit bcn lliitei')iid:nn(ien, lucldie fidj an bie
breifn^c i^ni'dirijt bc« nat^nmEf fo bcriilinit gflnprbeucii £tcinct^ uoit 'Mm
iettc Tniilfft", bot clntinR* norti it>ährenb iciu-r *Jliii3L>lci>nöd)fn ©xocbition
üu« einem franiöiifcfcen ^nfleiiieiir im 3> '^-'9 ^^i ""C (Mvobimfl an bcr
<£(^miAC nun Sl ^iiEien flefiinbcn worbcu, bn ftcbt bie nnnniefir onf ftftfm
Stoben bent ,^ielc ber 9tnf[liirnn(i bce SfliiijHfdteii SUtcrlhnm'J cnlgfflen
irtjrciti'nbi' Jovidiiinii an.
S« bat äiunr btt nnfercm Joljrljunbfrl uorniUirgcnben iJf't b\$ ^OTtbM
tiinaiif biird?QW? nidit hii ÄdniftflcUern flcfthlt, Von bcneii mehr ober rocnigcr
einfieljenb ba« nltc 'Slei;i>tftcn bcliLinöell tuovbcn, im Öicflfntbeil, c-« licflt ba
in bti Criciit« TOic Ccctbcnts ©^'radirn eine rctdic ÜJitcrainr nns »or. lod),
wenn man liqt, lon? olle* in jenen Sn'(en bcn ntien Jleflpptem anjiebit&t«
wirb, fo ntnft mnn iiTiiüilltitrIid) be? vr'>pl)etifd)eii Sücljemf« gebenle«: „gjur
t^nfeeln, o Slctinv^f"' '»erben Den bir übrig bleiben!" Jn ^nbcln finb e^ felbft
jum giufitii ZtieiU- nur, bie ali ^-t^cridit bce Haifiidx'i ^Jlltcrltium^, nlfo aui
einer ^e\t. in bei man (ebr VooM über bae alte ^legtiplen iiüd) bätte unter:
rid)tet fein tonnen, nn* Uürlieflcn, tiod) meljr ift Jvnbel bann eiS ondi 3U^
metft, löQö d)riftlidjc iinb arabifc^c 3(ntorcn über bic alte« Siillljälbeiyobncr,
ihre Spcddje, (Mefd)id)lc unb Sfteli(iion nn« friB^Icn, wnb nm oKctiDcnigftfn
roirb bnrtfe bie non ba ab bis },\\v ©iebergeioitintiHR ber flllägqptifdjcn Soradir
baS alte ^e(ii);}len beljanbelnbe ^'itrratur üni ^lufflnrnng p TbeiE. ^n einer
^[le uon ^Ibernbelteit begegnet niiö ba mitunter einmal ein ^lecf, beffen ^erfaffrr
fid} nie ein cnifier, nadi ©ahrljeit ftrrbniber Sorfdier bclimbet, unter einem
"ÖJiift Dun 3tid(tigein liier unb bn einmal eine idiarffinnige ben «dwin ber
Sabr^il für fid) bcbenbe 'Sermiitltnng unb gcfdiidi iieiibeibigle lionibinotion,
im ©roßen «Hb (Hangen jeöDd) faft nbernll nur Slebclbilber, entnommen liifr
mir gc(d)ictier, bori mit nngefdiidler .^anb uon einer fd)&nrn, bod) im 3)Ii;meiii
ber iHufnahme in biditen ^JJebel gehüllten £anbfd)aft. S^v $terid)tigung nnb
3^rretd)erung ber äg^ptiid^cn Ütllertbumdfiinbe hat jene umjangreidK SUetotitr
feip: tuenig beigctcngen.
*i>(m ben 'älutoren bc^ TlafBfdKn 9(ltertbumi9, it?eld)e mit Krgtipicn fi<d
befaßten unb in bicfcn iljren Werfen \j\tx unb \>a oud» einen &iint fibcr bit
@(^Tift nnb €Bi(i(^e brr allm 9t?gt)pttt.
271
altög^Vtift^e St^tift iiitö Sprache gok«, if( als bev crftf sxi iicnnfti ^ictobot,
"btx, xotrm « aui^ telbft bcr ägijprifdicn Sprndip iiidjt tunbift wor, fo boi^
ju eiTirt ^eit ba« 9iili(inl beTciflt, nls es bofelbft unter ttcit Uingcborcncn fiiiÄ)
fDld)e flflb, bic flricdjifd) ipvatbcn, luii' tbm\ü untcv ticn büvl tcbfitbi-n ßivie-
^rrt eS iü(^t an foldjcn fetilte, bie ägqflijd} jprad)fn, uiib idciiii ai\A) fic oon
bcr JpierDolup[]ciitchriTt bet Xcnhtiälcr loa^rfdiciiiLid) cbEnJD nicni(i ticrftanbcn
I^bdi iverbcn luie &«übot felbil. io loutbe budi burdi ihre il^tTinitlUmn bei»
9lii«fiinft fii^citbi'n iUciffiibfn c« crniüiili(t)t, fidi mit bni iirlclirlcit lißiivliicfacu
"■ßrieftcrn üevficiitbigen ju töuncti. Gs roüTbc jcbüd) aiif iMrunb befii'u, mn«
.fterobol, olä^rflcbiiiB ieincv Untcrfiatliinji mit brn äfli|ptifdfcn ^rii-ftcrn, fi&cr
bie ^icroßlijpfjcnfttiriit inittticilt, bie lint^in'cniiifl b^riclbcn ebfnt'ü wenig jc--
maU ficfliiitft fein, raic am feinen t(iftoriid}eii eingaben fidi eine (Mefdiiditc
bcs allen SlegBptcu« lidite [jerileUen Inffcn. Hub tvai «üii ^crobrt fltit, miiH
inetjt ober tpcniflet audi tpou allen (eiiicii 9iad)folgcin gcfogl lucibcn. SÖcber
bif Bon beni *i*t),V'"ttiH)dKn 3JJiindi 'Säetes in einigen (Fragmenten iin* auj-
brtpn&rten Jc»iecogHipt)mfrttdnmcicn be* ^Ürjrflnbriner* miaremon*) nnb bie
fllcidjfrtU-? bnr ^ierDfldiphfnerlliivnng i^nuibmete, ongebtirtj uon einem ?[cgiipter
Iidtd;- üftfnistc Slrbeit, iweldjc in bcr griediiidKH Ueber|e^mng eine* (id)
^Ejilippo^ nennenben ^Intor^ unter bctn Xitd: „'^^ou WWUuvo; Ncilüov
itifoylvifixä, ä i^r,v!Y»t fiiv ttvth; Aiyv^tria gstai']). faTl<pi}aaii di fPCXiTtno^
iis n)c 'Eklttätt iiäUmov" in nietiieren gut erliallciitu Jpanbfdiriilen auf und
ge(oinmen**\ tüfbcv bie|e bcibcn, fpe^ieH onf bie Xentiing einer SHeilie Ijicro;
fll^^ifc^r Seidfcn cinflelKiibeu***) ?kbeitfn nodi bic auf ägljpHfAc Sdirifl
*j 'Auf öic fiiv Sic (frllfttiing ciiici Odij^nEif ttinofllnpliilflirr iVidK'U iciditij^eti
Singmcnir bti ^tjäxcmcm »nt iticift 3. Viidi ciitimcriftitti nemac^i im 3 1^0 in
ben t,TmasivctiuiiB of the BoyiU Society of Lit«?ratiire" Vol 111.
••) 3n (iiwr Dorsftfllidicn ^ublicnttou wiiibc öfl* Sfeit öee ^orapoUnn mit
einem tiitflelienticn Sommtntot (Krousgefleten im 3- 18S5 Boii bem ^reftor li»
Vti>tifntc iÖIuirnmff $emt Dr. S. SrrmitnS.
•**) lic JrofliMentf bti flttitztmo» flcficn (id)ci oiif allflgiiptiit^ CiieHrn ?iVitüd
unb audi ton bcu ^itctDglqp^cnetJlätuimen bti .tiorapollL*n ri)vct{rn fidi, ipenn mau
bie Don bei allen ^iviog Infi ^cnf dir iil uÄ mefcnllid) umie{dieibnibe €d)tiil bei ivütni
$toli7miiriir0ud>c su (^iiinbe legt, bie meiften Vln^nbeii aii julicffeub. Oiebeii{aU4 itbei
rioiwmcii bieje beibe« 'lijetle, «ndi wenn fie donaliidieH Uriprunfid finb, nnA jener
füäteu iieii, in bei in 'Jlfflyptcn ti luobt luiln lam'cnbni c'l nidii dmn gab, bet
Di?n beni allen 'fle^npieii imti faitci £iicTCiflli)li!]cufdinft mit etwas tpiigtr. (£ti3remun
nun ipat. a-ie anä Ben erftülUncn Ätnniiientcn Ijcniorflclil, einer Otin beii SSeiiifltn.
bie vdii tet alidfli)ptt{dKn 3c^iil nodi ciniar Acimlnifi l)aiten nnb oudj bnä äi'nt
be4 ^aiapoUon Pcriätb einen bei .i^triofllppijen iiidit (innä unliinbitien lirrfafier. bodi
fla«be bide btibtn uke bie tiliugijpli'jÄe ^irrogltjplieiiMifiii am outfiiilitlidjflen tan-
belnbni lltbeitrii be« Slleilljuiii» fint ipäler ber (£titjiürtiittg ber ^irioglijpbeii (tAUj
bejonbei* IiinberJic!} (^eiue(eii- "Üitii xänilid) iit brrt {^raQmeiitrn be« Sprenion
wie iii beiti £^eitc hti Qorapollon nur {oId)e £>ieiüf)li)pl)eR Iieiptod|(ii n>eibeii,
tvcldje \\it Qleiffe ber ibei>giapl)>fd)(» ,^^tid|cti iie^öKn, jo mar nmn longc jteit bei
yinfifbt öaft alle feieitfcitaplien 3e'd)en uoii bieler Vltl ieien. 'Bmi 9)ieniiinbem mar
bcmcirt rooiben, bafi bei einen '.ilu^sua aai bent ^cilc bcd Ktiäirmon Btbcnbc
372
Sdicift uiib Sstai^r ber alteit Wcgqpitr.
unb BpxaAie bcjöglirficn 9IorijcR bei ©iobor*), Slrabo «nb $iintu«,
bei Xacitu^, ^{{liitnrc^ imb anbrrcii, ober bit udh bnn Icf^lrn übrr ba< alte
9Ic((i)Vlfii Ijoiibelnbru linj^fdicu SdiriftfU-lU'r, udu SImminiiii« SWarcflUiiufi
in feinem Wcjrtiiclitin'ert riiitflclli eilte, außeMid) von fiiitni äfloiftifi^eu ^rirftcr
l)cn:ü[)i'enbi; Uebcrjc^itnci bei lnei[?[}U)t)tiifd)en l^uidhuift, ipt'fcbe bcn oon iSon
ftanllit iiai^ 'äiom vcv(ctUcii Cbclivteii fd^miidt. oiid) itidjt bic bei '•l^ov-
^ifXixiüi fid) finbeiibe Wiltftcilititfi. „bafe '■^ijlljaflovfiü im Uiiifloiiflc mit b«ii
I«|jc5 All t)H eiinrn SlcÜtr (ücit, „^aft er ((Jäter, imcfj Cljärcnien, aiidj Mit bfnienia«
^iciDfllllVlKn xc'btn ivolle. beten ntttn fid) ul'^ ^'iiiiti)Ci('ieii bcbitiit 1;ältc ". <^}c^e<
iiennl bic SttoionEuL'lKuidjiift luie Tiotov bie ät1)iD^i(d)i-, luolil ivctl ei tute bicfn
niuiatjm, bah nidit Vlctiiipirn, loiibciii SIci&ioDicn bti ältcftt 2x^ bcr Qiiltui envcten,
iiRb ba« bit ^le^tititei aufb i^ie ^itccolWfre»fd)clf> von teil %ctliii>(itciu nlenil
Ijättcn.) Syiire boo Stfett bcs liliürciHüti flaiij ctbalie« fletlirttii, iorcpl)! b« bic
i&tcflial>1)ijclKn 8c'(^ert bdinntcliibe 2\\tiU coii ivtldjcm bittd) "Zfet^ed einige iDcnJoc
JitßflmrilK otif Ulla fiffrmiiien finb. nid ntid] ber bic pljoiietiiÄrii' ikiAf b''
fprfd)fiibc Slbl<lmitt, »OH bfficn e^emfllificin S'orljflHbfiiieiii bie Borfteftciibe 93emetfuilfl
bei Xf^t^t* ttitiibc (lielil, &«iiti Ivi'iTbc uleUeid)) fdgon ein pani ^ofirljnn bette vor ttlrani-
ttoUioii ti einem tion ben um bit ^tero(iU)pljei<^"tjifiennt^ fii^ brmiitirnbrn (9cl(|}tlra
IjcgltiEEl fei", on bas ooii iljnt <i-fli;elilc i^ic\ ju (ntldiifler.
*) Xif übet bic £tbn|t brc ^rgt)plti l)an&elnbe cicDe bri (iirobot ül, 90 Iniilet:
,,^ic Vu^fldben tditcibcn unb übei^ä!]Ien ii< (Htirdirn, inbriii ftr Von btx Vinten jilt
Streikten bie ^toitb fiillieii, bie 'JIei)i)t*let aber titrtibm von rcd)le naä> litiT^, unb bf
bei foscn fie nod). bug jic e^ umc^ red)ld, bic Ütnc(f)cit tiittiifocR imili lint» itiim-
&ie bebienen fidi einer bD}i|>cUcu Sdirijl, bic eine iieiint mnu bic Ijeih^c. bic mtbcie
bie üoltSll)ilmti{t)f tbemoliidie}" — ^öft bic ÄeßOplei ni(1>t ruie Bie ölciei^n uun
Unli na(4 rechte, joiibetn luie bie iv^ebcaei von ^e{tIl^^ mii} iiiild ftbrieben — toai
ouff) ^oni)) 'Mel. liemerll, itibrni et uoii ifinen fofli: „suis literia perverte otontuf*
unb bttft fie fif^ einer jireifadicn Gdjrifl. ber ijierpjtijpfti^iftrn mb bm»H(d^«i
brbtenl biHltett, au« bicfcr tnr,teii ''Jlotts loniite man feine befonbere ^ele^nnig i(^6ttfen.
bcd), ntits flefafir mirb, tß burdidtiS tidjli^t-, roa« iiibeffcn ber luenicj j^uerrläfllfle. in
ben luiiubetliitiflen (hjü^Itirflen ttt'ci Str^nbien iidj eTflt^enbe Xiobui III, ll ia
liiiinerer <^ludeiitatiber)e|^iin;i über bic lifjtiiiliifbe Zt^rUt fnflt. unb \ptsitli Übet bit
iiieioflli}pl)iidie, me[(t»e er elienfolü* al? bie rtll)im>if(I)e ße^eidinet, bai ift Don SlBtanfl
ort bi^s ,vu Snbr nalieju nflri iiRiidjtig, tnie frt)Dn brt cdroliiiil ju bell pon Ijepc*
mtlflctlH'ilieii oTQflnimtrn be« IXt^ärciiiDn iti ^ejitg IjieTAiif brniertt: „find) 3>t»bor
bfil Aber bie ii)mbi>lifdjc cdniH ber 'Kelbiopier (leiprrchen , bort) wie tfiiter, bei fii^
auf bic ^tttoiilät eilte« ?lnbeten fliibt. ct)ne [elbft eine Mcnnlniü »oti betn OfflenflAnb
ju Ifabn, Den et bebctnbelt. ~ (SliÜ rein{>n aber, ber :^iieioflrcint»iai, |)at rin
Dda^äiibit^e-s {^iitb über btefc flu bei '3dirifl uetfiigl". 91n bie Vtu^fpnttbe er»
SjeVes »ber boi nur |iim lleiiieti Ibril au\ um Drlomment ^eil bei tib&renun
(nilpfl IBtrrt) in feiiiei. tPCflcn itire^^ lelirieiiben ,^iiba[tr« non brm jrDM)i»fifif)en Wr-
Icljitni Gb- t'rni>iniORt in bei „ilerue areb." VII iSöO ftbciie?len unb mit wm^-
tiirDeii JlnntciltiRgni »(rleltenen 'flb^nblunfl bie I^cmerlunfl: „11 r^aulte de« ubvet-
'rations de TmU«« <|ue TourraKe de Ch<?r<!iDon iHait uii dictioDuaire plua «oi^ntf
duM son genre quo lea Hierogljpliic« (t'Uo tapollon, ei que c'ettüt Toii-
vrage d'aae personne <]Qi coniuiiM»il le nyet par clle-mi^inp, ou ((ui du moiui
nvait Ul^ ae« informationa <l4n meUlifiim sourrea, Soua ce nippuri, il pr^täntn
an ciuitnutc coDipIft STee Im nuertiona m^ea, fondi^ aur dn oni-din d*
Vtodiitm".
n
€(tirift unt £i)ta<l^< Ixt alte» ^egntrler
273
^
*
ftgMptiWK" l^ticflfiii t«ic SiJtndjc itnb brcifadif Srt)rift b« ^icßOPIcr erlernt
habe, iiäinlid) t>ic cliiftplogtapliifdie, bic t^ieiügl^fjtiijc^e uiib fijnibu:
liicbc UDii bcncii bic eint }id) aUßciiiein ucrftüitblidi buti^ 9[od)o(|iiuing, bic
flutete nllegoriid] biitd) 9iÖlI)iel cii^bciide", ja filbft nidjt einmal bic oHöjütjr^
lirfiejt, eilte ntnane .teinitniü bici'cv bvcifadien Sdirifl bctiuibciiben fliis^cinatibcr-
fe^inigcii, iuetdie bcv jiclehrle ClcmcitiJ üun ?UcEaiibvieii fiiebl, liabcn bie
in bcr 3o(flCaCit iiin bic ^icrogU)pI)ciiciitjiffci-unfl fi(^ Iiciniilicnbcii Jiorfd)cr auf
b«i rirtitigett SScg ßcfüljrl. T'k Stelle bei ßCemcnit uon Älecanbrirn ift
Doii tio^et föid)tt8lcit, unb flebc irfi bc-Jl)oll biejelbc hier uoUfläHbifl luiebcr.
öl foflt: „ÖS erlernen bic bei bcii 'ülcfl^pttru Utilemdjtmljmcnben suetft
»or allem biejenigc 9ltt ber äg^ptifdicn Schrift {titv AlyvTntatv y^u^-
(täxwv (U&oiov), tveld}e bie etriflolpgrop^ijc^c genannt iDirb*J (b. I. bic
t
') toi auf bcm £tctit iton 9Iufetlr in l)iciOfll9t>t|ifdKr, tieniDlifd)cr mtb
gii«(t>ifd)cr SlbfAffiiiin ßiiflpbradite ^eftrt i^at ttt» Scfthiflr bit SBrfiiitimmifl: „^flft c*
ouf (inei in allen 2ein))clii cr^ci, jmcitcr iitib biittci Oibitiin^ iitbrii lirin Vilbc iti
KßnißS <$tokin(1itd &))ipi)QiKd niifj^uflcllciibrn 3lclc rtii^rgTQl)cu tucibrn feHr in titU
f(i(^(t £d)rifi" imö jtDor, mir öer ju obcifl (ttijttiöe ^ifrogli)iJbifc^e Icjt fidj oiiSbriidt:
■cohi
en
nuter t'et . u seclii
V^M '-'^ P
*-^
BcliAi
secbi
V I : ^ ^
hu.ui-iiet>
„in St^tirt bcr Qöttliiftrn fBorie, Si^tifi bei
Vitefc anb Sdn^ifi bcT (^licdjeii", nrnft bir siiedtifdir Uebetfeiiuns tr« Xelieie)
iugl. bie le^te QtiU \>ti gitecbüdicn Zettel) burd) toic te Ct^ots xal ^yjmvi'oic xol
ilirjrtjtoi« -/ifttfiaaeiv mii-bergietit. 9[ur Ijat ia4 in bei E)ieroglnt)4i|d)en ^cbotttpn
gebraiK^U &>0Tt
"^
schji
jwar iiilhintet in bnt Sofitn bi« (iligntietiie
Stbfiiliitiß uon „Sdjrihitüd, Slb^nnbliinn", bei loritem tiÄufifl« \tboi) ^til f« bic
fpejictletc "öcbeiitiiitfl „^cief", wie bie« jBtifl »on *J V'ftr '" fcinei tSGü
bf goniicntu , Iribet iiidjt fortflcfetjtrn ^Itbeil „IjV'jiiiitalograiibi« t^gyj>Ui'rin«*' flbrr=
jtufltnb iindjqelvtrirn noibeEi. (Si ij) ^nfig in bcn Xr^i"' <>>»■ Renten bit 9tcbc,
tuildjc mit ritmii „mliäi" ^t(i:l)in unb boit^iii {)rjriibct tveibm, Wie j. V. im $<i3
ti^tu* X'ribcii IFI, 'JA t« ^rifit: <i?ha.» itiX'hu Pminir nr Uf-unofer tul-uef
acba „c« brgtcbl fidf b<r Sdi'^fi^'c 1^aa\\t nnd; ^rmptfi«, ^rsetini i(l it|m tili %)ntf".
iinb btr tiiie 93 rief ioimii hing eniliotKubf 'Pavom* SaUier ! bf* ^littidjtn ajlu-
itumi. beiirlbr nii* lutldKi" toit im i^acjimik itiidj btr ouÄSficif^'"""" i'iiWitalioii
ton ajird) eine« 9}titi ol4 '^totc beigcgcbfn Ijflbeii, beginnt mit bni SÜcrltii: !>
«m aeltüi en HohA „Vlitjung Don i>t» llnlettueifitngen ui Vrieffoiin". So Iiaben
isir aild) in itm Den GEtfcialärOni (it)Ctii1äi auf [einem gtgcu aicmfti II. unler>
nonmenrn Belbjug btgleittBbfii tt^iipcfor, »eldin aU ber ,.|*B , p ^*^
§eoha flckä
bri ClfctafüifttR bCAeif^nei roiib. nidjt einen „^icilin bei "^üdieT", niAl rintn
Stbiiii^ellcr, bei. luie bie %>trniulhun8 nufdefprodren »orben, im ^aupt^naitieit it*
274
'St^rift unb aviadft bei alleu Srstjpiei.
oon tifro&ol mi& Xiobpr SSolfÄfrftrift t^cmoti1t^c) ftfnonntc, bic mittlfrc
DOTt ttcn tirci Sdjriitm niif bcni Stein ocn ffloicttc, ipfldic in bcr flricdjifdwn
Ufbcritljnnfi tnfclbft aU l)if cnd)criiri)f Schrift brsridjiict roirb'. 3nnt
üwciten bmm bie l)ii'rütiiil)c (piiciiftUdjc), bcicii |id) bic iiicrogrammoi
teil i^etltgen Sdjrcibct) bcbienen ijD. i. bie fdirn fe^ frä^ aus brr 8U)s
tiif,iinfl btv liifri'nUjvIjiidicn ^i'idK» vpn bcn .^»iciPöroinn'olffi ju tfflucnictcm
Ö4ctiraucl)C cicbilbclc £d)tift, bcvfu man ficti fn(l an«jdjlic6lid) beim cdjitibni
ftuf ^IJöpyrii« bebicittc. Söir ^abe« al« ^robe berfflbcn in ftcnauer Kctjrot
bnclioii .VCCI 'PIöltcT oon bcm lirtcfti'u niif uns gelünuncHcn 'Joptpiiii, htm
foflfnflTintcn ^n^T"^ ^4^rifjc «nb ein ibinll uoii einem dii* bcr fflomif*»
seil {jcmilircnbfit, flegcinuÄrlifi im iBcftlj bcä S^ritifdjdi :äJJiifc«nt§ bepnblicftfit
^aiMint^ bnn uotUeflnibcit Wnk bei t^rci eben. Xic jctgr fpnt, nid^t vor bni
H. ^ollili' iJ- (i'K- in t^ebtntidi fn'Iüimntne beinulifdic, udii Klemenfl' cpi«
ftPlD0cai}Mtdie griiauntc Sdjvift ift tuicbrvinn itiiv aiii bcr ^Iblttriiung tm
tlitTfttifdicn gdirifläcidjcii enti'tniiboi, ciiblid) aber ale bic le|jle, bic bicro*
ft(tipbitd]e (bif Itciligc ilMlbendinft), bii* ölicfle KT brci äftiu^tifdffit Sdirift»
orten, bie UDrj\u(i«niici)e niif ben aRunuraentcn nur Sliiiuenbunfl tommcnbe, bie
cigcni[id)c 3)Ioniimenta[- iiiib i]a))ibarfd)rtit. Surbe fie auf ^apt)ruS ge^
bratid)!. bnnii o,ef(ba[i ci neit^äbnlid) nur bei Testen rdiflibfcn ^itlialtr?, nie
hai ben l^erftörbeueit mit in ben antfl flt'iiebciic joi^fnannle loblcnfaudj 411=
iDeifen iu [)iei'ogli)p^ifdKt: £d)Tift auf bcii 'i^a;?i]ru>3 übcrtiniicn turrbrn, Dffn
Ipclcber im i&eipldc^ hw ^aptbavjt^rift fdivu lurfiu geijaltciieti ^)io)?i;ni*I]ifci>-
nhivbcniditifl wir ebeiifitll* bicfeiu Sccfe. uub \\oax eine Seite au* einem
'-Perliiicr 'Iob(citbnd)fi:eitti)tiir im ftfli)tmilc beigoflflifn beibeii. Obfllcidi
bteff Si^tift ft^on auf ben niteflen ber bii je^t anfgefimbenen XrithiAln
flt« ein ootlfornmen an^(\ebi(betf« Stiflrm lui^ eutflPfleiilriH, befirtienb aui
üfluh nnb iheflriff-iseidien (pbDiteiiid)en unb ibcpavapl)iid)cn), \o Idua
fie bod) uriprilnfllic^ möglidjcr SBcifc in bcr Ihat eine reiuc Silbrrfdjrift
flcwcffu (ein, in nwlcfter iebe* ^cidien nodj jum 'ilusbrucf cinc4 0>fbaiirrnÄ
bleute, bamal^, ali eben bie prä^iflunfdteu flcgitplct jenen gtogen ^edinU
nDd) nid}l fiemadil batten, bie einj^cltien ;Vid)ni ubne 91iidfii^t auf bie btird)
fie barflefleUtCH iöilbcr and) \\m Slusbrnd bcflimmter Sftute j,\i berwctibcn.
3n ^,^u(\ auf eine im lempcl von Sais angebrad)! fietuefene ^nidirift
fagt ^lutardi in feiner "Äbbuublung: „lieber ^[xi iinb Cfiti*" ffop. 3S:
„^m ^orljofe bee 9U^rnrtempel5 \u ^ai6 iDoren folgenbc Ijeiline ;Vtd)nt «n<
ßegrabeit: ein fiinb, ei» (.^reid. bann ein Sperber, ferner ein 5ifA
unb ^inlcr allen ein J^lirftpferb," unb wai bic bann im Soliifnbfn Don
ilfnt gegebene Xeiituufl jener 5 ;^ci^cn bclhffl, „ba| baf Ainb bas &atftcl)m,
4
1
i
4
tSfttfteii fli^ brfBttbnt. um btr udu bri Sftrlatinnrr vpHbraifiirn X^atr» aufjuicii^nra,
ionbrtR rtnfadi brn bte Sorteliioiibriij bt« dürften Tülitttibnt 3ehnät. — Xei ftiero'
fllnplliftbe Xtx,t ouf brm 3irin oen lHofcltr beAcidnirt uljo, mit »tt le|tii, Mr milllnr
cdirlh bKTt^ ben Tlutbiud .,«vt.-lit eu schAi" genau |o, ivic Kiemen* «on
aietanbiirn alft btc ept^o(0flia|i^tf4r.
Sctiiüi unb Spraifir bei nllcii neflocfri.
275
bcr ÖVrci§ bcn Uiitergaiifl, &cr Spcr&et bcn fflütf, bcr Stfci) 6eit .^q6 iinb bna
SluövK'i'^ Sie Uiiui'i)d)ftmH)cit, beii d^tüfl bi'stidim'. " lue 3ii)tliriit alfD bcn flci
heimelt €tnii {ii^ljabt Imbf: „C ifir, bie i^r cntftclit itnb un'ocfii, QioU I)flgl bcit
5tcdi'I," fo cripcift ÜA biefc Uckttragunfl iiod) iLiijcvcv flcßcnnjärrigcn Skiinliiift
bcr .^ici't>iili(t"l)i"iif(^rift ü1« butd]oii« siitrcffenb. 'JoiJ IMlb tM Iliiibcs hat, al4
Sbcograiiim flebraiidit. in bfii Onfctiriiten bif 4^cöriitiiiifi: ,^iiib, iiiuji (ein,
Siiflenb", bd* eines flCbiidt am Slabc fdvrciteiiöifii SIKniincfi bebrütet
„nit fein, Olrcic", bcr Sperber be^cidjnfi ben $oruo, bcfffii Ijeiligcr SUogcf
itt Sperber i»ar imb we[d)ci ÜMlb btiim nid)l feiten siaitä flUflcmein jut
Öcjetdinuiiß beS i^'urtes „^otl" in beit ^'Mc^nflcn gebtaiic^i luitb, ba^
pDlpp^oiie ^fifftcii bed Sijdie^, tofnn e* bic ?[iiefpvaAe J! "^ _ff '^^
botii
l)Rt, btbeiilet „öevabiAcnen, ba« ^JcratifdiemitifletucrllK" unb bne Stiifepfcrb
rciirüfeiitirt bfii ^ftfcn iiar exr.elleuce. ben in bcm motbolociifdien Äamvfe
mit ^cm |ioTH5 ftdj in ein ßlußpferb »ciwnnbedtben Set^5i)pl)nn, wovon«
bann bie attflctnctne 'J5cbi'iitniifl „©etualttbatidtcii, ^ticbenrÄdniflldl, freuet"
eniftanbi'ii ift. Xie im 3ai3tempel angcbrad^t geiuefenr ^n)d)ri)t mlrbe
alfo nac^ ^lutar^ä ädtf^nbc bec .') ^eidjrti fit^ alfo barf^efteUt ifaitn:
r ni ^^ ^° »» wnb bic bcrfflbe» 5iiflftl)ci[te DtiituHs: „0 ifer,
bic i^r iuiTfl fcib unb if)T ©rciff, ®Dtt titrflbfcJ)eiit ben grcDcI",
rrmcift fi<!^, bn bie eiii,\clncii 3cid)en fetjr flul ffinimttid) SbeoRrnmme fein
(oiuitcit, a\i burdiau^ jutvcffenb. S« tünnte a\\o biefe Icbiülid) aus ibeo:
0Ta4>[|ifd>en jjeidieii gebtibete 3"fd)rift "bti ^atsCenipcU fetjr rvu^l eine ^robe
jemi- miiglid)cr SSeifc bei beii ^legliplcni iit|vni»fili<5 im ^cbraudj flctiicitncn
rein ibcugrnpöiltht'n iticruflUiyljcitfdjrijt ßchjcfcn fein, ^pc^ nid)t oor bicjer, )diu
bmt üOTi bcr ft^on auf bcn älteficn Dcntmälnrn itn* cntflegenlrcUnbcH, aul
pi)onctifrf)Cii iinb ibco(ir(H»l)i(d>cn 3fii^<" beftchenben .^ievpf|(iij)(ifiifrf)vift fof)!
CEIcmeiis, feine ?In5ciuanbcr)e^jnng icunmr[]V in cltM« biinller flleöc meitcr^
füftrcnb: „fie briidc fid) tiieilj» fifriologifc^ (luirni^Mtnmittrlbar) auö burd)
bic elften ^Mid^flaben (b. Ii. burdi einfadie SRnl^eidicnl t^eilf fiinibulifi:^ unb bie
f^mboUftfie Sdirift briidt nun ipicbctum bic Sinflc rntwebee Iqriologift^ {mx--
mittelbar) burd) Slttdia^mmifl cixii ober fie giebl tropifd)e(fimi()ilblt(ft()8ei*en,
ober brflrft fidi ftnn,^ inib «nv nlleiiovifd^ (in ©leic^nifeiveiic) ans, ucmiitlclft
flclDiffcr Wfltfifcl. So, wenn fie Sonne fdjreiben wodni. mae&cn fte einen
Itlret?, unb ben SDJonb ßrben fie burd) ein nuutbfidjelortiflfä ilcirf)tn nad) bcr
tqriotoflifE^en (.unmtitelbarcn) '£Jeife bcr ^ieTogIi)v^cn)(^rJil. Srotiifd] (finm
bilWidi) ober fd)rciben fie, inbcm jie nad) gciuifien tertüanbfidjaftlid^en iÖe^
jieEiungen ueriinbcnt iiiib iimfc^cit (auf etiva^t anbcvi'<? anwcuben unb über:
tragen), bnlb iiintnufdienb, balb aber aud) uielfad) um(iejiaUenb. ^fleu fie
ietiod) bai» fiob it)rcr S^Önigc in tf}cologif(^e SRyt^en, fo fi^rciben fie in
9lRagIl}p^en (in 9t&lf)fclf(^rift). ^Id ein ^eifpiel biefcr briltni in Slfit^fcl
18«
276
«[ficiit uiib 'stiiatfte itT otten 9leQ0)ittt.
fic^ oiisbriitlfiibcii ?lvt (xot« joiig aivtyftovs) ffi btcfe^ gfflcbni: ÜS&^rei
fie V\e Übtie\en Sterne lucgeti Wixci geiuunbciitn H'aufe« buvd^ Si^lanflcii:
Tötpei be,icidiiKii, flfllfn fit fric Soiiiie biirdi bü(^ 5iilb ciiie^» B'äfeu^ bor".
'JIUi- bicK iilii't bii-} aliiicfiiptiicbc 3d]iifliv!ti^>i< limibclnbcn ^JlngaK'n, opn
bcKcii bie bc'p ÜlfHiciie bü' fiiiftcljciibfKit, (uib mit bfw SJtcind)f fit unter
fiiwnbci- in (Jiitflang ,^u bringen ^fll)rt)iiubette IjinbiirA ooii bcn iSflcbtlm
üief, fcl)r oict, bcfpro{^cii luorbrn. bod) jiiv ©nlsifferunfl ber ^icrrj^iop^tnitörift
^flbcn fii' "irfit fscfiitirt, nttc chcnio ipenin biirdj bie iI*i'nn"H)iinflni bcs 3)tittcl:
fllterj nub btr unjftcm ^afarlimibert üpranlü'ncHbcii (ipoü^c bitft^ ^kl rrrric^t
hforben ift. @iabc bie btibeit tun mtdf[it»tlid))'tcn über .<pici;06ii)plKnnrnärung
liaubelitbcn '^libeileit, bif ^vatiintiitc bcf (itiärcmon iitib bir äb))dnblun(i bf#
Jpoiavt'Uon, bciicn itirtU bic alte ^licnigUililKiiidjtifl. loitbmi bae gt'tünilcllc
€d}rtftfi)fiem bcr (pntett (irte<^if(^;i:öniifrt)en (5|kk^c jii ®ninbe Ücgt unfr bic
aurf) nur einen Xbeil bet .{iicrDglppI]cii, bic ibeüflr(ipbi(d)en äf'djen, bf^ntfln,
grabe biefc beibcn yubciien lüurbeii im 17. nnb 18. Jaljrtjunbfri für hit
nni bic ^>icrp{iti)pt|eiient)ifTening fid) ^emül]euben Ofelc^rlcu ein irre iüt)rcnbn
SBedmcijfr. inbcm nmn nnntiljm, boR bic JpieiDglijptKiiStbrid eine rein icco.
grfip[)iirf)c (ei, in bet jcbc* ^eidxn in U'ivUidicr über jiinibcilTJd)« XaviicUnnfl
einen begriff oiiflbiciirfc. Unter ben und) biefer 91idttHHfl &in ibätig gerocfenfii
SRnniiern muffen wir al? einen bet cifrigficu nennen öen bcriitimten ^tfuiten:
pöter ?ltt)nnflfiHe fiirther am Snlba. einer bec fecrDDrrflflerbflen ^Se^el^rtnI
feiner 3"*, bet inii niel ©fift uiib {irafter (Hriinblid)reit, aber ondi oilmul*
gelehrten Unlinn biö ins llnfilnubUdic treibrub, auf beni (Mebicte ba *4ä^iIo-
fpptltc, IVßlbematil, ^4-*CiUUt> 3.ited)auit, 'ütntnrgefdiidite, ^JIrd]äoIi>gie nnb Sinrot^:
forfc^nnfi eine beiwiinbcvmMPfrtlK XliiUigleit eiilfoltete unb, ola er im Mltcr
öon "M 5fll)ten igbü ftarb, eine fftitllidic ffleiljf nmffln(irei(6cr Stferfc feiiUct-
Eleg, nntCT benen iebcnfnUe feine forfifäftigen ber Ii>ptiid)cn Sprache ge^
roibmeten ?(vbc!ten ben fpüieren Jilorid)nngeH anf biefon Wcbietc oon grp%em
9Iii^en ßciutfen finb. Sas iiibeffcn feine in bittleibigen SPÜanten nicber
fleleglen 4'>'C>^oaIiJV^^"(>>li<Heruugcn Urtrifft, fo ^aben biefe, ganj^ cbenfu
n>ie bir ^iicrOQlt)pI)eiiübetfft,ningen, lvc[d)e anbevt1)alt) ^nhrlitiiiN-rlr fpfitrr von
einem bent(d)cn S«rad)füvidjtr, bem ncidj VlnuTtla iibcrßcfiebeltcn ^tofeffor
6cuffartt} oeröffentlid]! worben, jnr bie ^jlcgiiptologie nur ben ^m^ düu
GiirtDfttJiten, bic (d rcdjt ein 3fW9"iÜ f'"'^. bis in wcIdKn "Mbflrnnb ber
SJcrirrung l)ü(^begobte nnb mir reidjen itcitnlniifen ousflcrüitctc SMniiner in
nncrmübli dient infibecuUcn Slinncn und) ber ^'i))iing eine« Problem« btirdj
lunietinenie Vlntucnbrni^ eine^ falfdieu ^rinj^iped fdilicBltd) gefanfieu lünncn.
^nbcm ftirdier nnc ibeogropl^ifdie ^äditn in brr JC''>"i'{(liH'^*^><f<l>i'<'t o"-
nabm, tnbcm er bai ^Öürlianbenfein einfadicr Saiil.ieiditn hiie bcr hinter
bie mit iliidjiiabcn ober Bilbcnieirfien öet<%riebenen ©orte nod) Ircttnbcn
^^eiermiiidtibe nidit erfannte, atfo, wn« mtr uon einem Iljeilc ber ^iaß:
glnpften ^vlt, nnf alle hierotitiipbif^cn ^tl&ttn in Vhiiuenbnng brdrfite, bilbctc
er bemgem^g nun aus iebeni ^ierogIgpf)tid)cn ^it^en. glcic^uiel ob täudjftabe
6(^Tift itnfr gpmt^c bcr ntttn ^cgi|9trT.
277
ofetr Silbcii;(ft(^fii, ^bcofltQiitm i>bcr Xclcnninntir, immer ein bcfuiibcrfe SSorl
imb tiberfeljtc jo, um eiii icitic luiiiibcrlidjeii Uct>crli'aguiiACii <itit (baiaticui-
firenbcd !6«fptcl tjicr aiijuTi'i^Trii, bn» biiri^ cttiiai^e tiiero[|It)f)f|ifi:^e ilautjfidicii
toiebeT(tcgc(>ciic Sort Autocrator
@ ^ ß
D,
iPcIArö bie
'ilect^tiier, f|lctd^ il}rcii nden ''^M^anioiiciiiiaineit in rin S'&nt(ti$f(6ilt) rinfleic^luficri,
bni 'Jlninen bcr )\e bclKrtfdieitbcii röniiicfacn Äuifer öDrflnjH (teilen Dflepten,
in fütgeitbi't ä^cife: „^cr Sinditbnricit unb aller i^efleUtiun «sdjöpfer
ift Ofiri«, brfUn i^rncicnbe JltafI ber Ijciligc äJ{p))l)ta aui bcm
4»iiiimel in (ein "iRcid) \iet)i," lodhrciib in Sivnid)Icit iiiiv bau „£etb(l =
I)crr(<^ci" bcbfiitenbe (itiErtji(dje Syort Aatwrator bucdj Bie ciiifaAen ^öndjs
(laben _^ a, e u, o t, © n, C •?. <=> r, <r-^ t, <^^ r iviebcr:
flcflfben i(l. Seqffartü nmt, bcr in (einen cinfletienben Uiiler(nAuiiacn über
bit $icvojilt)pl)fn((ljri(i, wie bic4 niigcftonbcii roeröen muß, in mandKU *JJiintlen
baf5 9{td)tifle flftTüncn, luonad) bunn and) in bei Xhat cini^elnr 9Innnt)rnen
UbinivolliQn'!^ beviditiitl ivcvben (inb, er irrte in bciti von ibm aiifgeficUtcn
Spftem Vüx allem barin, ba^ er Qtüin: im (4c(^cnfa^ .^n Jlirdicr brbciuptctc: „bie
JÖicroflliipljcitidjtifl b(fiet)c (ntt olmc alle ^Uianatjmc au* pJjpnetifdicii ^t'tlicn".
3Jemcicmiift maditc er itnn in (einen Ueberfc^iiucien ans bcn [)iiit(v ber äWcbr-
jnbl ücn Süovtai fief)eiibcn 'i^f(iiniiniin(i*\eid)cn, ireldic imv \\ir örlantcnint^
ben poraititelienbcn, mit iHudjftaben ober Silbenjeidjeit 0efci)riebfnen 23orten
beigetieben (inb, wieber be(onbrrf ©orte, niib f« ift « flefornmeii, ba6 et
in (eilten Uebcviebiuiflcn nidit uiti iiliidlitheu wie (ein i^orgäncicr ftircfter ge?
Ipefcn ijt. Um uudj bittüon ein iöci(picl ^u fleben, (üljte idj bie in „S^iv
fcbrift b. b. mprgrtil. (^cf." ^nbie^bericl^t ih^ö uon Seqffarll) niilgetbeille
uitb einer von II[}ami<ollion berriibrru ((^Uciiben llcberfc^uniA gegenüber gc>
(tcQtc, boc^ Diut bicü'ni cüemal« (o ^u'fl'brrc Ucbeilvagiing bcr auf biv ^iifang^--
Cflpitel bee {o(ienannten X übten biictic4 (id} be,;iel]enbcii Urbalf^rtft f)ier an.
"^r 'tejt lautet imdp bem won i]fp(iHö oenjffenilidjten Inrincr ^yeinyUir:
«m ro.B ea
per
ra
em
hani
1
a
nnter-rlier
tet-tn
Q
ra ;^^
a
A
e.le«
©
«e-cbu.
harn
tterM
•
emclivt
yv -wJ« J] I lufl'g folgenbcrmofien ?iu über;
Ver an aairi,
fe^rn ift: „Einfang non ben (Icipiteln über bas .{terau«ocE)e>< <iin
Soge (bei läge), über bie ISrt)fbinig ber iBerrinrien in ber Unter;
weit. Sie loerben gcfprodien am Tage bea ©egrÄbnifte« (ffir) boö
378
fBtiix\\i un^ S^tdOtt b(i flltrit SegQflcr.
ßinlrcUii iindi bcni 4''i:<^a>>-^grlicit ^cd CftiU 91.91." Cb. Ij. bc£ bnii Ofiri«
gUid^ gclDor&ciu'it, bc« ^^nftoibeacii, fiic bcn am laqt \tuxcx ''^eilattung bie lln^
fanfti^caiiitcl im iogcnmtiitc» ZD&K'nbud}cä Eicrgcfagt liifTbeit foUleti, tu bcnrn
büit bcr bem 3*ei*ftorlH'ncn ,^ii "XlKil mctbfHben ffätiigfcit, micl) ^ödicbtii jcbra
5afl lji'vfliidii!fif()cniiiibniiclibciH.'öcrflii'Sfif[)fit Wieb« ciham trete«, bif Stcbt irO')
'Jhtf eint '^fTOciiSfütirimii biirrti Stfllcii aus oiibercn fiicTogiijphiftfitn ^Cflfn
fflt bic 9tirfitifl(i'it bcr in fbtflcr Ueborfc^unfl bcn cin,\elii«i 4'io'UfllOP^H-
(iriippcit jugrl beulen ^^cbciitiingcti laiiii idi l)ier iiid^t riitgrl^fu unb ucrmeifr
id} btälialti auf bic um "Öirtt], '^cugfc^ iiitb ^'vcrrct urr&ffcmlidjleo
ÄÖÖrtcrbiiduT, in bcntn man für qUcä rcidjlidi bit löclcge fiiibcn loirb. —
?lHi bell aiidi im ütirftelicubcii Za^t aiiftretcnbcii iHeilimmim(i*,'>fidii'ii, mfltbc,
5UIU Sljeil ntcljnnal* uncbcrfetirciib, jict) fiiibi'ii bintcv bcn SäJorten: ]ier
„tjerauÄflCbeii", betcrmiiiirt burct] bie beiben ft^rciifiiben ??ciiK a, bae attflf-
tnfine 2)etermiitflHu ber ^fwcftniin, iiam „^cg", bctcnintiirt b»t(ft bo*
oUgeiiicini" ^fitbctcrininntiü bcr Sonnen fc&cibc 0, setps „ergeben", bctcr-
niiiiiri butd) tintw ^nbn ij unb bii' ^idireitcnben $5cinc, serbu.a „bie Sfn
ilüclen", betenniuirt bmdi bnö eine tMtiftt! lialtenbc (jurfcnbc aJInnntfjni 'Vj,
bad nllucmciuc Xctcrminniiu tiinicr |}öit(id)cn
iiiib "äßerioncK oumcbnicn l'Haiigtfi**), ivornui
lutb göitliifi utrclftirn ät*eim
•)1>et nn* bemSJcrbiim iwr,.I)cran4ßeftcn". au8 bnr von itxStit iinb ttomWaiant
gtE)T(iu(^trn $rä)icifilion «sm „in, oiui, am" iinb brm SBone hnrn „^ag" lit|l(^(c
€nfr y\ -S*^ •=^> JI I biKf nidjt, lütc BBifltldjIflgen Iworbtti. blird|„4»rrcüft.
pL-c cm hnri
gftien 011* bcm Infic" aii« btr it"^' bf* irbiicficii iJcbin») ob« biitd) , (ifidiieticbcii
a\i 2aQ'' {(tlnc^ivic bet lichte Üo^^ ttEtcik^t loftbcii. obnlcic^ (tratnmatiliilncl} fid)
bctbe$ icct}lf(irlic|cn Ulftt. loitbnn c4 ift b>f^ ''''>< timm ^txanHxcltn am Xagr,
tDÜ^cciib brit iaoed, bie ÜKtbt. ivir boS ,;nrifl von ^ictict, brt in Ir^tti QHl
wifbfiholl bcn rclifiiöfrn 9ln((bn«uiiflnt b« ollen Vlrfltivler ftinc criolgrtic^n Unifc
litdliiRflCn iiiRClPcnbct hat, in cin<r: „l.r- dopiic de la rfnurreclion" brlilclKn Uli
llfliibliMTii iKidjflrnjieifu lootbrii Xn« Öulteflnibt bicf« CiflÄnma flcljt rfdji Iwallitb
lirrpor mi* tcm itmitrn bcr «n^fliifi^capitd auf itrcltbc bie obni flcgetifiic ollatnttin«
lUbtrirfirifi firt) l"*''*)' 3" bifffni iiuoitni Ütiyiid iitil btr bffonbftfn Hcbcrfi^tl;
10 trn [fcr cm liani iitich etncliot iiiut .,l£apitel tioiii $<rTilujgrben bri 7aj)C im
Scbtn naA bcni Xobe". firifil c8 cm €(f)Itif|e tu ^r^uft ctuf brn ^Jct^oibrnni: .,(^t
eRntI iitft mit bic UntftWflt, fie^e, brr Ofici« 11. "H., bet bcifioibrnc, rr ititl htxaai
bei Xogc. tun All IffKii. «'<i<> bciirii bditbL bic ia ouj bei (Eibe fittb uittri bni ^cbcnbcn-
•') Uni« Dctfljittr (Jülicjif 'JfaBillc, bciit bic arftiHJioloair (u fluofecai S'iiinit
vcipfltif)tcl i% Itrcil rt fidj bei tnifiCinciDi itiabct)L'<Ucn "Jlibtit uiiletjDQen, bic bidrn in
bcn tniot>iiiJ!tcn äJtuirrn brfinblit^cn Sjctitplate bcJt Ivblcabut^e^ mit clndRbrr (u
WiflUidjcn iinb bm<ft toTfifdllinc «iif^eidjMiiMfl tmb "ilrüiunfl bcr btt bif(cr JHicfw-
oibril Üd) il|m cincbcnbcii St^iift iiiib ^inutiflctmilcn luic fc^lcrliafteu €d;[cibun{)ca
einen ini>|tlid)rt tünclltn ttft \ti\ti \o uitbiiflni Üttcrcluiftüdc^ bcr Alten fiejiiwtn
iKtjufttUcii , ft mai^l ...Seitf*!- föi ÖflWt. £j»t." SKäij flprtl !&7a bic l«ittbet[unfl
bafi bd« in bem gii^M" 7itcinci lf|rin)fUr (iniri brm ÜSotte »«rhu ftrbrnbe ICctct'
n
Gttitift und Spratfe« bcr allfn iXrggptfT.
279
btci Stridor " fotflcii, cht-r-nuier „bie Uiitcnucft", mörtlid) „bn? gßtttidie
Uiitcte", betrtmiiitri bntt^ bn« ein locaiflfg icrroiii borficUcnbc lÖeftimmiing*;
jcid)cii für Sanb, Xiiftritt c^~i, keras „Sorfl, ßinfnrflurifl", beterminirt bitrtli
diieti <SarIüV()a()tiedrl t--^j, iinb cim" aJiinninilniibe ß. fik „eintreten" iinb
^rnpof. eniL-but „iuid)"j Itfibc ©orte »iritbcr bctcrmiiutl bind) bic idjrcitniben
^tiiif, QU« nicl)revfn bieiVi' löcyiiiiiiiiuii(ii^,',(i(6cii modjt nun "iUvof. ©eQffovtl),
feiner ffnljtfffniiiii^iiirlliübe i^'iiuiR, nnetev bcjpii&ci-c Smu*, unb itibcm fr
anbrcrffi« bnnn cbeiifo bcti übrigen hieronl. Olnippfii 'iSfbeiimngcn iitlfjciK, bit
fte in feinem ÄjiiiptiiE^i'n 7c^te Itabcn, gelangt rc ju folfienber Ueberfefunji:
„SctToi^litiig ber iHebi-it bc5 GilniK^tcn, btS erhabenen HönißS,
)e9 3(t)övfi^r^ bei 3)Jenjd)eti, bes (^ultf^, out bcni )ic^ bir ^crgc
ber ^clt beugen, (£d fftictil ber crbnbcnc SFftntg, ber bic in bcn
^töräbent nitjcnbcu iKrbprruit ,^uui föcrid)!, ^ioaii, bn^ ift btr
)firiä ^J?. ÜI." atiit ^Uta'iialime bf# SÖortt^J „Cfiri«" baten in bidrr ber
flirtficv'fd)cn i^lutttvvctalioii bc* liict« ^rntofralor nict)l nnctififlKnb^'n Ueber:
iragung fiininulid)e tiierofll (Gruppen cinr im hötijftett iMrflbe tminbcrli<ft folfd^
Sciitnng erftnlteii unb und) iiiUev bta uiefcn (inbereii won Scijffflrt^ gc;
gebeneii J&ieroflliiphciiiibnrKöitnflfn bi-finbct jtd) teine, in bor bef^er wie in
ber bi«r nnfieiütirtfn t-i bei» Ueberfevicr gfglüdl wäic, bn? Dti^tigr ju treffen.
• *ci Önuftljunng bt'-i l)i)lieii 'Ünbicnitco Don Siirdicr, bie Stitfracrffain^
Icit ber eiiropäifdieu Welebrtciiwelt biircl) inel)Tevr feiner Vlrbciteu auf bic
tt>pii)cbe Sprodje gfleiid ju liabeii, glonbc id) Ijier im 3iitereiic ber beit
ägnplifcfieji Stiibieii fern Steficnbrn nidjt unterlaffen ju bürfcn, über bie
Iüptif(^c 3ptad|e ein pdnr SSorte gii fflgen,
(Si ift bic iDprififte Spradje bie iünflfte Uortjler ber (iltÄflOptift^en,
Tcpräfcntircnb bie tn ben erften 3ö&ff)ii"bertf« nnfcrer 3c'twl)"ing im
5JilttmI flcfprodicnc Spraye, wddyc bic ,^1"" Gfiriftenthum übrrfletretenen
Ulegi)p[cr ilfupton „Ciibti", nieldir S^cnrnnmig geiDiK ntdii von ber Dbcrugt)t.
€tabt Ropto« fierjuleitcn ober d»ii ^otobuä, bem i'iQuptbcgiünbci ber
m ein opftöfiti) dien üetive, sii bcv bev flröfitc Ibeil bct fioplen fidi beleiint,
fonbern lDt)()l einfadj nnr bic ;liiftiH!inng bes iillen 'Jianien* ?lcgi)pti) pon
nun ab mit bcn '©itd)flflben bc* gried)ifd)eii 9ltpt)nbct('6 (d)nebeit tmb baju
nod) ß (Srgftnsiiiigebndjfialien ein» itirer Sdjrifl l}eriibcmel)mcnb jiir SJieber^
flflbe einiffncr ibrcr SpradK cigeiuln'tmtidjen finiitc, ffir rceldje fie in bem
gried)iid)cii ^llrb^bet bie eiitfpi-ed)cnbcii $!>iii^ft(iben nid)t uorfonben. üi finb
biq» bie ben 3dilu& bes foptifd)en 9Upl)abeted bilbciiben 6 Sndiftaben:
minatiP fel^tei^ft unb bafi bic biiciflcn ^cmplaic bofAr bad ^ttcnninaliD bei
ÜDiäiiiict)'tt4 mit bem ^aitt am Dliiicbc ^V ffcibrn. woburd) "bat beliencnbc fffiett
nun eine ganj anbete Crbctitunu eib&U. uiib iviiibc, al!o brUniünirl. bann «eieH
«Hrhu.u nicfft „bie (Ec^ebutij; bei lieidjitrn", fonbeni ,,bit Cfliibung bun^ vet>
^tTTltdirnbf äteben" bebeuten.
280
34rtft unb Q^xadtt bri allen IfltgQftcr.
0} (<e(tici}, gcbilb(t mi^ bein bemotiit^eii ^, xotiiiti eine ^SrivinTaf^ung
bf« atii bpm fiicTO(i(i)pf)i)rt)e" TJ*! («ch) t)crücir()Cßonaciicn IjifM-
tifif)cit Jleit^'fn* 'ft-
1 f3f() bctMotif* /, ciiif Scrcinfti (1)1111,1 ^f- ""* ^ifni ftierofllppftift^fii »u»_ (fi
^eTUorflCßciiificiicn ijierntiidjfii ^'''t^f-
lb (<£^ei), beniDHj'(ä ^, chieiBcTcinfa(^titi{i brä aud bcin ^ierogli^p^tlf^n ^ (ch)
6 (^ori), bfnti)ti)i^ / , eine SJcrcinfadiunfl beS au« bcm fiifrogt^p^tfrfien J. 0,0
^cruoTgcgdTigciien l)icrarifd|en 3>:^cttd'
Ä f^|^nubfc^o),bemptiid) Jt_. eine iÖcreiiifat^uiig bei ouSbrin^icrofll^pfiii^cii
i, (f) ^en)or,iffln"a*^ncn ^icratii<^en 3«(i^"'*-
o (ß^ima), bemotifc^ ^, eine ©cmiifadiung bc* nu^ btm ^icrpgttjp^tft^cn
■^:=» (k) ^rtüorscflangeiica l^teralitdien 3"<fte"3
unb bn« Silbenittcljen "i^ (liY
Sic iinlüngTt in bcm doii aHflipfro unb Dvperl licraM«(iC(ifbenfn ^cg^f^
tift&;?lfii)rifd}tit „Itecucil" 1881 »b. III, S. :f2— 42 uon S?oitleI imb rurj
bflrfluf in einer on bic ?IiiÄHiinnbcrirViiinflcn be* ncnnnnicii ftünjönftfacii 9e'
[eljrwn anlniipfcnbfti ^'Ibhmtbhntfl uon Ür. "^iff)] befpri)d)fii worben, inilfffn fid)
fdion in brc atiAni]pli{d)ci[ Sprndjc jluiri itit^l uiinicjeinlii^ von einntib» vn=
fcfiiebeiic 'Sioleftc gcftciib grmnd)t ftabcn, \va4. nn; (in iBciipict l)itrr onjufälin'n,
bncib eine Stelle in bent bec dlam{e«jeit augctiöccnbeit 'jjnptnrn« tflnaißafi
cedit beullidi be.^eiißt ivttb.
^11 biefent ^iiim crften "SJiai boii (ibabai boüftänbii) nbrrfc^tcn unb intet'<
ptetirten Tcj:t, cntfiflltcnö ble oon cinn« Sltltxn ieinem Sdirilcr anjflencbeitc
!ycfcJ)reibunfi einer iNcit'e itadi 5iiricti, bort ipridjl am 3d)(ufle bee l'nppni* bor
bte it]m Qbercrid)te ^tbcii fd)drf hltifii'etibe l^ierof^rammat imler anberem bni
Iflbel miäi, bog bf« SerfnfTcr^ Slii^bnitfSiueife eine fdjnjer DnjtflnMit^e, „fit
nlidjcbcrUitterbollwng eine« aflomieiQii^ bcm lelta (^ ^ J ly S i i i
Äthu) mit einem SRannt Pon SIcpI)aKtine IT Jl _ff o Abu. fäblidiflr
©tabl flcgnptenä)"- Die beiben t|iet enuöliiitcii tnib al« febt bebcuienb uo»
einaiibcr ab>tieicl;ettb be,^ei(^neteu Xinlelte Ihxitv- unb Cbeiäfltipleni livteii iai
iIoplifd)en an ber WentPbitifdie obet; !Oo6eTi)(^t (ber unteräcitipltidjr)
iinb ber Sa^ibifdie (Dberiiflijptiftbc) ouf, Aiuifdien benen iiod^ al» brittnr btr
tDoI)l (eine flroüe Siribreitung ^eljabl babenbe nntteli\oi>ptifd)c Tialeft fle^t
Tai Temotiii^t lief nod) eine Seit lanfl ole (fliibe«jibli(&e 3dtrifl brt
flflpptifdirn Sprodfc neben bcm Äopttidicn Ijer, bwli in brin OJrabe, ol« ba*
(Xljiiitrni^um m ^cjitjptcii nm fid) grijf, PtvjdjnHinb bav Xemcliid^e immer
€if|tifl unb Spt<ifl}t t)cT allen ^cfl^vtci.
281
»
meftr unb mti^t, wie ipätcr, nacdbem bic ^icfi^n^flfC'funo Stcfltiptrn? bitr6 bie
SlrabcT afotgt Itiat, gan^ ebrnjo bic J!i:itntm& bca JÄi^ptifcljcii iiadi unb luid)
faft ciniijliiii itcrloreii tiinfl unb ,^imv bcravt, bafe f^ flehen miirtiii Iji-i bcn
9}ad)(uitiinni ber nlteit VUQnplct, um ciuc^ trcffctibcu ilue(pi'iiii)cf meinet
ötreftrtcn Ärcnnbc« (5bcv\* mitt) ^u bcbicncii, „nur uofö aU SKumU forh
befiel)!". 2Bie tu ber ri^mii* Irtthcilifdicii fiir(ftc bofli Snlcin, fo ift Wum
feit fierniimnr i^tit in iJIcfinpteii biis Stovtifctie tebiftlirf) mit no<ft SHrdien'
fprof^c, bod) mit bfiti flimollificit llHtciirfiicb, bn6 borti loofit nur fiusnniljni«:
«icifc ein n*iiiifd)-fall)Oli|rf)cr 'iJJricilcr bei- Intciiiitcl)ru Sprndx (iftiiili<t) uti«
tunbici ift, luabn-nb bei ben toptüdii'u Wciftlidjen i'idi bif fieuiititiB i>fi Hop:
tijriji'H fleiDöljiiIid) uur bfttfiui bcjcljviiiili, bnft fio c? ^u leffu ücrftcbcn, Hiilcr
taiijeiibcu ifl bn flctv^ Taiiiii einer, bcr qIiiic bie iti feiner ^ßitiel ober ^Mturj^ie brm
(optiidien %<u bcigcbrinflc arobifcfce Ueberfc^^uufl miiieii mürbt', wai ex icinct
©fnicitibf bortrüfll, u;ib iva4 bic ©cniciubc tclbi") anbetrifft, 1"p ifl in ihr
bir ficnutnift bor ri>vtiirt)fii syrarfic eine woä) lucit flcrinflcre. CEiflli"i(ft iintfr
bfii fjfiite (ivnbiiid) rrbenbrii, sitr iVIire ^Jlplxtmmcbc fid) bcfentieubcn ScUohin
iMrggptcn» flciuifj nitiudier )id> befinbei, beffen vui 5*(nni iibcrfictretene SLtor-
fo^rcn cd)te 'ÜlbfönintlinflC bcr alten ^Icßijpter waren *) iinb mnn Iclnesiorgf
bf^nupteu borf, bnB aitisfrfiUefilirf) bei bcn rfirifiUdicn Sopten, bften Spradie bic
jünnfrc Xodiiev ber nlliifiWptiMX" ift, t'^) bcr fllwi^iiplifdie Tnpiü- nodj
rein erbaCleu Ijat, ha \a )i)on iimer jenen juui t£ljriiienil)um iibernctrclencu
Segiivlcni Ini ^aii^e ber üuronjieflanflrnen ^aficbnnberte gcioi« uiclfad) eine
!Bcruiifrf)uiig; mit beii lienndibtiiten iiiib cini^ininiiberlen jiirembiit, mit Vletbiopi'n,
ßibi)cm, iiOff 0»» , l*i'rkni, Wriedifii uitb Slijinnrn ftatlflciuiibcn Ijabe« wirb,
fo begegnen uns bod) bei lueitem Ijouftflcr in 3<iinitirit obcräfli)ptifd)cr Üpptcn
biSTfer SJiönner unb Siancit, bei beucn fidj in öiefifllt nnb l'hnfii'ftnBinie bie
Criftindf^iifle b« iilinf\i)pti1[rf)en Iij^ii*. wie fic in beii 5)ilberii bcr ^eufnialcr
un« enlfirj^eii treten, wimberbnr treu bctiKifjrt ftnben, Xot^ ben eine«, roif bcn
•) 3)fr »(rbirnptioQf flrrliiirr ^Intferopolofie Vrof- 9JpbrrI ©flilmowii. b*t
(eine öoi 2o gnhrfii mit diirr crflrbiiifjrcichni :)lciie in WcirÖpft-.Slfrito lieBPiinnteii
0Oif(^intflfu fliif bciit l^i'birtf hrx ^'ttitbropvlotiic unb (^tbitologir i^(it[)cr mit fttti
Olei^ bleibnibnn (Stfcr unh iSi}o\^ lirliicl'nt tjnt, wpbri er itntiifiilltd) bcr in brii
Willänbft« ftfttffifl'-'" 'flfüi^llcnmn itinr bcfotiörtc SHufiiirrlintnlai jiiflfiiKinbl, ttim
flinintc idj aüii; nnb flnr Iri. wenn tx in jctncni ,.Xic "Scilfft "Jtfritn*" tjrtiteltcii
3S<iIc (yripäifi 1H7'.», 5, IL «lod^nna) I. «iit^ S. i* in *Öt:.^ii3 niif bcii iinltr bcii
bnilifl«!! ?Jiltbiilt)rlUDEiiieTn aud) bn ben iiQt)(ilifcf)^(tratiiiifirn Reüotiiu nid)! frlt«ii in^d)
ö6crrflf(^cnb icin crtinltciun ollögiipliitfien Immö boiUTtt: „T>\t ivrcdjcnbew «»erlreler
bcflellKn iinbrt mnii alJtr iitrijl üRnn milcr öcii inner flrbltrbcncn d)ri(lUdi«i Mepttn,
foiibfrtt (lud) unttr b*ii weil ßfiiiitdttttcti miiitlmamjfitrit RtUab'n. "äJEün mödilc jn:
nrriUit. biirdi eiuA ttrr bfirflifltit, tinlb jtvijdjrn btn SditUnfitiuitueii brr tntlclvalmcii
wrftcdtrii ^iilböijrr (djlcnbernb, jid) ttati^ feiner 'fitifluiafie l(in(iclim nnb fllanbcn,
tiue bcr iHamie* «loUien fei nadj ,'^iit)rtflii)icitbtii loirCrr beleM inorben imb aoii iftrcm
■äßDfinromt Ijernitbfi fifftugm, ober efi it'ttH bie jitrlidi flcfdjinfidtcn, fifb öm ^iifte
irifrtier i'oiosblumeit eigft^tnben ^^iinßirfluen nii9 bcn tt|cbQii*tn 3iJttiib(]cmftlben
fterflnefltitden, um loie e^ebeni jum Stfafitt brt bfilifltn Strome« äu wanbcln."
282
Sc^TiH iinb «pTac^f ber alten flegDlitet.
Qtiferni 9[l)feniinnii(\eii k'r alten ^legtiplrr, bcn beute i,nm ^lam fid) hei
feiiitcttkn, niic 1>en gum (Sljinfteiitl)!!!!! ül>n'()ctretencn, ift bie ffennliii^ i^rit
aJiiiltcrfpifldie iiDUilfliibii; ualoveii (icflnnflen. 3'frcilö im lo, imb 11. ^üln^
l;iin&ert luiicbcii, um bic idim tamai'S jchr maiipclhaftr J^ciiiitnif> bcr Irtrtifcben
Spvodiv luicbcr ,\ii l)tbcn, vüw eiutieimiidicii ©ektivteti, von bcn *-Biidi&fcH Pen
©omniiub iinb CiU, SUibn 3">«""e* iiiib Slit)OiTci(in?, uon ^bii «ffol,
Cibu Daljubi iinb niibiTCii, joniül)! (Mi-nniiiuitilfii als SSörtcrbüc^n- aiiflcffrtiflt
33il^fe Sti-bcitcn bilbclcit üpr^iiticniciic bif (Mninbtoiv bei bcn in bcr SRttte
bffi 17. ^nbrlj. lüicbcr au iflcn um mcin'tt liipHfctien Sliibirti unb ?UI). fiirrficr
nmr b«r erfic, ber im ^a\)tt 1*J44 bic ^liifmertiomfeit ber eiiropäiidten &t--
Ifhtteniüch fliif bir loiilifdu" Sprariie leitfte, iiibem er mrhrrre Ijrr obeni
fnuälintfii lüvliidicn (Miatiitiialileii itiib ayörteibiittier in lotcitiiidier Ucber;
fc^iiiit) ftecaiti^gab. Stadi flirdier Fiitb haini, bic StcniUiii^ ber tiit>tif(l)nt
Sprodjc iijrbfntb, im utniflcii C^olirlninbcrl mit bctonbercm Srfolge tfeätig
flewcfcn; Snfroic, Sidin*, 4*tiuuciil!cr(i, 3d)ols. Ä'oibe, luli,
©forflt unb 5Rinßarelti, iinb ebetifi» fiol oud) nnier :^flf)rt)unbcrl eine flttftl
iinbi'bemciibe ^aM licmorriinenbcv T'^PifdiiT fluj bicfcm tWtbifte oufiuroei^fn,
)Dir Cnntifiiti-re, ;^uf-i\a, SuiKliiii, ^JJciircn, Tattnm, 3cl)iüdrpe.
Sr. ittüdert, ^Henfeg, ^^aai Uoflarbe, Sieinlhal, 9lbrl, (Soobtoin,
Ci. SKasperD, G. ificüilloiil unb Sitbwifi Stern, unter bencii mir wcH
StcöiUüul aU bcHJcnißcn beitidmcu bilrjcn, beiicn Sammlmiflcn nnb Ritter
prelaltonen (optifdicr UcTunbcii ft>ejieU für bie 9li-<it}ptvli^{|ic am meiflen ge
niinnbrinflciib. bo bitffr ÖJelefirte, loio fein aiibcrer. neben bev loviifdjen Site-
ratnr aud) flauj^ rbonio bie pm Ihcil bcriiiben nod) cilcichjeiridc, snin Tlifil
■ihr iniraitteflifle tioriinfieflenbc bemotifrtx betiem**t nnb itwe bie fpptifdte
Örtimmatit betrifft, fii bntf luoftl Vi. Stern al* ber lyerinffer ber auf biedern
dtbitle ber Sprad)fQrf(liun!; ficdenmäriig beu erften %la^ einnrfitnenben Arbeit
be,^eid)ncl »erben. 5ie tjon fctncit ä^oriiiinciern flcmonncnfit SiefuUole onb bie
ßrnebniffe feitier eigenen eindciienbcn Stnbieii .^ntammrnfaJKnb, bat Sirrn vor
lurjetn eine loplijilie O^rcimnmtif Ifcrau'aitciiebcti, ivti^c „3cilfd)r. b. b. morgciil.
&<)." XXXV, 4 bcr flf leinte Hirilitcv l^raturin? in feiner in cln;clnfn i?nntlfn
eine vom 5*cviafier eliun* abwcidienbc Vlnfitht bnrleßenben JBcipredjnnß getthfi
mit 9tc(ftl „ein »»rAüflÜrffc«, an neuen ?tcobo(^tim(ien rcirfifs Scrf" nttini,
,fia^ bejonberc Sobprciiiiniien "'rt)t nüiliig habe",
Wart) bicfer Inrjen 'tnrlcflirng 1>c-!^ öntmirflnnft^flonflee ber fopttf^en
Stubim fefiren tt)ir nun mirber axnüd i^tir ftirroflhipbencntjifierung, mit ber
ma» im Ifi. ^nltrlmnbcil begonnen batle, fidi Mi bcfaürn. (Jin,;clnf ©cicbttc
Ipir ^-Ualerinni, Gittern n« unb ^ercntt tvarcn in br» 3(ilnen Don tÄ'Jt>
— 1589 nod) bieder afttdjlnnß bin Ibütift- '^teiian» bebcHlenber al» biete ÜV'
bfiten, Jtxnn nnrt) gan,^ elcnfo eiiolflloö, iiwiTen, roie bereite 5 27ti bemertt
iDurbe, bie uon ftirdjcr in ber erftnt ^ftlf'f bf* 17 OfllJ^ftunbert* ßemadjtfn
Vlnftrftiflönßni, an bie bann in ber erften tinb snwiten i^i\te be« 1>». 3obT;
fjunbrrl« bie gleicfiFaa« ^um grögteii Stielt nur in ber iUrrttictbigung altn
@4*tft unb Sptadjt ber attcn 91egt|pter.
283
unti 'JtiifOcUuiig neuer Svrtljiimri fid] bcipcgrtibcn lliilcrfiid]»ngcK t>ou Sar
burton, grcrct, ©djurnndjcr, 9Jtar«l)oin. 3abloii9li, ie ©uigne*,
bTriflim. tiicbfcn mib iJo-'^a yict> onHiloffeii. ^ii ©05119 üiif Öieje bfr
.t»ifrDsIljpV»i'itf.iiffi*vutifl goiuiJmi'icn Slrbeiton iniificu roiv, loif iwiitfl (itid)
im (MrofteiT nnb ®an,^cii fie jtir (frreic^unQ biefeji ^leie^ bnQetra^ca Ijabtti,
tiDdi mit ?(iifrtniniinq iTiüillinrn, tufi iKfltii liU' t^irdtfr'fdjc ?[niialjinc: in bcr
^icvoiiIi|plK-ti)rf)vift ii-i tiicbt bic 'Sfirndu' bcr alifu »^Icgw^itcv wii'bfrflOiieljfii,
foiibcrn M läflc im« in berielbcii citic bcfonbcrc, Icbiglit^ jür bic ©(ivi'cdmng
ftciltgcr iiiib mwftrriöfcr Tiiiflc bciiiniiiit getuffcnc Sdirift üi,»r, Ä"t'r)t «üii
©acbiirtüii tie vidiliiic Sfliniipliiiisi ßufgefleUt Untrbc, boß bem leiiie^iucgii
]o fei, fptibmi baß in bcr ^ii'rüglijptjatidivtft tpirllidj bic 00» bcii alten
^cgi)(ticrn tin(t tiefprodieiif S^vcirfii' tuicbctgcgcbcn utib in bcn auf im* ge-
Ipinmciifn tiicrD()li)ptiiid)L'Ti Icytcn bnrriiaii* nidjt blofi iil'ci hdliflc inib
miiftcriiJfc XiiiflCj lonberii cbenfD iibcr ö*rfrf)id)tf inib floalliAe SnftitJiHoncn,
lSoiidirifli-n bcr 5Uim'fll itnb allerlei iBortüiiimMiRc bc5 bürficrlid)en Scbcit»,
über fliiiiit unb äBif|en)(bnit, iiiib tua^ fünft iiicl)i-. tielianbrlt wtxist, unb wn
Iijcbfcii n't ,^u bnimtcii. bafi bmd) Pi-iglcidicnbe 'Jlnoluif a ^ucrft oitf bic
^cminlhunn gefonimm, baß in ba JpieipgtDpbtiifc^iriit aiid) fulcbe 3cid)cii
iid) fänbcn, bic l(biglid) bie ©eftinuinitu^ nctinbl bolii'n niiifilcn, nl^ 'ScU't-
ininnlipii ,;ii bifneii, ivic bcm gcfcbrtcn unb vcvbiftttcii Si*'-!!!-! bo'* ®«;
biciift vit'i-l'iiiiit loerbdi iniifi, (ilj bcr örfli- bavauf aujnicriiam gcmodit jii
Ijabcii, bafj bie öirinrtlijfjljt'n bfr XcnlmätiT ftrcng \n fd)ribcn feifit üoii beii
gleidifnlU auf bi-n ^yjominu'ntpii cingcmciHflten rein btlbtidjcn !J;nvftflI«Mflfii,
bic moti tiid)l, irie immer gejdjilu', mit beii ciftncn ut-nncnflen biirfe, luib icnicr,
baß bic ^iiCTpgIp)>lii'n Icinc^ttri-g^, \mi: aü^tmcui atigcnpinmcn werbe, eine
ansidilitrßlidj fitiiibilblitbe ^(beiiliüiii l)iitleti, fonbern bnft m\Ut iliricit
midi rciu lautli^i' ^'^ridien fid) fänbcn mib bag iti brii in (?unicii dtiiigcii
eiiiijefdilofienen ^icrüslnplKUfliiiptic«, burd) ii'ldK lanUidie iU'idH'n aiisgcbriidt,
«n« SlÖnifl#namen nbcrniittelt feien. Cbglcirft in bicfcm Stöbinin bcr Sor-
fd)nnti uoA) 9Jieinfinb in ber yntic toflr, nud) nnr ei« cin^igea Sort eiit^iffeni
l^it lönneii, fu mogtc man ei bennad), lange t)icrogt»pI)ifd)e 7eirtc m iiber-
fe^eit, biT (iine bicfr, bi'T 'Jüiberc jene Henning ifjncn gebenb, immer einer
ben fliibcin in geleliiiem Unfinn übcrbietenb. So y SB. linlle fiirdter ou«
einer hifroglopliifdien ijiiftfirift nnj ba-i ßlinftenlhnni bc^Hglit^c 3?tti)lericn
bevanofielctcn, ^{SigiiDvtn'3 glunble bann in i^v Dicltnet)r nUgemcinc ^pv-
ld;rificii iiber "iDioral unb ^olitil erlenncn ju niüften, ein brittct Ipicbcr
crtlaric cian.i biefelbe ^nfrfjrifl für einen ^[tfnlcnbcr unb ein üierler be
lianptele, iia^ in berfelbcu udu ben Cfigenfd;iMten bec 'iU^agnci» unb brm
®ebröud)e be* tEonipaffcü bic fflcbc fei. "^nf bicfem Slanbpunit befanb fid)
bic .^ieronli)pficni'»l.\iffrrmig, al^ man v' i?liifn"g uuferc* ^ntitbunbcrl^ in
önropti umi beut luahrenb bcr fran.^öjifdi^aguptifdicn Üypcbiliün im 3- l'-'9
flcfunbcncn, gegenwartifl im ißritiflj^Wnfcnm ouffaelüa^rlc« „«icin Don
iHpfctle" itcuutnifi crtiielt. Xieice Stein uph bunllem ^afolt, bon bcm
£d;itft uiit> iBpiad^e itx allen WrßQliieT.
285
flgclivadit movkit, luelrfic* öetfiiiih'lf, bofi bic nfl^ptiithc ^ricftcritbait t>e=
Idjloffcn habe, öciii iimfliii ftönige für bie jAhlreictieii bcni Sniibc iiiib in»--
Kföiibcre and) tcu tiiitjVlifdiCH Xnnpftn i-wtcfciirn ©ijt)fttKitcii ju banfot itiiö
boB (ic ttHOitiu-, ilim 1HI^ feinen il.Ml^(nI, bie neben bciicn bcr .^nnplflottfieit
in aUtn Xfntpcdi ci-fien, jiueilen iinb brittfn Sinnflc* niifiiiiftfllfii (cicn, allftlci
fliUlIidic (Staren },\i crrocifcii. Ticff« TpIvi-I mnr abflffoftt iii l)icrofi[HpbiiAcii
,Hn(t]cit itnb in bfr ioiii'"rt»iitcii tcniöiiidjeii. cii(^Dvijd)cii ober c?iflologr(ipl)i(dKH
Siilfl«ir)dirift, unb eine flrKÄifdje Ufbei-ict^iittfl luor ilim beiflcflcben, Safe bcm
luirllicl) jo lüar iinb nidjl tltun in bdi brci rc^iittcn bes 3lciue* bm Teste Pct=
tt^icBcncti ^iilwUfi «ortaftcti, erftob fiel) ouö bem Sdfjliiffir bc* flrKri)iid)fn
3;e£tc*, Wttldbft mil ttftrcn 'BJcrtcn bct 5P(fe&f aH«(icftirDc()Cii: „fbflfi bo«Xcfrct
cingroüirt ipetbni joIlc niif cincv Stele ooiil ijovtctn Stein in ber I)ciligcn
©c^rift, in bei: cnt^orifdjeii (Ifliibcsilblic^cn) mib flrirt^ifrticn Sifttift
anb flwfjnftclfcn fei in jebcin Icnnicl ber crftcn, ,\infitcn [nnb
inen Crbnmifi neben bem ^ilbi* bri fiönifl^, bC'i- ciuit] lebeiibeuj". — ,,[Tö
\i ^ipiafia TovTO (ivorypoif«« im aTrjlijv ex a\tf.ffov U&ov xoif n Ufoti
xal lyjiO}(f(ot^ xal Ultjrixüif ^^cr^^aOii' xal m^Oni tv tXBdtcd tüv iE npuruv
*al iivziffta{v xni rp^rwi' i'f^iüi' ngit^ rf; iow aiwvoßlov ßaCilms hkoi'iJ."
ie in I \ fleftcUtni Sporte bc^ firied>ifrf)en 5e;.tee finb an] bcm Stein auit:
"flebrodicn, am bcm hierogfttpljiirficn nnb beniotiid.)en Icytc jfborfi, luo bic
entfprcdjeiibcn StfUen tTlialttn finb, inöt fi<t) ba^ im 0)ri(d)ifrfien 3et)Ienbc
fteiitf, lUD im? bic SPtbinituiui einer jebcn iti biefer J^nfArift diif treten bnt
^trro{iEqvt)tid}eu förupv^ bctamit ijl, mit 3id^crl;cit cr{;(in;icn. *)
' DON aipftnt.
Uiri 1. fiaaiAtcarios
c^ov xarl woQtdtf
ßiftti tifp ßtietXi!av,
junt« nv tun^os — nv-
ghnti>licl|tii Xnttt
l'. 1. Unter b«9Ir
Bitnma bc4 jungtn
unb bf 8 bie ^perrjc^nfl
vm feinem iSate rübei-
nomnieit TjnVnifcni —
btft ^rrni ber £ia-
lI(t«iFrt»itnfl bei brniDtft4fn T*ilfl<
Ü. 1. Oa^r 0. SBonal Xnnbi'
tnA, Xdß 4,1 meldtti mactjt li^o -
not btx ynite?Cc9i)ptentt3Iiediii;
Xag IS. aUAßnig mar bet iiinde
ychel „flinb. flnflbc", roofüt bie
IiicTogl. gcfctiiii'&Die 2itu(atut be^
'JjtoicitL l£pi4>^Qiii'^ grmöljnlid) J>at
gleidtbcbemenbe aSort X ^.^ g jp*
liunnu ^cit), btt erfd^ieneii üli
it&iiift auf bein Zitron feine«
Später«, ber ^lerr ber Ui^ue
fd^Iinacnbiabemt (neb am
*) 3<te :ne;>TObLictivn bei ^nft^nfltaftl von tRofelte auf ber bcigegcbenm Zafe[
ifl uftdi Bet ?JubIicalioij von yevfius tmtdi ^enu Scibrrbnctj berßcfiellt roorben
3ii ber folijeiibeii löcfinednmg eiiiieliitr Sleüeii be« tjieiofllijyöiWei'. bemoIi|(ften nnb
griec^iidien Jciilci Ixiben Wir ®e1c((enl)eii ßritcmintn, feie in itnei ^ublkaticn füt
.^beiibcn Ung man i gleiten jii beitdriigen-
286
6(^iifi unb S^tatfie bet atttn ^tgitl"''-
OrintKArt tett üt SntAoH
»n MafctK.
ftov jSatfiifiär — MCy-
U«6itt|reuiia kn
htmt — M Kii^mtS^
ioioioi! — lotl T^i- 1 Bioiicii - &PÖ 'Rtgov
/«fVov %al TU n^t vo^«
btnitrt itnb gegen iit
S.S. OI6tlerfrcii:iin
— «rrmiiav vstffrivov gcfuiiiten -be^Ueba=
ipinbnl jrinn Qritibc
tUt«i|r|ug ktt MnMlT4rn XfiM*
äri.u, RpoffiT in bn: ^icroeL sc-
idixitbtnea Zitnlatm {IcU
br« ^titr uitb {teil bri Uiftu«'
ft^mudti" fifl)i, dnc l)eAtt(l|Hunfl für
bic ^tnidiaft übn Ct>ei' unb Uidei'
ögi}|itrn\ Rirl(f)fr ttiac^l gto^
jeinr Gtrieoll (R>ofiu in bnt tf\fto-
ftlnp^tltfjrn le^cn <::> ^ Ji
„bn Wio^ all <9etuali" fttbi), bcr
fitgnpien ouffleric^tfl ^ar. er*
iptittitb (*)iitej il)m, Don t^t-
furcfeUoolUi (bitn^ So^It^altn
fit^ äu^tnbcn) Olffiitniiiig ßrgtn
bic 0diiec, ber äbti (citicm
gfiitbe (cnt li« i)«f t'at'i. nifltt)*»
bie freie llrtcifrBiina brft olt^ino-
Qltl))l)tii^(n , aaüi in bei Sloleniäei'
titntatui notfe tttibebaltairn 9Iit}
tni bee Sebcn« bei
SRenfc^en— brt^wrni
bn biei&idid^iifltn
gtfllKiiDbtn glritf)
6<n — b(* fllei*
^IlMatrgircenbtn—
bni(t(* f£A Hor-nnb „^oni*
brt golbrant i£tege4^aUbiubrft" ipi},
meit^ei modit olüdlii^ bet
Vrbtn bei 3Nciif4en (ent »r
ncifer pe iliich i>d na rem.ii,
neffli in bei ^ictosl- ge(4tlcbmen
lilulüJiir: ir y ^ ',
at' ftu<h BB ml a
„Spenber bt« Veben» bet "«fnliften-
fte^l) bei $)ctt btt 3abir ber
bictgtQj&QTtften f^rppeTlobe in
bei Seife btt ^la^. bei oiffgeii
(pa nett ••n iiu ronp.u en belti
«B Vvti ptiili t«nAu, tpcldien
6b9 bte ^ieregl. Sttulatai t&Tter bunft
„^«Tt bcr bTeifiiaiübcigen
9e|)peiipbeit flieidtnie Viab"
ntebeiAirbl). A6ni(i in bet (9ei|r
be« 0oile« 91a,
S^Tift unl) 6t)Tarf)( bti «den KcgDpitt.
287
T«Sv u «V« nttl T«* ifiJitiflftfccTUieobmii
. , iml) Kutcieii Zantic —
«.X« j»#«,v - /xyo««i. ^^, at„ömmli«36 her
( > -,,, niijcimähll — bem
— vfew tew 'UUqv
nrOAEMAlOT —
3(11* — be* coljrcS
mäui —
S. 4. bc* rttrig
Cebcnbrn — uitm$l<i^
flflubirn —
%tiX I)irr nicfjl, lote
bcT bfmDtii(f)c unb
ItitE ficfjei oud) bei
biiriog[t)Dlji)il)c gc^abl
(inbfH idiirb:, bciiä""
Sut^nrifto^, bcS $M-
Ititiäuft unb btr 'S!
fiitoe, btc $t)ilD;>a'
tomi @o5n.''0
3ni äaftre 9. Uiilir
Kctotf, bem Sol)nc
bcft {letoa, alö^m^
iäti^oo %ul 9-«üv ' Ret bei 3[e[anbcT
iiRb bn Oöiter So-
leien uitbbrr ^hiUx
'Alttlifmv %u\ '^tüv Hbripfieii utib bei
(Dotter ISutt(]et«n
itoviivüxov i^' h^ifAi
Uitov tov 'Aixov 'Ali-
£atr,(fm¥ xel ^i»v
S. 2. [Xei ftönig bfi S3äiibft
Dbtrcti uubjbczüilnbcc untczcn,
b(t So^ii bei (951ter, liebenb
bit SiälcT, bti aiideimä^U Doit
$la£|, bem OcTlielini Ijat 3>)a
bie €tat(e, (pe t'ar) iai Hb-
bllb, (pa tut) ba« le&enbe, beft
«mun, bot So^n bei 8Io ^titl«
mis, lebenb twifllidj, vvn ^la^
geliebt, Sviflliiiit^ '.P*^ auter
per „ber Wott, mditjcT ^crouilTitt"),
Sudjatifip« tJwae bct bcmoiifcf)!!
Jf^i bmdj: „ipi-li^ei, ^cttli^ tu
fcmci ät&lr," tinb bie IfitiofllQpljtFctie
} l l
^itiitdttit biit(^
„^eii bei ®ilti(|Icit" au^biitdt. Xa«
Oianic bilbet tu btt ^ieioQ). 2itii-
Intitr bie bribirii iid)ilbiicimtii brd
(trticffenbm $tDltmdcTt) mir bmt
natlifolsieubcii outer-per, ueb
nefr.u „öpip^otl« — <£uc^atifio«">,
btft ^lulmi» unb btc Btejina,
bei Valectiebeiibeii ^Aller
(Sof|n). — i.Ml* Wör) *ßii(|lct
beeVtlf^anbroS iinbbeiWÖiicr,
melier ictten i,b(i« S^nnotijt^r l)at
boS^Otlaehom ^^ .S^ ^— ^
..tieficieit, letttn'', roÄ^tenb bie ^ieroßl.
Xitulntiir fttt SotAr anvöljRlii^
•fi
Eit^yireäv vtal ftfiüv
uiib bei WStter ^^i^
Io))iilDtrti tiitb
nut«r net ^ot, b. ^. „brr (Motl,
tceli^eT idiiijl, Dmbtiöiflf feinen
Satei Ofiti«, b. i. :£)pih^ al« brlfeii
SScrtretft bcr äßitplif^e tetifi^cc
atiÄiifetie« ifl) mib bet
S. s. Otöliei Stfibet t9lbelt>4m}
iintP bei e&llei ISv^ltljaiee
288
BäjtiH uiib (&t"ra^c tei alltn 9ltßt}ptet.
Ml) MoKttf-
— fi r^öf Scic*JtKOV
VH<I>I£MA
itfio* — iinlci b«^
fflt^lo|)^oic Der !6cr- '
nilf . enttiidffl: ,
^nrtfta, Jodler bfä'
$^itiiio* — «111«
bei S(iiirpl]Qre bct
bclp^pA: StTta,
Btnt« —
(fiiirr0(trn) unb brr Aöltci, lte>
trnb titt%atcT($t|Ut>patoicn} unb
bcft Stünts« ^tolcmäu«, be«
ÜAoltti flvip%(int« Qaifya--
riftoe: Acloft 3«^ii bc« 9lcto4,
nU mar ^Uto, XodjKi bcfl
$iliiiit4 €ttQt^pici9l[dgciin
(fi chopscb un pa kpni fll^lo-
p^OTc) bot bcr Qcirtiilt, btt
SDof)ItpttTiii unb fftia, ?o4
tec bcä !?io[|cncft, Xiäneiiii
£. 1. Ibe« dolbnrn Sorbet (fi
tena nv)>). (^m SrTnl Dp» (EanOt
DiiS iviib btcfr« 9Imt einti ^licfleitn
(bnifoU« rmüf)!" otib aiicti borl bU
giiec^ifctit ^ejcitliniuig äoncptiot«
bei arjinoe = ¥^'^
lopatDi: i)[ieitc.
lodjin bc# '^tolf-
mäu# — am 4. bt*
'äNoimtS Xfltibilud,
belli le. 3R*ri)ir b«
3>eftel:
Sie ift^iicftti tiiib
bit f toir^eien
liin;^ btc (Untplie ^ o 4 '^^
fs laut nBb
„Iiiiamn bf* ßoIbnfB Ihitbrt" »ir
bcrgcgcbetii tor bri Ari>]tua, ber
Biubcilicbcntitn, unb ^atona,
Xoc^tei be« $tuliiii^. aU 'Siic
fietin ber «iftna, bet if)ier
$alet lirbrnbcn, otn lait,
biflcm,
ba* ^tliet:
(€11 tiaru kyfn pc ut. 2)» ober»
pro IfieioflI. äfilm fmb abflffrrwltn.
bo* in btr Icptcn ftifrofll. ^Jrile imb
cbrnfp im 'Scfttt »un Qnnovut tviib
ftti ba» im 3^niioiif(^n gcbtaiidile
M„
.tkifagunfi. %<Utl" bo»
nl
bidtibc %)ebtuluu() l^obciibf ®titt
n 7 ^ '^^
1 i V. 2i! 9*ie>»* W<I*f* Ali«
wob«!
»o&l atiiti 1)icT iür bo« braistifite nt
(tr(lAR^rn babni mürbei. Sir Ctti>
pTicRri unb bif tSmpbttrv
(Sdl)teiib blt binogl. lau fnc
<Vcop4ci M* ba« V«fl il }ft»u
@4iift unb ©pralle bec alten tHegq^tei.
289
oon Koftttr.
Utbnft&une btt
UtittfUnm btt bnno tilgen Zt[t(t.
nutet „bct ®ottßeWeiI|te" ^oben,
tritt ^ier, Wie anbermäitS, im ^e-.
motift^en baS SSort ich ober äichu
ouf, tüilä)ti in bm fiietogl. lejten
mit hik (iopti^d) giK „magus")
n)e(^(ett unb „ännbfriDinicI, mogif^e
ftiaft" luie „ben änjibcrfornieln
Spteäftnbm" bebeutet. @o ^eigt
ti ouf bcr ben gfiäm^t^ua be^on^
belnben Stele, na^ ber ^ublil. tion
®oIcni(c^eff lof. IV, 60 „Webe
ber eiöttin 3fi«, ber ISrsgauberin
unter ben Oöttein \<z> X |
ar hlk
c I I 1/, welket flegeben Iiat
eheut nntor.u
ber ®ott ©eb |eine 3<iMbetltäfte,
um abjutvefirenbag
m,(V
oahu.
4- Ar).
chrsf mpt
3m Criginot fte^t iiitbt
r.
Sflnl^cn, HriUitni.
mie S9rugf(^ baä Sott mit ber J6e=
beutunfl „Oiift" in „SBörterbu^" V,
132 citirt, (onbern ,=^ f ,
met
fofitifd) erholten unter JULiTOT
veneniiia", wie S. be ffloufle ju^
eilt nßi^fleniicjcit, ^ai in Kebe
fle{)pnbc '&on ich ober dchu foinrnt
tläiipa in bet onßeßebenen Sebeutung
cor. a)ie in oItäB»)t)tifd)er 3ett „bie
®ott Öemeibten" hon- nuter ge^
nonnten ^roptieten fügten atfo in
fpäterer 3eit, aui ber bie bemotifc^en
Xe;rte ftammen, beim Solle ben 91a:
men ichu ober dchu „a>Iagier,
flouberer", erholten im Rofilijc^en
19
290
@^itft unb Bpiaäit bet alten %egQptet.
nsr. nolrttt.
Kai ot its zo aivtov
tiaitodevoftetoi xQostöv
aroluiiov zäv
2. 7. »täv
nett mt^otpönKi
unb bie inS 9lIIei=
^eiligfte jur tBefleh
bitng bei (DSttei
@el|enben
unb bie $teiD)]^oien
unter Ä.^00 „magus" unb JUteT-
i^OJ „magia") unb bie 5ßrie =
^er, meli^e gelten in3 ^eilig^
tl|unt, um auSjutüf|ien bie S3e=
Ileibung bei ®öttei (bad är
mench en na nuter.u beä bemo:
tilgen 3:e£teS ift in ben Setieten oon
$^ilae unb €anopuS im ^iciogl^V^'
,:P
1. mar nutcr.a
„machen iBelleibunfl bei ®ilttei" ge=
geben) unb bie mit bei 8lb=:
foffung bei ^eiligen ©i^iiften
betiauten @d|reiber — na sechi
nuter mtit'i, roeli^e«, in bie ent:
ft>ted|enbcn ^ieiogl. Sei(^en üb«;
tiogen, ft^ alfo baifteQt:
Dnter mkt'i
n» Kob)
I I I unb wofüi
in ben :^ieiDglt)))^if(^en Xe^ten, tnie
j. ÜB- im 3)eliet »on CanDfiu«, bie
1
@^teibung j^y I ^ |
•eahi Dutu watl
ße^t. @S entft)iic^t biefe Qtiuppe,
wie 83iug(d| in (einem „©ftitet;
buE^" VI, 861 übetjeugenb na(^:
gemieten. Seifte" föi Seit^en in bei
9uS{t>ra(^e n?ie SIebeutung genau bem
benti}tif(^en Su&bnicE unb bie alfo
(benannten repififenttien bie Don bei
niebtigeientEIaffeber^ierogiammatcn
fit!^ unteijc^eibenben ^eiligen @(^cift:
fteDer, bie mit bei Kbfaffung, 3^'
fammenßellung unb ftnoibnung bei
tieiltgen Sc^iiften betraut maien.
'Sex "ilamt ntf^otpiiiai „ gebeni:
träger", mit welchem bei giiet^ife^
lejt biefe (Slaffe bei tfeiligen Sd&rei!
bei bcjeicl^net, ift offenbai ^eigenom«
Si^rirt nnb Spxaäit bec alttn Btgofter.
Don TIairtir.
««] rrfoy^a^fiaiffc
unb bie ^trTcigiom=
matcit
UfetTfrenna U* UmMfAeu Zattt-
men oon bca Slbjndirn, ncli^t bic
lelbMi bei (ePlithfii 'Ätifsriflcii tnifltn.
3ii rinn btnditcn«itfrril)cn SttOt bei
ttUmfiiS D. 9llcf. ..©tiomaw" VI
Iviib bit !ßcfd}iribuitii einti fc^lidicit
ÄufjHgeS Brgfürn, loie er nntli bcin
aüd ein einen ^L^iauc^ ciitft iit 9Irat))]tni
natigefunbcii, mib Ifti^i ei bafclbfl
bejfißlifQ bfr 4itr ^icrop^aten flr
naniitm ^riliöfn Sdiicibct. bie in
beul Den ttlriiKii» beftfiriebfiicn ftffl=
tilg itn britttt €iellc einlicTicbrilteiii
„^ietnuf nun (^imct ttcm Sflna«
iinb bem ^pioStotiod) lomml bei
^ttlige £ificftbfT, Itagenb Gebern
auf brm ffD|;>fe yl'Z«'*' «rfv« Inl
rne xtf^ccAi^s) unb iit bct ^aub ciii
9u(ti unb ein ^iittfinl, in mrlt^tm
bie Xint< f\<lt bt^nUt unb bas 9Jo(r,
mit bcm Tic {(^reiben \j
unb baö Solleatiim be« tSdirifl«
Qaufti iiia-flpch por-Änch, »a*
in Ucbcitrasiiitg bei bcmDli^djen
3H{^en in bic entftiTeAniben ^tezo'
gl^t>ftifc^eii fiif nlfp baii^cDt:
i
PiiTf
I 1 [ in KiTlli4ei
Uebtrfr^ung ,Mt S^iHber be» $ni'
(eft, in ivelc^enc ^cbtn %\l. aii9 Wd'
d)mt iltim tomtnl". Huf beni Siein
Dan !tiiifette tft bcr ^inog(Dtibif<4e
%tii an biefcr SlcDe nod) ab^
gtbrof^tn, badfbdflTetrrt ooii^^iloe
fett fili biciriW btmvlitdic *STiip))f
ab-8cch per äncfa ini ^jnoglq-
f
tt^ift^en Zejrt :
ti-pvr-änL-li„QoDefltumbe4€(I|rifr
Qiufrfl", raeltfjf« letztere SSort aiid}
^iet buK^ i>9t-tiocb „Sebnt^lfi^M«"
Segebni wiib. X*ft im gTifi^ifi^eK
^^^H 292 Schrift unb Spracht btt olien fleflqgi». ^^^^^H
^^^^^^^^ ecn ttolettc.
?t);l getränkte 'flufebnict ^ieioi ^H
gtomniaicn tfl ntAi jinnj lortett* ^H
briin ^Li Virin Qlafjc btr £(l)iei&n, ^H
)U fccm Sollcgiuin bcs ectjiiftc ^^|
^aitfeft na-aecb per-äncli gc ^^|
f|öicn aud) bic f r§ ! ,^&ntglift)Ri ^|
6d)iiribn", bie tBafilitcgrain' ^|
iiiaten, imC nie am rinn S^er- ^H
fllciAuitfl btt ^aäilanftde U. 0— 11 ^|
mit bcnt S^etm von Sottopufl Qet- ^H
Di)tR(t)l, ebenio bie v i i i J
rcob ^^H
b f). „bir inil bfii auf bir Scfirift ^H
btjAalic^en ^inflcti Vetitauten" — ^H
bie XSeiicii - iinb i^T r »bit ^H
titiltiien VöEer". bntn ini X^elrcl ttoti ^H
Sau- Vt)l t'^T ba« brmolif^K ..SoOC' ^H
gium br« vdiiifl^nitjrt" bn bicri^el. ^H
Xcct bir )n>ci »ormoi^ntcn Slafftn ^H
„bir SBtijen" uub ..bie liriligcti ^^
^ttter" uiib in b«c iBadilaiiBele J
mirb brr oon Könid 3tomfr< gut ^H
^eiluna fritirc SctiiPägcriii. einer ^H
afiatl^nt $rin^effin, abgrfmbetr ^H
X^oli-tn^rtii balb)Oa1ili(oiiiOBt' ^H
niAt iinb lialb Itecb-chel gniatmi) ^H
^ Kttl oT aXloi (iQtif wav'
tinbiiDf OTibfWii^ric
iittb bir äbiiorn ^rirftrr, ^^|
^^^^H TIC , airai-niVfrrTt?
ftti, bit sefpRiRitn
toeltbe (trlßtninrn au4 bcn Zriit< ^H
^^^^H Jx r4Ö« Ktttä Tqt- {««nr
au« fteit Sdnpel« 6f#
pelii tlegt)pienj (on n» ür|>t-kj ^H
^^^^H
l'nnM
en keioi, ivi)I)i«ib bei flricdiifdir ^^
lejl „au» brn Irmiwln br« ßonbf»" 1
Itat). M
^^^^H ttg MifUfiv r^ ßeeiiii
naA 3Nvmp^td jti btta
^. fi. |na<ti 3)trmt>4"' "i"^ i» ^H
^^^^H n^it T^f mcnfirvfti'
fiSiitg funi Tit^tt I>ri
bcflc^f n] bfl« ^rft (ftmii Vtnbmlm ^|
^^^^B ««««IiiVioc Tqc
Ucbmioljmt Iwe
^^1
^^^H £. 8. j)««if<4rf r^s
y. B. »öKifltridje»
ui) bie Uebrntabmc bct obec> ^H
^^^^^H nT*l«fiaioD «/«ro^iav
ti«%toltmdit«,ftrt
ftcn S^Axbe btft ffönifl« VtoCf ^f
^^^^H ^Yurnt^iKtv vni
cnis IttwtWn, Dom
ViAt^ gtltcMfn, be«
m&Mt. b(* emlii Itbenbci^ ton ^H
^^^^H M« 9«0v 'KniiftiKrvi
6h}tttA(f)ripl}ane«>
Ißtot Bcliebccn, br« Hattet ^^
€4ti|i iinb Syia^e bei alten Hcqxtptcr.
293
<ipip\lünti'iSn<!^aTi^vi, Don
r^f« IT üömioinnien
)}^i4, fpiac^tn an '
^ftipa ravttj tJitav: biejrm Sage: i geft>T04^>< E)<ii>enb:
[ti ii V'IV't'f'" Toüco
S, hA, a]rt(i*ov li9ov
Y^liltaeiv xcti onjacri
tv ixiette räv tt m^ä-
ttav xcrl Atvti(ca\* Kai
Tov aiaraßtov ßaetUm^
ttnövi]. i
flicff« Jrftcl abet
inftflf flt'^rifbeii Wer
bcnaufciiteSli-CcliüitJ
a.64.l)art<m Stein
in bet iKiliarii, Inn^
besublirtiitn iinb ßrie^
tiliftbcn €c1)tift unb
nißn ftfllf e« ouf in
ifbeiii Jfinpel bfr
nfleii. iiurilen [iiiib
brittenCtbnunfliicbrn
bein Silbnifi tei m\Q
lebeiibfn Sdnig»].
jÄrift:
«. 33. 9Wa« möflc !*iei[ieii
bai Xeicet niif eilten !Celict:
Hein Qoti Stein, Rattern, in
8(^Tift bei flülllictjeii S^oite,
in Brieflc^rift (ober „«iit^iiftrifl")
unb in St^tifl bcr ^utiiei unb
maa toll matten (eine Slufftcl»
liing in ben Xctnpeln erften,
bcn ItEtitietit jiDcileit unb ben
XempelR biitien iKttugcA) neben
bet Stalue beS ffpnigd, bei
(cbenbrn cniflliiQ.
%ie titra Stfjdißiaftc bc« griediiic^cn ^eytcä cnifpvcc^cnbc le&le ^t'iU bcr
Ijicrogtgp^ifctini ^Ibfafliiiig loutct:
[T
1
Q.
9
^ ^ © .--. U=i3j I i A äi ü I I ^l U
«matul chet*} ««chui |>en hi »hüi
SKnn }tü fingtßOiteii lelrct bicfe* auf cinci Slctc,
enti fta.t
Von Sleiii,
ix UQov
*) ^ bietei <^(|äRiiing bcr am illHfaits bet let)ien ^(Ke abgebiodieiieit $i(io=
ßlijp^en fiaite idj mtt^ oiij t- 6 iiiib il bt< ^ietofll. lejle». wo bicfellje Stebefgnn
e <2
\W
tiorlinnml. ü. « ^eiftl c»: a a \ j\ "&q/jt ..SBoh feil auf«
em utut ».ihÄ ch«nt
^^
Itelleii bit9 Sitb" unb S
Srnnbotirci"-
.11 I o ^ X
„man fvll Detanßalten
<>ui utat uolt Acb
neb-nefr-u
&4nfi bn endete &4rtti )>ci ßöitlidjcn 'föortt in 6(f)tlfi MTttni
u t! u
Vltui in&flc aulftrllcn rf brr 3«iirr
*) S)R ^ittvfllqp^if etfc ttit 1^ rbrn|o mie hn bcmotl^c tm Ortginal hi bct
flt^tuns von trc^i» noifi linfft orf^rirtini, tnie ou« bri briafgtbcnrn tafcl nfii^i^
ts
64ti|t unb «pralle itx allen Slcg9()iei.
1« 11 in 15
xubtti britter (Ctbnnng • bnt Z<m;)eln jinritn bcn Xempcln tnflet
u ii a si !fl
civig
lebtTib
König be4 @)ollcd ber Stalne
SBfnn toi? feie bm Teictc fecr 3l"f'l)i''il Do» Sfofcttc mit cinonbcr wt.
fllei(fttii, JD finbcn luir, tioB brr inil bei" Sltianuiifl hifii-r llrliinbc befliiittogl
flfiwi'^enc s>ii'ri5fltQininQt bic im griediifdicn Ic^t geirSliIte Sa^jung «idjl immer
bfibcfjalteii, foiibeni im l)icro(;lti;iI)tfrt)fn luit bemottjdjeii Xcjt mitiiittei- eine
onbcK ^Inortiiiiiig bcr Süljc ntuuitill Iwl, baft er ebctifp ipiebciljolt tinjctiif
SBortc fDrtfö&t imb fic^ im bemoiiirfiai Xcjt ^öufig eiticr Umfi^icibunfl bc*
flifrDi\tiipf)ifdjeii 'itusibrudrs bebictit, inbciii er dnbcrc, bicicibc SPcbciitmig
(jabciiPc SL^ortc tür bie eiiljprtdjfitbt'it ljieTü9U)p[jiJd)eH (»rupptn einircti'ii
lägr. @o A. $}. fIcUt bct grie^ijdie Xe^t bie officiellcn epithet» omanlia
bei ^lolcinäii§ Gipi^tjaiicv ooraii unb bami folftt erjl bü' Xatiruiig,, uiib \waic
ü.. 4 bie Slnfiabe bt^ ionljtf« 9 lUib 2. 5 bic bt* fflloiiütölaflce: „am 4. beä
'üPionatä Kaiibitii*, bcm lö. SJEctftir bcr ^egnpUr", luäljrfiib bcr
betnotift^e "Seyl mit ber Xatirung beginnt, lie etftc« bcmotif<ft(ii ^f'^c»
finb jiuar bort nuf bcm Stein niiegebrodji'n, \a^{n fid) aöer iiöd) bcm gric^
diiidji-n Xi'jt in Ü. 4 nnb 5 iiiib mit üBcsiignnfjmc auf bii- Iiefrcte üon
'^3l}i(ae itnb (^iino^iiS mit Sidin^eit etrgänjeit, 6« ftanb ü. 1 bej bcmo-
ti)ri)cn Xejrteis bd, inbtm id) ba^ä ju tirflhnjenbc iit (Sdnamiiicni fditieB«:
^[3flt]r 0, iUtouflt ftinnbifs. lag 4], luctdfcÄ auömodjl amonat bei- Meute
^efinptene ÜJtedjir IH" uitb fo würbe, na^ ber ünoibiiuiig im Xttiet uiJn
^anpfiii» ö" {{^liefien, ßu$ ju "jlnfaiig tci bicrP9lq;>bi)d}tii Zeitti, tsenn er
iiüllftanbig (rljolteii ivä«, Pfi(;c)tiinbcit l)dbeii, ®3 ifl bicv mt^t bcr ^tlaf,
fllle bic SlfUru bcr 9?cif)c nodi bnrdijufleljcn, an bcncn bic eine Jlcbnctioii upn
bcr anbern abtueic^t, in einjetnen Sorten wie in bcr Siebcrgabe gan^n* Sä^c;
id) rooTltc nnv eine ^^Jrobo baiti» geben, »uif bic brci Tt'irte beffelben 3"^flft'*
büdj UDii eindiiber abiueidien, iDte bcr giiw^iidic Xcjt bieftr Ihtinibe fidj ^ii
twr bemotifdicit Raffung nnb bie!e tvieber ju btr tiieroglqp^ifdjen urriiält.
3n bicjem Qmtdc t)abe id) beu crflcn 8 Seiten beS gciediifdicii Xcfteä bie
i^iicn cnti>ied)enbeii criteii 6 bf^ bcmclit'^cn (icgeniiber geileUl imb eine 9?«=
gtcidiHHfl bcr le^jlcii l)icvog(^f)ifd!en QeiU mit bcn cnlfprcc^cnben t^lni^ycn
bcr le^jten bcmotiidjeii ^6le gcflebcn. Siirfc Sicrgleit^nng ergtebt folgcube
Unin:fd)icbc: 1) gleid) im ^Inifliigöfa^i bcr leUlen ^e'li' 'ft »i" XtmDti)d)cn,
obglcid) baf)elbc befagenb, fafl jcbc^j ^ort biirdi t'in anbcrc^ gegeben; nnfratl
bcS ^icrogU)Vbtid)cn chot „einmeißeln, eingmuiren" Ifat hai IGnnptifdie bie
296
3i^Ttfi unb Sfirat^c hex aticn fffflitptcr.
auf
011$ bfm hicTCflUipIjifdjcii ^'''Af" rD soolii ^froorgeflanflciip ©nippe, „ftfirrtl
bcu, ©d)teiUcr, Sdjiifl" bi'bi'wtcnb ; nitftntt fcr« ^Icrofllijpljiittipn sochui ppo
bi shfii „ScEret, bicfc#, auf einer SlcIe" ^t bn beinotiti^ Zc^ „pe
ut fii nit'S was, tueiiii tuir bic ctiij^t-lnni bcm^tifdint €djnfl)ct(t|fii in bic
entipredKiibeii hicvDgltjvbifdieii übettvaacii, aii* bencn fie, ülxx bie t)in:alifcbcn
Spriiicii ^intüfg burd) iiorfi (urfivctc ©cftaltiiiifl bcrfelbcii, f)n:t>prflCßoiiß(n, firfi
alfo borftcßcn würbe: * 1 " _^ 1 1^ J LI M^ Xcttct
p« ut eri Uli
einem Xiefretftciti'', nlfo für sBohni bn5 SBort iit. miiwlt bee no^gcffftcn
%>tonpmen« pen beii oorfiefef^ten bcftimmtL'tt 9Irtt(el tixsuiC- pc, unftalt bcr
$räpo!ilion hi im !£emplifd)eti cn, iiiib für fihüi bad S3ort utt, bte im
^ierü(ilQpl;if(^eii biirdj fia-t (^e^tbene Sle^ciiimiiito iilr .,3tciir' niebt bait
^tmotift^e biirt^ ä&ni, rr^lten im A^oplijdieii unter viw, tone, Qocnne
„lapU" unb für rot iai ©ort t'ari (1 -®* 'J^ w-ü, wcira wir bie
t'ari
bcmt»lifd)en ^tiäitn in bic fntfpredienbcit ^icrpglqpbifrfien iibertrafieii), crbfllieii
im Ji'optit'd^en unter aop (<iwhor) „forti»". 2) X« Soft „©dirift bet
©ticdien" ift im $teroflltipl)i[d)eii burdj 1 i ^^ ^ V 4 ^^ ^ ^ ,
sechi
&&ul-ti«b
iai bemolifdbcn Xejcl biirdj ^ ^ S^lIVV^öfl flCßcbcii, a\\o
serhi Üiiieii
beim rrflen Sorte im ^^ifrD(iIi;pE]iidren bie buQr phpiietifdic €d}rcibiinß, im
^emotiic^eii ba^ ^beDgininm, iiiib beim Atufitcii SSortc tritf im Tvinotifc^cn
jut ffleäeitbUHHfl für „Wviccfacu" ba^ Sprt Uiuen „Jonicr" ein, genau eiil=
Tptfdjenb bem fppttidicii oreimii, ofienbor bte Sfiebergabf bt-'? flrirc^ifdjfn
IRnmen« "luvtg. <Si ifi blefc im ^ierPtil^Pbi)d)cit unb bemotift^n Xe^t gf»
näblte Ucbertvagunfl iniofcTn üph (ic)pnb(iciii ^nteveffc. a\5 batniii ()eruür*
gc^ bog bie f^ax ^jitplcmaerieit in Slcgi)pten Ijeimtjd^en t^ried)cii aüi an bem
flrofeen 'i^pIKitamni bec ^ \\ ^^ ^ \ Haui-neb fltbörifl betnt&ict
würben, eine HöIIerflruppc, Wfld^e bereit« in b«i ^"fdirifleii bec 2. ^ofert.
D. St)r. nidil feiten eTn)äI)nt iPirb, am tjäufioftcn in bcr Auiitätilunß bec
9 bpn beit *iit)araonen aii imter il)rcr .'C'>enfd|Qft ftcbcnb bctrodjicten it^i^IfCT
C^itie atie ba fpäten 'iploleniäcri^tit fiatintieiibe C^ufdinft im Sbfntempcl. bir
id) jiim erften fflnte „J^iftor. oufdirüten" 'öanb 11 i«(59 Derftflentlidit uub
in „Iiie CiJien ber libyidjen ÜKüfic" 187 7 beftirpdien fjabr, fie fliebt bei einer
itbrn ber 9 Sölfagruppfn einen tututn Sommeniar, bcn fie imut« mtt bot
64Ttft uitb Spiad^e btr allen %esit))tcc.
297
„mon nennt fo:", Worauf bann bie ^u biefct
©outen «tnltitet: »^^ "^
©nippe (tcl)ari3cit Söltcr flennunl werben, iöci bcr in Webe ftcVjenbcii ä^öITcr»
gcuppe bcr Himi-nflli (bciitolifd) UiuHni lantcl ber (iDmnicnlat: „man
nennt fo bic C^nfcln (ma fopti^ jolot „inaiila") be* iDit-i'tca (jnmii)
unb grctiibpölfef bc« 9iotben«, fcftr oiclc. bie ba (eben oon
9?ärf)cii" (bei flubcien bei- ii 3Jbttcv ^ei&t c-s, bafe fk uoni Sli'I ober vom
Scßcntuoficr Dtwr com SJaffcr bec S^ninncn \\dt nn()reii). 3| lic ölruppc
r-n t~—t tr--3 fe(|U im Xcniütifdien, weldjtd (in bicfcr Sieflc nur bo*
■Cfort „^*mpcl" l)ai iiitb aurf) nic^t wie im ^i«;Dgäi)pf)tf^fn tejt i i ■ Or
ro.u pe
fonbcrn in ooUtt "ScJjreibnng feiner Smite, a, r, p, i, belerminirt biitd) bes
nOgcmeinc S^cftinrninnfls^cirtjcn bcr fflSumlidilcit,
I , er^fltlfit
I
im Soplifi^en unier epiie ..templnm". 4) Xic im ^icronltjpljifriien Xr^l
^intcr ben E^urtcii „in «Uen !Icinpc(n" ft^ fitibenbc ^tnflabe: hi ran.t" „auf
feinen Stanifn" Tct)It im lemotiidjen. 5) ?lnftalt bc4 Sarle« chcnt „»ilb,
Stotiir" ^a\ ber beuiotiji^e 'Zcjct baS banelt'c befaßnibe SJpri
tat
mit bem öOTflefctjten SIrtiM miac. pe. 6) 3flt „fißnifl ooit Ober; unb Unter;
figijpten" I)nt bcv ttmeltfiiif "Xtifi nur „ber fl'önic)". 7 ) 3ISflI}renb ber ftieroj
glijpflifti)^ Tfjl ben 'iJiiiiitni *4?tolcmniid mit bcm B^ii^Ö*^ 6nch t'tt. Ptali
Uli „bei enjifl lebenbe oom i'ialj flciteblc" in ber fibliclicn iÖeifc in ein ouole*
€d)i[b ein^efd) [offen {)ielit, worauf bann jeitte beiben $}einntnrn &pipt)aneS:
^ucftarifto^ fcCRCii, tic i» bcr atitj^ftifd) = (jierogl^ptiifdji-n Uebcric^Kiig
f|ier wie flubfrlmirt* burrf) nuter per „ber ®ott, weither (jeroufitrilt" nnb
neb nefr.n „her iieri" bcr 6Kitif|Tcit" wicbergcficbeii werben, ^at bcr bcrao^
tif^e Xc^t an bicfcr €tcl(c bcu Q^ninen ^lolemdu« c^ar nid)l unb ebenfo
loenin feine beiben !Peinamen, foiibeni c* ticife) ftier luir „bcr Rönig, ber
mit Sieben ©egablc euiiRlid)", Sin onbcrer Stelle bes Xcfrete«, wie 5. 'S.
S. 3, git^t bcr bentoti)d)c Xc;t bcn obit^en vollen 9Jnmen be? $lolcmäu$,
nur mit ber 31bwcid)ung in ber ^JEnoubnuiti), bälg in bcm ^amrn^fdiilb nidit
wie im ^ierogU)pI)i|d)cu le^l nod) bie Sorte Sncb tvt Ttali mi einflcidjloffcn
finb, fonbrm bicfelben nebft ber dflijplifrticn UebcrfeBuufl 6pipi)ane«:
ffudiarifto* erfi narfi bcm ©diilbc fotticu, in wctdjem bo« nur ber *Rame
'ßtnhtiia cingelrnnen ift. Tai ^cUm be* 'iJIaniciip "IJtoleinnnc unb feiner
offieirQen iBcinofflcn I|icr am ä(^(iiffe be« bcmotifdjcn Xeytcd mÜffcn wir
wol)I bem mit ber Qinmeifjelunji bed Xrfrete& bcauftratit ^rtscfencn Sapi*
Si^iifi KDb @{ica(f)c bti allen tScguvtcT.
bariui aiirtt^nen, bcr mit bfm hcm bemoHirfien %tp auf bem Stein jiigfi
niiefeiien ^auni ati3r[>tnmeti nui^tc iinb nttn oieQeicbt rrfl gegrn Snb« bf:
metlir, baß bir uulli' Sduci (111119 ^'- ^lonicne iinb ollrv XitrI nidjl me^r in
bec 3cik untcrgckadii lucrbcn toinitc, lüirstjatEi tv bic|c ftürjung Domo^m,
toüi er ictiu iDQ^l i[)uii rvitntr, ba ja bic UüUc ÜJJanicn^idiinbiuiB beö bf=
Iwffeiibcn *litolftnäcr* fdnnt mc^rfat^ im 3>erTet oorf|cfoinincii tuor.
Xiirrt) bpn Siinb biefer ^iifcfinjttnfct Don unfd)äebnvfm ^txt^t luor imn^
inc^r brr ^orftfiung eiit fidicrev ^J( Umgangs pmttl geboten, von iDcI^em am ^t
[t^t nuf foltbcr fflafi* mit mcfjr ^loffimnn niif ©rfolß nU friiti« itjic b«
tSntjifjcvnHö bcr nltSflqpiift^i'n 5d>rift flfltdibfu *Jirlifitrn iiiiu-rncbincii tonntr.
^on bell bei bcn alten UlcflijiJteni in (Hebraud) ßm'e(fneii brtt St^riftortcn,
bcr liicroflllfCMldien, hiiTatiff^cii imb bemotiidjcn Sdirifi, wie bie
griedjijc^cii inib ti>tntid)eti ^Jlutoreii fic iienuen, uon il^ticn bringt, wai man
bamal;? noc^ nidjt tuuftte, bie rrftere bcn olt kilipcn l'inleft jum Sln^bnid,
ifnc «Itc öpradic bn: ?lcgWtfr, wie (Ic clU'ci «nlcr ben i^tiaropitcn bc4 oltm
Vltiäiti gcfprot^m roorben fein mafl »inb bic bcr fon(fn)otioc ©inn bcr $(c^tct
audi in bcr ^ütgcjcit in ber gWonutncntalfdirift ^cr ^icrij(|ltjpficn im niffcnt:
lidjru bcibeljielt, roobl ali niib jii im iJoiifc bcr ücit aue bcr jcmciligcn
€pratfic brr ®cflriituart ciii;^r[nc SSortr imb eine unb btc anbere Stcbcform
mit binriHnct)mctib, im (t^roiVn inib ('ttin.^en jcbvd) wenig änbernb, wir gcDJi
oiid) imnici' bit; in ben bu'tatifdi gL'idjiicbcutu Xcjtcti fid) funb gcbenben
^knblungeit gelvejcn, tutlcbe )id) im 2ai\^t ber ^abrljnnberle in ber attäg^)):
lifdien 5l>rflrt)c oollsoflcu.*) SJiffe fd}Iie6licbc ®c(taltMnfl bor äflWti^^n
Sprad)c, bcr 2prnd)f, tuic fic in ben lc(itcii ^aljrbiinbcrtcn orr unfcrcr ^ci[=
rcrfinunü, rtma tm 70o 0. (fbr. an. mirflid) im Slittbat ocfprodicn morbcn,
fie licflt un« in treuer Siebcrgabc in ber briltcn äf|i)ptjfc^cn Sdirifiort, in
bcr bcinotifdicn Dor, bereu 3<^i<^tii i^>vat cbcnfaDä tuic bic tiieratif^en aai
bcn :{^icrvgli;pljcn tjciUDr^ictiantieii, unb jioar niii bnrd) eine nodi rurftDcre
Umgcflaltunc; bcr birraitfdicn ^d)tifliiigc, bet bcmotiji^r Zt^l hti 3tcin^
bon Sipfettc jcbpdi ift be«f)alb Fciiic^ioeQi» nur eine XrandfnJDtivn, nur
eine iiTai^Iiifdic Umiebnnß b« cbcrcn ^liapglDPbcmcjrtc« in bic cntimrdjcnbc
bewotifdjf Sdjrifl, ionbcr» wir liobcii in ilmi oicfmcfjr eine Ucberic^iinq
Ui im ^icroß[i>t)ifdien lr;t ^efagten; ba* in bicfem tm altstfciligen Xta(etl
Äneiirbriidtc, ber ^ur l^tDEcmäcr.^cit bereite eine tubtc 3prad)e ront, wirb im
bcmi^iiidicn 2e^t in ber bamaU (icipv eigenen Spind^e iviebergegrben, imb nc*
*) Ueba: bie tni tfnufe Ict ^dlittiiinbtttc in bei AllJlotiUlifffjrti Bpiai^ ttpT'
gegaiifjriitit ^anMiiitgctt fittb iüit)iftft ;tc't j^»in erftcn Wut ciitj^elictibe UHtrTluil}ungta
aitofßrDl iDiJiVn t)i>ii l>r. 'Jtt». ^tmaii, etiinii für b\t bifftcilcii lltilcTJud>tiiii)eii ubtt
bie6t)t<i(4foTnttii unb tlJoilbtlDiiiiflfn int 9lltä(ii)))li{(b(n be|onbrr9 befdtiiAlcu äeleVten.
Xa< a)i«B<!grid)iirle Xäerl. in wtlOitm er btr bnttt) coniDotalitie« Stiibiuin ber HgW'
Iltdren Ze^te fimoiuieiien We^iiltnic niebcrAclefli l)at, ift isüQ ^eiDjiij, Verfod ton
0. ühtscImniiR unter bnn Xilrl ..%rttAghptif(br 0Tainmatif" BfrötfeRtliAi
winben.
Sterin nnb Siitqc^c itx alten flcgQixet.
299
bei- 3nt)fllt bcS nlfo in b« alten unb mobcnieii Sprotte aufflesHt^nelrn Siftrift-
fliicfctS tu(iT, barfiliei; iTttieiltt' bic baviinliT ftcljriitic (;nccbi)d)i' Urbcric^iing $[itf;
fc^liiß. — ^i'oteqt iinifete ninn jf^t baran flclicti, bce uoilii'ciciibc liJolerißl jii
^idjlrii unb galt l*'^ ba Vt>r aüeiit, )äiniiUiid}i: 3Scrtc bc^ grtctljiit^vn Ic^Ui ntJl
ftficr '^miicrhiiifl be* *iMQ|j», an meldjem \k Wüi-lfinmeti, aiiejuionbem unb
cbi'iifo müQlicfcft uiirt uou bcn im ilflHvItfdKH Tfjt fid) Uiclfnt^ ivicbcrtiolcnbe»
(Hnippni ti(raiu\Mii*ä{cn. 9Inii) ^üitjifllitiig eine« fpfdicii S^cr^cic^niiii'« miifetc
bnnn btr i^erfuc^ (ifmndit ronrbrn, für btc in bcr Rricc^ifdien llcl3(r(<(jHHfl uori
tumitKiiöeu ^tmc 1111 amen iiiib i'icti nicljrjrtrf) n>icbci'l)Dlcrbcn ©oric in bom äflUp;
lifdifii ^ejle an brn brm 9lnumc tiadi siitri;nciibcn älcllcii bie jenen firii'djt;
jditii ÜJuTlcn i-iitiprcdjeiibni fönippeii Ijerauösnfiiibfn. Xic brci iHäTiner.
iue(d)e ftdi initiil bitjcr 'ällifgube Hiiteräüflcti, unb Attinr fllcidjseitifl, ronrcn
Snlueftte bc SnctK ^Herblßb uiib 'Ibonia'if ?)[iiiiici, bcc eine in 5i'anf-
veid), bct niibae in Sdjiueben unb ticr britlc in lincilciiib, bic erftcven beibeu
ituci (Mflf^rlf bon l)CTt)örro(icnbcn Ü.>frbi(nftcn nm bic IlaKifdif ^JJliiloIogie,
^trrfiäciloflic unb DTientoIifd)e Spviid)förfrf)Mnii iinS ^ftomfle ?)oiinfi ein
l^ljÖnonicn unter bcn WclehrJen jencv ^eit, bcr nnf bcn oerfcfiicbcnftcn &(-.
bieten, ßQii,^ betunbei-? ober auf beni bcv aRatfieniatit iinb 9(atiinuifien|djaften,
rine üdii glänjetiben Griolßeu ßelrönte Xhätiflleit entfaltete, bcin r-5 bcfrijicbcn
luar auf bicfem 5orfrf""'9^fl''tiete tenlbediiHflen nii nindieii nnb ''ßrcbicmc jn
lijfen, an beneu bev Sdiailfiiiii rinr^ Viciotün fdieiterte, ein tiUtann, bcr
fid]cr in alU BuFunft in fi<^T^I<(v ^SÜ^iitbicLnitfl feinn CeiftnnAcic uoit allen
bencit, bie biefelöeu ,\h beurtfKiten befiitjigt ftiib, aU einer bcr ucrbieiifuiüflften
Sorfd)er an^ bem kieidjnctcn tS*cbietc mit Siereljrunö unb ÜQntiwrteit genannt
tDtrben mirb. Xag brei fD bebenienbe SRäiiner g[ei^;^eiti{i i^r $lii{)enniert
aiif bic ISnt.iifferHnfl bei- alißgijptijcben 5diri?t ridjtelen «nb ber i^öfimt) biefe-!
"•^iroblem^ je^ii ilire 7ljiili(ifeii viiranbien, mar ein (»lU'icf uiThcilVntf-j Cmen
3m .viinlUrf auf bie üou il^iien üotlteficnbcn ^Irbcittn biirftc mn« fidj lüofjl
mit einiger ^etcriitiflung ber ^pffnung Iiiiiöcbcn, ia^i bic uon ihnen geinaditen
^InTtrenfliingen einen gliidlidxroti Ifi'fülg Liaben luiirben, al* bic 'Öemiilmnutn
\\)tn syorfifinfifr.
S5?erffii tpir je^M einen flüd)tiflcn ^lirf anf bie uon ber Znai Stjlöeftre
bc Sae^, ?lfei-b[ab unb Xftomoa 2)üiing erhielte« fflcfuIlöK.
!©eit ber oiif bcm Stüfelteftcin bie Witte cinuebnieiibc bcniolifdje Xr^
naT)e]\u ucUftftnbig eiballtn, luölirenb vton öcm fiierofllypliiidjcn bev gan.^e obere
Xljcil obiicbrudien nnb lucil bic bemotifd^tn adjrijt^eidjeu lucßcn iljrcä hirfwcn
Vlu-^ictien^ eine nictfr aliiliabetüdie 3d)riil m jein (diieiien, |ü nabnt man
^ucrft biejen Xf^l «or, itiöcni iiuiii im bic gTiec^ifdjc» Sorte in bcr anftc^
gcbenea 'BJcife biejenigen bcmotift^cn (i*nippeu ju finbni fndjtc, bic iljncn ju
entfpTW^en fd^enen. "Stuf biedern inerfjnnlfdjcn ®cge bcr ?(uv'ii(inbcmng nnb
ÖpgeuüljerfleUiiuü ber flrirt^ifdjcit unb beniotiidje« ayorie üiub ntun, baß bte
im gcied)ifd)cn 'Zsvj faft in jeber Seile Dortomnteiibe Uoniunttiuu „uiib" ber
im bemoit)d)cn Xe|t faft eben)D tiäiifig »nb and) an ben brm Waninc nad)
«Atifl Kiib ^Qtadfr bcE alttn Wen^Dlei.
jutTcffenben Stttten firij roiebfrljoltutfn ®TH|)pc Ü// iinb bo« im @riR^f%tt
37 mal, t^ciU aflciit|tcf}eiitt, tE)fi[<3 in 3t'l<i"tmrnft|}uti{ten fitfa finbcnbc SBort
„ftftnifl" ber im ^cmotifd)«» ctton 30 mal üürfüminciibcii &xüppi c// (i^ O
ciitfpcfrfien müffc. ifflcil« bann bit im f(ti«lftlfd)cit *JcKt t^fiW einmal tfteifö
mcfirerc 9)?o(e uor(i>nmi eitlen (fififtmamfit in? ^(tiflf fafiritb, fiediiig m aiitfi ba
für mrfirfrc bcrfclbfn bif iftncii cntiprct^cnbcn bcmcltidKn ÄnipDcn Mt^Ui
ficHPH, wie v S. füc ben im 0ric(i)ii(öcn llmnl öortommciibcn S'ßnigÄnaincn
Ißtolciiiäii-!, bfr im bcmotifdicii Icft I4mfll auftritt, für ben Siaiiiea
Älcjanbcr unb ?Ifejanbrin in ber 4. iinb 17. gricc^ücfaeii Stile, bcncn
mau jtDci in ber 2. unb 10. g^ile beU btntotijt^en Xe^teiS ^(^ ftnbcnbe
föruppcn gegemibei iicUtn loimte, für bcn Slomen Sevenile in b« 5. gtir;
d^ifc^en ^eHe, bem bie (Gruppe
/(i>^y„^^Z^J
gcgni &Tibc
ber 3. 3file b« Xcmotifrficn ciitfprcdjcit ntiifete iinb fo noch mf^rtvc anbete in
brr flrie(ht((ficn Ucficiiesninn citiftreieiibc Dlamen. "J^iefc bcmotifd) gcft^ricbrnen
ffigennamcn wnb, mit 4'>ewnniel)"nfl bc« fioviifc^en, nod) ciniflc anbete bfnto«
tift^e fflnippcn, raic bie 9öovtd für: „itönifl, Üflefluplcn, lempet, i^ricftcr" in
il)re ein,^clnen $c)tanbll)eifr itxXti^X imb lautlii!^ jnmcifl rtibtig brfttmini ja
^abcn, ifl ba-5 S^crbicnft umn Ülferblab, briu ef auf bicfem SBeße gelang,
it^un im otiE)" l>*L>iJ, ein bciiiolift^es 3llv&ol)ct aufjujtcUcn, baö jiuat nodi
teine^ioeg« üpCLitäiibig Xawi, inbeffeit, )o lueit a eben teic^le, fid^ fpätec, einige
feiner iÖeft im m nagen au^flenommen , flU anBetorbentlid) lorrelt ermiejen Ijal.
To6 jebod) in bcv tiemciiifdtrn £<t|rif( iiiic^ flnnbi[b(i(t(f unb mottbetcr:
minircnbe äf'djf" «orhiinbcti, flani cbmio wie in ber bitrofltqpljiirficn
unb ^ieratif^en Sil^rift, oon beitcn bie jmeite ond ber crftcn unb an« ber
limitni bann loiebct bie brittc, bie fogenannte bemtnlf(t)c über endjorifc^c
£(f|n)t, buvd) grapl^ifdje Zcfoniiation ber cinfadj^'n luie in Ligaturen \\\-
fammengeic^icn ^i\i»\\ entftanben, bafi ertonnle 'Üterblab nod) nt(^t Sa er
fllfo über b<n* Stftriftfnflem im PHoften nnb ©anAen eine falfdie ?ln(id)l bolJf.
fo lontile er tro^ bciS crftcn groficn Sdirittti», bou er in ber (Snljificninfl
bun^ rid)tiflc üBeflimnuing einer 9teil)c bemotiffher ^^eii^en gelban, fttglidt
nid|t meitec lonuncn.*) SSd^renb er unb bc €aei) fit^ lebiglid) anf bo«
') ttS^ie fllcicfi ^u INiifaiiii ^^R bfi aliä|tnt?lif(^tn €(bnftnit,^tf{tnin{i ndi inibmcti^tn.
vi>t)UflötMi)f mit bcmTcm»tif(f)cn fic^ bnaiiciibcn Qt<lcl)rkit c4 ifdliiftt, in bri ArnniaiB
bei beniDlifdicn c^i\\i unb SpTodje i« weil tiDrjiiid)icilrii, \>a\\ vaaw itn ctatibc flf<
tvefen idAk, ritttu läiigcrrn 7m UDOMtibifl ,<iu riiUiffcin, Wfa (Uniptic tni d^ntpiie j^
iiiletVTetircn nnb \t'bt bcrjclbrn in ifjie cin^rlneii Vcftdll^tI>(iIc .^i ictlrflcit, tMft Ittne*'
ivrg* bei i^atl Ri<ir, ionbeiii trfl ba« (iigcbitiB brc cillri)imtlßcn ^cti^iing i{t, btc ts
U}(|1fniDdii voi)u0n>c:tf bu^di ^oilUt, 0tutiJ4. $i(tict, ^Raäbeto unb Het
villoul mit Monb'U ^[lirtlit^m (iifi>ige vcrltcltn iDirb. tuöie man auf^ (t^on ka>
mal» fo wril (tdannt, e« ivfirtw lioDlwin, Irbtßltdi mit ^-ililfc br« ^niiolitttifii. uif
tttrfcm tüdl4ufignt VJrge bie tttit^iffcrunfl ber ijieiofllDp^iiilKn nnb l)ieniil|<)rcii €4ri1t
Sc^rtft unb <9t)ia4e bei alten 9ltgi)t>t(i.
SOI
^mDHtd)c ^i^'d)rätiftcii, befaßte fid) X^. ^oiinn aiidi mit bcii briben dnbfrcn
ägi);)ttfc!^eii S(!i)nftartrii. titit b(c fügcitniuttrtt ^irratif^c», ii>ie tiitrüfl[pp^i)(^en.
Tic ipixtn uon bt-r VlfflijptolDjtic mit \o ciro^cm Gvfülii jiir (VcilftcUurift bc3
Üaiitwetlf)» bcr ciiijeliicit gcirtten oiigi'tucnictt iBcrgleid]iiiig bcr ünr|djicbencii
9tebactipncii ein» utib bcä)clbcit 1e):Ui, fit tvutH tP^»" ßitcti iio^ nit^t )ii
ctbeblidien 'Slelitllnlcn fiibvenb, wn ifiiii iufrfl uorflfnoiiimcii. Jlcbenfflll^ föne
er f*, bot bei Xurtftmuittiung b« tn bcii citropaiidKii 5Rufccit «iifl)eiDQt)rteii
*Popiini«rDtIcn äiicrft bei einer Wnsat)! bcvjdbeii bcinetfte, b«6 bie beit eint
j(dncn ?lbfdiiiittfii bicfcv iRoHcii, ihti\i iii 3.*iflnetten über bcm Xfjic, t^eil4
in IQoQliilbent bcigcjüi^tcn bilb[id)cn Sar{lt:Iluiigcu, itiie bcifpicldiociie bJc
injemflle Pinricbt^ ferne, bie mir mit ber llntci)d)riil „^Jcis Xobleiiflfrtdjt bor
bcm (äüitt Cfirid in bcm utitcärbiid^cii (^cri^ti^faafc" auf einet Xafcl bicfem
©erte beigegeben haben, iinmev btefclbai feien, tucldje !iüial)tiicl)mimg ibn nuf
bie riditigc ^eviniitlning fubrie, bnfe in qUcu biefen Sdiriftfciicfen, 9lei<ftüicl
ob in ^i«oflIyp^if(fier ober liierati[<^er 'Slbfnffmifl, nur Sicberliolungen eine*
nit^t flCj^litdl fein, weil eben in bm bentDliid] nbgefoBtcn Xe^rii niil^t mcbT bir in
bcr a[tbicro(ili)t»l)iic!)fiii tinl) liieiatiftfifii Srfjcift stim VliUbiiid [ptnmtnbr Spracbf im»
potiicflt. txx flnitjc [iltfucmfc^e i)iact]UiR btr nitfii yfimjnlbrlutibricT ODin *. ^nlir
totifriib bii Tüü V. Ijl)i:., Dtt ja niifitblic^tid) in jnieit bnbcii Sdiriftcitni abgefaßt
ift, et iDfitbe, lütnn miin iiidjl gliitflid)« '3Sn\e jelit btilb crtniiiit Uütlt, baß ooii bec
^eiogtiip^ifdfi;]! uiib tüdjl uüu bet &fniuli{(1]tn ^rift aii»f|CQQitgcn lun&cti mi)|jt,
i;iriletd)l not^ lani^e &ci (^orjc^iitiit tierfd;lD|fcn ncbltcticn |ciii. — ^c\it^liä) ^ti aü-
niä^lid^en tfoufcbi^itlj- i» bei UcttiUiti^ btr brnioli^Adi Sfbrtfl iiitb £pTii(!be bürden
wir Wütrl iöflni. bafe Öie crfie t£itl;\ifTenin(] bcmoliidier ültHppfn iinb örien .»Vtlfflinifl
iti ii)Xt cinjdncn iBcfla«btl)*ilt, mit nrtjtiflet ^liiflubf il)Te« Idulltdjcit 9?(ttiic4, Ut
58if|cnl(^oft bfn ÖcmuljunßCJi ?llctblflbfl twrConrt iin6 bflß nnc^ itjm bann oorjtißfl
iMifc bie oun be SaiiUi) flitgefirtllfii HittcrfutbiinorH tn'olßrfid) lenrcn. ^icroiif
folEl*n nun bie cififiitlidi bie HciintniB bts ^TniüliiÄcn «ft trjtbliffiriilirn Slrbrilrn
Bon Sitiflicb: ffinf in mfljrctrn ^bliiinblnuQfTt ftfiji'beufn ^nUtprrKilioncn bc« be'
niijlifri)fii it)filc# bct ^nfcbrtjt uoii Stoffitf, Vin 'Briei <iti brn iH» dm, bf
9iou{|c nbei bie nnffinbiing tinci bilinjucn !^ovi)nie, jcint ..'Saitiitihing btmo
tiidjcr llchniBe« mit gleirtiloiilcnteni l(ieroflIopl)ilrf)cii lejte", nj»e eine
iiiibcTc Srtmmlnnd bemcltfdj^griediiidjft tfiflenncmeii, ouBerbfin btc »on i^m
iiß(f)grtt)ir)rnc lU'btreitiftniinunig einer i)iffi>flln))hi{(l)en ^^fdirift noti ^bÜÄ mit bnn
Stnfdit^ iti fintdfijdini nnb beinolifdjen !l(vtc^ auf beni £ttin Du» Sloielte, bann
feine inietlinedre UcberjeiMinß eine* von ftlitifj üfr6ffcntlid)tcn Ijieratiffft nnb brmo-
tlft^ ab(iffa(itcrt iiineriitfir Jfjlea itiib «er nllem (eine fltuu&kficnbe: „Orinnuiftii-e
J^motiquc-, eontpnant !<='» principi-« gt^ii^raux de In langne et üe IVcriturc
populnire dna iinnetiH t^i^yplienti", Kf[(^ni fJrbeiien in ben Irrten ^aljtcn noüb eine
OTenfle fttiiiecer Slbt)nnblnn((fn in bcr .„^eitfi^T f. Äfl Spr", loie jablwit^f ISrtiltl
in feinem flrDfim „.^lierofiliipliifcb^bmioiijt^rn äffißrifibii^" gefolfll finb. — Qkgen-
töÜTlig ifl in bet iö er offen lidiung unb Interpretation bonotift^fr Jcrie am eifriflften
nnb etfotgieiitiftcu t^dlig ß. SieDitfont, bei in einer nu^rbaft fioppirenben fto:
bnclioilät nnauigcfe^t immer eine $ublicalion ber anbercn folgen täfsi- ^n mebreicn
®Änbfn feiner „ChriMtlcmÄti« dumotititn;" imb in einer ffleiV üon lUtbonblnngen in
bet Doli i^m und JSntflfdi beron^Beflebenen ..Hcthc t'gjiit", mit m bet Serliner
„Stit]^x. f. d. €pc." liegen biefe ivertbtMjUen iStfiebniffe (einer gcrfi^nngen un» vi>i.
302
^tbtiU unb &pi<t(^e bei alten SlegoDiti-
unb ^p-jH'(bc[t Xejrte« UDTlägen (beS fpäler Don &e|3fiii4 »ittcr bem 2itet
„Sobtcnbiirfi" ium crjlcn Ißlal öollftänbiß nact) einem liuincr (Sjcmplor 5rr=
Öffciitlicbtni iitnfatiQrcidiftcti, fikv bn^^ äebrii ita(^ bcni Tobt I^anbrlubrit
Uilti'rahiitueifc'd bet altni ':Ucgnplcr. ivcldie^ inon tn einem ooUftöubigiii
(Exemplar obtt im ^lu^jugc beii ^crftoibcncit mit in bcti Sarg jn geben
pflenic luib ^m t>ti))alb in io uideti Sirctiiptari'u fliif tm? gefoniiiiCTi ifi). ^n-
f(iii{ilid) ^icll V)i}»<i9 bic I)icrnttf(f)e Sdjnjt, toie fje it>tii in jeiicit Ü^cmvlären
b«ft lobtcnbiHÖc entaegcittrot, für ibcntifdi mit bcv auf bem Stein pon SRo*
fette bic Wille einnrbnti'iibfn, im (iricdjiidKn Xcjte bafclbft aU bie (anbed-
üblidie be,;elc^iicten ^djrijt, eine :iiit i^ro^er ^iiifbauer fottgejefjte SSfrglei<^iiiiA
ber eiiiiclnen ©nippen in bcn liicronlHpliiitt), Ifieialifd) iiiib beniotiidj abge-
faßten Xe^teii lifH itj» jebDdj jdflie^lid) crreiiiicn, baH bie bieiaiüdfe St^rift
ber Zpbtcnbitt^toOen iiid)t iteitlifcf) mit bn mittlctren Sdnift "Qti Steinet
üoii Sloieltc fei. ?}tiuunbcrneii»eril) ift bie imenniiblidic ^liwliauet, mit Ipelc^cr
er in ben ljinrpfi[i)pfnjrfien, [)icrcitif(t)fn iinb öemotifdjeit Xe^teii bie ein.vliten
©tuppen QUflfonbertc, fle cinönber gegenübe rftefltc unb bie geidien ber ffurfip=
f^fi auf bie i^nen enlfprei^cnben .^ietofllwplien äiiriirfMtfü&reii fnd)le, bct^
fiid auf ein cin,VGC$ xmn iifm genjoiiiu'iiee iKcitiUal fiitt nlle biefe müljroDUtn
Urbeiten ongeblid) 'getuefen; ei ift il)m in (einer feiner Don Iflli — 18 vtx^
öffenlli^tcn arbeiten flclungen, aud} nur eine einjigc (Mruppc öpDfiäiibifl ju
entjiüern unb iännntlidiru iu iliv aufticlciibcn äei(ben ben il)iicn gutuinrnrnbcn
SfiiitTOcrll) änjumeifen. ^«* eine oon i^m fleroonHene StefiUta), lucldjes tuitf--
lid} 5ur görberiing ber altägyptifdifn St^riitcntnifferiiiig mit bcigetrotien hdl,
ift folgeiibed: sßon ^offlo* ?(nnaf(me nu*flf(jcnb, bnß bnrt^ bie in bcii
iiieruglijpljeninfditiften ber Dbcliofcn in ounle Sllingr rinae|(^lo)fcnen birro-
glDp^üdjen ^tidjeit fiönig-Snnmen toicbcrftcgcben fein müßten, erriarte er ben
nuf bem Stein oon Wofelte, in einen foldjen iRing cinflejdil offenen, im biero'
f.
-fta
gltip^ift^en ^e;rt me^rmol« öurfoniinenben Flamen ^
für ben beä ^jJtolcmän-; unb mte* ben einjelnen f)ieroglijpl|ifd^en 3«it§«<
biefe* Stingeö folgeitbcn l'autii'erlfj )ti: itaa erfte ätit^c» B beftimmte tx
ali p, ba§ ilpcite -^ ali i, ba^ brttte o ( ^tell er nii^l für ein einen
beftimmteti Saut rcvcäfentirenbc* 3ci(Iicn, fonbcm für eine Art laullofcö, ben
uvraiLftcIfcnbeR Snd)en nat^gcfe^tt» ^etcrminotip*), baS Piertc SBilb, ben
*^i Tic SJpIdle bleiben in bei altäoQpftiicben Scbcifi fcbt bJkuns icit. €« ivtlb
aadj Iftcr iin Sjantcn ^t« ittoicmäiie in bei legten ^tcrofllqplitftitcn ^ctlr bei ^n*
fl
(diTid ton Stcfellt ba« ben iiaat n ober ü oiifbrucftnbe Seid)» 17 l AiBijifcen brm
t iinb 1 foclgeiancn. tvdbtmb rS fi. 6, T nnb 12 gefegt ift 3)irfe« ^||len br« bo
iTCJfrnbrn 8ei%iif an bei einen Stelle, itriüljrenb ei an anberrn SltQrn in bet
VtamrntidiTdLiinA bee *4}ioIein(in< gefe^i ift, mag ffii ^»VttQ bie ttrtdtilAnuna {)e>
Sorben (ein, bafl betreürnbe ;Vli6en in bei citen nflgegetienfn t^eife jn rillAiai.
Sd^rift unb ©pm^e bei alten SÄeg^ptft.
303
ru'^cnbcn Siätoen .Äa, ertlärtc er für ein @ilbenjcid)en mit ber 9ru8(prad^c
ole, bo8 fünfte r-n ttjieberum für ein ©ilbcnjeid^en mit ber 2tu8fprac^e
ma
bie ^ierouf folgenbcn beibcn ffio^rbtätter HS erftärtc er für ein i unb
bog ©^lufeseit^en | ol3 SBertreter ber ©itbe os. S)o6 bur^ bie in btcfem
JRirtge cingeftedten "^txi^vx ber 3ftQme ^tolemäuä hjiebergegcbcn, mar olfo
richtig, falf^ jebot^ waren jum Itieit bie oon ifim bcn cinjelnen ^n^ta.
gegebenen lautli^en SSeftimmungen; richtig in bcm i^ncn jutommenben Saut»
roert^ rourbcn öon i^m nur erfannt bie brei Suc^ftoben | p,
(Sr \a.i:
t unb
f]
(tautlofeg Seichen)
_Ä». ole
' ma
w
n
i
OB
tt)äl)renb biefen
Seichen ber
!Heit)e nad)
folgenbe
jufommt:
P
t
u ober o
1
m
i
S
Slorfi für einen anberen Kamen gtürfte e« il)m, in einet '^icrogl^pliif^en 3n-
fd)rift au« bem ffamadempel ben bemfelben angc^örenbcn ooalen SRing §erau«=
jufinben, bot^ ou{^ ^icr mieber irrte er jum gröfiten Xfjcü in ber ben ein=
seinen Beteten gegebenen üautbeftimmung. 6ä roar baä 9iamcn8((^i(b ber
Königin 99erenife
genber SBcife interprctirte:
G
, beffen ^tKi^va. er in fot*
Ber
^ielt et für ein ä^nti^cg
lauttofeä %i\i^txk, »ie bas
ö' ( im 5Romen beg ^ßto^
lemäud
B
r
ttiä^rcnb
n
biefen
i
Seit^en
folgenber
fiautmertti
k
jufommt:
^ ke (sn ber „Descr. de l'Eg." ftel|t fälf^Iic^ ^)
804
S^rift unb (Bprßä\t btx allen Slrgntticr.
(jlDtt ben soraiiftc&eiiben
c» O 91aiiicii cil'^ einen tocibli^cii
^araftcttiiienbe ^i^idieu)
ba^ Scßmcitt q, ali Sdirift^ctc^en bcit 9)u^
}tat)C]i t tcpräjentireiit), bient, wenn cd ia
Öoniciiifdjni't mit bciii ^fidien txi (Kc& ^
t)iiila- einem Vtamcn fitljt, ^ui '®cjci(^ntiit9,
tiaft bei betre^ciibc ytonic einer föüitin ober
Ii*ni|ili(ftcn $crfon tociblid)«! ®ci£t)le(t)t* an-
getjört.
2^. ?)ounfl l)at alfo in frinen, mir bürjcn rootil jogen, »an Jlnfaiia bw ju
(5nb{! Teblgli* ouf ^roblccn nnb SRatficii ba^ircnben (Snljiffciung'^bcrfHdjcM
bas Ölüd fleljQbJ, tiDu ben brcijeljn in ben beiten ^iiamtn 'i|,'tpU-niÖH*
unb Sereiufi' aitftTetcnbcn I;i er Dgtnp^ litten S^i^^^n oict in ibveni Qaut-
lo«tI)c, all? Vertreter bcr iönctiftatien p. i. \ unb n, rid)tig jm beftinimttt.
SBcitnce ift iEim nidjt (leluiificn. 'i*fi («neu ferneren iPqiimnmngfn Ijiero»
filpp^ifc^er üfit^fii oerlicB t^n ba* (Viiflrf be* snfftÜißcn örrat^eii* DoUftänbtg.
So entzifferte er j. iS. stauten »nie 9JUiniiDn imb SeioftriS, bie gor leine
(iltägtiplifdKn {inb, {onbcni in gried)ifd):r5niifd}cr ^cH jur 2ki\tid)nung Don
iirei in ben liierügliipöiidjen v^niditiftcii 5lnicnl)olp iinb 3tonieifu(91amicia 11.)
genannten Jtönigeit cingctiiciibet iDnrbcii. ^JJidjt miuber trrtl)iimtid; crbltdtc i'r
in bem Zilel «utolvotot (fic^e S. 277) ben iJicimen 'älrflnüC unb beni
Ißlolctnoecbeinomen ijHCcgctca, bev im ^i«ogl9i)l)i)(^«n gor nid)! in |>t|On^
liJAcr <s(t)reibung, fonbern biirt^ bie Uebcrjc^nng
pe ntiter meocli
miJ
„htt ßtott Sofill^ler" du«gcbrfi(ft loirb, wie« er bie Q t^ar
KUaroi
bcißgenbrn bic);i>g(tit)t)if<^en S^dtcn f,u, unb anbercö ntrl]r, wai bie Unbodi
lommenbetl nnb Uni'idierficit feiner (£nljitferung«tnclI)Dbe bcntlid) rrlcnnen Idfit.
Bie l)od}bcbentenb au^ feine fonftigen ipiifenff^ftUcbcn Uciftnngcn au! Der>
{(^icbtnen Oicbiclcn gcitiefcii pub, ^uin Sprinftforf^er luor er nidil fonbrrlid)
beonlagt, wie t^ itjai ebenfo iin ben nöt^igeii ffenntniflfu Ijinrju gebrö(6.
SBenn mir bie Sroge fo ftcflen: S3ec i}a\ juerfl einige ^ieroglij^iljife^ d^it^n
in iljrem Soutwcrlljf ridili^ bcftimnitf ober befitr gefoflt, snioflig crrallifn,
fo müvJcH iDir antwuTtcn: ba^ luar 21^. l^cung; ben S^I^Ü^I jnr Stit*
tiffemng bei ^ierDg(t)))^enf(!^rift [ebo^ \)ai er nid)t gcfunbcn.
Stauvoi^ l£&AmpQlliDK,
geb. ben 28. X«ceniber I71M>, flcfl. btn 4. Vlüxi l^M.
tr ift ei, ben bie SSifi'enfi^ail ber 9[cgi}Vtologir in banfbarrr ^cretjrunfl aÜ
itfnn rigentlii^en Scgrünbec nennt unb bar| idi l)icr nidjt nittrilafien, rtn
IMor ääJocte über bn^ Uebcn nnb Ül^irfrn bicfc^ tfodiDcrbienten 3](annr4 ^u
logen. tSincn nnoeilcnnlKircn ©inflnft auf ben tenliuidlnng^flong bc« , „.
(t^mpollivn iibtc bec bon ?2appltou ^pna)?aitc )ur Ihobemng be« $biiraonen
nrngen ^H
Si^tifi RTib tSovttdtc bcr allen 9((fli)ptcr,
30&
Iflitbed nnt etil Olli mcne Amg^^ug au«. Xie fiunbr, luclt^e bir uon jeticr (S{:
Vcbitio» Btitiicfgelrövien über hn* toiniberbarc 2onb SUgwptcn in i^e ^leimalt)
iitit&Vflrfitfti, övaitfl in bie Scete bfs finnbcn n\i ein jHnbfiibcv Siiiifc, b«
bßim in kv !övufl bes Jüiicilinßfl m f)tütn SCüramen b« iüfgfifif einig füv
bie (Srforf^img be« alten Wcflijptru« cmpoTlobcrtc, in Staiiiineii, bftien aber,
mif mir leiber ^iiiiiiKigen inüfien, bcr f,avtc Äörpcr niAl flOtiftdjft'n ttiar.
Xic mit ber fitoft bC'jfclbeii nittit in ßinnntig flc^ciibc ßtoBc fl^ifiiß« Än-
ftterigmtß, ber jic^ (i£l)ampoUioti uiiaiie)gcie|;t Ifingab, untcrgrnb fctiv balb feine
©eiunbljeit, uiib fo tarn ti, ^a^ eine im ^a\)xe lö32 i^it iiberfnllciibc id»»crf
Sfrcinfbcil, auf Iciiic SBtbcrftnnöefiitjigfcit ftoScnb, ffiiini iincnunvlfl fvüticn Job
bevbei flirrte, üiic in SJciUsi l)icrftiif bor nad) iljni (»crMprrngenbftc iPcrlvctcr bcc
*?tef|t)pio[o9ic in Svfliitrcirf), fein luiivbiflcv "Dlßdjfolgcr nuf bcm Selirflii^le für
?tef|i)piolo9ie am ColUtg« d« France, bcr iHiii ocrftortirnc SJicomlr CSm. bc
iHong.'-. in einer om 9. 9l)jril 1860 bei (Sröffnimg feiner ägyplolugifc^en 'Bor;
lejiiiiflcn iiel)alteiieti Siebe ficl;i alfu au^bvüdtc: „Conttumv, pour aiDgi dii-c, [tax
le fojer qu'il voiiait d'alluint!r, rimüat«tu' nc jiut ({uo joter un rej^anl dang
le fiauctimive dC-voilt-. II ns lui fut pas donn^ de doos preadre par k main
«t de giiider les premievs pas dune jeuneeae avtde de eavoir, que le bruit
de tta. duFOUverte appirllait autoiir dv lui d« tuut«» les puxUe« de lEiirope."
Tie elfte mif ^UfiWtf" bfiüglirfie ?(iCei1, wcfAi' S^flnumHion im
©eptemkr iHOi, fllfo boninls nod) nid» BoU 17 5a£)r nlt, feinen Sc^reni
in Örcnoble »otlegte, ronr b« (Siilronrf cine^ »ou i^m beabfi nötigten umfang:
reid)cii ©ettc« übet bie lHeogra!>^ie bej allen ?lcgi)ptenv' mit (Sinleiiunfi unb
Harre, weMjeii SUcrl er bnnn in ben ^alju'n i8U — lf<l4, uadjbein er iiu
jioifdien norf) btei ^aift in l*nri^, befonber« unter ber Scitniig i>pii be Sacp,
ii(^ ou«f(^lie^Iii^ ägijptifdicn Stiibien (jeiüibmft Ijattf, itntcr beni ^itel:
„L'E(|!y]ite 80U8 les l'haraonii" in ,\n<ci 5?änbfn iKraiWgab. 3" bicfet
$ublicatiem, mit iüc[d)cr fid) Sftiinipotlion ben SKeiftern bfv 93Jt[feuf(^aft
dl« ein »ie[i)i.TipTfrfjeiibfr iilorfditT DorfteUte, überraft^l, jumni in Slubrtrß(^t
be* nod) fo jngenblidjcu ?[lter4 bcs ißcrfaffev'?, bie große aSertiautljf't be&fe(ben
niii ben übet Slcpptcn Ifanbclnben tilnjfiletn unb flUoii ben lilTbciten bcr
töeleljvlen, bie i« ben leetücrftoifencn ^afitljunbcrten firfi niil Slegiivteii befaßt
balten. luie nidit minber feine aus'tjtbtcitele Kenntnis in bcr foptif(t>en liittC'
rrttur, iDcnii out^ ^ier lEini anbete 3pradifptfd)cr feiner ^ctt njcil überlegen
Iparen. — ^om Saljt isio biitirt ein uon it)m cim 7. ?lpril in ber Oefeß-
feftöft füt Shinft nnb aBiffenfd)«fl in Cftrenoble geboltener Wotttafl „M^noires
mr le-i Hrritures HRyptienne«'', in ttteldjein er, mai iöenditung Dcrbieni, bie
*RotI)ittciibigteit bei p^onetifdjcn O^ebraudjes ber fjieroflliip^ifdfcn 3c'd)en in
ben 9lflnu'nÄfd)reibunfien ber Ijierügltjpljift^cn lejte befonber^ ^mior^ebt mit
ben SSorte«: .,L'iaöcription de Rosette [nvscnt« iea noms grecs do PtoU-mi-e,
de BvrrQic'o, d'Arsinof, de Pyrrha, d'Arüia, d'Ävtes, d'AlexaDdrv, et Ün n«
ponvaient Alra expriroe« dans la purtio hiäroglypliiquo de cc monumoat,
»i ces liii^roglypbcs n'avatcni, comme nou8 l'avons dit, 1» f&cultü do |>ro-
XflinliDrn, HfaqMrn SO
i
S06
Sf^rtft uicli Sprache ttx alten 9tegt)plet.
duire de« üon».^ ^m Urbri{icii ietiod) mar CTtjampollioii nod) gtraume
3rit fn bem (|co|ett ^^ttjum büfaiißeii, ba^ mit 9(ii«na^mc bcr ^amcnC»
fftteibimgen bic ;g)tcvo9(iHiftfiifdirift eine rein iinnbitblitlie ici, eine 5tn=
na^mf, oon bcwii UntinltKuffit er fid) jchocfi fpälnr ü&frsciigtc, frlciraeiib,
b«6 in aUeii brci ÄgQptijcticii Schriftarten, in bcr hirrogl^p^ifc^ii, hierauf df^it
unb bfutotifcfteH, üoii benen bie Untere m\i bet uroeiten iirib bim roirter nui
ber crftcii tjcrOorflEganflcn, SJaut^ iinb SJegiifi^seidjcti nad) bcftiniintm
@efe|}ftt iiekiieitiaiibrv ,\u[ iStnveiibttitn fcinmcit. Xa« Don V)i>>'ny uitgrli))1
ßflfllfeiK 'Bro&Iem her ^tero9lin>6t*ncnliifffnitifl fiicraift^ unb mit flliicllic^ftcm
(Stfotgc a(« feine ^.^orgängcr roicber nufjunt^men, bosu lourbe i^m ein bei
fpubcrer ?Inlnft biird) fine Toppclinft^rift, bie an bcn oicr 3citfii unb am
Sorfcl irnrd Cbdtdfcn angcbcnt^t loar, bct usn feinem ^Int^e üdx bei»
^ortäTe its ^i]i\attnWi>tU in baS L'nnbbniiS bc<$ ^nßlänbfrs %BiUiam
5tflnteä tranlrurtirt wuibcn War, — tBie IiicrDglnpbiirfii'n O")'*"' '!•"'. tucldic
in utnrlildlcn S^ikn bic x>iex Seilen ber agiQt'tP'^*^" ^bcli^tcn fdiinüdcn, geben
fictd, iua£ man aber bantal^ nod) nid^l tvn&te, nur bie 9)anien unb offincllen
Xitrl be-^itnigen 5"^f*f'^' ''" bie beireficitbeit Cbcti^tcit bicfer ober jenet
©ott^cit fleweif)! t)flttc, (Slcfje bn* bei S^cfprcrfiung bc^ Cbeliefni tjon ii?4U)for
6. 92 — 94 in tSfgHfl hierauf tHefoflte,) Mu(^ fticr njar bet Sn^utt (ein
anberer, bo(fi fnmitc man bejiidlidf) br^fclben bei ber baraaliflcn Äcnntni& bcr
^ieri:i{|ft]p^enfd>rift uadt ntdits n>cilrr n^iffeii, ali bnfi bnrd) bir in oüaic
Kinge dngefc^ (offenen Oicn>glt||)[)ifd|en (^ruiipen Jl6Rtg<^nanieii roiebernegeben
friftn, unb wa^ bie am @odel jctic^ CbcliMcu angebradtte gried}ifd)e 3nf^ft
btttifft, bic snerfl um (Saillianb im ^aUxc isiG bei (einer flüdftfjt ton
SReroff bemerll tootbeit loav unb oon bcr bonti biird) bie Scrmiltlunfl öi>n
Somarb ber flerabe bamal« mit ben aua Äegijptcn ftammenben griet^iftftcn
Snfcörifttn ber ^Btolemaer; iinb ffiflifcvjeit fidl eingcljcnö bcfaffcnbc Sctronnc
«ine Wbfc^rift eilinlten ^atte, biefe 3nfd)rift beginnt: mit fotgcnber ^atining;
I. BAZIAEinTOrtEMAÜJIKAIBAElAirZHIKAEOnATPAl
S. TrilAiiEA'H'HIKAIBAriAIZIHIKAEOnATPAITHII^'^'AI
S. KieEOflEYERrETAlIXAlPEI-^»)
„3)em llöiiigc ^jjlolcniäu'd unb ber StÖiiigiii Sllto^alra
ftinet @d»lD(ftet unb ber jtiinigiu Rleopatra feiner
l9rmaMin, ben ©Ottern Suergeten, ölrnfe!"
unb bic fid) anfdilieftenben nreiteren -M feilen brS 'Xe^r^ enthalten ein an
beit Dorgcnanntcn ^^tolcmän« IX. Suergetcift 11. unb feine £d)lvc^fc unb
^emo^ltn ß'leotxilci ^on bcn 3fi^pricftern bcr ^nfel 'i^^ilae gctid}teir»
*) Vi« rrfle ritiflefirn^r ^cipitdiunQ ber onediiicfjen ^odtUnittinU bcA VbilaC'
obelilfen genctien vpnättcDnne in jeinct ItljiteidKn 9Ibt)aubluii|): „£vliiiroia*e-
mnii« aar itn« >n«<.'ri|iti(>ii ffr«c()u«, ronUruant ud» p^ttioD dee jirStre«
il'liti« dana rile d« Fhilu«, ä Ptolt-m^« I^iu't(;v>t» iecood. Co(n^ ü rLi)M>
|Mr U. Cuilliaud cn Octol>r« L816; lua 4 l'Avadi'mJe royale dea ioBcripüoiM
«t MI« Mint.
St^Tifc tinb S^tacfte bei allen 9[r0i>vtri'
307
I
@kiu(b, bcidi anäbigfi eine» ^cic^l cT^affeit ju rooUeii, burtfa bcii fic von brn
lOebrüdiiiigcii, bie fie bpn Seiten bec E^p^eien unb niebereit ^crlDaltuiig^)
bcamfen unttii^gcfefet iu etbiilbcn ficitlcn, in 8"fitrtft öefreit mürben unb
i^Hfu bie trrlmibriife .^ur 'Jliiiric^lnnfl einer Stele jii crttjeilcn, auf bcr jum
eiuigftt •Jlnbcnfen an bic if(nen ermiefenc Öitiabe bo« fünifliirfic Uctret ein:
flroüirt fei. Xii'K tieibcn nn tniifclben XcnfmnI nn(ir&rad)t(n 5"f(*inf(eH mit
einnnber uergleldjenb, wrimittKie nun tJhoiii|)0[liüu, ober loo^f ric^tifiec
ßfingl, prüft« er bic bereit* uon anbcrer Seile fliiSflef()ro(^citc 4*ermnt^nnfl*),
bafe burd) bic im liierpgIi)pE]ifdhcn 2ejt in bcn üüftlcn Stinflcn cinflflrflßencii
Itönigi^namcn bte bcibi^n itii gricdiifdjen Xe^t frioä^nlcn 9tai[icn ^4-^to!cinäu4
imb A Icoönitn imebcrgeflcben feien. Xev eine tun bm bcibcn Ijierofllyp^ifdjen
Srfiilbnamcu cnttprnd) ja flennu bcmiciiigeii, luelditii t)''nng onf bcm 3tein
Pi>n OTpjettc nnb in einer ^TfrtJTift bf-; StBTHti!tempcl4 aU bcn 'Jidincn *^tp!c-
m.iii-> ncidifieipiefen ()otie, locnn av6) (mir im l^orhcrt^eljetiben ©. 3ü3 bc:
fprodjcn loorben) feine Eautbeftiiumungen bcr cinselnen ^cidien ^^nnt Xhdl
unridjtifl luaren, nnb lua* bov in ber $l)iliicinid)rifl in bcriclbtit ucrtifnlen
Seile unmittfU*nt Ijintrr l'tPlcntiiH^ fulaenbe .flSiiigsfd)ilb betrifft, fo bilbetcn
in biefein biefelljcii beiben 3ci^fn '^ *^ ^c« 2lbfd)hifi, tiiit bciten ein onberct
ebenfalls rociWic^er 3tnnie, nöoilid) ber upii l^piiiig alt lÖercnÜc errnnnic,
ab)d)lp6. Slir-:» (£r)te ccEUirte mui Qtiflinpoltipn bie ,\nr 3d}icibu)tg freiubcr
9!mnni ucclwenbeten l)iero9li)^'[)ifc^cn 3f'<*xn' füe rein (ilpl)nbr(ifd)f, im
iWegenfa? jii ?)oung, bcr in i^nen »icimcör „eine 3irl Silbe«fd)rifl" ueriniitljetc:
.St. = ole, c=^ = nia, |' = os. _^ =- kf u. f. Id., rote Wir im
1 tn i> u
'■Üprl)nrget)frbfn '5. 303 gefe^en, utib bcmgentcife reic« er ben gcid^en im
9tanien bc* IßtPlcmäua fplfltnbcn öoti ?)onM9« ^ciiimmungcn niefcntlidj
Abmei^eubcn \!nutn>crt^ ju:
(MlID
= 1... 2=-l, 3 errtÄrlc er nieftl niic Jlpimg für ein bie üpranftetienbe
©ntppc cibfdjlieftenbc« Ifluitpfc* ;Vi(^f", fonbcrn flir ba* bert SÖotnl » ober o
Aitdbritcfenbc Stib, 4 fei nidit ein SiEben^eif^en mit bcr ftuiSfprßdic ot«,
fonbent iÖecUeter be« fionfonnntcn 1, roie ebenfo 5 nit^t bie 6it6e ma
fonbern hut iu ivicbevgek. '^ai einfßd» gefegte 9ip^rblatt ^ für ciiwn tutjcn
*} ?ie ¥rnniitt)un|} nini jioar fcton voxi)ft «ui^cipxüii)ti\ rcotbrn, bod» oifat
it0enb rtnrn Sßcrfut^, bt; 91t(^tiglMt biefer 9(nnn^me jii btoriinbrn ober gar burt^
9eftimntunfl bri i'aiiltDril^e« bri cinjclncn ^Vtdjen mit ^inwfifmin niif bat f-of
Iwnnien bfijel&fn üttiitrocit^ca ifnci ileitfien in nnbereji &ioiifn »eit Slaetiweil jii
liefent, bafi Ditid] bie in beni beltefititactt cuolrn ^iii^r (insrlrnQciirn ^ieTOfltt)p^t!(^fn
^eid)»! bei Warne itlcopatta lotebetflfgclieii |ri.
308
le($tifl un& Spcai^e her atleii tCeßt};)ler.
IBotal a ober e etHäHiib, toar er in fficjug auf ti, bad bopbell gefegte
ffio^rblatt ^1- l>cr 'Witfii^t, bafe hicrbitrd) ein Souttüerlft wie »i «nb uio ober
ein boppellc« *■ ^ r^ ausflebriidl werbe*}, unb 7 ici nirfjt ein Silbcujcicftcn
mit bcr Jtuafproi^e oacb üb« os, fouberu bcjicidjne ein einfaches 8. Xiefcn
SantTOcrt!) bcr tjctrcffenbcn Sfii^tcn roanbte er nun nuf ba* in bcr *£l|(lae:
inf(!tiTitt bem ^Jfamcii ^j^lolirmäu» julgctibc Mi}ni(iä|d)llb an, füt befTcn 3?eutung
auf I^lcupatt'a bic am 3odel tni Cbcltelen au(icbrnct]tc ^;vic(fitfdK Olnj<!^tift
(Vrad). Xutdt e'"^» fllürflicticit ^u^aü l^abeti bie bciben 91auien ^ptoleniau«
unb Äteopatrn bie brei «onfoiinitten p, t, I nnb bcn SSotat o flcmeiniont;
f* miifttcn iilfo, Iren« bie mn ihm fletroffenfn SBcftimmiinflen rirfitifl ronren,
bie im '•Xaiticn-Jft^ilb bc« ^ßtolcmäii* biffc Ünute inicbergcbcnbcn ;id'^cn M
in bem Ooalc bet Äteopotrn an ben cntfvret^enben Stellen Uötrinbcn,
a u t p b * B
unb ^wat bas 1. '=^ p, im IJ^dnieii iileoi^atta an b. «SttOe,
*) 3ni „Präeio dn Byat BUrogl.-* I. M. p. 26 u. II H. p. il Auficrl fio^
üiScjiiiflbieTAuf ^^^amiioltion atfo: „J*u aaB)gii<<iL ce« deux plumeB 'j'i U Talcnir
de l'H (free, )ian;cr|au je eoniidäre cex denx plnnißii, ou plaÜt cea deoi
fcuiUeH, c«mmu un caracUre cotuplexe form^ de In. duplicatiaii de lafeuille
■ itnplp, qui eet unc voyello brave. IiCB deux fcuilU-n n^puadwit iuhs
contbuBmont en effet, datu Ic« notns ludrogljriihiijae«, »oit aux diphtbonfTne* grec-
qaes AI, EI, soit anx doublea voyelles lA, 10; et, boub le premier ntpport, ce
yronpe hitSroglyphiquc a lu plua groudc luidlogie btcc l'epBiloii wdoiiW^, EE,
Avs pini unmemiHM itucription« grecqnee. Les dflux fonille« rüpoodcDt ftusii
quelquo fois W l'iota lU' quelques noms grocs ou mmninit. -- iit in iHnsßer
i\tH tpou r)T Ciman ?,um crftfiimol DoißMiomniencn rinßcfinibfn Unlerlutfninflfn
äbrr bie ällffif Öffialt btr ftßi)(itif(^cn Orttjosrnpliif , mit (if in brn am brr $oia-
mibenjeii rlanlmen^etl Tr^tm uns uorlitfli, fir bendiiArtt, wir li^atlfhniig idim von
SQdnipoIliDti brr l'aiiiturnl) bcr bribfo ^'i^en 1 unb 4 i in bet vt>n Jbni über
biefelbea abflcflctraen (Etflätiirid ni^iifi rrfAnitt nwrbtn idut. Or Stman fpru^i ftt^
in feinen „^Itjo. 3iubtrn" ;VitiÄr r dftqpt. 3pT ih81 in '^jofl bierouf atfo an<:
X in beut toix
i.Sm ^ufi(iScn Bon oUrtt Satalm übrtgriil man brtni ts^retbcn bat
le i* ^
4
breljalb nio^l rinen lni)cn Kotal fe^ bürfm- Unb in« mAdjir idf i elisa fix
ein ft Ifolim, nii^t f&t ein reine« u. cnlfprid)! i^m boc^ im J^optilAen mtit >' ^ndr
fungtit H bec 3Ht)l)l^>no iH i^ fP^trt Dl« i, nnb bo« i^ nui vcrfidnblid], tpenn ce
iitf|ntiglJ4 rtiM IL&, üi Iniiele; an* Tttneiu obri nad} o bin flcirulium iu tonnte
flinflegen nie etu i emfieljen."
Si^ttft iinb 'Spraätf brt alten Slcgvfici.
309
Was in bet ll^at t>n «^ad inar, mit Tlii^nal^mc bc^ '2. 3ci(^fiid <-' t, füt:
hKl^tS an ber entiprec^ctibcn 7. Stfttc ein anbere* i^cyijtn . — ^. ficnb.
lieter Uniftoiib tiätte tum Ieid)l bcn id)nif)inniflcn tSiitjiifrrev ueranlnffe«
fünncn, bic Sliditiflfcit feiiicv fvüljtveii 'Öeiliiiimunticii ,',11 lie\tDcifelii, boä^ roav
bicö teine^lücg* bcr 5oQ, t'onbeni c^ füljttc ibn biclnitfir flcrabr biirti; Ütic^ts
iibertiiiftimnimiti bt\* cinrn jri(firiid anf eine neue ^iL'altiiictimuiiq buii gcu^cr
Srngniciltf, auf bc* övfcime» bw ÖJefirVeiJ bpr iitunDVl)«"'''. '^^ '^l *** ^f^
bvfliicijM ücTicljif teuer üeicf)cn fiir einen iinb benfefbcn Sioiit, iDofftr itjm fe^e
balb nciditier in brn Don ifini cnlAifferten il ni fern (i inen OJcrmanicnS,
Siberiue-I^Caiibiiid, 7raiatiii^, 9Zero, Sinti) 11 in 11? iinb bcni itjnen
bcigeaebenen Tilel SI]itii[i"atüt--t£fliar bie jdjluflcnbc 4*citnti[\unß tunrbe,
inbein in bei Srifieibnng bicjcr ')tainrn unb Zilel, tnic {ir auf bcn ucc^
fd)iebencn Xenlinälcrn i'icb bDrjanb, berfrlbc Saut balb bucd) bicf» balb
butt^ jene* iJcit^en luiebcrargcbm war. aSieberöulI fanb iid) bo für boä
a t at« Sd)riftDai-iaitte .^-ra ober H^ — s medifrLir mit j , (q] unb ^Bi,
•«:=» k mit ^ nnb ß, «-«- n mit w unb ü u, a. m. 9Jd4 für ein
6. S'i'^f'' ™ ^oniensidiift ber Wfcofifltra erßnb fic^ i^ni au« bem 9Ianicn
^tolemäii^ bei äatittperlli, itäinlic^ fiir 'Rv ^. baO ^, ipeli^e^ er in feino;
tBetbot>pcUiitci an tj. SKtlc im 9Iameu ^itolcmäii« ali einen Toppcttani ni,
aio ober ec crKdrt l)atte, Ijtcr otfo, einfad) gefeljt, twofaC bcn Iiirjcn SJoIol i'
niiibriicfcn lüiirbc. (Siebe baa nmflcljfnb in bei Sünmerfiinfl fflefnflte.) Qi
blieben fcnodi jh ertlnren nur nodi übvifl bn« I. ^^ci^cri ^, bie bcibCH ]^
*)Jr, ü imb «nb baa sroifrf)eii j(|ncn ftcljfiiBe -=r- *Jir. *<, öon benen crftcrcft
in flnbetvdc^t bei barniif foliieuben ^nc^ftaben leojt ein k, bic leiben VIMrr
^ unb 9, ber iwifdi«! [i ntiö i luic ber nin 2<I)liifi ftcljcnbe, ben Saut «,
unb bad an M. Stedc, untcTt]a(b b^3 t uoi bcni legten a, fit^ finbenbe
.tteicbeH <r^ ein r nuvbviiden nniftlen. ^iroölf l)ieTDßIitpI)if(ftc jicidicn ^atte er
alfw nnmnebi in ifjrcni rein alp^iibetiicl)en ^[forafler unb bcni ilinen olä SJcr^
lietcr uon Hcnfuuantcn ober 'Zutaten j^ufieljenbeu Saulniect^c crlaunt. ^t^t gaU
ti mit bem (.^cfuubcnen bie 'Jirobe jn madjcn, in ipic recil fid) bei ber fSnU
jifferung anbciet ltiJuiB*uanicn bic flttioffenen 'öfiiinimunfleii betua^rcit
mürben, nnb biefc '^Jirobc fiel, fowoljl bie 3ti(ftli9rcil be« (iJefunbenen bc^
flntigenb, tuic 9ienc4 liin^ujügenb, biiirf)üU4 bcfricbiflcnb an«, in ?lnwenbung
ouf bic *3?amen Scrcnite unb 9lIe]riinbroß, oiif bic litct ^IntDlrntDr:
HcifnT unb eine Sciljc oon ilaifernnmen, wie bcn auf einer ^Uabaficruafe
neben einer in fieilfc^rift abgcfagl'ru Scfienbe nocti iu jpieiDglop^en ein:
gmoitten ??ainen, neltl]ci bem in bcrn nctenftclKnbcn tJFeilfclinftlc^Ie natf)
bei Siitjificmng üon ©rutefcnb crlniiliiiten Vtamen Xetirci entiprcctfcn
mugte. Mnfängli(b lunc Slfatnpotitou ber ^(nfic^t, ba^ nur jui 3<f|teibung
bei fienbcn 9tameii biefe ^ieto^l^ptitn von rein alpbabelifc^em %krtf)c ber-
310
Si^ii^t unt> ^ipiat^e bei allen ^cgqptei.
rocTibct tuorben, feljr bnlb iebod) ä&eT,ic«gtc er jicf), ba§ aud) in bcn ül^amrii
ber cijtl)cimiid)en fi'ünigc luir ebciiiü in bencii her ögpplifiljeii ©DttÖcilcn fie
o&rfprniticii, nur tiiil beni llutci'frfneb, baft Iiicr iitbcn brn rfin alpbaöe^
tifctiCH aiid]! '»ilbeiijfi(i)eii fliiftrcteit imb cbeHfo aiid] qiiv bcr Mlofile bcr
ibecjjiraijliifdjfn 3fitt)e», bcr figiivrttiueu loic [timbolifct)C", man mitunter
iüclcf]c tjeubttfie.^ofifii.
Sä füfirte bicK 'Srtljrne'öiHiinig ^u lücjfcrcn drohen ?Rc|nltatirn. ^ic
nliFftrrttiifbigcii 91anK'n ber Bon ßrtcd)ifci]Cii inib rÖTnäfä]c:t Otiitorcu mpäljuicn
^tlQTOoncn imb üf]iifitijirf}cn öioEtljcitcii nus ein« beut finiTn'ti)icn SUtcrtlium
aiim ^Ijcil um ^Q^tlanlfiibe mranlicflciibni ^e\t, bie Spanten bfs Bon
.^itcobtt Gl)«öl)* geitnnittfn ^oromibencrbaiiftä
^;
bö
Chufu
Thotmes
CWJ3
C^stffi
I, beS öon beit Q^rietörti in SWemnon rnngeiuon-
Amen-mi Rrnneuei
bclti'n ^lucnpfil;
bed in bei [)ciligen ^ctirift ä^t^
Amtn - botep
fd)aq in bm Sy{ai[etf)onifd)eTt Biftcii Scfonttiia gcnanntirit ©rotaeTö Odh
3etiifa(cm
^ _ 'L heä91cd)o, ^ifanimcti^, Sttma^
Amen-mi Scbeschonk
\\%, 9Iettonebn§ imb öicier anberer §errfd)er, inie bie bet meiftcn ngi)p;
tifd)en ©tttt^citen, be^ ^ta^ üoii anemp^il uiib bcr Xtjebonifdjcn Srioe:
3tminDn, 9Jiut unb Stjnnfn, ber 9ieitl) uon 3a"iö n:tb ber §atI)or oon
5)cnbcra, bc-5 Xljot iinb bcö Sfta, be^ ^oru^ nitb bc5 ?lniibi§, ber %\\^
unb bc^ D)irU u. o. ni. lüic» er in iljrer ijierogl^p^ifdjen ©^reibung auf ben
^entntälcvn nac^ unb bamit juglfid) mctjrfad) bie 3cit- luele^e jene %t\\\--
niätcr entitctjcn fal). tSin gntc^ Stiid Uürtuärtä in bcr ^ierogt^ptjencntjiffe:
rnng brad)te il)n bnnu lotcbcr faic uon iljin -^nmcift fcfjr glfldlic^ getroffene
Deutung bcr bie grofee Slaffc bcr 1)etcnniiiatiüe bilbenbcn 3cid)en, jener
für ben ©ntjifferer )o U'crtljoottcn 2Segwcifcr, lueldje bie altögiiptifdien $iero;
grnmmatcn noct) ^tntcr bcit pf)onetifd) gcfdjricbciicn Porten ci(?'.tiinn)ci^ nnfberen
SScbcntuug ju fe^icit beliebten. Sdilicfttic^ erfannte er benn aiid), baß bie ©djrift
ber öierögtij^jljcit fciiieöiueg§, luic er bie^ fviifjer irvtljümlid) angenommen,
mit in ber SBicbergabe üon Flamen pl)oneti|d)ev Sfatni', im Uebrigen jcbod)
eine rein finnbitblid)c fei, fonbern bnß üielnicljr biirdjnicg in iljr yaut =
aei^eii mit 35ud)ftabcn; ober Sitbeniucrtt) neben ibcograpljifdicn, bie
P\.
3(^fifl »Hb €9ifl(6e btr atleit Tlreuvtet.
311
iaüt figaratio, f>alb inmbulMi^, jiir ^npenbutig läiitfii, unb bog itic^t fitte
cin^iflt 3<^lc iit ii^flcitb einem bicvpglnp^ifi^eri ober l^ieiatifdicii ^c^l fidj nai^:
lucife» loffe, in b« nit^t Heben ber Mloffc bcr ibeofltay^iitbcn ai:d) bic ber
^l'autjcid]tn mit iBud))taben- ober Silbeiinjettt) wie bic beir huilloien Xcler=
miiiotiDc wvtreten fei. 9Ii(^t Mofi für bic Öitrsificrunß ber «öiiiftÄiMmcn
iiiib bCT DielfAd] in bcn ii{)i)))tifd)en Zt^:ten UDitommi-nbcn $e^id)iiiingen rirti
^fimi)d)ev loic frembcr Xifttiltc unb Crti(^oftcn rociibeie er bos uoii iljm
jjuinrftrQle '3nfiem mit (Svfolg oit. fpiibrnt er ueriiidttc niil ^iUfe br^felben,
;jBa<^bem er )\A) über ben Uautraerl^ ber eiiijelnen 3cic^cn oeriif^ert, niitime^c
i4 iom ^tv\tQX\i)m\i Hanget @ä^c i^u gelangen, |ie in iljre cin,\elnen O^ruvtien
ju j^erletteit unb beten ^ebcutiiui) ^ii ennitiefit, xoai tl)m sipai nidit in allen
tlräUcii, tuot)l tibrr ut febt vielen überraft^nb nlücfu, fDbaB er unter j^ctan
Aie^nng be« ^optii(!^n im tSronbc iwir, für eine nit^t Hnb(tTh(t)llidje ^atfl
altäft^iiftfieT Sorte bie if)uen ^iitommvnbc ^cbcntnng icitAitiKQm, \a fclbfl
bereit-; eine Otrammotit ber altäf|i)|]tit(^ii ^^trnttie in it^ren @ruubsfi|ien su
mtnerfen nermoAte,*) &tm\{\. es t)al and) ^i^anv'Di^ (Xliampollion, ber
^odinerbicntc 4*eflrii«bcr bnr Vtefliiptoloflie, i'iili üiclfndi in leinen ?lnnatimeii
Bcirrl; burt^ond ni(t)l lorretl ,\ ib. \\i fein dlieienaluljalKl, loeld^ei er auf:
j^rlllc, pljnc bie fS^oättn, in bciien bie bettcffeBbeii deichen in brm bon ibm
rnnittcUea l^auwcrtlK borlommen, fhcn«! bon einanbev jn fdiriben, nidit
fterüorljtbcnb, bofi ber nröfitc 'ItKil ber 3fi(l)fn (eine* 'Üllybotcte* nie-
maU in einem ber $t)araoiien^eit angel)(^renbni 7e^e, fonbern ftet» nur in
ber ^ieroflltiybenftftrifl ber gric(bif<I>-riJmi)(^en (Jpm^e fp gcbrnurf)! lorrbcii,
in meldtet ;^fit bie ^ierogrammaten ei liebten eine Wenge wn ^iteroglnplieii
Qui ber Sftafie ber ibi-ojirRpI)ifd|eii vbcr Silben.teithen aU einfnd^e '^a&f-
ftaben in bic Sdjrift einiufnbren. ?lucb iel)r ber SIubifisiniHg beburfte
fcinc ^InHdit über bae ^^erbäUmfi ber altciflUptiitben suroi^c i,a ba tßptif^en,
bic al« bdä tii»äflr ^btotn ber äguptif^rii 3pra(!^c »obt bet in bcii bemo^
tiftdcn XcKtcn uorlicßcnbeii natK lomml, bi>4 oon ber altägt)))tif(tKii. Ivie fie
•) ttou ffl)0ini>fllhön: „I/ftfr^p**' «out Im Phariton»" Vtri» 18U — „U«
r^ritor« ttHl'rfttique d«^ uncinns Kgjiitiens."' 1H21 ~~ „Lettr« m M. pAU^r."
PUU IBS9 — „?>inth<V>n <>g:n>t^en-" I8S3— V& — „Lettrea jk U. >e dac il« DIium."
Piuit 1834 nnb Tunn ISSR — „l'tt-cia du sjit^mi! biero^t." Pari* 1«S4 — ,J4öUc«
dcMtipUf* (Im roon, igv\>i~ du mtiite Chwlm X." I'am IK«7 — „Lrttrp» (?crit«t
d'&f^t« H d« Nubiü.*' tV2h i^J. 9ta0 frbinn 7obc aat {ctnein 9I(id}I«ft betau**
(]f )^ftien r „Monames* de I' Kgy|ilt.>.*' hirii) IMA — „Urotntnaire i$g>ptiriinB."
lH5fl 41 — „Dictionnain- i'{.'M»ti<^ " 1^41. Z'ie melirrce ftänbr in f^oli« nmi
faffritbrn Ijdiiftiitriftlidim iNollten fctnrr dgot». ^ütik von 18Sk— 9t* nlllc^nt liria»t>
nrnr&m l. Oarib von Feinem älirrrti Vrubec a^amvellion>$iQfac -Cyiva aBK\\Tii^
p\title Ztiun) ^n« itUi unb btei aiibcre Vditbe erß 1831—7» dor Qm &e
Dtciufiri itnb Ol Wdfitirto 2- Uanti Seite (H>1 017 s unA 4. Vnub 72» eniea
^olio, eine dtifttiiATbeil, tti ttriiift duf mrldie flripifi iiainentlid) aUr Mirjentgen. Die
fdbfl iti A,]UDt Irmprlii unb ÜSiAbrin flearbcttn babea. itm VUi>itil( De !Ntiu(|<^
beiftiiimir» iDerbrn, ber iwb birfen t>Anbt4nftl IRotifeii (fbampoDton« (agl; ..C«-^i
■nrtoHt dfTnnt feg manus^riti qu'ua rcibs eonfondu (l'«diuimlion '
310
€<^rift unb Sprache btt utirn Mcgn)>trt.
ivenbct luvTbcii, fc^i' balb \cboä) fibcrüntgtc er fid). bnfi au^ in bcn Flamen
t>er riubcimifcbcit ftpnige itiic cbciijo in beitcti bcr ftgt)utt)dicii Otpttbcitcn }k
Dortomincn, nur mit bcin Untcrfducb, baf; hkx ucbcii bcn rciii a[piiabt =
ti(d>cii aii^ 3ilbeii,uiclKn ntiitickn iiitb cbeiiju aitd] au$ bei' UlafTe ber
ibeDflvapl)iid[)*ii ^fithfn, bcr fiBuratiöen wie fnmboliidjfn, man mitunter
meiere f)er6ei 1:1 exogen
55 fit&rtc bicfi- 2S(il)niff)ni«nfl SU wcitrrcn flrrScit Äffuttatcn. 5)if
oltchrmiiibiflcn Flamen bcv nun flrirdiiiriicn imb riJmiftbfn iMiilorcn rrutiitinlcn
$l)araonen unb iiggptifcbcn <:)3ottt)eilni au-5 einer bein tlajfijdjcn ^licrttium
^um 'Xl)etl iitn Salirtaufcnbi: »Dcanliei^cnbcii 3^it, bie Flamen bcS tipn
.'^»rrobot (£[)e(>v$ (lenaiiitten %>i)ramibcncrbaucviS
htibin .^Jbfnlöntfif tt)utino(i? uiib Moinfe*
eil Ufa
CÄIU
Der
unb
'llivtnK'D
/"•^
AtuoD-mi
bcfl üon bcn föriedif« in 9}Iemnoii umtiewan^
Ba nieset
t"-^
bf(ten^menopb<
iti in bcr ticitigcn 3(^rift €1^1 :
Am^ii - h<ite|i
f(t)aq in beii SDIandtionifi^cn SiOeii Sefun^id genannten Qrobercr^ oon
( il ^ Mil liM T 1
!3erufa(cm \ i ise °==* *^= ^ ^ _/I, besSIri^o, $famntcti(4, Äiiio--
Ameo-mi Sch»'Brhimfc
yxi, 9leltnnf bitv nnb uicicr nnbfrcr ^frrjdicr, ii'ic bie bcr meificn Äfltiö^
liftbm C^tuttl^i'iicn, beo ^4-^ta^ Duii ^Kcmvl^iä unb bcr 2l)cbanifd)en 7via<^:
?iinmDn, *SPl«t unb Sbunfu, ber 9ieitb üon saU iinb ber ^atlior öon
■tenbcva, bc4 Xiiot unb bce 9ia, bcö ^lorii^ mit bi'-s 3lnnbi#, ber ?<i«
»nb bc-s rfiriii u m. wie*? er in il)Vfr biero(ilt»pbiidlcu 2rf)reibHnfl fliif bcn
Xcnfntdlcrn ncdf unb bamit juf^leid) mc()rfa(t) bie äif», niel^c jene %enU
malet rnlficlicn \al). Gin flutet Stßd üunuailä in bcr J&icroflI>>plKin'nt^ifTri
ninfl Itindjtc i^n bann wieber bie utin ilini ,^«meift ^eljr gt&dlidj öi'tri'rfcnc
Teulung bcr bie groge Alnffe bei Xetcrminatitic bilbenbcn j^it^rn, ienrr
für bcu Qnl^iffercT fv n>crtlitii?tlen ^*etin>ci)er, totldtt bie altÄiiDl^tifdicu ^kto-
granunntcn nL<ct) l)intcvbcn p])i)nc{i|d)(ieidiriebcncn ^Bovltii ali« .'öinnici« nuf bercn
^ebcntuiifl jn (cljc« beliebien. 5dltic6(id) cvTnnntc er bcnn audi, bnn bie Sc^nfl
brr ^ieroflloMlcn (eine«tticfl4, mie er bie* frfll)fr irrtfeftmti* nn(|CHOinnirn,
nur in ber Siebcrflabc von ""Jicinteu iitjonctifC^cr ^Intiir. im Uebriflcn iebod»
eine rein {iKnl>itblid)c fei, jonbern baii uielmelii biird)ircg in ifii l'aut
jeidieu mit ^ut^fiabcn- obtt ^ilbcniuertt) neben iticu(ira(>I;i1d»rn, bie
Sctiiift tint) €f [Qc^e ber alten Vcgopter.
3U
balb figurtttiu, bnlb flimbDtifd), nur Scrncnbiiiig täimii, inib bag ntt^t eine
cirtjißc Üfil« i« ivfli-'itl) einem Eiicrofllt»pl)ii(l)eii ober ljicrnti(d)cii Xcjt (ii^ nat^«
rueiicii lau«, i« bcr iitdtt »eben bcv Hloüf bev ibcogvn^j^ifd^cii rtiidj bic bcv
i;aut,\cidien mit iöiidj)iiibi,'ii uölt SilbenlucitEi n>ic fcif ber Ifliilloicii Jictcr:
miiialicc vcvtictcn Ki. 'äliöit blcii für bic tSntjiücnmg bti' )ii)iiig^ttamen
unb ber Diclfartj in bcn ri(ii]plifrf)cii "Xcytcn üovIommL-iiben süejcidiiiiitiflcii ei«:
IjcimiiduT vjic frcmÖLT ^iftrüte imb Crlfc^afleii ivctibete er bai* von il)ii(
oiiffiefteflie Si))'irm mit Urfuifl cii, fonbcrii er ocrfiid)!* mit J^ülfc öf^fclöeii,
noc^bem er fid) iibev bcii Soutiperlb bcr einjclnen Üfidjen Mriidjcvl, nwiiinefir
ftudj jmii JöcrftdiibniH onnjet Sa(jc jw fiftüiigcn, |ic in iljie elujicliieii (ilniv;)cii
511 ,\eiici5cn iiitb bcren IBcbciitiiiin jii ctmitlelii, mai \\)m fliortv iiidU in allen
gällcit, nwlil titer in le^r uielcii ISbctraidjciib flJiicfte, fobafe cv milcr Jpcrnn-
jicfliitTij bc^ Jt i>)>ttfdj(ii im Staube luat, für eint iiidil utilicträd)tlit^e ^al)l
flltctginjtiidier ^'orte bic ifaiicit iittoninu-iibc ©cbeutmig fqljiiftellen, ja fclbil
bereit* eine ©rammüttf ber altüflnv''id)fit 3t>r(id)c in itjcen (^nm^Miflcii ju
entnicrfcn Dcrmorfitc,*') ©eioifi, c« tfat niicft Stativoi* ßliannjollioii, b«
I]odn)CTbtente ä^egrünbi'r ber ?tegtiptoloflic, fid) üiclfndi in feinen 9tniinljmeit
flcirrli burdjflno. iiidjt forrclt j iÖ. ijl fein StiffcTiülpbabet, lueldjcs er aufi
ftellte, otftit bic Svodfeii, in beneii bic betreffeiibcn deichen in bem tion itim
rrinüleltcn lüantiticvtlie uorfüinnicn, ftreng bon cinnnbev p fdioiben, nid)l
btiDDilH'benb , bafj bei- ijtüfjlc Zlttit bei rft'tlie» (finctf litlpbabclc* nie'
mal« in einem ber "iJJljrtraonfnAeil angelii*renbcti %exM, fonbern fktö nur in
her ^ieruglHVlJtiifdirift ber flriert)iid)-r(imiirf)eu (ipodtfc fo ßcbvandjt iwcrben,
in irc(d)CT i^cil bie ^ieroflmmntntcn es liebten eiuc SÖiengc wu i>iero(iIiipl)en
Oll* ber Älflffc bfr iöcoärrttil)ift%cn ober '3i[ben,ieid|cn als einfadic ^üdy-
ftobeii in biü Sdjrift eiiijujü^rcn, Slndi fcl)r ber ÜWobifisiniHfl bcbiirfte
feilte ^Jlnjidit über iai Sycr^ättiiif) ber allüiiiipliidjeu Spraye v> ber foptif^en,
bic uld bai jiiiigftc ^biom ber iigiiytiirt)cit Sprad>' iduI)I biT in ben benio;
tifdjcn Xqten uurltcgcnbcn nalje Itfmmtr bod) uoii ber allägi)ptiidicn, ipie fir
•) Son tt^rtnipoUicin; „l/ßgjpt« «ou« Ic» Phäraons" ParU 1814 — „Db
rtVriture b)^ratJ<]ue de» ancienit ^gjplMDS." 1B81 — „Lettre !k M. Pavior."
Pari« 1Ö23 — „Pwnth.^on t=gytitien," 1822—26 — „U'ttr»* ä M. le diu- dt- Ulm««."
Piirüi 1S24 «IIb Turin 1826 — „Pn-'ti* du «jxW-me hioroRl." Pari» 1821 — „Noticc
de«crii>tive (]«• nHin ^BJ'jit. du iniis^e Clütrl«"-«" X." Piim 1827 — „Lfttrei *.'mt«t
d'ßgyt'te «it de Xubw." i8Ut*..2y, "Kad) \nttüm Ipbc nii« icintm ^IfldilrtB lircau«-
gegeftcR; „Moniimen« de Vi'lgy^ie." Paris IMR — „firamDiatn- Opvplieiine."
1886-41 — .,Dictionii»irc ^nyptien," I84t. lie nw^mr *flntie in golio «m«
fallcnbrn l)fluB((btifilid)fn ■Kutten Ktiiei liftitpl. 'Jfcifi' i>ori IK28— 29 lunrben fterauj"
H^^eben 1. ^itb vm fciiKUi dltcu-u S9ciibei ß^atiipoltioii-^iflcac (800 auttiflrai
plji«le erttCBj IJJnrtft i84t uiib brti (iiib*rc ÖÄiibc etft 1871—73 uoii (Sin. bc
Äoufli^ «IIb & 5!U«i)rro 2. 'San» Seile 001 — 917 3- 1111b 4. ^nb 720 Stile«
Solto, eine fflin'eiwtbeit, in 'fK,\tt{\ mil roelrtie netDife iiamciiilitii nllc blejeiiiflcn, bie
fflbfl in tiSWt. Sempein iinb Oidbcin fl^rbfitei babcit, inn V.\comu br 9{tfiiflv
bfifiiiiiintii iiWTbfu, ber »on birfen tjanbitftTifll. Jlotijeii m^ampuRipii« fflgt; ,.C*i-8t
»urtout dcTiiut d^a manuftcril* qu'un rt-it« ronfondu d'adtniiiitioa."
312
Si^TiFt unti SpiRifir Ixt allen Vfg)i)>tCT.
bic |ii«u(|U)pt}Citid)rJft bcr !£ciitmälcr imb bic htrraltft^cn Zc^tc "bn ^ati^rud^
rolleii tuiebtirgebcn, fcinDt)! üi bcr Soribilbuiig al» aiii^ in ber ^onueuLe^re
unb @qnta£, ^tiin loenigftt'it cbciifo lucil abiucit^l loit bic 'Bpraäit "bcx lieiitigeit
3(aliimci «pn bct alttu lnlfiiii(djfii. XocJ) Itof ^"^ inoiic^ctlei uo« (itjom
poUioii bfganitenai ^vx'tljiimct, bic ^iim ^tteil (c frlbft iio(^ bcrit^Uocii
toiiiiK, iiirn Iltcit ooit anbcrcii bcTid)lif|t wiirbfii, tro^ b« ni<()t unHtcfciit^
li(Ö«i Unigcjtoltunfl, bic hier imb bn mit feinem Softem üorflciiDinmcn loevbcn
mufete, wirb immctf)in int .^inblid oiif öcn uon tlfm bcv Jvi'nrtjunfl nuerft
gc)ri{)trii Süjci^ iinb baS auf bctnfelbcii bereite von iljin iDät)rcttb bcr uom
ScbicFfuI fi) tnapp H)m .wgemcjjeiu'ti ^<anberuii{|^^cit C4cfuiibenc in alle du-
lunft auf il)it bulle l^eUnng tratctt bas ai-abtfÄc Spvüdtwort: „El faddel
lil muliicOi wa in ub%eu el muktcdi" — „Xoä iScrbicitil bein ©e«
gtönbCT, luCttB au* bec ^liadifolöer ei beffcr modil".
Ümn Tftcil ft^on ijor bcin ?(iiftrctfn GljniiipüIliDu*', ,!,iim ^til <|ciitciitfflni
nod) mit i^m, Rollen fid), mic wir im i8or^fV(icl)C"bf" n^fttic», tinÄchif ö>(-
lehrte lim bie ^ieioglppl^ciicntjiffcnmg hcmüfft, ^toar Triner tion if)nen mit
flteic^tm Srfolflc luic SIjniiipDllion, ja bit* inciftcii foflar in einer gan?i nnbereit
9ttii^tung ba^^ PDVgcftccttc <iicl ju crreidjcn fudjrrib, immerhin iebodi bii-c unb
bd tiLT @at)rl)cit iiat]c lommcnb, luic mitunter in bet X^at bad dtidjHjif
ticffcnb, unb bobutc^ ;^iir Sörbcrnng ber ngttptift^en Stttbicii brilrogcnb. yiaäi
ÖbamtDllioiu^ lobf maxtn a bann in brr ciftcn ,^Eit nur feine teibcn Sdjfilec
Stofellini*) unb Salootiiu**), bic imbcirtt biirc^ ba* um fic lier tubcnbc
fiampfflciüiilil auf beni wen iferem licbrcr betreicncn Scge tfiftig oorwärtfi
((^ritten Seiber ober mar nud) i^ucn mir eine htrje *^cit ber Sauberimg
befc^iebrn, (iu(ft tbncii iwnr c^ ntt^t ucrjjSnnt, bie meriboollen CriicbnifTf ihrer
SorftbuRgen in ber Pun itincti bcabfi^ii^tigteit 3>ifn)<iin<^itfleUiing unb Vcgrün^
bunfl i^ren ScitflfnuÜc" jur itriifuiig porli-flcn jn föiincn, [it bcibr tbriltcn
mit iifxtm buct^ früfijcitißcn lob aiii feinet 1l>fltiflreil Bbgernftnen ifdjrtfr
botf flleitf^e iloDö. Vlufe« ibien 'Jlrbeiteii niib beneit bpn Sir C*ovbnct SbJil
tiiifon***), einzelnen Slb^anblniiflen üo« C^. venormont, Sleflor ybötc,
*) f^n ttajelltni: „IttUttn filologica-critjfa at cUariMiuio Signor.i pn>f.
A. Pcyron di Turino," Viaz 18»!, „Elemonta lingwae Aegj|itiar««, rulgo cop-
Uiiu?." Rotnn« 1857, ,.llr«vc noliiia intorno un frunuiinnto di P^piru f^nvbiv
egiBia etc." Partna 18S9 imb fein (lti>fi(« TfiTlrnnlnaifrT: „I Monumnnli dttll'
Kgitto i]«lla N'iibiu", 44M1 iafdn in f^Iic mit rrläutaiibrm 7t{t. %ifa
IMS— 44.
**) 9on SalvoUni: „Dei principalsi «xpreuiou qni MireBt iL la nDtation
Aet datcH.** Porii IBSS, „Campafnie de Raäueg te Itrand «ontre lea Scbete.**
Porä laaA, „Analj'i« gramiuaticale nuMun^e de diff^reulti te:iieg ancieai £g7p-
tianH" unb „Tradoctioo et anal^e gr. daa insoriptiom teulpti'es nr l'oML d*
Luxor" Pari« 1S37.
••■) B*n Siltinfon: „Topograiihy oflTieliei», wni g<!n«nü »iew of Fgypft a*c.*«
IfODtioti IHS*), , Maiinri* and euvlams of tlic ikDc!«iil l-.'trrptipnt." 1H3I.
Sdiiifl inib "SiJiacfie bei atlcti flegnyttr.
313
Cb. $iiirf8 imt) h«m Tirfctor bcr *HifbcrIflnbif(^oi OTiifecii, Tr. Sfrmnn«*),
((ftt Qiiifaücnbcr 2Seife bic jl'^il inimitictbar nat^ bcm tote QitampoÜiom leine
bii' äfliipliid)i' »"^ovirfiiiitfl bcji'mbfr'? förbcmben '^iiibÜcaliDneii \a oc^cidjncn ;
eä errocijtii jicl) im Ikbriflen jeitc cuften ^o[)re her jiiiigeii iyificnfct)aft bfiitn^e
medr als eine Gpodic bed SliQftanb'S rote hei ^ottfdivittf, als rinc Spot^«,
in wctc^cv ber imd? ^ciito oii-2Jpüt)i'iibc Stldtaiitiämufi, baä ji^tt fo aQgi'mt'inc^
Sitlereffc amietibc iHrid) bei' ^^t^boi^cionen ciU ein luv ftiite 'iSEjnlig.fttt gniij
bffüiibcri« flunftifle* Jfcraiit lajiretib, in fdiomttiflfflofcr IMfinbfviitig übet bo^
nt(e ?tf(it)pti*ii I)cvfitf, luib ron ncßen bicW fritbcni ntdjt luicber Merjiegteit
SJitiernhirfliitl) i)i)tu'itiiipli>niid)iiti&firn)iiir[h(iiiU»ciifrfniii(irbflucl)tcn Sciffbcriditcn
imb lötbfl rote Älaffttcv maltTütireiibi-ii VIii'SfiiiQiibcrfctjiiiiflcit über ÖJcidjidiW,
ffleliflion iinb S^radic bi-r nltrii Ölcfltjplct biitiit iii hex SBiiienftfinft an\tatt
b« crfi-ciiUdii'ii löilbca wüvbig rriiftcv ^oridiiiiifl uni bci-i (jöcfaft iincrqiii(nid)c
jeiiw luilb iDbciitcii, nidit fcitni ftdt rocit oufeeiljalb bcv (»ccnicii be« Statt:
Iinftfu btlüfBCitbcn Öclctirtcitftreitt? cnlgegcntriti. in ivetcficiu bif für iinbtpibcr
SlinmpoUion fötittifeubfii ^fivlcion einanber fleflenübfr ftcbtn
C^iii frfri'iific^cv imb roii mm ab nicniaf? mehr in« Stocfni flcvaUifnct
f^EiTlft^ntt tiebt bniin in ber flrg^ptotogic erft wicbcr an mit bcn Sirbciten oon
91id)atb Sepfiite.
ßcb. bcn SB. 'itctmbei 18lO, |eil lölö 'Jitofeüot für «eflovioluflie an btr 4kiHn«
llmoerfitüt unb ^iintpi bn äi;tivti^(f}cn ^blffciliinfi l)tr Ücnidl. Vlufecn.
Wx\ beiniflbcii. iiadimol'? )o oft erprobltii firfictcn ^lid in bfr ^cnr!f)«ä
IviTui b« ^i'ntniflUT, mic er minmpodion eiflfn war, iinb an £rf)acffinn,
iiinf(injiTcid)rr Bpradifennluift itnb bitidigcbilbclcin »hili'Ioflifdjrn Urtlifil bfiTcn
t*d)ülfr fltofi'Uini iiiib raluolini wt'\\ iibtrraiicnb, bfßjiiin i.'cpfiii5 im Jatirc
183&, nadibcm tv an bni einzelnen Stationen be^ run Cllinni voll ton jncüd'
gelegten Wie^ti rinc nodjntaligi: {ortifältigc aifnfleriing uoTgcnommcn. itntiinc&r
felbltftnnbifl bieicii 'it'en lutitct; ju ocvfüljifn. Wlcirfi bic crflc flgiiptologiftljc
•Jlrbeil, mit bcr er iwft^itnb \t\i\t^ 'ihiffnllialt^ in 91um in bcn „Ammli 'it^il'
Instituto archeologico" bfbiltirtc, lunr finc tiocfibebenlcnbf. S« tfl bic glc^ bcn
©rieffii )5(|rtinpDnionö in bet Öiffrfiicfttc ber ?(cgnplo(cflic einen ,t»n»ptcl)Tcits
p(at> eiitne^menbe ^tb^anbliing , ipcld)c t'rpfin'3 unter bcnt Xitel: „Lottro
h M. Rosellini" im 3al>rc 1H37 »cröffciitlit1)lc iitib in ber er, bnö »dh
ChflnipoUion ntifgeftcQtv Si)ffem bei ^licrogltjpbit einer (Ireng ii'iüntidjflft:
lidien Attlit itnlcriif[)enb, bic iibctjciigcnbcn ^etociic cibiadilc, ba(; ber »Die
[SfiaitipoUtpn cingeidjlaßcnc SBcg ber allein iid)liflC nnb olle oitbercn SW«:
tI)oben ber tJnijifleriinß, tuic jie \. iP. tion filnprott), rief (er unb Spo^n*
iScqffoTtft «ci'fo^teit loorben, als nbfotnt falfd» ju ocrnjcrini feten, im ffiris
■) Von VirniAnt. Ztine Briefe Ali SalDolini itiib $iHfe b'9lD(nfle«
ttnb bic tpon iftm nrranftoUrte »orgfiflUi^f «n*flflbe bf* ^fröpolleii (fieljt tat
2. 371 tiieriibrt «drtgtf.i.
314
iSd|ttfi nnb ®ptti6)t hex alten Vltmpiet.
$cltirn ivboäi uiib jniar in iiid»! uiiisejmUidicrt ^uiiticn mitf) baS(£i)atnpoUii?iiidir
3ii{tcm Rietirfad» bcr tberiditiguitg bfbürfc- '^on bicicii ^erid)tigungen mögen
liivv nuv bic bei&cii mtditigficii, ber ^>icroöUH)ViieiitAiiffnmg Itcfonbrrö fövber=
hcl} gmeifiieii, ^i'i-üorflcl)ol)Cii jcin, bic in jcitor ?[Wjaii&Uinft yorgcleflic 5Öer=
t'infa(!)uiig bc« m)(impolIioni(^fii 9licfeiia())[)abcl«, gu brr £cpfiuä
burc^ 9lu*fonberung aller bcriftiiflen Sfitti™ nfIfl"flt<'T ^^^ "ad) htm üon if)m
f«r|ifätliflfl flcprftflrn Sdjrijtiiinffrtrtl nicmalä in fint'in l)ieroflltipI)ii(^fn rbrt
bii'catijc^cn %t}-ie bcr '')!l)araoiirnjeit, f^nbcni nur in brt cnlavtetrn Sdjitfl
ber (inediifdi^röniijdicn C^^odK mit bcm üen iSl)am\>o\[mi naA)^av\c)taen alvba^
tctifd|Cii V^aulmctltjc »orfoitinu-it imb bnnii ftiiie MloiUitunn i>ti Watjttix $:er:
hältiiifi«; bfv lQ;!tiid)en «^jrntftc jii bcr alliißWtifdjcn. äififdticH biefcm S3vief
an WüicUini «nb brt in fem U^Xtn i)cflf bcr biMiöljriflfn ,„Seitfd)r. f. äQ.
©pr" fr((^ifticncn ?(blianb[itH<i: „I'ic XXII. WanctlionifAf Xönnflic"
lifctt itaffcjii eilt I)albi-'? ^o^üf"'"'!'' ""^ ^i biq'eni lani^cit 3'i^'ii"'ic ^^i
^epttiiÄ fid) unait^flcfei^l ben (igiiptifibcn Stnbien f|!^n>tbmd unb bic Sr(telM
uiffe feinet gotf^nngen in ciiieu groBcn ^ah\ üdu lucrtliauUcn aScrten nieber^
flclcßl. ^*ir tonnen faicr nidjt auf eine ^nhaltiifbrfinciinmii aller biejei Ar;
beilen cingeljcit, »oii beiicii eine jc&c bic SÖliicnjdja^t bnr Slcfltjptülpgie imuirr
nieber um ein (iiitee Slfid tionuäne ^ebradit t|ßt, luic nnlfien vni boraitf
bcfdjtänffH, QU9 bcr 3^1)1 betielben nur iininftoft ftier ^ii rnndjen: (eine gletdj-
faQ* in Stein nodi im ^a^xt J8:tH eifdiiencne 5ll)£)flnhUnig; .,Sur Tordre
des eolonneii-piliers en ^'gypte et ses rnpporte arec le 11. ordm egyptiftn
et ta colcnuiM grf«c()ini, bann ble bciben 1842 DcrBfiftitlif^lni fflerle „Sobien^
bu^ bei alten Slrunpter" unb „fliiflpatjl ber ipidiliojtcn Urdinbrn
be« Ösupltfc^en X'lltertttumd", bie 1849 erft^ienene „dEt^rouplpgie ber
Jlegijpici", »cldjcT lt*5--* bic bciben 93fliibc be« fiSinig«bncfie* folglen,
Auficibem eine lancic 9icil)c boii V(lt)Aubliiit<ini in ben '3erid}irn bec ^Irrlinrt
■Jllftbemie ber Sificnfdtajtni imb in bct „äfilft^rift f. dfl, 3prn(^ u, «litr-
tlfiimctuubc", feine „$Tiefe aui lürsupteit, filet^iopien unb ber ^alb-
infel bcs Sinai", „'Sias Xielrct UDnÄanopud", [eine ^JJnbifi^r @raiii:
inalit mit Iftnleitunti üben bie ^■ßülfev unb Sprachen Vlfrilae unb dot
allem jeneit am jwiilj 3{icici;bäiibcn bcflcltenbe ißjctt, n>e[dic^ ali' ba^ tDftbar«
'ilJermäd^tniEi eine« bcutfdjen gürfltn nnb bentfdKn (delctjrten ben litcl füllet:
Xenlmälcr
am
?(c3t)ptcn unb ?lct1jiopitn
nadi ben d''<tiniingen ber von
«r. äKate)tät bcm Aönigc um ^reugen
griebti<5 ©illjclm IV.
mit bieffu ÜÄnbnrn cnlfenbeteii iiitb in ben ^a.])tcn I64ü— 46 audgcfüljttm
lotf{ciif<^aflliC^r» IfjrpcbitiDn,
iS^rifi H^^ Bptai^e bei olttn Slcßqptec.
315
cnt5(lllCI1^ tie in (öconoloflij^tc Crbnung jiitommenReftfBlcn ffttinltatt jcncc
bis ftin an btc ciiilrtflc iiUßrdisf kö eilten ^IctliiofentcidK« (iii*(tfftcl)nt«
Sorft^iiiiiVJrcifc, bie imtcr ciitcni Öliirf^flcin ainftiffrilivt u>i3ibdi, lüii* er icilbcm
nie lüicbfr bev ifcßtipiologie in gleirtjcr 'Bci)c fiflriid)tct tjol, unter bcm "Stern
beS ^rotcltoratS ciitc« für bic Gifori'djiinfl bcs oHcn Slcfltiptcn* [idj Irblinft
iuteitfiireubrn uiib jut 5örbcnitiii bicjor tfrfurfduuift flrüfie 'iÜJittfi flnpiifjrcnbcir
Biirftcii. ^pii Sröiifrcid) war oorbcm iiiilci: iftappUpH !Üunapartf, bpdj
o^iic bafi bcrfclbe bei iciitet ©ypctitioii flerabc bicfcä iiicl im Wuge flcönbt,
bic crftc 9riirfgnna ^ur Sicbti-anjiial)iiie ntipcit Stiibiitm* bet «iftiiptift^eii
^cntmalcr niiegcfliiiigcii, Siöiiifl Kviebiid) asilljclm IV. uon "^rni^cn aber
ift bcr Scflriinber ber ögy^tifdicii Sprfrfjunß in Xeulfc^lanb gctuorbfii b«n^
fein bem dgi)pHfdi«t Slltciilimn ividicultci' Sniercnc "«b bir ^ur tJrforfrfiiinfl
bcöfellcn üüii il)in gciudfjni'ii ÜJRittrl, locldje iiitiem beutidjcn mtampoUton
"Si. ^tpyiü^ in bcii «Staub \t^ttn, in (Hemeini'djflfl mit ßclclirtcn Ärdiilctlcn
»IIb (letupcragetibcn McifttTn bcr 3''<i)f"I>">(' l^"- niitere nnb obere Stiltlinl
iinb bic brmjclben bcundjbunt'u tyebii'te in meljrjniiriiicr Saniibcvung ,i;ii burdi:
,\ie(n'ii inib bie bnnn irieber mif gliidlit^ evfofglci DJiidleijr t# iftni m^glid)
nifl(^tcn, bie roert^ponfii Sicfiiltatc biejet Sunbernng in jentni foftbaren
'SBJrtfe iiiebategeii jii ri>imen, ipcldjei! f(^PM feit lange für oüc biejonig«!,
bie mit ord)äplogtf<^eii iinb äitmol oltägnptiidien Shibien fidj tiefaRien, ein
iineHibc[)rIidjc5 §ii(famittel bilbet unb roobl nnd) in alle 3"'"nfi fli>"i cbtnfo
bilben mirb.
Qi ftotte bic 3lcgijpiiilogie iai ©lud, auf itircm t^cbietc febr balb neben
Scpiiu« Hpd) jiiuei anbric aii£>ge^eid)ncle 3otrfd}er mit rbenfo gvp^em ^ifcr
öl« (Erfolg t^ätig jn fe^n, $tmt ©omiiel ®irrf) in ^nglnnb unb bcn
^icomtc ffini. bc 9ioiig« in f^ranfreidi, beiien i>ätcr ?iiig. 2>!nriettc,
Üb Xeü«-Tio uiib bcr mit feine« *i'ürifer (iuUcgcn in biird^nii« cbenbürliger
^bÄtigfrit tpctteiferiibf g. üb^ba^ in (Sbalond fiir ®aone, toie in iStigraiib
iiDd) bcr a(3 Ikbcrfctjer bieratifi^er 5cyle bcimni« "atn erfteii ^(a^ cinnc^mcnbc
^. (iloubiöin ftd) ,ingcfcU£cii, ipübvcnb in XeiitfAtanb, etmn ein ^flbräpfjit
ntK^brm bier biirdj ^epfiiiS bie ngtTptifdje $srfd}nitg in bie richtige iBo^
Qclcntt luorbeu, ber buntalS iiod) jebr junge .^. ^rugfdj bic Srgebnijjc fcinn:
flgiiplcilogiitbni Stiibien 511 üvcpfieutlid)en begnnn. Sir baben ouf bic ilx--
beiteil bicfer ftpridi«. bin* iweltfte lutfere SlenntniS bti flgi)t)ti|d)(n Sllter^
tbnin* (p niiidittg gcförbert luorben. bereite im SSorbcrgebcitben wieberljolt
^lingmicfcn unb werben cbenfo fpntcv nodj oft von i()iien n« rebcn baben, t)icr
möge nnr b^uoTgcboben feien, baß [ic tä lonrcn. bic in bcn erteil beiben
Oiibr,scI)iilen ntid) bem Xobc (^I)nmpplllun5 itnf bein von biefem (letegten
^uirbamcat ber Slegtiplplogic ibre Si>bi(|tällc grünbeten, aU einem ^au von
fefietn t^efügc, brr in Dcrt)dllnifnnafiig turi^er ^cit ftbon eine red^t ftnltlii^c
^ii-}bc[]niuing uafiin nnb fi(^ UJti ^«br !,ü ^a\)x in feinen dtäuntcii inimci: iVPbn
lidier grftctllcte. iüpn bcn (^riinbern bieje^ ^auti firib b'utc an ber S^cileifü^r-
ung brfifelbCH nnr ZtpV^n^, ^ird) nnb ^ärngfc^ nod) tbütig, bpf^ ntbrn iltncn
316
Sc^itfi unb Bpxai]t btt (lUtn 9egt)|)lcr.
^<il fic^ beccitd eine 9Irtt)e aitsjjcjric^itrtrr ^lilavbcUcr IierRiigcbiltirt, t>ir iimi
feit 3al|ren fdioit gemeiufam mit i[)iieti in eifriger XtiatigIctI "bai fo glücfli<^
tegoniifiie Sert förbcrn unb geioiii ühA tUn\o in Suti'nfl. gcmcinfcftaftlid)
biiitii lüicbtt mit bell tfun ibncn gcUiL&ctcii ScliiUtrii, fv fcrbfrit ivcrtcii. ÜKil
3uüfrfid)t bitrfcii mir oimtlinicH, tiofi ba* oon Qhampolliuii unb feine» ^lad^^
folgetii &er ^cgliplologic ßcgrilnbcte SSJofinfto«« üoii liloibeitbcr Tiiiter fein
wirb; e« ift in öcgfiiiunrt iiod) lociiiius nicht coUcubct tu feinem ©an unb
rtciifo IfiSt feine innere iSinrirtitinifl itcd) üicl ju ivünirtjeii übrig, loic aiit^i
nid^t gcrabr <^ii ben llluneliniliclifeiien gebort, bau "i^ii i" K^t^ tfp^em 3)tict^:
jinS in i^m moljnt, imiiiertHn nber Iiat ci feine ganj facfoiibcrcn , bcii irtuf:
entüalt in il)ui ,ui einem aiigcncl)nien mnrtienben !l*or,^ügc, uoii bciien wir bicr
nur bic beibeit ciwäbneu luollen, ba^ man uon biefem ^an(e nuS nad) allen
<Sei(en liin eine iiberrafcficnb fcböne ^(itffidjt in tueitc ^tme i)üt »itb bofa e-s
öl* ein neiiM O^ebniibc tioti) nid)t fo uemu>l)nl ift wie ntnnt^cft onbere in
ffincr ^lac^bnridjoft , roo öie «on ff'ibfi'f » iÖciDolMteni in monnigfad^ftcm
!Bed)fel grtroffenrn Sinrid}tnnfleii bein bort €iii,^ieVnben bir feinigcn oft
redjt erfdiiueri-n,
^enn man in <£[iiiägung jicf)t. baß udk beu brei et^riftartcn, bercn
fid) bic allen ^e^W^i^ bebicnten, t)on ber [|icrogIuvI)ifd)en, dicratifd^en
unb beniotifdirn 3il)iift, iipd) uor it>eni(ien Xeccnnien and) nidit cm ein&tgr^
äei<^c« bclnniit war, ja bßfi nion nirf)t eininot lunftie, oli in biffein fo cont'
plicirten £rf)nfift)ftcm bic eiitjelmn i^eid>cn ganjc Borte, ^ndiftnboi ober
Silben flnv*brü(fcn feilten, nicnit man bte« iit Snuägmig nietil iinb mm auf
ba^ tniiuifdini gcmonnenc iRefnllai tilicfl, auf bad fRefidtctt, baß bie figtjpttfd^r
t)rPif(^ung fifti Ijfutc nid^t mrtir idIc el)ebeni tebiglid] auf bie fo nitgcnaiten
unb (?ftmafd grrabe^ii jalfdicn iltadtridjteit bes tlajftfdKn JUtertbum« nnb bie
fpätlid) in bcr ticiligcn sd^rift luie bei diriftli^en unb arabifdjen Tutoren
über ba* alte "JUgtipten fid) fiiibenbtn SlngaOcn jn ftu^en brnnd>t, fonbern.
inbcin fie bie i>oUftän&ig uerlotcti gegangene Vunnltii^ ber altäg^ptifdicti
SpradK nieber geioonneit, nnnmebr In bct glÜtfltdKn Sage ift, bireet aui
bem rridien litteratifdieH 'iJi(id)la§ bcr alten Megiipler fidi S^elc^ning uctfdjafffn
),a Ii>nnen unb birfe ''ttclel)rnng nutb bereites buid] ein jit glü(flid>ru dfefuUalcii
gelangtet^ Stubiuni ber Xfulmälcr nnb !4-^apvi^n«UT(unben in Ijubeni ^tfibc
fid) Pcrfdjafft bai. \o biirfen mir roo^l ttuu biefa cur fedt* oti^tje^ntcH qt^
grünbrten ^orfdjund fogcn, bof; fic in bcr turnen Ac\t itjtci} ^^cflc^cn^ @rD^cd
gcleitttt bat. 3Mit SSarficbt br« oon (£tHiint>Dlli0n gefunbencn €<l}lflfirU fidj
bebiencnb, öffnen benlc feine 9iad}folgeir immer einen Saal nad) beni aitbrrfit
in bem ft> lange uerfdi (offen gctocjenen ?[rd)iti, anj5 mcldiem fie a\i foftbare
Smabang filr bie Särbrrung unferer StenntniB bf4 ägi)plifd}en ^Uiertbum*
ImmcT rine nirrtljuoQc Urinnbr na^ bcr nnbeni beruorjie^fn. $\imal in brn
letzten bfibcn ^abrjebnien ])at bie ^abt bcrcr. )ucld)c fid) bic (Sriarfdiung bei
ägt^ptifdien Vllirrlbnmö jur Vcbcn>Hinfgabc grmad)l bapen, in fcbr rrfrtulic^rr
SSctir jugenommcn, fo bag fclbft in ^anbcm, in bcncn np^ uor tnrjicin tie
I
€d)iiH iiub Sviaifte bei alten flcgvplcr.
317
^Icfliiptotoaif nur eintv i-iit.Mfli'n ober oudi ^ar leinen iBcrlrclcr ffattc*), fic
fientc über oiiAöt'jeiciiiietc Stiiflc ucrfügt. 5ii aUfii il)v«i ^i»ciplinen luirt
Oegcntürtvtifi, iiiih ^voar nicht infEir bloß »ün L-iiiii'liicn Si'nißcit, imflemein
peifjifl fleavbeiU't; (iiij bcni (Äebirtc bcr Ijtftoiiidicii luic gcoßTOpljitdii'ii Sarldjung,
in bei' Stilnpi^c tatton ^icrogli^pljtidier, bicratifctier iinb benioli)d)er Zcft«, in
bcr Öiflinntatit tiiib l'cj:ilLigi'apt)ie, uidit miiibev in kt ^^vi'beifdiojfunci iicucn
ältateiial«, \w in tci 'JJviiiimii kv* bfu-ii^; bctarnttfit bnvdi luicbfrljollc foirfl-
fnlJißt; Sfrfllcit^unß mit ben Originalen, fibcroU Ijenridit (jfnte eine fo rege
X^äHgleit, baß mau foinc Seit |c^on feliT jit dtaltitr fjnlten miij). um \i&t
neticn tififncr Strheit noc^ mit allen bcn »on ffininilUdic« äterlretfcn bcr
^(cflijptDloflie ieöt in fo rcit^ein SWoßc uns sugchenbeii Grgebniffon iljrcr
Sücidjnngen üoQfommcii ücrtrdnl madicn \u lönucn.
^3ri einm Ucbcrblitf t'iber tai iititer giiiiftigen uitb iingüiittigcn SJcr--
liälluificii in bcr Uv^ov)(^ini{; \}vi ü^\}ptx\A)C\\ ?lllcn[)uni^ \)iii)n (^clciftcte
bnrf idi iiidit ucrfäiimen. jum Sdilnfe ^icr eines SHannc* iwA) ^n ficbeiircu,
olinc bcf(i-n bicfcm Slffißc bi-r tSüiithimg nitnnflorkOt gi-idKrttlc lljolTroftifle
Untftftii^iuig nnfcrc Sicnmnife bc* iigi)Vtii*eii SUtertfiiinK^ fit^ heule jtbcnfaUi
norf) niif einer oon i^vcnt gcgentDärtigcii ^-)i)[}epHnfte itieit entfernten Stufe
befiuben roörbc. 34 niciitt; ben uiclgepricjenen wie Dielgeff^niiibleii, im
^fthre 1^71) öon her J^ufieit Igforte unter j^iiftimmiiHfl ber eunipäifdien
Siäc^lc öev ^iegimnid cntlfübcnen Sljcbite ^•^möi'h'^.'aic^fl, bet in ber
Örfd)i(^tc bcr "Slefliiptologie als einer i^rer gröüten "©oljlltiätcr unb in
tn 0^e^d|idlte 'SlefliiptcnS als ber locilon« bebculcnbfte in bi-r SHeilie bcr
nod) 3JitiI)arnmt'li "iUi, bt-nt ^cgriinbei bcr ietjigcn Xijnnftie, über SlegytJtcn
regiert l)ntieHbcn ^icrridicv beiciiftnet luerbcn inni. — „(Ja Ijat ju allen ^ättn
Snenfd}«! sieben, Wü^t itdjtigc ^ticfe in blc i^ulunft tfiatcn unb nur tnt\t
*) 3n ben 9Iieb(rlciiibcii inib in Cefietrcirt), mo tciige 3'** ^w Slcöüpioloßtc
nur butäl Dr. ßeemaiie iiiib ''ßroi. 3ieiniirfi «rritnvu aar. bon bclifn iitb frirjin
jMdi-li'Ht S. 'SIeiite in äeibni uiib iE. u. 'Vcrgiiinnn tinb 3> Mraii in Sint wä^^
tcitl) Ml t^lnltcn. IDo ITO^ ^rt icidien ägi^^Hfdicn SamitiLiingni [eil KcteQiRi m\b
SnUipIini fid) ^MrmRrib ntefiT mit älti^(;tK)lifdien Stubicit lieiajtt (atte, fid) jr^i itinrn
cijiiti luibinirn: Simconc ^'c&i, iHojfi unh ISinific SdiiapaieUi, uitb <ut4 i»
UäiibciR, bte fnitikT gai triiien $<Dilinci brr flrutivlcIi'Hic lialint, ift nunmeftt birfce
(lorfdiiDißdgebici in Slni^riff (leiiumtncH rcorDen, wie ui ^NuBLünb. ivc fB. Q^oli^ni^
fdirff unb (E. tP- Ürmm, in tex Sdiwrin. »o (£b. SlaBililc, in ^üotnieflcn,
«dfreebfu unb lAnemcict, wo Jt, Üicblcin, ft. ¥iel)l, ©. Si^mtbl unb öraf
Sdiad bic i^öcbciimg nnfnci AeRittnift bt« dgm)tifd)ni 3Itrriliuni& fict) riitig augC'
legen fein laflvn. ^a ^^rtiiiFTttdi. Snfllanb iinb Xeuijdiianb. wo lange ^elt
bic alleinige Pflege ba (Ibnnipi^Uiunfdjcn ^diäpfiino genrcfen, and) ftier Ijat bo^ ben
cini]VtolD(iiiif|eH stubien feit ilirce ^cgrUnbuHn (iej(i)tnlie C!nlcr(i!< in ßlenenipart
tfinrSWed* nndifirlaÜfa, fonbern e* \)at fitb b« neben bcn icilcnben (Sröfien bei
^egt]VloIi?ß<<.' iiiidi iiiib nadi eine nidit niibeltciclillidic ^abl aiiofltjeidnirtri SRilttrbcttee
l^tangcbilbct, bie gncibe tn ben Ie(itai ^Dl)icn. \unioi in t^iantieich iinb Tciitidilanb.
Aan^ trEitbltdj ,Vugenommeii , fo bafi »pie in S^u^i auf ba$ Uihn tn'ii brr ^IrnQpto:
Ivfllc fflelciOeie mit ticimbigung liidrodtie unb bt-«ii(;lid| bec itii no<ti uuibeliaUcnat
Wtbcitcn mit fienbioei ;3uvcTriit|i boraJitL« bilden ti^nuen.
318
€(^rift uiib Sticac^c btr Altfti ^(gtjptcr.
3n!""ft nit^t erwoclrn fonutcn. '^iof.u bic ölefdiiiftte 3oI)rhuiibctlc braucht.
hai iolltc iii bei» WiigeiiWitlE i^rc* Xfliein« reifen." licict ülvor uit^t in
^cjug aü] beti nhcbiuc ^«itmU gctüatic ^iit^fprud) \>a^t ji-bßd) gaiis ooi^üt)
li^ QU] \t)n. ^iid) (t tonnte i)ic 3"f""ft '"** fvTOflttcn; cv büttc bcbcnltti
fotien, b(iB itiut eben „aus ^(^lucincohvcii fic6 feiiu' ffibciini Beutel ^d^nribcn
loficn", wie Srltcr Scott in einem feina fjcrrlldicn Stonnine cininal trfffenb
bemalt, bodi nicht bcnitffiifitifleiib, auf itifld)i'r ötnfc feine UnleOl)aitcn, cor;
nclfui obev ficring, ftanbcii, tvaf ev eine 3}ie]i9c Dun Ginridjiungeii, bie iniler
onbcrcH SSer()i:Uniiini )id) fleipife gnn5 UDr.uiglid) brtuäljvt l)abcn roiirbcn, fiir
bad Slcgopten feiner ^cit aUt obfoliit iiid^t paßten. (S:i luirb fii^ mSglicfier
Seife in feiner ^iiilnnft ^kgiwten einmal be* 8iiftft»b* erfreuen Icnnen, ben
er (jetaufiiifiiliiai beftrebt loor, bodi ba-? 'JIcßDi'trn feiner ^cii Ivnr nodj Inngc
nidil reif für bcnfelben. ^üA) bei« ift flciuifi äh bcbaiietn, baft fc fidi loÄIjrenb
((iticr ffieiiicrung, nnb fjiuftr in reci)t l)erDpr|terfifnber Sfife, nl« ^h bcr ßroften
^Q\)l berer f^eiiijri'nb rrmico, bit: ilfre Sln<;j)abr[i nidft nai^ iffren Sintünfttn
ju TCRcIn tifritr[)cn; r^ mar l^ürif^l von tf;tn ge^anbclt, äniUionen ^ Der«
aiii^ttaticn auf eine bnrdjauA iiid)l gebotene ganj übermäfüge Sitpidcntf«Itnn<i,
unb jlpor itidit für eigen« ^'ul) lieben, er jelbft kblr ja ungemein einfudi,
fonbern nur im t^lüujtn ttadi VUi^cn, in (Erbauung nnb piaÄluoUflcr ^u3<
ftnllnno von ^^oläftett, bie er ,^nmeift nie beiuotinte, in gro^Artigen &iiifäufen
unb in ber •ähiiitbcilung weriliuoflcr (>le)dienfc, wobei er fid) in ber SloHe
eines über uncrmcfetidic Sdjiipe nerfugenben (^irftfn flcfiel, nnb nic^t 5» vtr^
geffen atidi bie viel (Melb (oficnbe glänj^enbe ^Jlufnahmr feiner von ^al)r f,n
3atir immer jaljlreid^er iperbenbeii enrapüift^en (Mäfte, benen rr, ,)iimal M
öelcgenbeit bcr (SrUffnung be* äucjlniinla, iSefic von roirflic^ märdjenfitifler
lJJrad)£ ueranftalletc, tuib rnj(^ thöriditer, luie er gewife ]itntt fid) jclbft tagen
Qfitb. luar bie SecfdileHbeninfl üoii anteni iKilliüiien, bie unter bcr grofien
9liibtit: Onffifiifd)» 9temuner(ittc>nen, Sommiffionen, lEcbabcnerfa^
öiim Xtjctl, nnb .jii'ftc aU Söroenflntljeil, nod) SUnftantinopel, ium nnbcnt
%tlt\i in bie ©äiibe feiner bratien 5Bürbenträger roanbrrtoi, pber aiirtt in bie
einer am «Oer Ferren Üiitiher rdioirenmcife fja'bciftörmenbcn nnb hnr* 91cj
fiedjiing bcr ogtiiJtifdjen (SEa-UcnjCH iljm iinlcr mcirmer t?m;!fct)lnnfl jnncfiilifrcB
@rfcn(c^Rft bnuflrr (^{tftrnjrn uotiiel^meii nnb nicbereit ?{angcjF. Xodi tro^
aller bicfer iDIiggtiffe ftnb immcrbin tiDdi fp piclc nmlictKift grogarligc, ber
cintieimifdicti tuie fccniben ^cvtllferung ^egDpleniJ jum 9In^en gertidifnbr
äkrfe Don il)tn gefdioffen tuorben, baft in biefen Herten fein ^anie fortlclitn
loirb.*) I^en Söcrft^ioenber 3di>uiL'(^$af<f}a wirb bie 3Md)nKtt Wtfleffcn, bit
*) 9« ift tiier nidit bcr %la\f. <iuf ritte StritPrrdnittii ollM Iwffn) rin;(u{|cl)m, nw*
in SIeginrtrn unter brnt ät^fbior 3'niRi-i fnr Vlueiülirung gefanimen, tat ge^rt
in bit ffleftfiti^lc br» neuen Slegnpieii«, für »clitie rl>rnfnU» ^lotcrial ju famntln,
id) mäliimb meine« raicbtTboilen Iditfleren JBeilme im itnterrti nnb obnen 9ttltbalc
nidit uerfiiiimt ^bc unb metlH: id) hDJfenilid] fMiei ctuinal audi ber ^aibeitung birfc^
tnucefliinien ftbfdiuitlcd ber til<f(t)id)le tMrQDfitenf' midi imbmen »nnen.
€(4ttft iinb Spxa^f t>ec alten 9[efih))trr.
319
DDn ii)iit {iffd}affcnpn ^nte nbcr tDCtbcii bleiben iiiib ati fie lottb fit^ bis
^utuiift cJiiiiiQl lialteii, jcbcniall^ luerbeit bic '-l^crtrctcr bcr ögnptifdiru t^oi'fd)iiiic|
in atte äurinift nl^ ""^n itiict gröftten SÖolilt^dtft »iTcifcn tm Äbebibc
^siinacl l»aidjo, öet in aereditcv aMiMiiimfl ber tn'ofteii 3J«gaiigciit)dt feiried
Saiibtd iciici- feit 3ttl»vt)iiiibftlcu in fdjiiiaf^öoüflcr Sciff woHfonimcn unrtc=
ftört Oüit bcii ffiingcIiorucH ocriibtcii ^^Ü^rHUS ^«t Xenlinäler cncrgifit^ ffiiu
baft flrthait, bcT j» ifirec ^rcilefiiiHiT itnaiK^(ir(c^t im sterben iinb eiibrn
ji'inc^ niiäcirbcliiitt'n Seid)«, im beiuoEjiitcn 91iltljal mit in bcv fliiflrciijciu
ben ^iiflc, ^Wii'igrnbiinßCH im flrppattigfieit 3Äa6|fabc üoriietjmcn lk% mo--
biird) t)iiiibcrti> üon aitägt]pli(d)eii (^mkrii uitb Zemt^clbault'ii bcin €titbium
Augänglid) iiiuvbcii, uub btx aui bct £nniiiilintg aller bcr ii;aii^v»i'li^^'^':» 'Bdi(if}c,
bie biircb bicfc 'ähif-gttibiinQrn ^u Xagc gcri^ibcrt iDcrbcn, ciit ägquliidjctf
SJtuffiim in *J3iiIaq bei Siairo cttiditete, mit bcm HA niiantitatib ivic quali^
lariö fein* bcv öfii)pti)rfit')t 90fu(ccn 6iico(in« nicffeii Idiiii.
^JJarf)bi'iii mir im Sior anfiel) citben in fifirje barüitlcfleii «crfiit^t \){\i>cn,
jH rotldjcn incfuttuteii bic um bic SSicbcrflcutimmnfl ber nüoßwtifdjcu Sdjrift
nnb 8|)riidK flciHnditeii "intifliennunsifti flciüljrl, luic 3oIjrbunbcrl( Ijiiiburtl)
bic iiorf) biefcv ^lüditiiiut bin jiclcubcii Ukmriinmgcii abjohil eijolgluä %c-
blieben, Wie bann nb« ja 'älnjang nnfcrC'ö 3fll)fb""b'-'rts enbUc^ ber ju bem
fo lange »ergeblirf) nHflefltfbteu i\iti fü^veiibe Safeg gludlid) gcfniibeii nnb wen
bm nnf i()m nitnniebr rüftig iinb üoti ^at)x jii ^al]v itiiiiifr rafrfjer iBor^
ic^Tcitcnben icnc« ^\el frfiticfelic^ erreicht roorben; nndibcni mir mn biefer
liiuflCH, nrft in ber ^rre, bnn» auf öcii rechten ''IJfflben fidi bciuedenbrit
©oiiberunn eine flüi^lige Stijjc entiuorfcrt, erübrigt nun nnc noch, (ör bie
ber iiflijfjtifdjfu SorfdjHng fern ©teljenben au beffcrem i*crflänbnift ber im
^ort)crgeI)enbcn g<gebeueii Darlegung Itt überjtij^tlid}er ^nionintcnitcUniis untci;
S^cigabc einiger 'Self^iete über bic in bcr ^ierpg[Qp[)en{d)rift jur ^crwen«
biiiici lüinmcnben j)ci<teii mib bic Wtt i^rcr SSeriucnbung ein |>onr ©orte
ä" iagen.
Xi« öflqpHfdjen ©iprocilijplien, au« bencn ju bcquenicrcni CJebvawdic
bpT Sdyreibce burdj fiirfitfc 'Jlblüränng bic tjieratifrficn unb bcniprif<f)fn
Sdjriiiicid^en acfdjnffen morben, finb fäinrititd) ibilber. geuoinmeii au« bem
fi^tbnrrn ^-Bcrridic bcr läi'itfltt^feit wie brm nnjiditboren ber ^J^t^antafie, quS
bem 2ii\iX', ■■^flauicn: unb ajiiueralreirfif ?Ialur^ unb fl'nuftvrpbutle riHer
*2lrt, ©QJfcn unb 4)QnbHJtt!öieng, Sictleibnufl'S' unb S^timudgtöenfjünbCf
niätl)emalifd)e, Kit für jtue Schrift fpesiell erfuubenc Figuren unb toai fonft
melir bflrftcHcnb. ^te 3«^ biefer 3<'^fi". loie fic in ber oon ben ^ijoi-
mibcHeibanern bei alten fReidici! bis ,^»r ^!)Jtt)(cmäcr' unb ^aifcr^erTJdicft in
Üiebrand) gewefencn $ieroflIl)phrnfd)rift nn« entgegentreten, ift febr grofe, fic
belauft fid), wenn man alle bie uon ben .^ierogramnmlcn ber iilngften Gpot^e
neu angeführten JpleioglDptjen mit ^in.^nrcc^nel, auf menigficn^ 4000. Ziefe
gon^c firußc üDiaffe ber 4'ie'^0fll«l>tic" ä«föUt in bie bciben fl [offen ber
p^onctiidien nnb ibcogiaptiifc^eii ober ber ^aats unb ^egriif^:
320 »t^iifl unb Sptatljc htr alten %cgi|))tri.
^eii^en, ddk beneii bie erftcrr, bic filoftc t>cr Sauljci^cn, oud b«R einfachen
Biii^ftflbcn be-j ?([pl)abi'tif, ^dIoIcii unb rtonfonoiitcn: ^ ä, _fl u,
J b. I |>,
m, ^^^_ f w., bic mcfjrfdt^ f)omopftoii fiitb, b ^. ßfi
Irgenttitf) ocTtoufdtt werben mit nnbarrn i^ti^itn brtfclbcn alpfjflticHit^fn Sniit--
lit 1 111
loert^cd, wie j. SJ. Jp^ m wec^fe(nb mit 1 imb ^— . ^ t mit ,
wnb Q, _y n mit e, I » mit ,
imb ai\S brii ®ilbrnsct<f)cii befielen, bie in bcr|(^iebrncr Srifc gcTc^ncbcn
lucrbfit f&nnen, entrocbcr unter flftnsti(f)eir gorttafiiing bc» p^onctildicTi
SSert^eS: [j ^*4 ^^^ "i«°i t=^ btp, d n^r über mit tt)cilncifrr mit
»oller {ttnjuffigung i^rcr 9Iu«f()rfti:^e, iiibeiti man bo culiofbcr nur bfii
^n- ober nur bcii ^u^laitl beigiebt, toie >. ®. in bcr ©dtrcibimg ^i [j an,
wo boS ^ a Doron unb in bcn Stfarclbuiigcii ^^ men unb „ B hlp, nio
bei tTflttem bofi ^.^ n, bei IcC^trrem ^^ t unb | p nai^geiet^t finb, ober
ou(^ bic ooUe 9tti»f))ra(^e ^ii^ufUgl. biefclbe balb bot, balb tiintrr bad
^ her, ivo b unb r bornn unb o ^^ ^«f^r
190 D, t iinb r nA(f)fte^fn, btilb aber aa^ in $ent)rilung fic t>or nnb bintcr
, wie j. $. S T Jl all, wo ■ cor unb b naä) ober
baljclbe ftcUcub
^ pB, Wü p t>ur- uKb a nndifte^t, bie Silbfn^cicf)fn alfo swi^m
i^ f^on(Hf(^en Serlhe fu i'tclieii (Dinntcii.
?ic gut jwtiien IKanc, jii ti'T brr ibcogtaptfifdien pbct ^cgriffä-
jeidjfn gcftörrnben, finb ciiiwcbfc figiirütiöc, b. tj. io((6i-, bie bae bctrcffciibc
Cbjed tu birettcr $lbbtlbiiii(i barflellrn, ober f^mbolifd^e, melrfie ben bnrtl^
bircitf Äbbilbuiiji iiidjt wiebcr^ugfbeubcrt ©cgrtn (iiif inbiTCttcm Sfgc bitt*!^
irgcnb ein coiiMutioiieܫ 3*'*rn Anbeuten- S!fl* bic Senweiibiiiig biefcr
3cirl)rn betrifft, fp meibrn fic entwcber olft felfaftftänbific, uline oon ibrcm
tiI)onrlifd>en SSrride begleitete ^brogromiiir gebrauitil, ober fle Irelrn \}h\ttr
bie bnrdj Ißut^ftabcn ober ^ilbcn^ei^en gc|(l}cicbfnrn 3Btiiical^$)cftimtnung?:
j,rid}Ctt. ^m CTftrren ^a\lt ftctft ibncit bic VluS)piad>c ici bclrrncubcn
Sdortc^ KU, für WcIAed Tic iai ^beogromm bilben, tu Ic^tercm Trallc, wo
fic nur wotlbctcrmiuircnbe ;Vif*K" f'nti, biicf«! [\t, b(i ja hie ?Iu*(vm(6c bc«
bftreffenbfn Sporte* tu ^»eljftflbfn ober Silben.scirfien it^ion uoronftfljt, ni(^
audgefptot^n werben.
SdiKtft unb Syrattie t>cr allen ÜigDfilCL
321
I
I
Sf ftnb btefc f)tnt(r bie burc^ Gaut^ierogl^p^rn grgeliennt Wioxtt treten^
bot lautloftn S)t-|)imRiiiRgj^jncl)cn fvejieller uitb gcncrellec fCrl, foldjr,
bie ba« oot(iiifU'bentif Sorl flnnj TP'jifU beilimiiicn, inbem fic btirdj i^TC
@cflalt in iRDglJdjfta Scullidjfeit bie ^ebeitiuiig ber DDranflcftclltcn 2ai\U
\)XttOQii}^\}tnzTuppe anjeigcti, unb folt^e, bie ein ganjc^ ®enuj), gan^c
flfoffcn ooit Sorten bOnrniniten. ^nn g. (B. bie SBorte Übmt, fiu^,
Äcofobil in biefcr ©djtcibung auftreten: --'" ]^ _^ /ffK^ t| ^ ^^^
fc b
' (im SiDMifffecn ermatten vntex iXOTi „iso", ^^e
cm s u h
„TKca", CUCÄ.^ „crowdilub"), tnbcm fllfo bie Silber eine* ßflrocn, ein«
flu^ lutb eine» ItrofcbiU itjnen fplgen, fo toirb bur^ bau €e(eR bicjcr
fpejtelEcn ^eterminatibn hinter bie mit IDudiftaticnljitrogtQti^f^n 8^
fdjricbencit JSottc jcbcr SnK'ifcf Über bie i^nen nu gebcttbe Xcutmig gehoben.
?Inbetd ober ocr^iSlt e« ftii, loenn j, ®. I|inter beii EJorlen mau „Söwe"
unb all „Ali^" ntt^t ba£ fpejieQe fonbcrn generelle Setcrmtnatiu ftebt, im
UDrtiege^bcn ^H mütbc ct$ ba« bcn tfinleren Xljeil eine« Z^irrfeUrd mit
^erflbtiängcnbeni ©d)iPDnj barficncnbe Öeid^ V fti". iPi'Icfitfi ba? angoneine
^etcrminatit) für bie geiammte Slloffe ber 6äuget6iert i{t; buid) bie Sd)tct:
bunß -^ ^ ^ ^ unb *) X V cria^re itf» nlfo nit^t, welche X^ierc
man & b
fpeated gemeint fti^b, fonbrnt nur, baB bie 9Iamen Don ^toei ju ben €(^ngr:
töteten geft&rcnben iCierfflßlcrn Ijier oorlicgcn, ober romn it^ feinter einer
Saut ^ierogIi)pI>engrHppc 4n)ei tilngen ober iwei O^rcn gej^eidinet finbe, fo
gebcti biefe iBilbcr mir genau btc Sebeutung ber sorfieljcnb lautlid) gefc^e^
beiien Siiorle, fic^t aber baä ^tiäit» ? ba^inter, baä aQgcmeinc Seterminatiti
ber Jtihpertbeile, fo erfabre icb buc(^ ba^felbe nur, boB t>on irgeub tntlt^en
fförpcrlE^cilen ^ttr bte Öiebc ift. Sir lijnitett Ijier nic^t bie p)lKf)oIogif<^
intercRantc fflei^e biefft öon ben alten ^(cgqpteni ^iv iifxt 6<l)rift crfmu
brnen SBortbeterminatioc befprerfien, crmÄ^nni mir min id^ nod), ba^ ni(f)I
feltcu 2 ja s ^clenninatiüe j^u gröfterer X'nillirfileit binlrr ein SBort Irelcii.
3n ber aUäg^ptiId)en St^rift fommen aI(o ntbeueinnubcr )ur tßtxi
nwubung :
A. pt|onctifd|e Sel^n
bcftcbcnb an«:
1) ieu(bftüb(nl)ieroßIpp^en,bie
mc^rfdt^ ^omop^on finb, mit an>
brrcn bcnfclben alpbabetifd)'" Cauts
rocrilj ^flbenbc» ^ciäsen itict^Ietnb;
2) Siibcnjei^cn, We fomo^I
mit tiU 011(4 offne Segfeitung i^red
SUmtAta. ac^lni.
B. ibeograp^ifd^e Seiten
beftetjcnb aud:
l)figurQltt)cn,2) ii^mbttiififten.
Zitcfc d<i(^eti merbcn itfbfl^&nbig oU
Sbtogrammc, o^nefiSegleitung cine^
in ißuf^ftabrn ober Silbrnicic^en aai--
gcbrti(ften£antii)ertI)e0 venoenbet, ober
fic treten lanilod a[i fpej^ietje nie
322 B6)ti\t unb S^iiadie itt alten Sleg^ptet.
p^onetifc^en SBcrt^eS ouftretcn unb gcnercne ÜBeftimmungSäcit^cn
bic cielfac^ pot^p^on fittb. ®iefe Gintec bie mit ©iidj^laben ober BiU
^oT^p^onie nimmt in bec ^tolemöer- benget^en gefc^riebenen SSorte.
jeit berart ju, bafe bfl manchem Sitbcn^
jeic^en eine mefir aiS ge^nfa(^e üuS:
fprarfie juftc^t.
@^ tonn bemna^ in bec altög^ptifdien @(^rift ein SBort gegeben loeiben:
1) burt^ ein 3beogtamm oI)ne ©cigabe öon ßautäeic^en;
2) burt^ Sud^ftaben^ierogl^p^en
3) burc^ Sitbenjei^en, bie oec:
f^ieben gcfrfirieben Werben fönnen, mit mic
o^ne 93egleitung i^re^ SautmectfieS
4) bun^ ^uc^ftaben unb ©ilbenjei^en, mit ober oI)ne 93et:
gäbe eineS Säeftimmunggjeic^end.
mit lote o^ne ^injufügung eineS
JBcftimmungSseic^en«;
I
H
-^Vl: .-(ILCITtlTIK ^P] •
«* if JMu,
AI» s.taw i
- <i
, URH GM' Utll .
NOMOS APOLLINOPOLITES
(□Mtn*
^^ ^ ?: *= ?f
[ 1** obrrää. (»:i
iit
%f-TA-rHF.\T
N
OMOS NOYBIA
«•Ana «Vatrra* j^r^fct
1S,A^ ^V ** »rdiwy.ah. w 1 3 *r<w^»ai
KARTE nn»
ALTEN AECYPTEN.
I'" iiiid B"' olierlie. (iiii;.
au4i4rB BtTielilrii l>r Dmkutikr'trii Auftabn irr
^i>rk>>*kHi.TOnU*i>irii uW kapOadir» SAnfuirlW
■wJ MI BarUrktUhU^unf il*r maitram arHhUilirrr
Or(afiM»«,4>a*n •m «tilf ■■ Gmlr Ittf i
• ■Jvarf'h **■
J. Dünich tB.
■H r-*^ ■ -ibn, &■ ^ lUtteMfellb
•
,.u...-LV„L
1-*^-%^ — * ik DhU>
^^•n^^^^^J^m^«
>
rf-
W^C^rarlS^M
"i
offiT" W'. InPwig iStigci in Berlin. {Dtfn )-2fM^IKlUa:ritaft9
jIK. fiefc^id^t« ö» Zeitalters ftüc (£nt6<cfun0<n. Donp»((fl<"^-^«P^"*
X. Polen, fiülOTÖ vmb Huglanft bis ins H?. ^i^brliKnfccrL Den
Dt Cbfottpi f rt?inn.inii in ^ttlin bri Oorpat,
li^cUte i>auiiuOcijttitm0.
T. <ßi'fd}id;le 6ct öeutfdjcu Sefocmattou. Pen ^ofjai^ profcff«: D». fljtio
lÜolB in ferpat.
IL IDL-ftcuropj im 3^italtet von pl^Uipp II., lElifobclf} vmb %ni>
vidi rV. Dmi l>rof»ffot ßr. ntattirt pfctlippfen in l^riifltl.
nt Dos ^eUdlter ti<s ttni^i^jäf^rigen Krieges. I7«n Pt»ft1f«r Dr. <9.
•rV. (Scfc(;i<i?Ivö.K'rPoIulic'ni>i€nglan6.D9iipKff.i>t.3iifrei>S(«taiMS«tt.
<IMIAAnN9 .n Sk<k,. -.1}
*y. Das5<ÜalUT£iti»u ,. . DenpMf.Dr.matl.pltiIirf1eiiln8i«ffri.
, 't.'«l]Tt4'i>i| In SHbttlunq IV. ({. \^, (t. l OAtftt.}
oittrilt .^ricöridis 6cs «ßro^oii. Jh4H — 1,140. Oon ptoUffor
Vrn. ©OS Zeitalter ,'?ni'!iiidf5 6« <ßto6'n- P«" p— •''" Lt- U^ilttilm
Vint tl, tX^in l -3: (BUmlnn In mtlttlvnq Zt, 2. TmM» i.. <" |
U40 — ("92. U«ii : Dr. 3I6üm lOoIfin (»rtj.
X. Katfjahna IL Von pfo\t^oi Ur. Slliian^rr StBdart In Vovpdt.
\>itttt QAiiprabcOrihiiio.
L Das " ■ * ' -' ---Uilton, Ö*s i: ' lies u. &cr ÖvfTCUinäs«
fr^ .1. Von ptef. i . , im ©ntffn In (Sk^<r.
IL «vfdnditc bcT nciieltv« 5'.**». lt*|i>— lÖöV P*n ptoWi«» i>r. Cb«»>9t
jljth« t ITTiift««,
Don c9(nrralconfnl Dr. j>Iij ti^iiTnbffi] in ifffiiiid.
IV, 33llll6v£ftaa( ünb Vniib.--.fTu-j. i:i ?7,iri>>in'Mifa, Ten Dr. ^tUftriA
Kapp in Srillti
V. TUt Xleugxiinbun'i iya v:m]i}cn zina-jcs u;i> f*in< cr^H li Jmrfc,
Von pro((jii>r Hr. IPiIh*tin ihndtn ni (Birflen.
VI. ©cfdiidjlc iwr oticnlüHfc^ii ^ra^« rom pari(« H» jom Brfilimr
6ä'ri<6fii. (856—1870. Vcn (Stxm<x\ton\iü i>r. .frlir Sambccs
in <SrnM.
tfii
^^^^^^^^^^^^^^^^tf^^^^^H
'Jii^fllc btc ftd)^3isftcii 3(ätlKitiitiQ.
^ticiiiif\tt be^ alten 3Cr0|ipren^. t?ötO©i?rtiin<5riitT.i^^.
Vit rtDfrn|?vi>itnl6e von 'satf^iita. 0*n fiii>t)(^)i <L\^\\c >rr IMcmpi^itifc^d
3Tcff<tpeliS.)
Ddi pyianii>fnfrl& roii »Sijflr. (^(wöriiite litr 31Innpbitii%ii ttttt^tüf.
Die (CrUmttKtflillic Ui <jbvriittt|» uitli frliir Pytanilti«.
3]a> tun IVpi«brit«f|)tSdrcit t)r> ptdltbotei» i^S £.iyttH Uhcr U( Ca^ttli
pntrait <£l}iitnpoUloR5.
^ IJoppetfoIIbn^:
^arfimit* ^ef in ein« no.i? aar ötii 5*"*" ^'^^ aticii iifi.t
filMtJinrftflifts in jltrii 3liit t>fii iüiistiriisipriwhni
ptal;l;owp iwr 21ii|dttüt oft. _-:,.- ilhev öif pldueii ötä i%fi((itilt»r-
Dfr mittffct CMI Wr btatnm ^u^noxin!» Wi Zlfntiri«ilctii)wlf
Die im 3. t"')" ' " Uiif dHffl;ffiniiciir, iw^tiiroÄtlta Irtt yiiti(b Uit
aufbnvabti. 1 itcl, .lui n>rl*ci tm foiilrt ^AvpltlttfH ptieftet
iu "Elirm ^r^ V .-t'ipl;anr7 erM)uiK5 Ilrtift tu bmi?<j)rpt
nii& Ötinotijrffci . , mit iVi^wlr tmri .inniiiiiivii lleiwH»
URtifbroitt i^
Hark:
Vai aüt üt^ffien; JX— 3CJV. dtxtä^rptl^'t (9<iu.
Boaen 13-20. „^
3m Crrt nitlialccnr ^blnUiungcit.
We jViami&r von ^ü:t\}i\n.
Ölt tCttliniii'.
dfoif '«Omni. a;i v\-i r-n^i^'i^e
^fF yiifrtiflüjiint iiti .i'uiiiitt.l
Inluffc aas ärf*lyn I
-j6 I (öl i-'iii nit> ^<t tPfin
I mio. '■ T "
3H I Die £
Die z vtn t^flippolt»^ Wi
ai(i| JWn; : -.,. :]ialflriy#. .
Dnrf Dan U. 4- CAtb«« m <li|alf.
'*.